Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2013 r., I ACa 18/13

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2013 r., I ACa 18/13

Tekst

1 Sygn. akt I ACa 18/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 10 lipca 2013 r.

3 Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:

4 Przewodniczący: SSA Lidia Sularzycka (spr.)

5 Sędziowie:SA Hanna Muras

6 SO (del.) Maria Zgiet-Zawadzka

7 Protokolant:st. sekr. sąd. Monika Likos

8 po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 r. w Warszawie

9 na rozprawie sprawy z powództwa M. W.

10 przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej (...) w W.

11 o uchylenie uchwały, ustalenie nieistnienia uchwały i stwierdzenie nieważności uchwały

12 na skutek apelacji pozwanej

13 od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

14 z dnia 12 września 2012 r. sygn. akt I C 297/11

15 oddala apelację.

16 I ACa 18/13

Uzasadnienie

17 Wyrokiem z dnia 12.09.2012 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie w sprawie z powództwa M. W. przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej (...) w W.: I. ustalił nieistnienie uchwały właścicieli lokali tworzących Wspólnotę Mieszkaniową (...)w W. nr (...) w sprawie upoważnienia Zarządu Wspólnoty do odcięcia dopływu ciepłej wody oraz centralnego ogrzewania do lokali, których właściciele zalegają z należnymi opłatami na rzecz Wspólnoty; II. oddalił powództwo o uchylenie uchwały i stwierdzenie nieważności uchwały; III. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.648,56 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

18 Rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

19 Właściciele lokali mieszkalnych, użytkowych oraz lokalu niemieszkalnego (garażu) położonych przy ul. (...) w W. tworzą Wspólnotę Mieszkaniową (...). W budynku nr (...) znajduje się 136 lokali mieszkalnych, zaś w budynku nr (...) znajduje się 66 lokali mieszkalnych, 2 lokale użytkowe oraz 1 lokal niemieszkalny w postaci garażu. Powód jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku nr (...).

20 Właściciele lokali mieszkalnych i lokali użytkowych posiadają łącznie (...) udziałów w nieruchomości wspólnej; udział garażu w nieruchomości wspólnej wynosi 593360/1775630 (153 udziały w prawie).

21 Na zebraniu właścicieli lokali pozwanej Wspólnoty w dniu 08.04.2010 r. przyjęto porządek obrad przewidujący podjęcie uchwały w sprawie upoważnienia Zarządu Wspólnoty do odcięcia dopływu ciepłej wody oraz centralnego ogrzewania do lokali, których właściciele zalegają z należnymi opłatami na rzecz Wspólnoty. W dniach 12-13.04.2010 r. administrator nieruchomości wspólnej indywidualnie zbierała głosy nad uchwałą nr (...)

22 Wynik głosowania nad uchwałą nr (...)przedstawia się następująco:

23 budynek

24 lokal

25 udział wpisany w Kw nieruchomości wspólnej

26 głos "za"

27 głos "przeciw"

28 udział głosujący "za"

29 udział głosujący "przeciw"

