Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 maja 2022 r., II AKa 279/20

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 maja 2022 r., II AKa 279/20

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 II AKa 279/20

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 1

6 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

7 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

8 Sąd Okręgowy Szczecin z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt III Ko 5/20

9 1.2. Podmiot wnoszący apelację

10 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

11 ☐ oskarżyciel posiłkowy

12 ☐ oskarżyciel prywatny

13 ☐ obrońca

14 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

15 ☐ inny

16 1.3. Granice zaskarżenia

17 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

18 ☐ na korzyść

19 ☐ na niekorzyść

20 ☐ w całości

21 ☒ w części

22 ☐

23 co do winy

24 ☐

25 co do kary

26 ☒

27 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

28 1.1.2. Podniesione zarzuty

29 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

30 ☐

31 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

32 ☒

33 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

34 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

35 ☒

36 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

37 ☐

38 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

39 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

40 ☐

41 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

42 ☐

43 art. 439 k.p.k.

44 ☐

45 brak zarzutów

46 1.4. Wnioski

47 ☐

48 uchylenie

49 ☒

50 zmiana

51 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

52 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

53 1.5. Ustalenie faktów

54 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

55 Lp.

56 Oskarżony

57 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

58 Dowód

59 Numer karty

60 2.1.1.1.

61 D. O. - wnioskodawca

62 Sąd Apelacyjny nie przeprowadzał dowodów, ani nie dokonywał odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych w I instancji.

63 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

64 Lp.

65 Oskarżony

66 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

67 Dowód

68 Numer karty

69 2.1.2.1.

70 1.6. Ocena dowodów

71 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

72 Lp. faktu z pkt 2.1.1

73 Dowód

74 Zwięźle o powodach uznania dowodu

75 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

76 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

77 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

78 Dowód

79 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

80 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

81 Lp.

82 Zarzut

83 3.1.

84 - naruszenie prawa materialnego tj. art. 8 ust. 4 w zw. z art. 1 w zw. z art. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U.z 2018 r., poz.2099t.j.) polegającego na niezasadnym przyjęciu, że wcześniejsze zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz wnioskodawczyni na podstawie ustawy lutowej nie wytworzyło stanu rzeczy osądzonej (res iudicata) i umożliwiało na zasadzie słuszności, zasądzenie na jej rzecz uzupełniającego zadośćuczynienia za krzywdę, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 8 ust. 4 ustawy lutowej prowadzi do wniosku, że nie ma on zastosowania w przypadku wcześniejszego zasądzenia rekompensaty na podstawie przepisów tej ustawy,

85 - obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia tj. art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka powaga rzeczy osądzonej i tym samym nie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania w zakresie żądania uzupełniającego zadośćuczynienia mimo, że wnioskodawczyni po uzyskaniu na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2018 r., poz.2099 t.j.) zadośćuczynienia za niesłuszne skazanie przez organy byłego ZSRR, ponownie wystąpiła o zasądzenie uzupełniającego zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 8 ust. 4 ww. ustawy.

86 ☒ zasadny

87 ☐ częściowo zasadny

88 ☐ niezasadny

89 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

90 Apelacja prokuratora zasługiwała na uwzględnienie.

91 Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego osobie wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji.

92 Wnioskodawca D. O. otrzymała już finansową rekompensatę za doznaną krzywdę, albowiem na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 19 kwietnia 1999 r., sygn. akt III Ko 622/98 przyznano wymienionej od Skarbu Państwa kwotę 13.450 zł tytułem zadośćuczynienia za niesłuszne skazanie przez organ byłego ZSRR i nie orzeczono wówczas odszkodowania pomimo, że wniosek w ten przedmiocie został złożony. Należy przy tym zauważyć, iż w czasie orzekania w tym przedmiocie obowiązywała górna granica wysokości przyznawanego świadczenia. Zgodnie z art. 8 ust. 1a ustawy odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę nie mogły łącznie przekroczyć kwoty 25 000 zł. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 roku przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją, w wyniku czego stracił moc z dniem 10 marca 2011 roku.

93 W pierwszej kolejności zważyć należy, iż podstawą nowych roszczeń, nie objętych powagą rzeczy osądzonej, nie są nowe dowody, ale roszczenia, które wynikają z nowych okoliczności faktycznych powstałych po wydaniu wyroku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2012r., II CSK 304/11). Tym samym, błędnie Sąd Okręgowy w Szczecinie wskazał, iż przepis art. 8 ust. 4 ustawy z 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego zostało przez stronę wykazane, tak aby uznać, iż D. O. poniosła nową, nieznaną w tym postępowaniu szkodę lub odniosła nową krzywdę.

94 Oceniając zatem zakres powagi rzeczy osądzonej, jaki wywołał wyrok z dnia 19 kwietnia 1999 r., w sprawie III Ko 622/98 zasądzające od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy zadośćuczynienie za doznane krzywdy, istotne znaczenie ma sentencja orzeczenia, zaś motywy mają charakter jedynie pomocniczy pozwalający na ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej. Powaga rzeczy osądzonej zachodzi zaś wówczas, gdy zachodzi tożsamość podstaw faktycznych, jak i prawnych. Nie budzi zatem wątpliwości, iż taka tożsamość zachodzi, bowiem podstawą żądań wnioskodawcy jest tożsamy art. 8 ust. 1 ustawy lutowej. Dlatego należało podzielić pogląd Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 sierpnia 2010r., sygn. II AKa 190/10, że na gruncie ustawy lutowej „powaga rzeczy osądzonej będzie zachodzić wówczas, gdy wnioskodawca ponownie wystąpi o to samo, a więc gdy zażąda uzupełniającego odszkodowania z art. 8 ust. 4, podczas gdy już wcześniej występował o to samo roszczenie, albo gdy wystąpi z roszczeniem z art. 8 ust. 1, gdy już wcześniej występował z takim żądaniem”. Tożsamość podstawy prawnej żądania w powiązaniu z tym samym zdarzeniem faktycznym, jakim jest wykonanie unieważnionego wyroku w sposób jednoznaczny prowadzi do akceptacji wyrażonego powyżej poglądu.

