Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., III KK 409/14

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., III KK 409/14

Tekst

1 Sygn. akt III KK 409/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 22 stycznia 2015 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Roman Sądej (przewodniczący)

5 SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

6 SSN Jacek Sobczak

7 Protokolant Łukasz Biernacki

8 w sprawie J. G.

9 skazanego wyrokiem łącznym

10 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art 535 § 5 k.p.k. w dniu 22 stycznia 2015 r.,

11 kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

12 od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

13 z dnia 12 lutego 2008 r.,

14 utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego w L.

15 z dnia 5 listopada 2007 r.,

16 uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok

17 Sądu Okręgowego i przekazuje sprawę temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

18 2

19 Wyrokiem łącznym z dnia 5 listopada 2007 r., Sąd Okręgowy orzekając w sprawie skazanego J. G. na skutek jego wniosku o wydanie wyroku łącznego ustalił, że J. G. został skazany następującymi prawomocnymi wyrokami:

20 1. Sądu Rejonowego w L. z dnia 13 czerwca 2003 r., sygn. akt IX K 253/03, za czyny popełnione:

21 - w nocy z 4/5 grudnia 2002 r. z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art 279 § 1 k.k. i art. 64 § 2 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności;

22 - w nocy z 4/5 grudnia 2002 r., z art. 224 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. na karę roku pozbawienia wolności;

23 - w dniu 29 marca 2001 r., z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. i art. 64 § 1 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności;

24 - w dniu 29 marca 2001 r., z art. 190 § 1 k.k. na karę roku pozbawienia wolności, przy orzeczeniu kary łącznej 5 lat pozbawienia wolności, na poczet, której zaliczono mu okresy rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od 29 marca 2001 r. do 30 marca 2001 r. oraz od 5 grudnia 2002 r. do 12 grudnia 2002 r., który to wyrok został zmieniony wyrokiem Sąd Okręgowy w L. z dnia 10 marca 2004 r., sygn. akt V Ka 1756/03, poprzez obniżenie kary pozbawienia wolności do 6 miesięcy za czyn z art. 224 § 2 k.k., kary pozbawienia wolności do roku i 6 miesięcy za czyn z art. 14 § 1 k.k. i art. 278 § 1 k.k. i wymierzenie nowej kary łącznej 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

25 2. Sądu Okręgowego w L. z dnia 5 kwietnia 2004 r., sygn. akt IV K 359/02 za czyny popełnione:

26 - w dniu 19 kwietnia 1999 r., z art. 280 § 2 k.k. w zb. z art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. na karę 7 lat pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 20 zł każda (pkt. II);

27 - w dniu 27 kwietnia 1999 r., za czyn z art. 263 § 2 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt. III), przy orzeczeniu kary łącznej 7 lat pozbawienia wolności na poczet, której zaliczono okres rzeczywistego pozbawienia wolności skazanego od 27 kwietnia 1999 r., do 11 grudnia 2000 r., przy czym wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego w L. z dnia 17 maja 2005 r. w sprawie IV K 25/05, połączono kary jednostkowe pozbawienia wolności orzeczone w sprawach IX K 3

28 253/03 i IV K 359/02 i wymierzono skazanemu karę łączną 9 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

29 3. Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. II K 189/04 zmienionym przez Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie V Ka 616/06 za czyny popełnione:

30 - w nocy na 1 sierpnia 2003 r. (pkt. II) i w nocy na 13 sierpnia 2001 r. (pkt. III), z art 279 § 1 kk oraz art. 33 § 2 k.k. przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności oraz 150 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda;

31 - w nocy na 5 kwietnia 2002 r. z art. 289 § 2 k.k. oraz z art. 289 § 4 k.k. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 75 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda (pkt IV);

32 - w nocy na 7 kwietnia 2002 r. (pkt V), w nocy na 31 sierpnia 2002 r. (pkt VII), od 20 do 23 września 2002 r. (pkt VIII,) z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności i 150 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda;

33 - od 25 do 27 czerwca 2002 r.( pkt VI), z art. 11 § 3 kk w zw. z art. 289 § 2 k.k. i art. 289 § 4 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności oraz 100 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda, przy orzeczeniu za czyny opisane w pkt II, III, IV, V, VI, VII, VIII kary łącznej 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 280 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda

34 i w zw. z tym na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. rozwiązał kary łączne orzeczone wyrokami opisanymi w pkt 1, 2, 3, połączył kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami opisanymi w pkt 1 (sygn. akt IX K 253/03), pkt 2 (sygn. akt IV K 359/02) i w pkt 3 ( sygn. akt II K 189/04) w odniesieniu do czynów opisanych w pkt IV,V,VII,VIII i VI i jako karę łączną wymierzył J. G. karę 13 lat pozbawienia wolności. Nadto połączył kary grzywny orzeczone wyrokami opisanymi w pkt 2 (sygn. akt IV K 359/02), co do czynu z pkt II i pkt 3 ( sygn. akt II K 189/04), w zakresie przestępstw z punktu IV,V,VII,VIII i VI i wymierzył skazanemu grzywnę w wysokości 320 stawek dziennych po 20 zł każda, zaś w pozostałej części postępowanie o wydanie wyroku łącznego umorzył oraz stwierdził, że w pozostałych częściach wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu. Jednocześnie na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył skazanemu okresy jego rzeczywistego pozbawienia wolności: od 29 marca 2001 r. do 30 marca 2001 4

35 r. oraz od 5 grudnia 2002 r. do 12 grudnia 2002 r. (sygn. akt IX K 253/03) oraz od 27 kwietnia 1999 r. do11 grudnia 2000 r. (sygn. akt IV K 359/02) oraz okresy dotychczas odbytych kar z połączonych wyroków i rozstrzygnął w przedmiocie wynagrodzenia za wykonaną przez adwokata obronę z urzędu, a także zwolnił skazanego od ponoszenia wydatków.

36 Od powyższego wyroku łącznego obrońca skazanego wniósł apelację, którą zaskarżył to orzeczenie w zakresie kary, zarzucając rażącą niewspółmierność - surowość wymierzonej kary łącznej pozbawienia wolności, co zdaniem obrońcy przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności podmiotowych i przedmiotowych poszczególnych czynów, a także postawy skazanego sprawia, że orzeczona kara pozbawienia wolności jest pozbawiona waloru społecznego oddziaływania i należytego wpływu represyjno - wychowawczego na skazanego. W konsekwencji postulował on o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie kary łącznej pozbawienia wolności i grzywny z uwzględnieniem zasady pełnej absorpcji (k. 66- 67).

37 Wyrokiem z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. akt II AKa 5/08, Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy zaskarżony wyrok łączny, uznając apelację obrońcy za oczywiście bezzasadną (k. 83).

38 Od powyższego wyroku kasację w trybie art. 521 § 1 k.p.k. wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zaskarżył powyższy wyrok w całości na korzyść J. G. Powołując się na art. 523 § 1 k.p.k. wyrokowi temu zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na tym, że Sąd II instancji rozpoznając apelację obrońcy skazanego, niezależnie od granic zaskarżenia oraz podniesionych zarzutów, nie przekroczył z urzędu granic środka odwoławczego i utrzymał w mocy rażąco niesprawiedliwe orzeczenie Sądu meriti, bowiem wydane z rażącym naruszeniem prawa materialnego i procesowego, to jest art. 85 k.k. w zw. z art. 572 k.p.k., polegającym na tym, że Sąd I instancji wyraził błędny pogląd prawny o braku warunków do połączenia kary orzeczonej za czyny opisane w punktach II i III wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie o sygn. akt II K 189/04, który to błąd był wynikiem braku dostrzeżenia oczywistej omyłki pisarskiej w opisie jednego z tych czynów, co doprowadziło do 5

39 niezasadnego umorzenia postępowania o wydanie wyroku łącznego w tym zakresie.

40 Powołując się na powyższe skarżący wniósł uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Sądu I instancji i przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

41 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

42 Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich wywiedziona na korzyść skazanego okazała się oczywiście zasadna dlatego została rozpoznana na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

43 Zgodzić się należy ze skarżącym, że orzeczenie Sądu II instancji nie może się ostać, gdyż zapadło z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego wskazanych w kasacji.