30 21

31 1

32 5730

33 0

34 0

35 0

36 0

37 21

38 2

39 3410

40 1

41 0

42 3410

43 0

44 21

45 3

46 5710

47 0

48 1

49 0

50 5710

51 21

52 4

53 6050

54 0

55 0

56 0

57 0

58 21

59 5

60 5850

61 1

62 0

63 5850

64 0

65 21

66 6

67 3350

68 0

69 0

70 0

71 0

72 21

73 7/8

74 11800

75 1

76 0

77 11800

78 0

79 21

80 9

81 5400

82 1

83 0

84 5400

85 0

86 21

87 10

88 3350

89 1

90 0

91 3350

92 0

93 21

94 11

95 5710

96 0

97 0

98 0

99 0

100 21

101 12

102 5660

103 0

104 0

105 0

106 0

107 21

108 13

109 5400

110 0

111 1

112 0

113 5400

114 21

115 14

116 3350

117 0

118 0

119 0

120 0

121 21

122 15/16

123 12120

124 1

125 0

126 12120

127 0

128 21

129 17

130 4660

131 0

132 0

133 0

134 0

135 21

136 18

137 3510

138 0

139 0

140 0

141 0

142 21

143 19

144 4990

145 0

146 0

147 0

148 0

149 21

150 20

151 5420

152 0

153 0

154 0

155 0

156 21

157 21

158 5200

159 1

160 0

161 5200

162 0

163 21

164 22

165 5870

166 0

167 0

168 0

169 0

170 21

171 23

172 3500

173 1

174 0

175 3500

176 0

177 21

178 24

179 7370

180 1

181 0

182 7370

183 0

184 21

185 25

186 5180

187 1

188 0

189 5180

190 0

191 21

192 26

193 5870

194 1

195 0

196 5870

197 0

198 21

199 27

200 3050

201 1

202 0

203 3050

204 0

205 21

206 28

207 6940

208 1

209 0

210 6940

211 0

212 21

213 29

214 5180

215 0

216 0

217 0

218 0

219 21

220 30

221 5870

222 0

223 0

224 0

225 0

226 21

227 31

228 3500

229 0

230 0

231 0

232 0

233 21

234 32

235 6940

236 1

237 0

238 6940

239 0

240 21

241 33

242 5180

243 1

244 0

245 5180

246 0

247 21

248 34

249 6300

250 1

251 0

252 6300

253 0

254 21

255 35

256 3460

257 1

258 0

259 3460

260 0

261 21

262 36

263 6940

264 1

265 0

266 6940

267 0

268 21

269 37

270 4500

271 0

272 0

273 0

274 0

275 21

276 38

277 6300

278 1

279 0

280 6300

281 0

282 21

283 39

284 3500

285 1

286 0

287 3500

288 0

289 21

290 40

291 6940

292 1

293 0

294 6940

295 0

296 21

297 41

298 5580

299 0

300 0

301 0

302 0

303 21

304 42

305 3280

306 0

307 0

308 0

309 0

310 21

311 43

312 6220

313 1

314 0

315 6220

316 0

317 21

318 44

319 6030

320 0

321 0

322 0

323 0

324 21

325 45

326 3280

327 1

328 0

329 3280

330 0

331 21

332 46

333 6220

334 0

335 0

336 0

337 0

338 21

339 47

340 5580

341 0

342 0

343 0

344 0

345 21

346 48

347 2870

348 0

349 0

350 0

351 0

352 21

353 49

354 6220

355 0

356 0

357 0

358 0

359 21

360 50

361 5450

362 1

363 0

364 5450

365 0

366 21

367 51

368 7010

369 1

370 0

371 7010

372 0

373 21

374 52

375 8640

376 0

377 0

378 0

379 0

380 21

381 53

382 7010

383 1

384 0

385 7010

386 0

387 21

388 54

389 8640

390 0

391 0

392 0

393 0

394 21

395 55

396 7010

397 0

398 1

399 0

400 7010

401 21

402 56

403 8640

404 1

405 0

406 8640

407 0

408 21

409 57

410 7010

411 1

412 0

413 7010

414 0

415 21

416 58

417 8640

418 1

419 0

420 8640

421 0

422 21

423 59

424 7010

425 1

426 0

427 7010

428 0

429 21

430 60

431 8640

432 1

433 0

434 8640

435 0

436 21

437 61

438 6720

439 1

440 0

441 6720

442 0

443 21

444 62

445 8380

446 1

447 0

448 8380

449 0

450 21

451 63

452 6720

453 1

454 0

455 6720

456 0

457 21

458 64

459 8050

460 0

461 0

462 0

463 0

464 21

465 65

466 6720

467 1

468 0

469 6720

470 0

471 21

472 66

473 8050

474 1

475 0

476 8050

477 0

478 21

479 U-01

480 9010

481 0

482 0

483 0

484 0

485 21

486 U-02

487 8420

488 0

489 0

490 0

491 0

492 19

493 1

494 5410

495 1

496 0

497 5410

498 0

499 19

500 2

501 3410

502 0

503 0

504 0

505 0

506 19

507 3

508 6140

509 0

510 0

511 0

512 0

513 19

514 4

515 5730

516 0

517 0

518 0

519 0

520 19

521 5

522 5830

523 1

524 0

525 5830

526 0

527 19

528 6

529 3350

530 1

531 0

532 3350

533 0

534 19

535 7

536 5710

537 1

538 0

539 5710

540 0

541 19

542 8

543 5660

544 1

545 0

546 5660

547 0

548 19

549 9

550 5850

551 1

552 0

553 5850

554 0

555 19

556 10

557 3350

558 0

559 0

560 0

561 0

562 19

563 11

564 5710

565 0

566 0

567 0

568 0

569 19

570 12

571 5660

572 0

573 1

574 0

575 5660

576 19

577 13

578 5850

579 1

580 0

581 5850

582 0

583 19

584 14

585 3350

586 1

587 0

588 3350

589 0

590 19

591 15

592 6160

593 1

594 0

595 6160

596 0

597 19

598 16

599 5660

600 1

601 0

602 5660

603 0

604 19

605 17

606 4660

607 1

608 0

609 4660

610 0

611 19

612 18

613 3510

614 0

615 0

616 0

617 0

618 19

619 19

620 4990

621 1

622 0

623 4990

624 0

625 19

626 20

627 5730

628 1

629 0

630 5730

631 0

632 19

633 21

634 3480

635 1

636 0

637 3480

638 0

639 19

640 22

641 6880

642 1

643 0

644 6880

645 0

646 19

647 23

648 5410

649 0

650 0

651 0

652 0

653 19

654 24

655 6270

656 0

657 0

658 0

659 0

660 19

661 25

662 3050

663 0

664 1

665 0

666 3050

667 19

668 26

669 7220

670 1

671 0

672 7220

673 0

674 19

675 27

676 5400

677 1

678 0

679 5400

680 0

681 19

682 28

683 6170

684 1

685 0

686 6170

687 0

688 19

689 29

690 3500

691 0

692 0

693 0

694 0

695 19

696 30

697 6890

698 0

699 0

700 0

701 0

