Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 września 2025 r., II AKa 108/25

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 września 2025 r., II AKa 108/25

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 II AKa 108/25

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 1

6 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

7 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

8 Wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 22 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 102/24.

9 1.2. Podmiot wnoszący apelację

10 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

11 ☐ oskarżyciel posiłkowy

12 ☐ oskarżyciel prywatny

13 ☒ obrońca

14 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

15 ☐ inny

16 1.3. Granice zaskarżenia

17 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

18 ☒ na korzyść

19 ☐ na niekorzyść

20 ☐ w całości

21 ☒ w części

22 ☐

23 co do winy

24 ☒

25 co do kary

26 ☐

27 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

28 1.1.2. Podniesione zarzuty

29 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

30 ☐

31 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

32 ☐

33 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

34 ☐

35 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

36 ☐

37 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

38 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

39 ☒

40 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

41 ☐

42 art. 439 k.p.k.

43 ☐

44 brak zarzutów

45 1.4. Wnioski

46 ☐

47 uchylenie

48 ☒

49 zmiana

50 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

51 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

52 1.5. Ustalenie faktów

53 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

54 Lp.

55 Oskarżony

56 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

57 Dowód

58 Numer karty

59 2.1.1.1.

60 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

61 Lp.

62 Oskarżony

63 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

64 Dowód

65 Numer karty

66 2.1.2.1.

67 1.6. Ocena dowodów

68 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

69 Lp. faktu z pkt 2.1.1

70 Dowód

71 Zwięźle o powodach uznania dowodu

72 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

73 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

74 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

75 Dowód

76 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

77 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

78 Lp.

79 Zarzut

80 3.1.

81 rażąca niewspółmierność kary orzeczonej wobec oskarżonej A. J. polegająca na wymierzeniu oskarżonej kary ograniczenia wolności, podczas gdy rodzaj kary jest nieadekwatny do stopnia winy oskarżonej jak również nie uwzględnia w należytym stopniu okoliczności łagodzącej takiej jak opinii biegłych z której wynika, iż oskarżona miała ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem co sprawia tym samym, iż orzeczona kara nie spełnia swoich celów prewencji indywidualnej i generalnej

82 ☐ zasadny

83 ☐ częściowo zasadny

84 ☐ niezasadny

85 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

86 Zarzut oraz wniosek, które zostały sformułowane w apelacji, z uwagi na wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, nie mogły być przedmiotem oceny Sądu odwoławczego.

87 Wniosek

88 ☐ zasadny

89 ☐ częściowo zasadny

90 ☐ niezasadny

91 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

92 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

93 4.1.

94 Nienależyta obsada Sądu Okręgowego, który rozpoznał niniejszą sprawę.

95 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

96 Prezentację wyników przeprowadzonego postępowania odwoławczego należy rozpocząć od przypomnienia, że zgodnie z treścią art. 28 § 4 k.p.k., w składzie dwóch sędziów i trzech ławników sąd orzeka jedynie w sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę dożywotniego pozbawienia wolności. Zaakcentować jednocześnie wypada, że w świetle utrwalonego i jednolitego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, które to ukształtowało się na kanwie wspomnianego przepisu „o właściwości rzeczowej sądu oraz o jego składzie nie decyduje ocena prawna czynu wskazana w akcie oskarżenia, lecz charakter okoliczności, które zarówno w aspekcie historycznym,

97 jak i obiektywnym są wyznacznikami tego czynu.” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

98 z dnia 25 kwietnia 2024 r., II AKa 2/24, LEX nr 3741235). Gdyby bowiem przyjąć, że jest inaczej, to jak wskazano to w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia

99 16 listopada 2000 r., I KZP 35/00, LEX nr 44025, „(…) zarówno o właściwości sądu,

100 jak i o jego składzie decydowałby prokurator (…)”. Konkretyzując, wypada więc jedynie powtórzyć to co w tej samej uchwale stwierdził Sąd Najwyższy, a mianowicie,

101 że „(…) określenie „w sprawach o przestępstwa”, użyte zarówno w art. 28 § 3 k.p.k.

102 jak i w art. 25 § 1 k.p.k., determinujące właściwość i skład sądu, nie może być rozumiane jako oznaczające czyny, których opis i kwalifikacja prawna zostały zaproponowane w akcie oskarżenia, gdyż wtedy zarówno o właściwości sądu, jak i o jego składzie decydowałby prokurator, lecz musi być rozumiane jako sprawy, które według zebranych dowodów

103 i okoliczności obiektywnie wskazują na określoną kwalifikację prawną tych czynów.” Tymczasem na gruncie przedmiotowej sprawy zmaterializowała się właśnie taka sytuacji,

104 o której mowa w cytowanej uchwale Sądu Najwyższego, a mianowicie, że o składzie Sądu, który rozpoznał tę sprawę, de facto, zadecydował prokurator błędnie kwalifikując czyn zarzucany oskarżonej. Uzasadniając tę tezę, należy zaś przypomnieć, że od samego początku postępowania przygotowawczego przeprowadzonego w niniejszej sprawie, czyn zarzucany oskarżonej, prokurator kwalifikował, między innymi z art. 118 § 1 k.k., który przewiduje przestępstwo polegające na tym, że jego sprawca w celu wyniszczenia w całości

