Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2023 r., II AKa 147/22

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2023 r., II AKa 147/22

Tekst

1 Sygn. akt II AKa 147/22

2 Sygn. akt II AKa 147/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 Dnia 28 czerwca 2023 r.

4 Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

5 Przewodniczący: SSA – Anna Zdziarska (spr.)

6 Sędziowie: SA – Dorota Tyrała

7 SA – Ewa Jethon

8 Protokolant: - Wiktoria Siporska

9 przy udziale prokuratora Tomasza Radtke i oskarżycielki posiłkowej A. B. M.

10 po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2023r.

11 sprawy:

12 1. M. K. (1), syna A. i H. z domu C., urodzonego dnia (...) roku w Warszawie

13 oskarżonego o czyn z art. 231 § 2 k.k.,

14 2. G. F., córki Z. i B. z domu K., urodzonej dnia (...) w G.,

15 oskarżonej o czyn z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.,

16 3. J. R., syna W. i A. z domu D., urodzonego dnia (...) w Warszawie

17 oskarżonego o czyn z art. 231 § 2 k.k.

18 na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora

19 od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

20 z dnia 29 października 2021 r.

21 sygn. akt XVIII K 46/21

22 uchyla zaskarżony wyrok i po wyeliminowaniu z opisu zarzuconych czynów działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a także ustaleniu, że oskarżeni M. K. (1), G. F. oraz J. R. przewidując możliwość niedopełnienia obowiązków oraz działania na szkodę interesu publicznego i prywatnego oraz godząc się na to, wyczerpali ustawowe znamiona czynu z art. 231 § 1 k.k. , zaś w przypadku G. F. w zw. z art. 12 § 1 k.k., na podst. art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umarza postępowanie,

23 kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie

UZASADNIENIE

24 Formularz UK 2

25 Sygnatura akt

26 II AKa 147/22

27 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

28 1

CZĘŚĆ WSTĘPNA

29 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

30 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 października 2021r., sygn. akt XVIII K 46/21.

31 1.2. Podmiot wnoszący apelację

32 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

33 ☐ oskarżyciel posiłkowy

34 ☐ oskarżyciel prywatny

35 ☐ obrońca

36 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

37 ☐ inny

38 1.3. Granice zaskarżenia

39 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

40 ☐ na korzyść

41 ☒ na niekorzyść

42 ☒ w całości

43 ☐ w części

44 ☒

45 co do winy

46 ☐

47 co do kary

48 ☐

49 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

50 1.3.2. Podniesione zarzuty

51 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

52 ☐

53 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

54 ☐

55 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

56 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

57 ☒

58 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

59 ☒

60 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

61 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

62 ☐

63 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

64 ☐

65 art. 439 k.p.k.

66 ☐

67 brak zarzutów

68 1.4. Wnioski

69 ☒

70 uchylenie

71 ☐

72 zmiana

73 Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

74 2.1. Ustalenie faktów

75 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

76 Lp.

77 Oskarżony

78 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

79 Dowód

80 Numer karty

81 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

82 Lp.

83 Oskarżony

84 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

85 Dowód

86 Numer karty

87 2.2. Ocena dowodów

88 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

89 Lp. faktu z pkt 2.1.1

90 Dowód

91 Zwięźle o powodach uznania dowodu

92 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

93 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

94 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

95 Dowód

96 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

97 STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

98 Lp.

99 Zarzut

100 Zarzut dokonania błędnych ustaleń faktycznych częściowo zasadny.

101 ☐ zasadny

102 ☒ częściowo zasadny

103 ☐ niezasadny

104 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

105 Apelacja prokuratora okazała się być częściowo zasadną.

106 Oskarżeni M. K. (1), G. F. i J. R. stanęli pod zarzutem popełnienia czynu z art. 231 § 2 k.k.

107 Analiza niezwykle lakonicznych pisemnych motywów wyroku zawartych na zaledwie około czterech stronach, bowiem pozostała część uzasadnienia stanowi powielenie zarzutów aktu oskarżenia, prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji nie dokonał oceny zachowania oskarżonych w kontekście znamion zarzuconego im czynu, a zatem pod kątem źródła ich uprawnień i obowiązków jako funkcjonariuszy publicznych oraz „działania na szkodę interesu publicznego lub prywatnego”.