702 19

703 31

704 5400

705 0

706 0

707 0

708 0

709 19

710 32

711 6270

712 1

713 0

714 6270

715 0

716 19

717 33

718 3050

719 0

720 0

721 0

722 0

723 19

724 34

725 6890

726 1

727 0

728 6890

729 0

730 19

731 35

732 5400

733 1

734 0

735 0

736 0

737 19

738 36

739 4730

740 0

741 0

742 0

743 0

744 19

745 37

746 3050

747 0

748 0

749 0

750 0

751 19

752 38

753 5810

754 0

755 0

756 0

757 0

758 19

759 39

760 4660

761 0

762 0

763 0

764 0

765 19

766 40

767 3800

768 1

769 0

770 3800

771 0

772 19

773 41

774 8690

775 0

776 0

777 0

778 0

779 19

780 42

781 5840

782 0

783 0

784 0

785 0

786 19

787 43

788 6960

789 1

790 0

791 6960

792 0

793 19

794 44

795 8620

796 1

797 0

798 8620

799 0

800 19

801 45

802 5830

803 0

804 0

805 0

806 0

807 19

808 46

809 6960

810 1

811 0

812 6960

813 0

814 19

815 47

816 8620

817 0

818 0

819 0

820 0

821 19

822 48

823 6170

824 0

825 0

826 0

827 0

828 19

829 49

830 6960

831 1

832 0

833 6960

834 0

835 19

836 50

837 8960

838 0

839 0

840 0

841 0

842 19

843 51

844 6280

845 0

846 0

847 0

848 0

849 19

850 52

851 5830

852 1

853 0

854 5830

855 0

856 19

857 53

858 8790

859 1

860 0

861 8790

862 0

863 19

864 54

865 4760

866 1

867 0

868 4760

869 0

870 19

871 55

872 3380

873 0

874 0

875 0

876 0

877 19

878 56

879 6880

880 1

881 0

882 6880

883 0

884 19

885 57

886 5410

887 0

888 0

889 0

890 0

891 19

892 58

893 5840

894 1

895 0

896 5840

897 0

898 19

899 59

900 3050

901 0

902 0

903 0

904 0

905 19

906 60

907 6890

908 1

909 0

910 6890

911 0

912 19

913 61

914 5400

915 1

916 0

917 5400

918 0

919 19

920 62

921 5840

922 0

923 0

924 0

925 0

926 19

927 63

928 3050

929 0

930 1

931 0

932 3050

933 19

934 64

935 7220

936 1

937 0

938 7220

939 0

940 19

941 65

942 6020

943 1

944 0

945 6020

946 0

947 19

948 66

949 5840

950 0

951 0

952 0

953 0

954 19

955 67

956 3050

957 1

958 0

959 3050

960 0

961 19

962 68

963 6890

964 1

965 0

966 6890

967 0

968 19

969 69

970 5400

971 0

972 0

973 0

974 0

975 19

976 70

977 4730

978 0

979 0

980 0

981 0

982 19

983 71

984 3050

985 1

986 0

987 3050

988 0

989 19

990 72

991 6290

992 0

993 0

994 0

995 0

996 19

997 73

998 4660

999 0

1000 0

1001 0

1002 0

1003 19

1004 74

1005 3800

1006 1

1007 0

1008 3800

1009 0

1010 19

1011 75

1012 8650

1013 1

1014 0

1015 8650

1016 0

1017 19

1018 76

1019 5840

1020 0

1021 0

1022 0

1023 0

1024 19

1025 77

1026 6960

1027 0

1028 0

1029 0

1030 0

1031 19

1032 78

1033 8580

1034 1

1035 0

1036 8580

1037 0

1038 19

1039 79

1040 5830

1041 0

1042 0

1043 0

1044 0

1045 19

1046 80

1047 6960

1048 0

1049 0

1050 0

1051 0

1052 19

1053 81

1054 8580

1055 0

1056 0

1057 0

1058 0

1059 19

1060 82

1061 6250

1062 1

1063 0

1064 6250

1065 0

1066 19

1067 83

1068 6960

1069 0

1070 0

1071 0

1072 0

1073 19

1074 84

1075 8580

1076 1

1077 0

1078 8580

1079 0

1080 19

1081 85

1082 5830

1083 0

1084 0

1085 0

1086 0

1087 19

1088 86

1089 5830

1090 0

1091 1

1092 0

1093 5830

1094 19

1095 87

1096 7630

1097 1

1098 0

1099 7630

1100 0

1101 19

1102 88

1103 5180

1104 0

1105 0

1106 0

1107 0

1108 19

1109 89

1110 3050

1111 1

1112 0

1113 3050

1114 0

1115 19

1116 90

1117 6880

1118 0

1119 0

1120 0

1121 0

1122 19

1123 91

1124 5410

1125 1

1126 0

1127 5410

1128 0

1129 19

1130 92

1131 5840

1132 0

1133 0

1134 0

1135 0

1136 19

1137 93

1138 3050

1139 0

1140 0

1141 0

1142 0

1143 19

1144 94

1145 7310

1146 0

1147 0

1148 0

1149 0

1150 19

1151 95

1152 5400

1153 0

1154 0

1155 0

1156 0

1157 19

1158 96

1159 6210

1160 1

1161 0

1162 6210

1163 0

1164 19

1165 97

1166 3050

1167 0

1168 0

1169 0

1170 0

1171 19

1172 98

1173 6890

1174 0

1175 0

1176 0

1177 0

1178 19

1179 99

1180 5400

1181 1

1182 0

1183 5400

1184 0

1185 19

1186 100

1187 5840

1188 0

1189 1

1190 0

1191 5840

1192 19

1193 101

1194 3420

1195 1

1196 0

1197 3420

1198 0

1199 19

1200 102

1201 6890

1202 0

1203 0

1204 0

1205 0

1206 19

1207 103

1208 6140

1209 1

1210 0

1211 6140

1212 0

1213 19

1214 104

1215 5100

1216 0

1217 0

1218 0

1219 0

1220 19

1221 105

1222 3470

1223 0

1224 0

1225 0

1226 0

1227 19

1228 106

1229 5810

1230 0

1231 0

1232 0

1233 0

1234 19

1235 107

1236 4660

1237 0

1238 0

1239 0

1240 0

1241 19

1242 108

1243 3800

1244 0

1245 0

1246 0

1247 0

1248 19

1249 109

1250 8690

1251 1

1252 0

1253 8690

1254 0

1255 19

1256 110

1257 5840

1258 1

1259 0

1260 5840

1261 0

1262 19

1263 111

1264 6960

1265 0

1266 0

1267 0

1268 0

1269 19

1270 112

1271 8620

1272 1

1273 0

1274 8620

1275 0

1276 19

1277 113

1278 5830

1279 0

1280 0

1281 0

1282 0

1283 19

1284 114

1285 6960

1286 1

1287 0

1288 6960

1289 0

1290 19

1291 115

1292 8970

1293 0

1294 0

1295 0

1296 0

1297 19

1298 116

1299 6210

1300 0

1301 1

1302 0

1303 6210

1304 19

1305 117

1306 6960

1307 0

1308 0

1309 0

1310 0

1311 19

1312 118

1313 9040

1314 1

1315 0

1316 9040

1317 0

1318 19

1319 119

1320 5830

1321 0

1322 0

1323 0

1324 0

1325 19

1326 120

