Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2025 r., III AUa 1043/24

wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2025 r., III AUa 1043/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 1043/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 24 kwietnia 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSA Daria Stanek

7 Protokolant:

8 starszy sekretarz sądowy Angelika Czaban

9 po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie

10 sprawy R. S.

11 z udziałem K. G.

12 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

13 o podstawę wymiaru składek w stosunku do K. G.

14 na skutek apelacji R. S.

15 od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 lipca 2024 r., sygn. akt VII U 2637/23

16 I. oddala apelację;

17 II. zasądza od R. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę 8.100,00 (osiem tysięcy sto 00/100) złotych wraz z odsetkami, o których stanowi art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

18 SSA Daria Stanek

19 Sygn. akt III AUa 1034/24

Uzasadnienie

20 Sąd Okręgowy w Gdańsku, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 5 lipca 2024 r., sygn. akt VII U 2637/23 oddalił odwołanie oraz orzekł o kosztach zastępstwa procesowego w I instancji.

21 Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji:

22 R. S. prowadzi działalność gospodarczą od 1997 r. pod firmą (...). Pierwotnie jej przedmiotem był handel płytkami i olejem, a następnie obróbka mechaniczna elementów metalowych. Obecnie od 2019 r. jako główny przedmiot działalności R. S., w CEIDG wskazany jest wynajem i dzierżawa pozostałych maszyn, urządzeń oraz dóbr materialnych, gdzie indziej niesklasyfikowanych (kod PKD 77.39.Z).

23 Aby zmniejszyć ryzyko prowadzonej działalności pod koniec 2017 r., R. S. wyodrębnił trzy spółki prawa handlowego, w których pełnił funkcje prezesa. Każda ze spółek miała inny zakres działalności: (...) sp. z o.o. spółka komandytowa zajmowała się naprawami i szlifowaniem odlewów, (...) sp. z o.o. spółka komandytowa zajmuje się obróbką maszyn oraz (...) sp. z o.o. spółka komandytowa zajmuje się produkcją części detalicznych dla transportu kolejowego oraz łopatek energetycznych.

24 W okresie objętym sporem komandytariuszami płatnika składek (...) Sp. z o.o. sp. k. byli R. S. i jego córka - D. K. (obecnie jest to tylko R. S.). Komplementariuszem odpowiadającym za zobowiązania spółki bez ograniczeń jest natomiast (...) Sp. z o.o. której wówczas 100% udziałowcem był R. S. (obecnie, od 2020 r., drugim udziałowcem jest K. K. – zięć R. S. i mąż D. K.).

25 W (...) sp. z o.o. sp. k., komplementariuszem jest (...) Sp. z o. o., w której 100% udziałowcem był R. S. (obecnie jest nim M. M.), komandytariuszami natomiast byli R. S. i D. K. (obecnie jest nim M. M.)

26 Do ww. spółek R. S. przekazał zadania produkcyjne oraz pracowników, natomiast zachował nieruchomości (hale, lokale biurowe) i maszyny, które wynajmuje ww. spółkom w ramach nadal kontynuowanej jednoosobowo działalności gospodarczej.

27 Wszystkie ww. podmioty prowadzą działalność pod adresem G. (1) (...), (...)-(...) O. i stale ze sobą współpracują. Współpraca te odbywała się bez pisemnej umowy i polega na świadczeniu usług w ramach składanych zamówień. (...) oraz (...) Sp. z o.o. Sp. k. świadczą na rzecz płatnika składek usługi w zakresie m.in.: szlifowania łopatek, naprawy łopatek, szlifowania wg. dokumentów, toczenia wg dokumentów, gratowania, szlifowania detali, znakowania detali, wykonania przyrządów, obróbki mechanicznej, naprawy napawania, obróbki mechanicznej, szlifowania form, wykonania oprzyrządowania, frezowania, toczenia PIN, obróbki szlifowania łopatek, regeneracji przyrządu - (...), wykonania oprzyrządowania, montażu ustawienia poprawy oprzyrządowania, toczenia, obróbki mech., wykonania rysunków, doradztwa technicznego.

28 Płatnik składek nie posiada własnych nieruchomości, działalność gospodarczą prowadzi w pomieszczeniach (biuro, hale produkcyjne) wynajmowanych od R. S. i na wynajmowanym od niego sprzęcie.

29 Ubezpieczony K. G. w okresie od 14 lipca 2003 r. do 30 listopada 2017 r. był zatrudniony w (...) R. S. na podstawie umowy o pracę na stanowisku: operator maszyn numerycznie sterowanych.