108 Pomimo, że prawidłowo Sąd I instancji ustalił, iż na działce o nr hipotecznym (...) w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntu na obszarze m. st. Warszawy budynek frontowy położony przy ul. (...) został zaliczony do kategorii VI, jako budynek wypalony doszczętnie, a odbudowany w latach 1946 – 1950, to błędnie uznał, że spełniał on warunki określone w art. 5 dekretu. Nadto Sąd Okręgowy stwierdził, że na oskarżonych między innymi nie ciążył obowiązek ustalania stron postępowania, wykazania umów cywilnoprawnych dotyczących zbycia roszczeń, w tym przyrzeczenia przez spadkobierców właścicieli sprzedaży i sprzedaż udziałów w prawie użytkowania wieczystego firmie (...), czy późniejszym nabywcom. Według sądu oskarżeni nie byli zobowiązania także przy wydawaniu decyzji, aby żądać złożenia do akt orzeczenia sądu polskiego potwierdzającego zastosowanie trybu określonego w art. 1102 § 2 k.p.c. i art. 1145 k.p.c. o uznaniu orzeczeń sądów zagranicznych wydanych w sprawach powołania do spadku po zmarłych I. vel S. G. (1) i (...) C. G. oraz do weryfikacji pełnomocnictwa.

109 Sąd odwoławczy nie podzielił w tym zakresie zapatrywań sądu I instancji. Podawanymi w doktrynie przykładami zachowań funkcjonariuszy stanowiącymi niedopełnienie nałożonych nań obowiązków, których źródła można upatrywać w „samej istocie urzędowania” (albo bezpośrednio w Europejskim Kodeksie Dobrej Administracji, traktowanym jako uzupełnienie standardów zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego i innych przepisach), są: wydanie decyzji bez właściwej podstawy prawnej albo wydanie decyzji o treści niezgodnej z obowiązującymi przepisami prawa; rozpatrywanie konkretnych roszczeń i wniosków z naruszeniem przepisów procedury; naruszenie pewnych podstawowych zasad przy załatwianiu spraw w wyznaczonym prawem obszarze uznania (tzw. luzu administracyjnego), takich jak zasada niedyskryminacji, zasada współmierności podjętych środków do osiągnięcia założonego celu itp. (A. Zoll, Przekroczenie...).

110 Nie ulega zatem wątpliwości, że ustalenia Sądu I instancji w zakresie źródeł obowiązków funkcjonariuszy publicznych, którymi byli oskarżenie zostały dotknięte błędem „braku”, albowiem nie uwzględniają podanych w opisach czynów norm kodeksu postępowania cywilnego, administracyjnego, Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, Kodeksu Etyki pracowników Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, ale także udzielonych im pełnomocnictw Przez Prezydentów Warszawy oraz procedury określonej przez G. F. z dnia 24.11.2003r. (k. 17260 – 17262). W przeciwnym wypadku sąd a quo nie doszedłby do pozbawionego logiki wniosku, że na oskarżonych nie spoczywały żadne obowiązki, a wyłącznie na referentach, którzy gromadzili dokumentację i przygotowywali projekty decyzji, zaś oskarżonych od odpowiedzialności uwalniał pięciostopniowy system parafowania decyzji.

111 Wykazując Sądowi Okręgowemu pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności przypomnieć należy, że źródłem obowiązków M. K. (1) były upoważnienia Prezydenta Warszawy z dnia 3.12.2002r., z dnia 9.12.2002r. oraz z dnia 27.03.2003r . do wydawania decyzji administracyjnych jako Dyrektor Biura Gospodarki Nieruchomościami we wszystkich sprawach związanych z nieruchomościami i lokalami m. st. Warszawy, do kierowania i nadzoru nad pracą wszystkich pracowników Urzędu m. st. Warszawy oraz innych jednostek organizacyjnych miasta, do których należą sprawy określone w niniejszym upoważnieniu. Do składania oświadczeń woli, zaciągania zobowiązań w imieniu miasta w zakresie zarządu mieniem miasta oraz Skarbu Państwa.

112 Mocą aktu notarialnego z dnia 24.05.2007r. nr rep A 1538/2007 Prezydent Miasta udzielił pełnomocnictwa G. F. jako Naczelnikowi Wydziału Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych w Biurze Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy do : ustanawiania prawa użytkowania wieczystego na rzecz dawnych właścicieli lub ich następców prawnych w wykonaniu ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych w trybie art. 7 dekretu z dnia 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, w tym do przenoszenia własności budynków, jeżeli decyzja administracyjna tak stanowi, wykonywania wszelkich czynności przygotowawczych, faktycznych i prawnych, w tym do składania odpowiednich wniosków, oświadczeń jakie okażą się niezbędne w związku z realizacją niniejszego pełnomocnictwa i inne (k.1305).