1327 5830

1328 0

1329 0

1330 0

1331 0

1332 19

1333 121

1334 7670

1335 0

1336 0

1337 0

1338 0

1339 19

1340 122

1341 5130

1342 0

1343 0

1344 0

1345 0

1346 19

1347 123

1348 6880

1349 1

1350 0

1351 6880

1352 0

1353 19

1354 124

1355 5730

1356 1

1357 0

1358 5730

1359 0

1360 19

1361 125/126

1362 11090

1363 1

1364 0

1365 11090

1366 0

1367 19

1368 127

1369 5400

1370 0

1371 0

1372 0

1373 0

1374 19

1375 128

1376 3380

1377 0

1378 0

1379 0

1380 0

1381 19

1382 129

1383 6890

1384 0

1385 0

1386 0

1387 0

1388 19

1389 130

1390 5400

1391 0

1392 0

1393 0

1394 0

1395 19

1396 131

1397 4170

1398 0

1399 0

1400 0

1401 0

1402 19

1403 132

1404 6890

1405 0

1406 0

1407 0

1408 0

1409 19

1410 133

1411 5400

1412 0

1413 0

1414 0

1415 0

1416 19

1417 134

1418 3170

1419 0

1420 0

1421 0

1422 0

1423 19

1424 135

1425 5810

1426 0

1427 0

1428 0

1429 0

1430 19

1431 136

1432 5070

1433 1

1434 0

1435 5070

1436 0

1437 Garaż

1438 G

1439 593360

1440 0

1441 0

1442 0

1443 0

1444 DD

1445 50

1446 0

1447 0

1448 00

1449 0

1450 Suma

1451 -

1452 1775630

1453 -

1454 -

1455 585580

1456 47760

1457 Uprawnionymi do głosowania nad uchwałą nr (...) byli wszyscy właściciele nieruchomości lokalowych, w tym współwłaściciele garażu; łącznie im przypadało 1775630/1775630 udziału. Za przyjęciem uchwały głosowali właściciele reprezentujący łącznie 585580/1775630 udziałów, przeciwko jej przyjęciu właściciele reprezentujący 47760/1775630 udziałów. Stosunek procentowy głosów oddanych za podjęciem zaskarżonej uchwały do wszystkich uprawnionych udziałów wynosił 585580/1775630. Przy uwzględnieniu sposobu liczenia większości głosów, przyjętego prawdopodobnie przez pozwaną, tj. z uwzględnieniem udziałów w nieruchomości w postaci garażu suma wszystkich udziałów głosujących za uchwałą wyniosła 883274/1775630.

1458 Bezwzględna większość wszystkich udziałów we wspólnocie mieszkaniowej wynosiła 887816/1775630.

1459 Karta do głosowania J. C., właścicielki lokalu nr (...) w budynku (...), której udział wynosił 3380/1775630, nie została podpisana.

1460 Zdaniem Sądu Okręgowego powództwo o ustalenie nieistnienia uchwały zasługiwało na uwzględnienie.

1461 W doktrynie i orzecznictwie dopuszcza się występowanie uchwały nieistniejącej. Stwierdzenie nieistnienia takiej uchwały wyklucza potrzebę analizy skutków prawnych i dalszych przesłanek, które mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności uchwały, bądź też jej uchylenia w oparciu o art. 25 uwl.

1462 Zdaniem Sądu Okręgowego powód, jako właściciel lokalu mieszkalnego w pozwanej Wspólnocie, miał interes prawny wytaczając powództwo na podstawie art. 189 kpc. Zmierza on do wyeliminowania z obrotu prawnego nieistniejącej uchwały, której nie może żądać uchylenia w trybie art. 25 uwl. W przypadku bowiem stwierdzenia przez Sąd, w procesie o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej, nieistnienia uchwały, powództwo podlegałoby oddaleniu. Uchwała nieistniejąca nie może być bowiem uchylona.

1463 Zaskarżona uchwała nr (...) była poddana pod głosowanie w trybie mieszanym, tj. na zebraniu oraz w drodze indywidualnego zbierania głosów. Do ważności uchwały konieczne było uzyskanie większości głosów właścicieli lokali, liczonej według wielkości udziałów. Zgodnie z tą zasadą każdy właściciel ma tyle głosów, ile wynosi jego udział w nieruchomości wspólnej, a większość udziałów to ponad 50% udziałów wszystkich właścicieli lokali.

1464 W ocenie Sądu Okręgowego sposób obliczenia głosów wskazany przez powoda jest zasadniczo prawidłowy, z tym że opierając się nawet na przyjętej przez pozwaną błędnej metodzie wyliczenia głosów, uwzględniającej udziały w lokalu w postaci garażu - wymagana przez ustawę większość głosów nie zostałaby uzyskana. Uchwała zaś podjęta bez wymaganej większości głosów jest uchwałą nieistniejącą.

1465 Metoda liczenia głosów przyjęta przez pozwaną nie jest jasna, bowiem pozwana nie wskazała sposobu liczenia głosów pomimo nałożonego zobowiązania. Pozwana wskazała jedynie, że za zaskarżoną uchwałą głosowało 50,68 % wszystkich udziałów. Wydaje się, że w sytuacji gdy głosujący właściciel lokalu mieszkalnego posiadał także udział we współwłasności lokalu niemieszkalnego (garażu), pozwana sumowała te udziały i uwzględniała tak wyliczoną część udziału w wyniku głosowania nad przedmiotową uchwałą.

1466 Sąd Okręgowy podzielając pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, że udział w nieruchomości wspólnej przysługujący na lokal będący przedmiotem współwłasności przysługuje współwłaścicielom niepodzielnie, stwierdził, że przypadający na garaże (wyodrębnione w nieruchomości wspólnej jako nieruchomość lokalowa niemieszkalna) udział 593360/1775630 w nieruchomości wspólnej - jest niepodzielny. W głosowaniu nad uchwałami współwłaściciele tego lokalu muszą zajmować jednolite stanowisko. Siłę ich głosu wyraża udział powierzchni użytkowej ich lokalu do powierzchni użytkowej wszystkich lokali w budynku, a udział ten jest niepodzielny.

1467 W ocenie Sądu nie istnieją żadne przeciwwskazania, aby współwłaściciele nieruchomości niemieszkalnej w postaci garaży uczestniczyli w podejmowaniu uchwał wspólnoty, jednak decyzje co do sposobu głosowania muszą oni podjąć jednogłośnie.