30 K. G., w okresie pozostawania w ww. zatrudnieniu świadczył jednocześnie pracę na rzecz (...) z tytułu umów zlecenia, których przedmiotem było m.in. wykonanie frezerskich programów obróbczych CNC, toczenie przyrządów, frezowanie form typu (...), czy wykonanie rysunków technicznych.

31 Ubezpieczony zawarł następujące umowy zlecenia z (...):

32 1. umowa z dnia 07.05.2012r., zawarta na okres od 07.05.2012r. do 28.05.2012r. na wykonanie prac: wykonanie frezerskich programów obróbczych CNC,

33 2. umowa z dnia 06.06.2012r., zawarta na okres od 06.06.2012r. do 30.06.2012r. na wykonanie prac: wykonanie frezerskich programów obróbczych CNC,

34 3. umowa z dnia 06.07.2012r., zawarta na okres od 06.07.2012r. do 31.07.2012r. na wykonanie prac: wykonanie frezerskich programów obróbczych CNC,

35 4. umowa z dnia 01.08.2012r., zawarta na okres od 01.08.2012r. do 31.08.2012r. na wykonanie prac: wykonanie frezerskich programów obróbczych CNC,

36 5. umowa z dnia 12.08.2012r., zawarta na okres od 12.08.2012r. do 27.08.2012r. na wykonanie prac: wykonanie rysunku obróbki silnika,

37 6. umowa z dnia 01.09.2012r., zawarta na okres od 01.09.2012r. do 30.09.2012r. na wykonanie prac: wy konanie frezerskich programów obróbczych CNC,

38 7. umowa z dnia 01.10.2012r., zawarta na okres od 01.10.2012r. do 31.10.2012r. na wykonanie prac: wykonanie frezerskich programów obróbczych CNC,

39 8. umowa z dnia 01.11.2012r., zawarta na okres od 01.11.2012r. do 30.11.2012r. na wykonanie prac: wykonanie frezerskich programów obróbczych CNC,

40 9. umowa z dnia 20.11.2012r., zawarta na okres od 20.11.2012r do 30.11.2012 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

41 10. umowa z dnia 01.12.2012r., zawarta na okres od 01.12.2012r. do 31.12.2012 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

42 11. umowa z dnia 01.01.2013r., zawarta na okres od 02.01.2013r. do31.01.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

43 12. umowa z dnia 01.02.2013r., zawarta na okres od 01.02.2013r. do 28.02.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

44 13. umowa z dnia 01.03.2013r., zawarta na okres od 01.03.2013r. do 31.03.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

45 14. umowa z dnia 01.04.2013r., zawarta na okres od 01.04.2013r. do 30.04.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

46 15. umowa z dnia 01.05.2013r., zawarta na okres od 01.05.2013r. do 31.05.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

47 16. umowa z dnia 01.06.2013r., zawarta na okres od 01.06.2013r. do 30.06.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

48 17. umowa z dnia 01.07.2013r., zawarta na okres od 01.07.2013r. do 31.07.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

49 18. umowa z dnia 01.08.2013r., zawarta na okres od 01.08.2013r. do 31.08.2013 r. na wykonanie prac : wykonanie programów CNC,

50 19. umowa z dnia 01.09.2013r., zawarta na okres od 01.09.2013r. do 30.09.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

51 20. umowa z dnia 01.10.2013r., zawarta na okres od 01.10.2013r. do 31.10.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

52 21. umowa z dnia 01.11,2013r., zawarta na okres od 01.11.2013r. do 30.11.2013 r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

53 22. umowa z dnia 01.02.2014r., zawarta na okres od 01.02.2014r. do 28.02.2014 r. na wykonanie prac: toczenie przyrządów,

54 23. umowa z dnia 01.03.2014r., zawarta na okres od 01.03.2014r. do 31.03.2014 r. na wykonanie prac: szlifowanie maszynowe,

55 24. umowa z dnia 01.04.2014r., zawarta na okres od 01.04.2014r. do 30.04.2014 r. na wykonanie prac: toczenie kół,

56 25. umowa z dnia 31.05.2014r., zawarta na okres od 31.05.2014r. do 31.05.2014 r. na wykonanie prac: obsługa maszyn CNC,

57 26. umowa z dnia 01.06.2014r., zawarta na okres od 01.06.2014r. do 30.06.2014r na wykonanie prac: frezowanie łopatek,