113 Pełnomocnictwo zostało wydane w oparciu o kodeks cywilny i ustawę o samorządzie terytorialnym do wnioskowania o podział geodezyjny nieruchomości, składania wniosków do sądu właściwego do prowadzenia ksiąg wieczystych oraz prowadzenia wszelkich innych czynności w sprawach powierzonych do realizacji w ramach Wydziału Spraw Dekretowych i Wyznaniowych (k. 1316)

114 W zakresie obowiązków wskazano nadzór i koordynację pracy podległych pracowników w odniesieniu do prowadzonych postępowań w sprawach rozpatrywania wniosków dawnych właścicieli lub ich następców prawnych w stosunku do nieruchomości stanowiących obecnie własność m. st. Warszawy i Skarbu Państwa, przygotowywanie dokumentacji i inne (k. 1346- 1349).

115 Źródła obowiązków J. R. podano na k. 1720. Notarialnym pełnomocnictwem udzielonym przez Prezydenta Miasta z dnia 24.05.2007r. został on zobligowany do podejmowania w imieniu miasta stołecznego Warszawy wszystkich czynności przygotowawczych, faktycznych, prawnych oraz do zawierania w imieniu m. st. Warszawy umów dotyczących zbywania lub nabywania nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, ustanawiania prawa użytkowania wieczystego, dokonywania wszelkich innych czynności prawnych w zakresie gospodarowania nieruchomościami, a w związku z tym składania wniosków, oświadczeń przed wszystkimi władzami, urzędami i sądami, jak też wobec osób prawnych i inne.

116 Opis stanowiska Zastępcy Dyrektora Biura Gospodarki Nieruchomościami (k. 1734) to: bezpośredni nadzór nad realizacją zadań Biura Gospodarki Nieruchomościami, dbałość o właściwą organizację, jakość pracy podległych komórek organizacyjnych, kierowanie i nadzór nad komórkami BGN, ustalanie szczegółowego zakresu czynności podległych pracowników i inne.

117 Źródło uprawnień i obowiązków wszystkich oskarżonych stanowi także notatka służbowa z dnia 24.11.2003r. (k.17260 – 17262) sporządzona przez G. F., a skierowana do Zastępcy Dyrektora Biura Gospodarki Nieruchomościami, Geodezji i Katastru M. B., zadekretowane przez niego na M. P., zawierająca cztery rozdziały:

118 Wniosek:

119 ustalenie Dz. U, w którym zamieszczono ogłoszenie o objęciu,

120 sprawdzenie czy wniosek złożony w 6 - o miesięcznym terminie licząc od daty objęcia nieruchomościami w posiadanie Zarządu Miejskiego

121 - akta własnościowe,

122 - mapy z zaznaczonymi wnioskami nieruchomościami,

123 - informacje z Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego.

124 2. Wnioskodawca – uprawniony:

125 a) kto złożył wniosek,

126 b) czy był to dawny właściciel, jego następca prawny czy może pełnomocnik,

127 c) uzyskanie zaświadczenia hipotetycznego Sądu wieczysto- księgowego (jeżeli nie złożono go przy wniosku),

128 d) wykazanie przez wnioskodawców następstwa prawnego po właścicielu lub wszystkich współwłaścicielach (w postępowaniu administracyjnym winny brać udział wszystkie strony postępowania)

129 - postępowanie spadkowe, umowy cywilne zbycia roszczeń,

130 - odpisy z rejestru sądowego (w przypadku osób prawnych) oraz wykazanie ciągłości wpisów w rejestrze,

131 - inne formy przekazywania uprawnień związanych z roszczeniami dekretowymi (w przypadku braku możliwości uzyskania dokumentów potwierdzających następstwo prawne – zawieszenie postępowania do czasu ustalenia następców prawnych przez sąd powszechny),

132 - badanie zdolności do czynności prawnych,

133 - w przypadku braku możliwości ustalenia wszystkich stron postępowania poprzez poszukiwanie np. w Centralnym Biurze Adresowym czy właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania Wydziale Ewidencji Ludności, Urzędach Stanu Cywilnego – konieczność wystąpienia do sądu powszechnego o ustalenie kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu stron postępowania lub kuratora dla masy spadkowej – zawieszenie postępowania do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania,

134 - w przypadku osób będących cudzoziemcami – dostarczenie zezwolenia na nabycie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

135 3. Przedmiot – nieruchomość.