1468 Nie budzi wątpliwości, że nieruchomość niemieszkalna (garaże) nie są przypisane jako części składowe do poszczególnych lokali mieszkalnych, stanowiąc odrębną nieruchomość lokalową. Niektórzy współwłaściciele nieruchomości niemieszkalnej w postaci garażu są równocześnie właścicielami lokali mieszkalnych położonych na terenie nieruchomości wspólnej.

1469 Właściciele lokali wykonując swe prawo głosu odnośnie zaskarżonej uchwały przyjęli, że wykonywanie tego prawa głosu będzie ograniczone jedynie do nieruchomości lokalowej przez złożenie oświadczenia o treści “oświadczam, że wykonuję prawo głosu jako właściciel lokalu”.

1470 Ponadto przy ustalaniu wyniku głosowania nad uwzględniono nieważny, niepodpisany głos prawdopodobnie oddany przez J. C. właścicielkę lokalu nr (...) w budynku (...), której udział wynosił 3380/1775630.

1471 Reasumując, Sąd stwierdził że uchwała nr(...) nie została podjęta.

1472 Nawet, gdyby przyjąć, że zaskarżona uchwała dotyczy czynności zachowawczej, i nie uwzględnić przedstawionych wyżej wywodów co do konieczności uzyskania jednomyślności współwłaścicieli nieruchomości (garażu), zaskarżona uchwała nie istnieje z uwagi na brak wymaganej większości. Udział głosujących za podjęciem uchwały wynosi bowiem 883274/1775630, a więc poniżej 50%.

1473 O kosztach rozstrzygnięto w oparciu o art. 98 kpc. Nie uwzględniono wydatków na wydruk odpisów z księgi wieczystej dla powoda, ponieważ powód miał jedynie obowiązek przedłożenia powyższych odpisów w dwóch egzemplarzach, tj. do akt sądowych oraz dla pozwanej. Powód nie wykazał dochodzonej kwoty utraconych zarobków i kosztów stawiennictwa, dlatego tych kosztów nie uwzględniono. Opłata od pozwu w kwocie 200 zł, opłaty wieczystoksięgowe w kwocie 180 zł, wydatki na kopie odpisów z ksiąg wieczystych dla pozwanego w kwocie 1.268,56 zł zostały uznane przez Sąd za niezbędne do celowego dochodzenia praw. Żądanie zwrotu kosztów kserokopii w kolorze było zasadne z uwagi na nieczytelność kserokopii czarno-białych.

1474 W apelacji od powyższego wyroku w pkt I i III pozwana zarzuciła:

1475 1. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym, albowiem przeciwnie niż ustalił Sąd I instancji

1476 -zgodnie z przedstawioną kartą głosowania lokali nr (...) (w budynku nr (...)) p. A. C. oddała głos „za” uchwałą nr(...)na jednej karcie, jednak prawo głosu nie było wykonywane w odniesieniu do lokalu (...) lecz również w odniesieniu do lokalu nr (...);

1477 -właścicielka lokalu nr (...) (w budynku nr (...)) p. J. C. oddała ważny głos „za” uchwałą nr (...)

1478 -właściciele lokali wykonując swe prawo głosu odnośnie zaskarżonej uchwały ograniczyli wykonywanie prawa głosu jedynie do nieruchomości lokalowej;

1479 2. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 233 § 1 kpc przez dokonanie oceny dowodów nie w swobodny lecz dowolny sposób, z pominięciem wzmianki, że z przedstawioną kartą głosowania prawo głosu p. A. C. wykonywane było zarówno w odniesieniu do lokalu nr (...), jak i(...), a co za tym idzie, dokonanie nieuprawnionych ustaleń faktycznych, o których mowa w pkt 1;

1480 3. naruszenie prawa materialnego poprzez

1481 -błędną wykładnię art. 23 ust. 2 ustawy o własności lokali polegającą na uznaniu, że w stosunku do zaskarżonej uchwały właściciele nieruchomości niemieszkalnej w postaci garaży, decyzję musieliby podjąć jednomyślnie;

1482 -błędną wykładnię art. 189 kpc będącego przepisem materialnym w ustawie procesowej, polegające na przyjęciu, że powód posiada interes prawny w ustaleniu nieistnienia zaskarżonej uchwały, pomimo iż powód na innej drodze mógł dochodzić ochrony swoich praw;

1483 -błędną wykładnię art. 98 § 1 i 2 kpc poprzez przyjęcie, że niezbędnymi kosztami do celowego dochodzenia praw było sporządzenie kolorowych kserokopii odpisów z ksiąg wieczystych.

1484 Wskazując na powyższe pozwana wniosła o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

1485 Powód wniósł o oddalenie apelacji.

1486 Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

1487 Apelacja podlega oddaleniu.

1488 Ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego uznać należy za niewadliwe i jako takie znajdujące oparcie w materiale dowodowym sprawy. Sąd II instancji je podziela, wskazując, iż poczynione zostały zgodnie z art. 233 § 1 kpc. Nie zostały one zakwestionowane przez skarżącą w warstwie obejmującej wielkość udziałów przypadających na uprawnionych do głosowania, wielkość udziałów przypisanych do osób głosujących za i przeciw uchwale, stosunek procentowy udziałów osób głosujących za uchwałą, wielkość udziałów z uwzględnieniem nieruchomości garażowej, przypadających na osoby głosujące za uchwałą. Pozwana bowiem nie zanegowała prawidłowości ustalenia: iż uprawnionymi do głosowania nad uchwałą byli wszyscy właściciele nieruchomości lokalowych (w tym współwłaściciele garażu), którym łącznie przypadało 1775630/1775630 udziałów; iż za przyjęciem głosowali właściciele reprezentujący łącznie 585580/1775630 udziałów, przeciwko - właściciele reprezentujący łącznie 47760/1775630; iż stosunek procentowy głosów oddanych za podjęciem uchwały do wszystkich uprawnionych wynosił 585580/1775630; iż przy uwzględnieniu sposobu liczenia przyjętego przez pozwaną, tj. przy uwzględnieniu udziałów w nieruchomości w postaci garażu, suma wszystkich udziałów głosujących za uchwałą wyniosła 883274/1775630.

