Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2009 r., III PK 59/08

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2009 r., III PK 59/08

Tekst

1 Wyrok z dnia 13 marca 2009 r.

2 III PK 59/08

3 Przepis art. 47a ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) - posługujący się wyrażeniem „powołuje” - nie stanowi podstawy nawiązania stosunku pracy z powołania (art. 68 § 1 k.p.).

4 Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie: SN Jerzy Kwaśniewski, SA Maciej Pacuda.

5 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 marca 2009 r. sprawy z powództwa Witolda D. przeciwko Powiatowemu Centrum Pomocy Rodzinie w L. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 10 czerwca 2008 r. [...]

6 1. o d d a l i ł skargę,

7 2. oddalił wniosek powoda o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e

8 Pozwane Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w L., w sprawie z powództwa Witolda D. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie, wniosło skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 10 czerwca 2008 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem oddalono jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego przywracającego powoda do pracy oraz zasądzono na rzecz powoda od strony pozwanej 16.996 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

9 Stan faktyczny jest bezsporny. Dnia 31 października 2001 r. zarząd Powiatu w L. powołał powoda na stanowisko dyrektora strony pozwanej, a dnia 26 lutego 2007 r. powód został przez ten zarząd odwołany z zajmowanego stanowiska, co było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy. W czasie odwołania powodowi brakowało około 3 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, posiadał on okres zatrudnienia umoż- 2

10 liwiający uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Sądy przyjęły, że powód był pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, a zatem strona pozwana naruszyła przewidziany w art. 39 k.p. zakaz wypowiedzenia umowy w wieku przedemerytalnym. Z tego względu Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w zakresie przywrócenia do pracy (art. 45 § 1 k.p.), a Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powoda wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy (art. 47 k.p.). W skardze kasacyjnej pozwane Centrum podtrzymało zajmowane w trakcie procesu stanowisko, że powód nie był zatrudniony na podstawie umowy, lecz powołania w rozumieniu art. 68 k.p. Błędny pogląd Sądu Okręgowego wynika - zdaniem skarżącego - z naruszenia: 1) art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten wyłączał możliwość nawiązania stosunku pracy z powołania z kierownikiem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie; 2) art. 68 § 1 k.p. w związku z art. 47a ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten nie był do dnia 1 maja 2004 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), przepisem odrębnym w rozumieniu art. 68 § 1 k.p., a użyte w nim określenie „powołuje” oznaczało wyłącznie powierzenie stanowiska; 3) art. 32 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wskazuje on jedynie organ uprawniony do zatrudniania i zwalniania kierowników jednostek organizacyjnych powiatu, przy pominięciu, że wykonywanie tego uprawnienia przez zarząd powiatu do dnia 30 maja 2001 r. ograniczone było dodatkowym zastrzeżeniem wynikającym z art. 36 ust. 2 ustawy, stanowiącym, że szczególne warunki lub zasady powoływania, odwoływania oraz tryb zatrudniania i zwalniania kierowników i pracowników powiatowych służb, inspekcji i straży oraz jednostek organizacyjnych powiatu określa odrębna ustawa.

11 W piśmie procesowym z dnia 27 lutego 2009 r. skierowanym bezpośrednio do Sądu Najwyższego, powód wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 3

14 Skarga jest nieuzasadniona.

15 1. Rozstrzygnięcie sprawy zależy od wykładni przepisu art. 68 § 1 k.p., według którego „stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach”. Chodzi więc o to, czy wskazane w skardze kasacyjnej przepisy ustawowe są „odrębnymi przepisami” w rozumieniu art. 68 § 1 k.p., czyli czy powodują one powstanie stosunku pracy z powołania. Ponieważ Sądy obu instancji przyjęły, że powód był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a przeciwne temu stanowisko strony pozwanej ogranicza się do zarzutów dotyczących charakteru tego stosunku pracy, to Sąd Najwyższy - rozpoznając sprawę w granicach podstaw skargi kasacyjnej (art. 39813

16 § 1 k.p.c.) - nie rozważa skutków odwołania w

17 wieku przedemerytalnym pracownika zatrudnionego na podstawie powołania. W szczególności należy pominąć analizę rozbieżności między zakazem wypowiadania z art. 39 k.p. obejmującym 4 lata, a przepisem przewidującym szczególne uprawnienia takiego pracownika w okresie 2 lat (art. 72 § 3 k.p.).

18 2. Powołanie - w rozważanym tu ujęciu - oznacza powierzenie określonego stanowiska. Jest to powołanie w znaczeniu organizacyjnym, nadaje ono uprawnienia i nakłada obowiązki związane z objętym stanowiskiem. W odniesieniu do obsadzenia stanowiska, którego zadania wykonywane są w ramach stosunku pracy (art. 22 § 1 i 11

19 k.p.) powołanie jest oświadczeniem woli pracodawcy (lub innego upoważnionego podmiotu) powodującym - za zgodą pracownika - powstanie stosunku pracy. Z tych zgodnych oświadczeń woli może wynikać stosunek pracy w całości objęty przepisami regulującymi stosunek umowny lub stosunek podlegający w pierwszej kolejności regulacji z art. 68-72 k.p., do którego na mocy art. 69 k.p. przepisy dotyczące umowy o pracę stosuje się tylko w pozostałym zakresie. Pierwszy z nich można określić jako „umowny stosunek pracy”, a drugi jako „stosunek pracy z powołania”. Odróżnienie tych dwóch skutków powołania następuje na podstawie art. 68 § 1 k.p.