136 4. Rozstrzygnięcie - decyzja.

137 a) w przypadku spełnienia przez wnioskodawców wszystkich przesłanek z art. 7 dekretu oraz przeprowadzeniu czynności opisanych wyżej przygotowywany jest projekt decyzji, który stanowi podstawę do zawarcia umowy w formie aktu notarialnego – ustanowienia prawa użytkowania wieczystego,

138 b) w decyzji umieszcza się warunki, po spełnieniu których umowa będzie mogła być zawarta oraz określa się prawa i obowiązki użytkowania wieczystego wynikające z ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz z kodeksu cywilnego np.

139 -konieczność ustanowienia służebności gruntowych,

140 - konieczność wyłączenia budynku spod komunikacji,

141 - przejęcie nieruchomości w posiadanie od aktualnego administratora,

142 - ewentualna wzmianka o konieczności rozliczenia nakładów poczynionych na nieruchomości należnych m.st. Warszawie lub osobom trzecim na drodze cywilnej,

143 - w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa uzyskania przez Prezydenta m. st. Warszawskiego zgody Wojewody Mazowieckiego na jej zbycie w formie zarządzenia,

144 c ) każda decyzja oraz postanowienie wydawane w toku postępowania winna być parafowana przez pracownika prowadzącego sprawę, kierownika działu, naczelnika wydziału, radcę prawnego a następnie przedłożona do podpisu dyrektora biura,

145 d) po uprawomocnieniu się decyzji oraz spełnieniu warunków w niej określonych następuje zawarcie umowy.

146 Powyższe uzupełnia znajdujący się na k. 7599 akt sprawy § 9 Kodeksu Etyki Pracowników Urzędu m. st. Warszawy

147 Zasada praworządności.

148 Pracownik Urzędu wykonuje swoje obowiązki ze szczególną starannością, zgodnie z obowiązującym prawem, mając na względzie interes publiczny. Podejmowane rozstrzygnięcia opiera na prawidłowo dokonanych ustaleniach, a uzyskane w wyniku prowadzonych postępowań informacje wykorzystuje wyłącznie do celów służbowych.

149 Zasada uczciwości i rzetelności,

150 Zasada jawności

151 Zasada profesjonalizmu.

152 Pracownik Urzędu wykonuje zadania sumiennie i sprawnie, wykorzystując w pełni posiadaną wiedzę i doświadczenie. Docieka prawdy i daje świadectwo swoim postępowaniem. Dba o systematyczne podnoszenie kwalifikacji zawodowych.

153 Zasada neutralności.

154 Zasada współodpowiedzialności za działania.

155 Relacje służbowe opiera się na szacunku, pomocy, dzieleniu doświadczeniem i wiedzą.

156 Tymczasowy Regulamin Organizacyjny Urzędu m. st. Warszawy z dnia 14.02.2003 Nr. (...), §14 ust. 2 pkt 1 – stanowił o zapewnieniu właściwej i terminowej realizacji zadań biura, a 21ust. 4 – odpowiedzialności za terminowe i prawidłowe załatwianie indywidualnych spraw obywateli, za co mieli odpowiedzialność ponosić dyrektorzy biur i naczelnicy wydziałów dla Dzielnicy.

157 W latach 2008 – 2009 obowiązywał regulamin organizacyjny

158 Z dnia 14 kwietnia 2009r. (k. 7607 – 7685) § 14 ust. 3a. Do zadań naczelników wydziałów należało w szczególności:

159 - kierowanie pracą wydziału, nadzorowanie terminowego i prawidłowego wykonywania zadań i załatwianie spraw przez podległych pracowników, usprawnianie organizacji, metod, dbałość o wysoką jakość pracy.

160 W przekonaniu Sądu odwoławczego, obowiązki oskarżonych podczas podejmowania decyzji administracyjnych zostały jasno określone, wbrew ustaleniom Sądu Okręgowego. Prezydent m. st. Warszawy delegował na oskarżonych część swych uprawnień o charakterze władczym, zaś z nimi nierozerwalnie powiązane są obowiązki w zakresie rzetelnego zbierania dokumentacji, ustalania stron postępowania, dbania o interes publiczny.