105 albo w części grupy narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub grupy

106 o określonym światopoglądzie, dopuszcza się zabójstwa albo powoduje ciężki uszczerbek

107 na zdrowiu osoby należącej do takiej grupy. Owo przestępstwo jest zaś zagrożone

108 karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12 albo karą dożywotniego pozbawienia wolności. Dodać też trzeba, że również w akcie oskarżenia prokurator wskazał, że czyn,

109 o popełnienie którego została oskarżona A. J. wyczerpuje, między innymi, znamiona przestępstwa stypizowanego w art. 118 § 1 k.k. Rzecz jednak w tym, że ustalone w trakcie postępowania przygotowawczego okoliczności tego czynu absolutnie nie stwarzały podstaw do tego, by w jego ocenie prawnej uwzględniać przepis art. 118 § 1 k.k. Tę oczywistą wadliwość kwalifikacji prawnej czynu, na pierwszej rozprawie w dniu 11 grudnia 2024 r. dostrzegł również Sąd Okręgowy, który to bezpośrednio po otwarciu przewodu sądowego,

110 a jeszcze przed złożeniem wyjaśnień przez oskarżoną, na podstawie art. 399 § 1 k.p.k., pouczył strony o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego A. J., poprzez wyeliminowanie z niej przepisu art. 118 § 1 k.k. (k.187). Następnie,

111 Sąd pierwszej instancji przystąpił do merytorycznego rozpoznania sprawy, a ostateczne

112 jej rozstrzygnięcie odzwierciedlił w wyroku z dnia 22 stycznia 2025 r., którym to przypisał

113 A. J. przestępstwo kwalifikowane z art. 117 § 3 k.k., art. 126a k.k.,

114 art. 256 § 1 k.k. oraz z art. 257 k.k., a więc z przepisów, w których stypizowane są wyłącznie występki. Sam fakt przypisania oskarżonej tak prawnie ocenionego przestępstwa, oczywiście nie determinował, bo nie mógł determinować kasatoryjnej decyzji Sądu odwoławczego. Konieczność jej podjęcia wynikała zaś z tego, że Sąd Okręgowy rozpoznał przedmiotową sprawę w składzie dwóch sędziów i trzech ławników, w sytuacji gdy od samego początku postępowania przygotowawczego, a i również, a właściwie przede wszystkim od samego początku postępowania jurysdykcyjnego było wiadomo, że czyn zarzucany oskarżonej,

115 co najwyżej może wyczerpywać znamiona występków, a nie jakiejkolwiek zbrodni, za którą to ustawa karna przewiduje karę dożywotniego pozbawienia wolności. Taka, a nie inna specyfika czynu, o popełnienie to którego prokurator oskarżył A. J., powodowała zaś i w dalszym ciągu powoduje, że sprawa oskarżonej, zgodnie z treścią art. 28 § 1 k.p.k., powinna zostać rozpoznana przez Sąd w składzie jednego sędziego, a nie w składzie w jakim rozpoznał ją Sąd pierwszej instancji, to jest w składzie dwóch sędziów i trzech ławników. Formułując tę tezę należy jednocześnie zaakcentować, że ustawa karna procesowa

116 nie klasyfikuje składów sądu, poprzez rozróżnienie składu „lepszego” i „gorszego”,

117 czy „silniejszego” i „słabszego”. Innymi słowy, skład sądu rozpoznającego jakąkolwiek sprawę musi być ukształtowany tak, jak stanowią to przepisy Rozdziału 1 kodeksu postępowania karnego i co najistotniejsze, a o czym była już mowa wcześniej,

118 przy uwzględnieniu w pierwszej kolejności rzeczywiście istniejących okoliczności czynu zarzucanego oskarżonemu, a nie jego kwalifikacji prawnej zaproponowanej przez prokuratora w akcie oskarżenia. Czyniąc te uwagi, oczywiście nie sposób nie zauważyć

119 tego, o czym również już była mowa powyżej, a mianowicie, że Sąd Okręgowy, przystępując do merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy, już na pierwszej rozprawie dostrzegł wadliwość odzwierciedlonej w akcie oskarżenia kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego oskarżonej i w konsekwencji uprzedził strony o możliwości jej modyfikacji. Rzecz jednak

120 w tym, że tego rodzaju postąpienie Sądu pierwszej instancji nie przełożyło się na modyfikację jego składu. Sąd merti, po owym uprzedzeniu w dalszym ciągu procedował bowiem

121 w składzie dwóch sędziów i trzech ławników i w takim też składzie wydał zaskarżone orzeczenie. Natomiast dążąc do sformułowania odpowiedzi na pytanie, jak powinien