1489 Wychodząc z przyjętego przez Sąd Okręgowy ustalenia, iż suma wszystkich udziałów głosujących za uchwałą, z uwzględnieniem udziałów w nieruchomości w postaci garażu, wyniosła 883274/1775630, skarżąca w apelacji (k. 888) wskazuje tylko na konieczność doliczenia udziałów (części) w wielkości: 4170 - związanego z pominiętym lokalem nr (...) - związanego z pominiętym lokalem nr (...) - związanego z garażem lokalu nr (...).

1490 Stanowisko pozwanej nie jest przekonywujące. I tak co do udziału związanego z lokalem nr (...) - tu Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał, iż głos oddano tylko w przypadku lokalu (...), bowiem w treści karty uprawniającej do głosowania (k. 777) wyraźnie zostało stwierdzone przez osobę oddającą głos (podpisana A. C.), iż indywidulanie wykonuje ona prawo głosu jako właściciel lokalu (a więc jednego lokalu, a nie dwóch lokali), przy czym w przypadku wpisania dokładnego adresu lokalu wymieniono wyłącznie lokal nr (...).

1491 Co do udziału związanego z lokalem nr (...) - tu Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał na brak podpisu właściciela na karcie głosowania (k. 744). Nie można zatem uznać, iż w ogóle oddany został głos w tym przypadku ze strony p. J. C..

1492 W końcu co do udziału związanego z garażem lokalu nr (...) - tu Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał, iż właściciele lokali wykonując swe prawo głosu odnośnie zaskarżonej uchwały przyjęli, że wykonywanie tego prawa głosu będzie ograniczone jedynie do nieruchomości lokalowej; tak należy uznać z uwagi na treść składanego oświadczenia: „oświadczam, że wykonuję prawo głosu jako właściciel lokalu”. Nadto nie powinny w ogóle zostać uwzględnione udziały w lokalu w postaci garażu z uwagi na fakt, iż w przypadku głosowania udziałem przypadającym na garaż nie zachodziła jednomyślność współwłaścicieli tejże nieruchomości.

1493 W związku z omawianym zarzutem wskazać należy, iż głosowanie przy podejmowaniu uchwał członków wspólnoty mieszkaniowej przy pomocy kart do głosowania co do zasady jest jednym ze sposobów zbierania głosów właścicieli lokali; jest to sposób dopuszczalny, choć przepisy ustawy o własności lokali nie zawierają regulacji w jaki sposób należy przeprowadzić głosowanie w trybie indywidualnego zbierania głosów (art. 23 ustawy z dnia 24.06.1994 r. o własności lokali –Dz.U. Nr 85, nr 388 ze zm. przewiduje trzy tryby podejmowania uchwał we wspólnocie mieszkaniowej: na zebraniu, w drodze indywidualnego zbierania głosów, a także mieszany – głosowanie rozpoczęte na zebraniu uzupełnia się zbierając głosy indywidualnie). Kwestia indywidualnego zbierania głosów pozostaje w gestii samej wspólnoty mieszkaniowej, która może pozostawić właścicielom karty do głosowania, jak również może zbierać podpisy pod treścią uchwał.

1494 Jednocześnie brak jest dokładnego uregulowania prawnego kwestii dotyczących dokumentowania głosowań (poza wymogiem sporządzenia pisemnego protokołu w formie aktu notarialnego w przypadku zmiany sposobu zarządu, o czym stanowi art. 18 ust. 2 uwl), jak też sposobu, w jaki należałoby takie głosowanie przeprowadzić.

1495 Zagadnienie formy i skutku głosowania należy kwalifikować kierując się zasadami ogólnymi, wynikającymi z kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 60 kc z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli). Należy więc przyjąć, iż oddanie głosu przy podejmowania uchwały to złożenie oświadczenia woli przez członka wspólnoty mieszkaniowej; wielość tychże oświadczeń, w sytuacji gdy stanowi o większości właścicieli, doprowadza do podjęcia wielostronnej czynności prawnej, jaką jest uchwała.

1496 Jako że oddanie głosu za pomocą karty do głosowania jest oświadczeniem woli pochodzącym od danej osoby, to brak na karcie podpisu tej osoby stanowi nieusuwalną przeszkodę w uznaniu, iż takowe oświadczenie zostało złożone. Zatem nie sposób przyjąć, jak chce tego skarżąca, że J. C. (właścicielka lokalu nr (...)) zagłosowała nad uchwałą nr (...)

1497 Także nie sposób przyjąć, iż doszło do głosowania udziałami przypadającymi na lokal nr (...) i garaż tego lokalu, skoro w treści oświadczenia woli, pochodzącego od A. C., nie wystąpiły takie elementy, które nawiązywałyby do tytułu do powyższych lokali, a tylko zamieszczono w sposób wyraźny elementy nawiązujące do tytułu do lokalu mieszkalnego nr (...). Sama apelująca przyznaje (k. 888), iż w karcie głosowania nie było wyrażone literalnie to, że zliczeniu podlegają głosy lokali łącznie z udziałami w garażu.

1498 Powyższe przesądza o nietrafności wywodu apelacji odnośnie niesłusznego pominięcia wymienionych udziałów.

1499 W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzut naruszenia art. 189 kpc nie może odnieść zamierzonego skutku.

1500 Na wstępie wypada zauważyć, iż powód żądał uchylenia uchwały, ewentualnie ustalenia jej nieistnienia ewentualnie stwierdzenia nieważności.