161 Niczego w tej kwestii nie zmienia pięciostopniowy system parafowania decyzji. Kolegialny sposób podejmowania decyzji nie rozmywa, ani nie uwalania od odpowiedzialności. Według Sądu Apelacyjnego nawet oskarżona G. F. nie przestrzegała instrukcji sporządzonej przez siebie. Analiza tego dokumentu wskazuje, że podpisanie decyzji było ostatnią czynnością, którą poprzedzało dokonanie szeregu innych, mających na celu weryfikację warunków ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz stron postępowania. W zakres obowiązków oskarżonych wpisany był nadzór nad podległymi pracownikami, w tym M. B., J. W., M. P., którzy bezrefleksyjnie opierali się na dokumentacji składanej przez pełnomocnika B. R., później M. K. (2) Ć.. Nadzór ten okazał się iluzoryczny i sprowadzał się do parafowania. Stworzony system wydawania decyzji administracyjnych wskazuje jednoznacznie na to, że oskarżeni przewidywali możliwość niedopełnienia obowiązków i działania na szkodę interesu publicznego i się na to godzili. Nie usprawiedliwia zachowania oskarżonych znaczna ilość spraw, w sytuacji gdy oskarżeni przyjęli na siebie obowiązki, które w ich mniemaniu przekraczały możliwości.

162 Nie jest rolą sądu karnego wskazywanie jakie konkretnie działania powinni podjąć oskarżeni by decyzje były prawidłowe, ale zadaniem sądu była ocena zachowania oskarżonych względem znamion zarzuconego im czynu. Nagromadzenie licznych uchybień, uczynienie nadzoru formalnym, a nie merytorycznym, wyklucza czynienie rozważań pod kątem nieumyślności.

163 Nie budzi wątpliwości ani w doktrynie, ani w orzecznictwie, że samo przekroczenie uprawnień albo niedopełnienie obowiązków nie realizuje jeszcze znamion typu czynu zabronionego (wyrok SN z 25.11.1974 r., II KR 177/74, LEX nr 20871; postanowienie SN z 25.02.2003 r., WK 3/03, OSNKW 2003/5–6, poz. 53). Konieczne jest jeszcze „działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego”.

164 Przestępstwo z art. 231§1 k.k. należy do kategorii przestępstw z konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo, a więc materialnych, znamiennych skutkiem, co w sferze orzekania ma o tyle znaczenie, że powinnością sądu jest nie tylko stwierdzenie niedopełnienia obowiązku lub przekroczenia uprawnienia, ale także wskazania na zaistnienie skutku w postaci wystąpienia niebezpieczeństwa powstania szkody w interesie publicznym lub prywatnym.

165 Interes oznacza pożytek, korzyść. Interes publiczny to m.in. interes ogółu obywateli, pewnych grup społecznych, interes zrzeszeń prawa publicznego, władz i urzędów państwowych i samorządowych (zob. O. Górniok [w:] Kodeks karny..., red. A. Wąsek, s. 86). Podkreśla się, że musi to być interes oparty na prawie materialnym, a nie interes do samej właściwej procedury, bo w przeciwnym razie każde przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków należałoby utożsamiać z działaniem na szkodę interesu publicznego lub prywatnego (tak A. Zoll, Przekroczenie..., s. 779–780).

166 Istotnie, tak jak zauważył obrońca w odpowiedzi na apelację, dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m, st. Warszawy z dnia 26.10.1945 r. nie określał procentowego stopnia zniszczenia budynków uniemożliwiającego ubieganie się przez dotychczasowego właściciela gruntu o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy. Niemniej przepisy art. 5 i 6 dekretu, czytane łącznie nie pozostawiają wątpliwości interpretacyjnych, że budynki, znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy m. st. Warszawy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli i gmina nie jest władna wyznaczyć terminu do zabrania ich, za wyjątkiem budynków zniszczonych, które według orzeczenia władzy budowlanej ze względu na stan zniszczenia nie nadają się do naprawy i powinny ulec rozbiórce.