44 Z analizy akt Sądu Rejonowego w O., sygn. II K 189/04 wynika, iż wyrokiem tego Sądu z dnia 7 lutego 2006 r. J. G., za opisany w pkt II i III ciąg przestępstw kwalifikowanych z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełnionych odpowiednio w nocy na 1 sierpnia 2003 r. i w nocy na 13 sierpnia 2001 r., został ostatecznie skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności i 150 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda, przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. (k. 1058 - 1064 akt II K 189/04).

45 Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt V Ka 616/06, częściowo zmienił na korzyść J. G. wyrok Sądu Rejonowego w O. w sprawie II K 189/04 (k. 1158-1159 akt II K 189/04). Jednocześnie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego zasygnalizowano ujawnienie oczywistej omyłki pisarskiej, w odniesieniu do daty czynu z pkt II wyroku Sądu I instancji, bowiem zamiast oznaczonego tam roku 2003 winien być wpisany rok 2001. W konsekwencji nakazano sprostowanie orzeczenia dotkniętego tym uchybieniem Sądowi Rejonowemu w O., jako oczywistej omyłki pisarskiej (k. 1173 akt II K 189/04).

46 W wyroku łącznym Sądu Okręgowego w L. z dnia 5 listopada 2007 r., sygn.

47 akt IV K 214/07, po analizie prawomocnych wyroków zapadłych w odniesieniu do J. G. przyjęto, że pierwszym wyrokiem skazującym za przestępstwa pozostające w zbiegu realnym, który wyznaczał granicę łączenia kar orzeczonych w wyrokach 6

48 jednostkowych jest wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie IX K 253/03.

49 W związku z tym ustaleniem, prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w O. w sprawie II K 189/04, został objęty analizowanym wyrokiem łącznym tylko co do skazań za część przestępstw, bowiem przyjęto brak warunków temporalnych, w rozumieniu art. 85 k.k., w odniesieniu do przestępstw opisanych w pkt II i III powołanego wyroku jednostkowego z uwagi na datę 1 sierpnia 2003 r. przyjętą w opisie czynu z pkt II, eliminującą objęcie karą łączną orzeczoną w wyroku łącznym jednostkową karę pozbawienia wolności i grzywny wymierzoną na podstawie art. 91 § 1 k.k. in fine za przestępstwa opisane w pkt II i III, w ramach przyjętej konstrukcji ciągu przestępstw. Dlatego też, w tym zakresie umorzono postępowanie w przedmiocie wyroku łącznego.

50 W ten sposób Sąd Okręgowy analizując uprzednią karalność skazanego w kontekście wydania wyroku łącznego nie dostrzegł sygnalizowanego wyżej uchybienia Sądu Rejonowego w O. w zakresie oznaczenia daty czynu z pkt II, a przecież ta okoliczność miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy o wydanie wyroku łącznego, bowiem w przypadku przyjęcia prawidłowej daty tego czynu – 1 sierpnia 2001 r. uprzednim dokonaniu przez sąd właściwy sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, prawomocne skazania za ciąg przestępstw opisany w punktach II i III wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt II K 189/04, powinny być objęte wyrokiem łącznym, ponieważ zostały popełnione zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju.

51 Jeśli więc sąd właściwy umorzył we wskazanym zakresie postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego, mimo prawnie istniejących warunków orzeczenia kary łącznej w wyroku łącznym, to dopuścił się obrazy zarówno art. 85 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k., jak i przepisu art. 572 k.p.k.

52 Należy podkreślić, że już sama konfiguracja chronologiczna czynów opisanych w pkt II i III wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie II K 189/04, połączonych w ciąg przestępstw była tak nietypowa, że obligowała Sąd do zwrócenia baczniejszej uwagi na prawidłowość tego orzeczenia, a tym samym bardziej szczegółowego zapoznania się z aktami sprawy, co 7