1501 Praktyka sądów dopuszcza możliwość żądań ewentualnych. Przyjmuje się, że występuje wówczas szczególny przypadek kumulacji roszczeń, w którym każde kolejne zgłaszane jest na wypadek nieuwzględnienia poprzedniego (por. Gerard Bieniek i inni: Komentarz do Kodeksu cywilnego, Księga III, Zobowiązania, Tom I, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1996, str. 73). Zastosowanie tego rodzaju konstrukcji nie jest wykluczone również w sprawach takich jak rozpatrywana, gdy podważana jest uchwała wspólnoty mieszkaniowej. Wprawdzie posłużenie się przez ustawodawcę w art. 25 ust. 1 uwl pojęciem „zaskarżyć uchwałę do sądu” uznawane jest za podstawę powództwa o uchylenie uchwały (por. postanowienie SN z dnia 27.02.2001 r., V CZ 4/01, OSNC 2001/7-8/124), niemniej w tym powództwie nie wyczerpuje się interes prawny członka wspólnoty mieszkaniowej. Nie jest więc wykluczone żądanie - na ogólnych zasadach - ustalenia nieistnienia uchwały. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przepis art. 25 uwl nie wyczerpuje możliwości kwestionowania wadliwych uchwał wspólnoty mieszkaniowej. Pozwala tylko na procedowanie w obrębie uchwał istniejących acz obarczonych wadami, które stanowić mogą podstawę orzeczenia o ich uchyleniu bądź nieważności.

1502 Występowanie uchwał nieistniejących nie jest kwestionowane w doktrynie i orzecznictwie, choć nie ma jeszcze katalogu sytuacji i przyczyn powodujących uznanie uchwały za nieistniejącą. Choć nie jest zdefiniowane ustawowo powództwo o ustalenie nieistnienia uchwały, może dotyczyć - co podkreśla się zgodnie - szczególnie drastycznych uchybień, jakich dopuszczono się przy podejmowaniu uchwał, tak że w ogóle trudno mówić o wyrażeniu woli przez organ podmiotu korporacyjnego. Przykładem takiej uchwały nieistniejącej jest uchwała podjęta bez wymaganego statutem quorum lub bez wymaganej większości głosów (por. wyrok SN z dnia 09.10.1972 r. II CR 171/72, OSNC 1973/7 – 8/135; wyrok SN z dnia 14.04.1992 r. I CRN 38/92, OSNC 1993/3/45; wyrok SN z dnia 04.02.1999 r. II CKN 804/98, OSNC 1999/10/171; uchwała SN z dnia 24.06.1994 r. III CZP 81/94, OSNC 1994/12/241; wyrok SN z dnia 13.03.1998 r. I CKN 563/97, OSNC 1998/12/205). Także na gruncie uchwał podejmowanych przez wspólnoty mieszkaniowe dopuszczono analogiczną możliwość formułowania roszczeń zmierzających do uznania uchwały za nieistniejącą (por. wyrok SN z dnia 23.02.2006 r. I CK 336/05, LEX nr 424423).

1503 Zważywszy na daleko idący skutek ewentualnego uwzględnienia powództwa, rozpoznanie żądania o ustalenie było zasadnicze. Podzielenie bowiem zasadności twierdzeń powoda w tej mierze wykluczało merytoryczną i formalną ocenę uchwały w aspekcie przesłanek uchylenia uchwały, skoro ten akt woli członków wspólnoty mieszkaniowej nie mógłby być uznany za istniejący w obrocie prawnym (v. wyrok SA w Warszawie z dnia 09.04.2013 r. I ACa 1214/12 niepubl.) W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku trafnie zaznaczono, iż nie można uchylić ani stwierdzić nieważności uchwały nieistniejącej.

1504 Sąd II instancji opowiada się za poglądem, zgodnie z którym zakaz zaskarżania uchwały na podstawie art. 189 kpc nie dotyczy tzw. uchwał nieistniejących (por. wyrok SN z dnia 12.05.2006 r. V CSK 59/06 LEX nr 200907). Uznając dopuszczalność powództwa w trybie art. 189 kpc wskazać wypada na występowanie po stronie powoda interesu prawnego w jego wytoczeniu. Interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości.

1505 Przesądzając o istnieniu interesu prawnego po stronie powoda wypada rozważyć możliwość uzyskania przez niego zgłaszanych roszczeń w drodze dalej idącego powództwa, np. powództwa o świadczenie. Odpowiedź negatywna pozwoli na stwierdzenie występowania interesu prawnego w tym postępowania, co zresztą ma miejsce.

1506 Suma powyższych danych przekonuje do występowania po stronie powoda interesu prawnego – potrzeby ochrony z uwagi na zagrożenie prawnie chronionych interesów powoda.

1507 Również nie można podzielić zarzutu błędnej wykładni art. 23 ust. 2 uwl polegającej na uznaniu, że w stosunku do zaskarżonej uchwały właściciele nieruchomości niemieszkalnej, w postaci garażu, decyzję musieliby podjąć jednomyślnie. Skarżąca wyraża pogląd, a jest to stanowisko odmienne niż stanowisko powoda i Sądu Okręgowego, iż w wypadku współwłasności ułamkowej każdy współwłaściciel uczestniczy w głosowaniu, o którym mowa w art. 23 uwl, samodzielnie, przy czym siła jego głosu jest określona jego udziałem we własności. Jeżeli więc np. z własnością lokalu należącego do dwóch osób w częściach równych związany jest udział w nieruchomości wspólnej określony ułamkiem 1/10, to każdy z tych współwłaścicieli lokalu sam bierze udział w podejmowaniu uchwały, i dysponuje siłą głosu 1/20. Taki pogląd został uzasadniony okolicznością, iż w przypadku współwłasności ułamkowej współwłaścicieli nie łączy żaden stosunek osobisty, wymagający ich współdziałania.

1508 To zapatrywanie jest jednak nie do pogodzenia z racją normatywną, przyjętą i wyrażoną w judykaturze Sądu Najwyższego, iż udział w nieruchomości wspólnej, przypadający na lokal będący przedmiotem współwłasności, przysługuje współwłaścicielom niepodzielnie (uchwała z dnia 03.10.2003 r. III CZP 65/03, OSNC 2004/12/189).