167 Nie można zgodzić się ze stanowiskiem obrońcy M. K. zawartym w odpowiedzi na apelację, że „katalog budynków nadających się do odbudowy ze względu na stan techniczny” (t.51. k. 9981) wskazuje na to, że budynek przy ul. (...) nadawał się do obudowy, bowiem wbrew nazwie w katalogu tym znajdowały się także budynki nie nadające się do odbudowy. Budynek przy ul. (...) zakwalifikowano do kategorii VI zniszczeń. Była to kategoria najwyższa. Doprecyzowano, że do remontu nadaje się tylko parter, spalony, wyburzony do III piętra (lustracja z dnia 28.09.1946r) Działka o nr hipotecznym (...) została oznaczona białym polem, otoczonym czerwoną obwódką na mapie, co oznacza budynek doszczętnie wypalony, a front oznaczono na biało z czarną obwódką, jako budynek zniszczony całkowicie – k. 9976. Nie tylko dokumentacja z Archiwum Państwowego, lecz także przesłuchani w sprawie świadkowie potwierdzają, że budynek został odbudowany, w rozumieniu zrekonstruowany, po dniu wejścia w życie dekretu tj. po 21 listopada 1945r., ze środków różnych podmiotów. Pozwolenie na odbudowę kamienicy P. G. uzyskał na podstawie projektu zatwierdzonego w dniu 16 lipca 1949r. i zmienionego po zatwierdzeniu w dniu 12 czerwca 1950r. oraz w dniu 7 lipca 1950r. (t. 22 k. 4331). Sąd Okręgowy, tak jak i oskarżeni w decyzjach przyjął błędnie, że budynek został odbudowany w latach 1946 – 1950, choć w rzeczywistości odbudowa miała miejsce w latach 1949 - 1950.

168 Istota tego błędu jest jednak zakorzeniona głębiej, gdyż zniszczony budynek frontowy, stanowił część składową gruntu przejętego przez gminę miasta Warszawy i nie było podstaw do przyjęcia, że istniał w dniu wejścia w życie dekretu „warszawskiego”. Ustalenia Sądu Okręgowego zostały zatem dotknięte błędem, mającym wpływ na treść orzeczenia.

169 Tym samym, trafna jest konstatacja skarżącego, iż w uzasadnieniach decyzji ustanawiających prawo użytkowania wieczystego wydanych w 2003r. i w 2008r. przyjęto bezpodstawnie, wbrew znajdującym się w aktach administracyjnych dokumentom, że budynek znajdował się na gruncie w dniu 21 listopada 1945r., pomimo że Komisja Wydziału Inspekcji Budowlanej, na podstawie oględzin przeprowadzonych w dniu 1 września 1949r. oszacowała na 80, 6 % stopień uszkodzeń budynku w odniesieniu do którego oskarżonym przedstawiono zarzut niedopełnienia obowiązków.

170 W kategorii niedopełnienia obowiązków należy traktować bierność oskarżonych w zakresie procedury indeminizacyjnej i wpływu wypłaty odszkodowania na decyzję o przyznaniu prawa użytkowania wieczystego spadkobiercom dawnych właścicieli – G. G. i S. G. (2).

171 Niezależnie od tego, że strona polska jeszcze w 2010 r. nie posiadała pełnych list beneficjentów umów indeminizacyjnych, to jednocześnie też Biuro Gospodarki Nieruchomościami o informacje nie zabiegało, a poprzestało na załączonej przez J. W. (2) metryce nieruchomości, położonej przy ul. (...), do której wpisano, że następcy prawni dawnych właścicieli nie figurują w posiadanych spisach nieruchomości objętych układami indeminizacyjnymi. Oskarżeni nie postąpili według wzorca modelowego, dobrego urzędnika i nie występowali o informacje do Ministerstwa Finansów, czy Ministerstwa Spraw Zagranicznych dotyczące wypłaty odszkodowań. Treść odpowiedzi mogłaby mieć wpływ na rodzaj decyzji – na zawieszenie postępowania, bądź wydanie decyzji odmownej. Zgodzić się również należy z autorem apelacji, że swoje ustalenia na temat nie posiadania w 2009 r. przez stronę polską danych o przyznanych odszkodowaniach, Sąd Okręgowy w zaskarżonym orzeczeniu oparł na informacji pozyskanej przez prokuratora w toku postępowania przygotowawczego, natomiast urząd nie czynił własnych dociekań na ten temat, choć w rzeczywistości Kanadyjska Komisja Roszczeń Zagranicznych w Ottawie przyznała za ½ udziału wnioskodawczyni w prawie własności do nieruchomości przy ulicy (...) odszkodowanie w wysokości 12.500 dolarów.