53 pozwoliłoby stwierdzić istnienie podstaw prawnych do objęcia wyrokiem łącznym tych skazań – po wykonaniu czynności przewidzianych w art. 105 k.p.k., zleconych przecież do przeprowadzenia w wytycznych Sądu odwoławczego, który w sprawie V Ka 616/06 dokonał kontroli instancyjnej wskazanego wyżej wyroku Sądu Rejonowego. W dacie wydania wyroku łącznego Sądu Okręgowego w L. wytyczne te nie zostały jeszcze wykonane, bowiem do sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w wyroku zapadłym w sprawie II K 189/04 Sądu Rejonowego w O. doszło dopiero dnia 16 sierpnia 2011 r. ( zob. postanowienie wydane w trybie art. 105 k.p.k. - k. 1288 akt II K 189/04). Sprostowanie to nie stanowiło jednak takiej modyfikacji wyroku jednostkowego, która powodowałby potrzebę wydania nowego wyroku łącznego stosownie do dyspozycji art. 575 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy w tym składzie w pełni akceptuje stanowisko wyrażone w postanowieniu SN z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt III KK 322/13, który na tle tej samej sytuacji faktycznej i prawnej uznał, że z punktu widzenia skutków – o jakich mowa w art. 575 § 2 k.p.k. – postanowienie o sprostowaniu wyroku jednostkowego, który był przedmiotem orzekania w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego jest irrelewantne, albowiem istotą sprostowania nie jest zmiana pierwotnej treści wyroku, ale przywrócenie mu takiej postaci jaką powinien mieć od początku. Jednocześnie w judykacie tym Sąd Najwyższy trafnie uznał, że w analizowanym układzie procesowym ewentualne skorygowanie uchybień, których dopuścił się Sąd Apelacyjny w sprawie II AKa 5/08 może nastąpić wyłącznie wskutek rozpoznania nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

54 Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że wyrok łączny Sądu Okręgowego w L., w zakresie w jakim nie objęto nim prawomocnego skazania za ciąg przestępstw przepisanych J. G. w pkt II i III wyroku Sądu Rejonowego w O. w sprawie II K 189/04 został wydany z rażącym naruszeniem art. 85 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.p.k., i art. 572 k.p.k. Sąd Apelacyjny utrzymując tenże wyrok w mocy, wprowadził te uchybienia do własnego orzeczenia i z tego powodu orzeczenie to należy uznać za rażąco niesprawiedliwe, skoro prawidłowa konfiguracja prawomocnych skazań J. G. za poszczególne przestępstwa wyrokami jednostkowymi podlegającymi łączeniu mogła w sposób znaczący wpłynąć na 8

55 ostateczny kształt kary łącznej w wyroku łącznym, a w konsekwencji nawet poprawić sytuację skazanego w postępowaniu wykonawczym.

56 Wprawdzie apelacja obrońcy skazanego odnosiła się tylko do orzeczenia o karze łącznej i postulowała o jej obniżenie, jednak odstąpienie podjęcia przez Sąd odwoławczy czynności procesowych zmierzających do spowodowania sprostowania przez Sąd Rejonowy w O. oczywistej omyłki pisarskiej w wyroku tego Sądu z dnia 7 lutego 2006 r., w sprawie II K 189/04, a następnie zaniechanie dokonania zmiany zapadłego w I instancji wyroku łącznego we wskazanym wyżej kierunku, doprowadziło do naruszenia art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., które to przepisy, w przypadku rażącej niesprawiedliwości wyroku, obligują Sąd odwoławczy do kontroli instancyjnej wyroku Sądu I instancji niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz do dokonania zmiany wyroku na korzyść oskarżonego poza zakresem skargi odwoławczej. Naruszenie tych przepisów było w analizowanej sprawie rażące i miało istotny wpływ na treść wyroku Sądu odwoławczego.

57 Dlatego też Sąd Najwyższy na podstawie art. 537 § 2 k.p.k., uwzględniając kasację Rzecznika Praw Obywatelskich, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego oraz utrzymany nim w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego w L. i przekazał sprawę temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania w I instancji.

58 Orzekając powtórnie Sąd Okręgowy uwzględni przedstawione wyżej zapatrywania prawne oraz jeszcze raz dokona analizy prawomocnych skazań J. G. w kontekście możliwości wydania nowego wyroku łącznego, uzyskując w tym zakresie aktualne dane o uprzedniej karalności skazanego, a gdy zajdzie taka potrzeba również opinie i informacje określone w art. 571 § 1 k.p.k. Nadto uwzględni fakt sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w wyroku Sądu Rejonowego w O., sygn. akt II K 189/04 w zakresie daty czynu z pkt II, jak też będzie miał na uwadze, że kasacja została wniesiona na korzyść skazanego, co powoduje wystąpienie w postępowaniu ponownym pośredniego zakazu reformationis in peius (art. 443 k.p.k.).

59 9