20 3. O tym, że powołanie może wywoływać inny skutek niż powstanie stosunku pracy z powołania przesądza brzmienie art. 68 § 1 k.p. Gdyby powołanie zawsze miało powodować powstanie stosunku pracy z powołania, to zbędna byłaby końcowa część tego przepisu. Stanowiłby on wówczas, że stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania. Jednocześnie należy wziąć pod uwagę, że powołanie, jako sposób obsadzania stanowisk przewidziany w odrębnych ustawach, nie wymaga żadnego upoważnienia z Kodeksu pracy. To nie prawo pracy określa, kiedy obsada 4

21 stanowiska następuje w drodze powołania, do tego prawa należy natomiast określenie skutków powołania w zakresie praw i obowiązków pracownika i pracodawcy (art. 1 k.p.). Prowadzi to do wniosku, że użyty w art. 68 § 1 k.p. zwrot „w przypadkach określonych w odrębnych przepisach” oznacza, iż z przepisu przewidującego powołanie jako sposób obsadzenia stanowiska musi zarazem wynikać - wprost lub pośrednio - że to powołanie powoduje powstanie stosunku pracy określonego w art. 68 § 1 k.p.

22 4. Interpretacja art. 68 § 1 k.p. powinna być rygorystyczna, a w żadnym razie rozszerzająca. Z przepisu tego powstaje bowiem stosunek zobowiązaniowy, z pewnymi tylko odrębnościami w porównaniu ze stosunkiem powstałym z umowy o pracę. Mamy więc do czynienia z regulacjami ogólną i szczególną, do których stosuje się powszechnie przyjętą wykładnię, według której wyjątki nie mogą być interpretowane rozszerzająco, a w razie wątpliwości należy dać pierwszeństwo regulacji ogólnej. Inaczej mówiąc, połączenie powołania na stanowisko z powstaniem stosunku pracy z powołania w rozumieniu art. 68 § 1 k.p. musi wyraźnie wynikać z przepisów prawa. Za przyjętym poglądem przemawia także charakter regulacji z art. 68-72 k.p. Jest ona mniej korzystna dla pracownika w porównaniu z regulacją stosunku pracy powstałego z umowy o pracę i nie może być stosowana nawet za zgodą pracownika (art. 18 k.p.).

23 5. Powyższe rozważania wykazują bezpodstawność skargi kasacyjnej, nie wskazano w niej bowiem przepisu przewidującego zatrudnienie powoda na podstawie powołania. Wymienione w skardze przepisy zostały powołane w celu wykazania, że odrębnymi przepisami, o których mowa w art. 68 § 1 k.p., są przepisy kompetencyjne - czyli przyznające prawo powołania - zaś ustawa o pracownikach samorządowych nie wyłącza możliwości zatrudniania kierownika (dyrektora) Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie na postawie powołania. Jest to pogląd niesłuszny. Sam przepis kompetencyjny nie wystarcza do wywołania skutku z art. 68 § 1 k.p., a nadto sprzeciwia się temu nieobowiązująca już ustawa o pracownikach samorządowych, mająca zastosowanie do powoda. Przewidywała ona w art. 2 cztery podstawy zatrudniania pracowników: wybór (pkt 1), mianowanie (pkt 2), powołanie (pkt 3) i umowę o pracę (pkt 4). Zakres ich stosowania był uregulowany w ten sposób, że w odniesieniu do trzech pierwszych podstaw wymieniono wyczerpująco stanowiska, do których miały one zastosowanie, a umowę o pracę stosowało się wobec pozostałych pracowników. Stanowisko zajmowane przez powoda nie jest wymienione w pkt 3 (ani 5

24 żadnym wcześniejszym), nadto żaden przepis szczególny nie przewiduje w tym przypadku zatrudniania na podstawie powołania, a zatem stosuje się do niego umowę o pracę. Nawet za zgodą powoda wyłączona jest zatem możliwość zatrudnienia go na podstawie powołania (art. 18 k.p.).

25 6. W zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy zważył, iż strona przeciwna może wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie dwutygodniowym od doręczenia jej skargi (art. 3987 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.). Nie stanowi zaś odpowiedzi na skargę kasacyjną tak zwane pismo procesowe, wniesione po upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji, nie wywołuje ono skutków w zakresie zawartego w nim wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, obejmującym sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną (art. 167 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.) - por. tezę trzecią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 r., IV CKN 113/01 (LEX nr 141392).

26 Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

27 ========================================