172 Rację przyznać należy skarżącemu także i w tym, że oskarżeni nie dopełnili obowiązku wynikającego z konieczności prawidłowego ustalenia stron postępowania, działając niezgodnie z procedurą obowiązującą w urzędzie oraz wskazanymi w zarzutach przepisami k.p.a., co doprowadziło do między innymi dwukrotnego wydania decyzji na rzecz nie żyjącej B. R. z udziałem K. Ć., któremu z dniem jej śmierci – 27.08.2002 r. wygasło pełnomocnictwo. Podkreślić należy, że decyzją z dnia 30 czerwca 2008 r. nr (...) oskarżeni G. J. - F. i J. R. ustanowili prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, stanowiącego działkę zaewidencjonowaną nr (...) na rzecz T. G. i M. R.. Pomimo tego w dniu 7 kwietnia 2009 r. wydali decyzję nr (...) ponownie na rzecz nie żyjącej B. R. i T. G., czego nie można tłumaczyć czasochłonną koniecznością zapoznania się z aktami całej sprawy. Poza tym w dniu 16.10.2006 r. K. Ć. złożył do akt postępowania administracyjnego pismo informujące o toczącym się postępowaniu spadkowym. Oskarżeni oraz podlegli im pracownicy nie podjęli żadnych czynności weryfikujących zdolność strony do czynności prawnych.

173 Kolejne uchybienie świadczące o niedopełnieniu obowiązków wynika z zaniechania rozważań na temat uznania za skuteczne na obszarze Polski orzeczeń zagranicznych dotyczących powołania do spadku po zmarłym S. I. G. i M. S. C. G.. Organ administracyjny w postępowaniu w przedmiocie wniosku dekretowego rozstrzygał o ustanowieniu praw do gruntu beneficjenta nie legitymującego się prawem rzeczowym do nieruchomości, bowiem M. R. na drodze sądowej nie udowodnił swoich praw do nieruchomości.

174 Nadto w postępowaniu administracyjnym nie pogłębiano kwestii skuteczności wniosku B. R. jako następcy prawnego po I. vel S. G. (1), w sytuacji, gdy wyłącznie R. W. działając w imieniu własnym i zapewniając, że jest jedynym sukcesorem po S. G. (2) i G. G. złożyła wniosek o przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu.

175 Powyższe świadczy o niezachowaniu szczególnej staranności w gospodarowaniu mieniem m. st. Warszawy do czego zobowiązywała uchwała Rady m. st. Warszawy z dnia 15 kwietnia 2004r., a także § 9 ust. Kodeksu Etyki, Tymczasowego regulaminu Organizacyjnego Urzędu m. st. Warszawy. Przedmiotowe działanie naraziło interes prywatny osób najmujących lokale w budynku przy ul. (...), przez wydanie go wraz z lokatorami oraz interes publiczny jakim jest m. st. Warszawy w związku z narażeniem na niebezpieczeństwo powstania szkody majątkowej w mieniu Skarbu Państwa. Umożliwiło to sprzedaż praw i roszczeń użytkowania wieczystego działki zabudowanej i działek niezabudowanych spółce (...), następnie (...), Zespołowi (...) sp. z o.o.

176 Jeśli chodzi o zarzut obrazy art. 171 § 1 k.p.k., to skarżący nie wykazał by uchybienie polegające na nie złożeniu wyjaśnień spontanicznie, a odczytaniu ich z kartki przez G. F. miało wpływ na treść wyroku.

177 Sąd odwoławczy uznał również, że składający apelację nie udowodnił, by oskarżeni działali w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

178 Art. 231 § 2 k.k. przewiduje kwalifikowany typ przestępstwa z art. 231 k.k., charakteryzujący się szczególnym nastawieniem psychicznym (działanie w celu osiągniecia korzyści majątkowej lub osobistej), przesądzający o tym że przestępstwo to może być popełnione tylko umyślnie z zamiarem bezpośrednim. Przestępstwo to zachodzi wówczas gdy funkcjonariusz publiczny poprzez przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązku, będące działaniem na szkodę dobra społecznego lub dobra jednostki, chce osiągnąć korzyść majątkową lub osobistą, a nie wtedy gdy jedynie możliwość osiągnięcia takiej korzyści przewiduje i na nią się godzi.