1509 Wspólnotę mieszkaniową tworzy ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości (art. 6 uwl). Brak jest ustawowego określenia sposobu reprezentacji na zebraniu czy sposobu głosowania przez współwłaścicieli lokalu albo współwłaścicieli samodzielnych lokali niewyodrębnionych. Ustawa o własności lokali nie zawiera odpowiednika art. 11 obowiązującego przed dniem 01.01.1965 r. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24.10.1934 r. o własności lokali (Dz. U. Nr 94, poz. 848 ze zm.), który stanowił, że jeżeli lokal należy do kilku właścicieli, obowiązani są oni wybrać osobę zdolną do działań prawnych, która reprezentować ich będzie na zebraniu właścicieli lokali i wobec zarządu. Na gruncie obowiązującego stanu prawnego wywiedziono wniosek, że w głosowaniu nad uchwałami współwłaściciele lokalu muszą zajmować jednolite stanowisko, skoro zachodzi szczególny charakter własności lokalu jako prawa ściśle związanego z udziałem w nieruchomości wspólnej, z którą wiąże się prawo i obowiązek współdziałania w zarządzie (uchwała SN z dnia 14.07.2005 r., III CZP 43/05, OSNC 2006/6/98). Siłę ich głosu wyraża udział powierzchni użytkowej ich lokalu do powierzchni użytkowej wszystkich lokali w budynku, a udział ten jest niepodzielny. Skoro udział w nieruchomości wspólnej należy do współwłaścicieli niepodzielnie, czynności zaś przekraczające zakres zwykłego zarządu zawsze wymagają zgodnego stanowiska wszystkich współwłaścicieli (względnie rozstrzygnięcia sądu na podstawie art. 199 kc), to pogląd o konieczności zajmowania przez współwłaścicieli lokalu jednolitego głosu przy podejmowaniu uchwał jest uzasadniony (tak też SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 26.04.2006 r., II CSK 47/06, OSNC 2007/2/32, gdzie stwierdza się, iż w przypadku współwłasności lokalu współwłaścicielom przysługuje jeden wspólny głos). Powyższe stanowisko judykatury zaaprobowane zostało w doktrynie (por. Gerard Bieniek Ustawa o własności lokali w praktyce Bydgoszcz 2010 r. s. 194-195 i Roman Dziczek Własność lokali. Komentarz, Wydanie 5 , Warszawa 2010 r. s.71-72 , s. 188-189, 203-205).

1510 Wskazać należy, iż przedmiotowa uchwała dotyczyła czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu nieruchomością. Ustawa o własności lokali, ani kodeks cywilny nie definiują czynności zwykłego zarządu. Natomiast katalog czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu został w art. 22 ust. 3 uwl wyliczony jedynie przykładowo. W doktrynie przyjmuje się, że czynnościami zwykłego zarządu są czynności związane z normalnym funkcjonowaniem budynku i jego eksploatacją, pobieraniem pożytków i dochodów, drobniejszymi remontami i konserwacją, szeroko rozumianą ochroną wspólnego prawa w różnych czynnościach zachowawczych (por. Roman Dziczek- Własność lokali. Komentarz , Wydanie 5 , Warszawa 2010 r. s. 71-72 i s. 188-189). Uznać zatem należy, iż odcięcie dopływu wody i centralnego ogrzewania przekracza zakres zwykłego zarządu. Do podjęcia takiej czynności niezbędna jest więc uchwała członków wspólnoty, przy zgodnym stanowisku wszystkich współwłaścicieli danej nieruchomości.

1511 Odnośnie przedmiotowej uchwały nie zostało wykazane przez pozwaną, iż taka jednomyślność w przypadku współwłaścicieli nieruchomości w rodzaju garażu została zachowana.

1512 Sąd II instancji oddalił wnioski dowodowe obu stron, zgłoszone w postępowaniu apelacyjnym, mając na uwadze spóźniony ich charakter (art. 381 kpc) albo brak znaczenia dla wykazania istotnego z punktu widzenia rozstrzygnięcia faktu (art. 227 kpc). Zdaniem Sądu można było zgłosić w postępowaniu pierwszoinstancyjnym takie wnioski jak: wniosek pozwanej o dopuszczenie dowodu z pisemnych oświadczeń p. A. C. i p. J. C. co do wykonywanego prawa głosu, wniosek pozwanej o przesłuchanie w/w osób jako świadków na okoliczność głosowania za uchwałą, wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z treści księgi wieczystej co do ilości współwłaścicieli w przypadku jednego lokalu. Wszystkie te dowody jako bezpośrednio świadczące o wielkości udziału i jego wpływie na głosowanie, a więc mające decydujące znaczenia dla rozstrzygnięcia, powinny zostać zgłoszone w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, bez rozważania czy będą potrzebne do rozstrzygnięcia. Z kolei wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z przesyłki poleconej odebranej dnia 15.04.2013 r. zmierza tylko do zaprezentowania poglądu zarządu pozwanej Wspólnoty, wyrażonego w toku podejmowania innych uchwał.

1513 Sąd II instancji za nietrafny uznał zarzut naruszenia art. 98 kpc przez uwzględnienie przy zasądzaniu na tej podstawie poniesionych przez powoda kosztów kserokopii dokumentów złożonych do akt sprawy. Nie sposób zakwestionować udokumentowanych kosztów poniesionych na opłatę od pozwu czy opłaty wieczystoksięgowe. Także uzasadnione były koszty uzyskania odpisów z ksiąg wieczystych. Były to koszty niezbędne do celowego dochodzenia roszczeń (obrony praw), skoro poniesione zostały na wykonanie kopii dokumentów wykazujących istotne okoliczności faktyczne. Nieczytelność kopii biało-czarnych niejako je dyskwalifikowała, a tym samym czyniła koniecznymi kopie kolorowe, dające czytelny dowód treści odpowiednich dokumentów.

1514 Reasumując Sąd II instancji oddalił apelację jako bezzasadną (art. 385 kpc).