122 w opisanej sytuacji postąpić Sąd Okręgowy, po raz wtóry należy się odwołać do cytowanej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2000 r. i wskazać, że istnienie okoliczności determinujących właściwość sądu do rozpoznania sprawy oraz jego skład podlega wstępnej kontroli sądu, a to oznacza, że uprzedzenie o ewentualnej zmianie kwalifikacji prawnej

123 czynu może, a w realiach niniejszej sprawy powinno nastąpić na posiedzeniu, o którym mowa w art. 349 k.p.k. Wówczas to zmaterializowałaby się sytuacja, która nie narażając Sądu Okręgowego na jakikolwiek zarzut dotyczący omawianej materii, dałaby mu asumpt

124 do rozpoznania przedmiotowej sprawy w składzie właściwym, to jest w składzie jednego sędziego. Innym, alternatywnym postąpieniem sanującym sytuację, która zaistniała na gruncie rozpoznawanej sprawy było to przewidziane w art. 337 § 1 k.p.k. Skoro bowiem

125 w akcie oskarżenia wadliwie wskazano kwalifikację prawną czynu, o popełnienie to którego została oskarżona A. J., zaś owa wadliwość była oczywista, to oczywistym

126 jest również i to, że akt oskarżenia nie czynił zadość warunkowi formalnemu wymienionemu w art. 332 § 1 pkt 4 k.p.k. W takiej zaś sytuacji, stosownie do treści art. 337 § 1 k.p.k., możliwym więc było zwrócenie aktu oskarżenia prokuratorowi celem usunięcia wspomnianej wadliwości i zakładając, że prokurator uczyniłby to, poprawiony przez niego akt oskarżenia, tak jak w pierwszym przypadku, stworzyłby podstawę do rozpoznania sprawy w składzie właściwym. W aktualnym układzie procesowym oczywiście zbędnym jest podejmowanie przez Sąd ponownie rozpoznający niniejszą sprawę wspomnianych aktywności.

127 W uzupełnieniu dotychczas przedstawionych uwag trzeba jeszcze zaakcentować, że to

128 już przy kształtowaniu składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie istniały okoliczności przesądzające o jego wadliwości. Co więcej, ich nad wyraz oczywisty charakter pozwalał

129 już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, a nie dopiero odwoławczego stwierdzić, że niniejsza sprawa powinna być rozpoznana przez sąd w składzie jednoosobowym

130 a nie kolegialnym. Dodać trzeba, że Sąd Okręgowy bez wątpienia miał tego świadomość skoro bezpośrednio po otwarciu przewodu sądowego uprzedził strony o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu na taką, która determinowała jednoosobowy, a nie kolegialny skład tego Sądu. A zatem, w takich, a nie innych, dodać trzeba specyficznych w niniejszej sprawie uwarunkowaniach, nie sposób przyjąć, ażeby samo przystąpienie Sądu pierwszej instancji do jej rozpoznania mogło być traktowane jako czynność, która wywołała skutek konwalidujący zarządzenie o rozpoznaniu tej sprawy w składzie kolegialnym, a nie jak być powinno

131 w składzie jednego sędziego.

132 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

133 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

134 5.1.1.

135 Przedmiot utrzymania w mocy

136 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

137 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

138 5.2.1.

139 Przedmiot i zakres zmiany

140 Zwięźle o powodach zmiany

141 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

142 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

143 5.3.1.1.1.

144 Nienależyta obsada Sądu, który rozpoznał niniejszą sprawę - art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

145 ☒ art. 439 k.p.k.

146 Zwięźle o powodach uchylenia

147 Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji było konieczne z powodów zaprezentowanych powyżej.

148 5.3.1.2.1.

149 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

150 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

151 Zwięźle o powodach uchylenia

152 5.3.1.3.1.

153 Konieczność umorzenia postępowania

154 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

155 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

156 5.3.1.4.1.

157 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

158 Zwięźle o powodach uchylenia

159 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

160 Rozpoznanie sprawy w składzie jednego sędziego.

161 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

162 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

163 Przytoczyć okoliczności

164 6. Koszty Procesu

165 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

166 Przytoczyć okoliczności

167 7. PODPIS

168 SSA Małgorzata Jankowska SSA Dorota Mazurek SSA Piotr Brodniak

169 1.11. Granice zaskarżenia

170 Kolejny numer załącznika

171 1

172 Podmiot wnoszący apelację

173 Obrońca A. J.

174 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

175 Kara wymierzona oskarżonej.

176 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

177 ☒ na korzyść

178 ☐ na niekorzyść

179 ☐ w całości

180 ☒ w części

181 ☐

182 co do winy

183 ☒

184 co do kary

185 ☐

186 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

187 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

188 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

189 ☐

190 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

191 ☐

192 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

193 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

194 ☐

195 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

196 ☐

197 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

198 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

199 ☒

200 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

201 ☐

202 art. 439 k.p.k.

203 ☐

204 brak zarzutów

205 0.1.1.4. Wnioski

206 ☐

207 uchylenie

208 ☒

209 zmiana