179 Zdaniem Sądu II instancji można jedynie uznać za udowodnione, że przewidując możliwość niedopełnienia obowiązków i działania na szkodę interesu prywatnego i publicznego, godzili się także na osiągnięcie korzyści majątkowej przez osoby trzecie. Oskarżeni podejmowali decyzje kolegialnie, nie zarzucono im, ani nie wykazano działania wspólnie i w porozumieniu, co zadecydowało o zmianie kwalifikacji prawnej zarzuconych im czynów przez Sąd II instancji.

180 Wniosek

181 Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania – częściowo zasadny.

182 ☐ zasadny

183 ☒ częściowo zasadny

184 ☐ niezasadny

185 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

186 Wniosek okazał się zasadny jedynie w zakresie uchylenia zaskarżonego wyroku, lecz niezasadny co do przekazania do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny ustalił, że zachowanie oskarżonych wyczerpało ustawowe znamiona typu podstawowego przestępstwa z art. 231 k.k. Na dokonanie samodzielnych ustaleń przez sąd odwoławczy zezwoliła apelacja wniesiona przez prokuratora na niekorzyść oskarżonych. Nie celowe byłoby przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania tylko po to by Sąd Okręgowy umorzył postępowanie wobec przedawnienia. Sąd odwoławczy jednocześnie nie naruszył reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. (vide postanowienie w składzie siedmiu sędziów SN z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt WK 2/16) Jednocześnie zauważyć należy, iż nie miał zastosowania art. 439 § 2 k.p.k., bowiem przedawnienie karalności czynu nie było jedynym powodem umorzenia postępowania, gdyż zostało poprzedzone ustaleniami o braku podstaw do uniewinnienia oskarżonych od popełnienia zarzuconych im czynów.

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

187 1.

188 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

189 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

190 1.

191 Przedmiot utrzymania w mocy

192 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

193 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

194 1.

195 Przedmiot i zakres zmiany

196 Zwięźle o powodach zmiany

197 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

198 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

199 1.1.

200 ☐ art. 439 k.p.k.

201 Zwięźle o powodach uchylenia

202 2.1.

203 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

204 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

205 Zwięźle o powodach uchylenia

206 3.1.

207 Konieczność umorzenia postępowania

208 ☒ art. 437 § 2 k.p.k.

209 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

210 Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2023 r., w sprawie o sygn. akt II AKa 147/22 Sąd Apelacyjny:

211 uchylił zaskarżony wyrok i po wyeliminowaniu z opisu zarzuconych czynów działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a także ustaleniu, że oskarżeni M. K. (1), G. F. oraz J. R. przewidując możliwość niedopełnienia obowiązków oraz działania na szkodę interesu publicznego i prywatnego oraz godząc się na to, wyczerpali ustawowe znamiona czynu z art. 231 § 1 k.k., zaś w przypadku G. F. w zw. z art. 12 § 1 k.k., na podst. art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umarzył postępowanie.

212 Przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. jest zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 101§ 1 pkt 4 k.k. przestępstwo to ulega przedawnieniu po upływie 5 lat. Najpóźniejszy z czynów zaistniał w dniu 2 października 2009 r., a zatem uległ przedawnieniu w dniu 2 października 2014r. i nie wszczęto w tym okresie postępowania przeciwko osobie, a zatem nie miał zastosowania art. 102 k.k.

213 4.1.

214 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

215 Zwięźle o powodach uchylenia

216 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

217 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

218 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

219 Przytoczyć okoliczności

220 Koszty Procesu

221 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

222 Przytoczyć okoliczności

223 Na podst. art. 626 § 1 k.p.k., art. 632 ust. 2 k.p.k. orzeczono o kosztach postępowania.

PODPIS

224 Dorota Tyrała Anna Zdziarska Ewa Jethon

225 1.3. Granice zaskarżenia

226 Kolejny numer załącznika

227 1

228 Podmiot wnoszący apelację

229 Prokurator

230 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

231 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 października 2021 r., w sprawie o sygn. akt XVIII K 46/21

232 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

233 ☐ na korzyść

234 ☒ na niekorzyść

235 ☒ w całości

236 ☐ w części

237 ☒

238 co do winy

239 ☐

240 co do kary

241 ☐

242 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

243 1.3.2. Podniesione zarzuty

244 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

245 ☐

246 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

247 ☐

248 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

249 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

250 ☐

251 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

252 ☒

253 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

254 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

255 ☐

256 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

257 ☐

258 art. 439 k.p.k.

259 ☐

260 brak zarzutów

261 1.4. Wnioski

262 ☒

263 uchylenie

264 ☐

265 zmiana