95 Równie przekonujący jest pogląd wyrażony w przywołanym przez apelującego orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2019 r. IV KK 14/18, wskazujący, iż treść przepisu art. 8 ust. 4 ustawy lutowej stanowi odstępstwo od zasady res iudicata. Nie zachodzi tym samym przeszkoda w postaci powagi rzeczy osądzonej w sytuacji, gdy wnioskodawca, który uprzednio uzyskał odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie w oparciu o przepis art. 487 d.k.p.k., bądź art. 552 § 1 k.p.k. lub w oparciu o przepisy prawa cywilnego, wystąpi następnie na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy lutowej o przyznanie dalszej rekompensaty za szkodę i krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia, którym przypisano mu czyn związany z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Jednakże bez uszczerbku dla poczynionych rozważań należy stwierdzić, że: negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej (art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.) zachodzi, gdy wnioskodawca uzyskał wcześniej na podstawie przepisów ustawy lutowej (np. art. 8 ust. 1) rekompensatę za represje, jakie go dotknęły z tytułu takiej działalności, a następnie wystąpił o zasądzenie uzupełniającego odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 8 ust. 4 tej ustawy, przy braku nowego (innego) tytułu prawnego (postanowienie SN z 10.04.2019 r., IV KK 14/18, LEX nr 2671045).

96 Dalej wskazać należy, iż niewątpliwie ustawa lutowa w dwóch przepisach daje różne podstawy dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia, czy to z tytułu rehabilitacyjnego uchylenia wyroku w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji, czy to z tytułu unieważnienia wyroku. Różne podstawy prawne i brak tożsamości faktycznej uzasadniają przyjęcie braku stanu powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 366 k.p.k., co zresztą wprost wynika z art. 8 ust. 4 ustawy lutowej. Ta część rozważań przytoczona została z uwagi na to, że w niniejszym przypadku nie zaistniała okoliczność opisana w art. 8 ust. 4 ustawy lutowej, bowiem wobec D. O. nie doszło do wznowienia postępowania, ani uchylenia wyroku w drodze kasacji, zaś unieważnienie wyroku uzasadnia tylko jednokrotne skorzystanie z drogi dochodzenia roszczeń w trybie art. 8 ust. 1, co wnioskodawca już wykorzystała.

97 Dlatego niezależnie od tego, czy powagę rzeczy osądzonej oceniać będziemy z punktu widzenia przepisów procedury cywilnej (art. 366 k.p.c.), czy procedury karnej (art. 17 §1 pkt 7 k.p.k.), dojdziemy do ustalenia, że należało zaskarżone orzeczenie zmienić a postępowanie w zakresie zasądzonego na rzecz wymienionej zadośćuczynienia na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzyć. .

98 Wniosek

99 Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez umorzenie postępowania w zakresie dochodzonego uzupełniającego zadośćuczynienia, a w pozostałym zakresie o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.

100 ☒ zasadny

101 ☐ częściowo zasadny

102 ☐ niezasadny

103 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

104 Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.

105 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

106 4.1.

107 Nie zaistniały okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu.

108 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

109 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

110 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

111 5.1.1.

112 Przedmiot utrzymania w mocy

113 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

114 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

115 5.2.1.

116 Przedmiot i zakres zmiany

117 Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2022 r., sygn. akt II AKa 279/20 :

118 I. Uchylił wyrok w zaskarżonej części co do zadośćuczynienia dochodzonego na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 414 § 1 k.p.k. postępowanie w tej części umorzył,

119 II. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni D. O. kwotę 240 zł (dwustu czterdziestu) złotych tytułem zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym oraz kwotę 202,40 (dwustu dwóch i 40/100) złotych tytułem zwrotu kosztów dojazdu na rozprawę odwoławczą,

120 III. koszty postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa.

121 Zwięźle o powodach zmiany

122 Wszystkie powody takiego postąpienia sądu ad quem zostały szczegółowo przedstawione we wcześniejszych akapitach niniejszego uzasadnienia.

123 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

124 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

125 5.3.1.1.1.

126 ☐ art. 439 k.p.k.

127 Zwięźle o powodach uchylenia

128 5.3.1.2.1.

129 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

130 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

131 Zwięźle o powodach uchylenia

132 5.3.1.3.1.

133 Konieczność umorzenia postępowania

134 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

135 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

136 5.3.1.4.1.

137 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

138 Zwięźle o powodach uchylenia

139 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

140 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

141 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

142 Przytoczyć okoliczności

143 6. Koszty Procesu

144 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

145 Przytoczyć okoliczności

146 7. PODPIS

147 SSA Jacek Szreder SSA Janusz Jaromin SSA Stanisław Kucharczyk

148 1.11. Granice zaskarżenia

149 Kolejny numer załącznika

150 1

151 Podmiot wnoszący apelację

152 Prokuratura Okręgowa Szczecin

153 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

154 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

155 ☐ na korzyść

156 ☒ na niekorzyść

157 ☐ w całości

158 ☒ w części

159 ☐

160 co do winy

161 ☐

162 co do kary

163 ☒

164 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

165 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

166 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

167 ☐

168 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

169 ☒

170 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

171 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

172 ☒

173 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

174 ☐

175 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

176 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

177 ☐

178 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

179 ☐

180 art. 439 k.p.k.

181 ☐

182 brak zarzutów

183 0.1.1.4. Wnioski

184 ☐

185 uchylenie

186 ☒

187 zmiana