58 27. umowa z dnia 01.07.2014r., zawarta na okres od 01.07.2014r. do 31.07.2014r. na wykonanie prac: frezowanie CNC,

59 28. umowa z dnia 01.01.2015r., zawarta na okres od 01.01.2015r. do 31.01.2015r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

60 29. umowa z dnia 01.02.2015r., zawarta na okres od 01.02.2015r. do 28.02.2015r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

61 30. umowa z dnia 01.04.2015r., zawarta na okres od 01.04.2015r. do 30.04.2015r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

62 31. umowa z dnia 01.06.2015r., zawarta na okres od 01.06.2015r. do 30.06.2015r. na wykonanie prac: wykonanie programów CNC,

63 32. umowa z dnia 01.07.2015r., zawarta na okres od 01.07.2015r. do 31.07.2015r. na wykonanie prac: frezowanie przyrządu (...),

64 33. umowa z dnia 01.08.2015r., zawarta na okres od 01.08.2015r. do 31.08.2015r. na wykonanie prac: wykonanie rysunków oprzyrządowania,

65 34. umowa z dnia 01.09.2015r., zawarta na okres od 01.09.2015r. do 30.09.2015r. na wykonanie prac: toczenie PINÓW,

66 35. umowa z dnia 01.10.2015r., zawarta na okres od 01.10.2015r. do 31.10.2015r. na wykonanie prac: badania NDT,

67 36. umowa z dnia 01.11.2015r., zawarta na okres od 01.11.2015r. do 30.11.2015r. na wykonanie prac: wykonanie rysunków oprzyrządowania,

68 37. umowa z dnia 01.12.2015r., zawarta na okres od 01.12.2015r. do 31.12.2015r. na wykonanie prac: wykonanie rysunków, dokumentacji technicznej,

69 38. umowa z dnia 01.01.2016r., zawarta na okres od 01.01.2016r. do 31.01.2016r. na wykonanie prac: wykonanie rysunków technicznych dla obróbki łopatek (...),

70 39. umowa z dnia 01.02.2016r., zawarta na okres od 01.02.2016r. do 29.02.2016r. na wykonanie prac: frezowanie form typu PET,

71 40. umowa z dnia 01.03.2016r., zawarta na okres od 01.03.2016r. do 31.03.2016r. na wykonanie prac: wykonanie rysunków oprzyrządowania (...),

72 41. umowa z dnia 01,04.2016r., zawarta na okres od 01.04.2016r do 30.04.2016r. na wykonanie prac: wykonanie rysunków technicznych,

73 42. umowa z dnia 01.05.2016r., zawarta na okres od 01.05.2016r. do 31.05.2016r. na wykonanie prac: wykonanie oprzyrządowania, ustawienie,

74 43. umowa z dnia 01.06.2016r., zawarta na okres od 01.06.2016r. do 30.06.2016 r. na wykonanie prac: frezowanie detali,

75 44. umowa z dnia 01.07.2016r., zawarta na okres od 01.07.2016r. do 31.07.2016 r. na wykonanie prac: toczenie CNC,

76 45. umowa z dnia 01.08.2016r., zawarta na okres od 01.08.2016r. do 31.08.2016 r. na wykonanie prac: toczenie kół,

77 46. umowa z dnia 01.09.2016r., zawarta na okres od 01.09.2016r. do 30.09.2016 r. na wykonanie prac: szkolenie tokarzy,

78 47. umowa z dnia 01.10.2016r., zawarta na okres od 01.10.2016r. do 31.10.2016 r. na wykonanie prac: szkolenie CNC,

79 48. umowa z dnia 01.11.2016r., zawarta na okres od 01.11.2016r. do 30.11.2016 r. na wykonanie prac: ustawianie maszyn CNC,

80 49. umowa z dnia 01.12.2016r.,zawarta na okres od 01.12.2016r. do 31.12.2016 r. na wykonanie prac: rysunki oprzyrządowania specjalnego,

81 50. umowa z dnia 01.01.2017r zawarta na okres od 01.01.2017r. do 31.01.2017 r. na wykonanie prac: obróbki form typu SD,

82 51. umowa z dnia 01.02.2017r zawarta na okres od 01.02.2017r. do 28.02.2017 r. na wykonanie prac: opracowanie przyrządu technicznego,

83 52. umowa z dnia 01.03.2017r zawarta na okres od 01.03.2017r. do 31.03.2017 r. na wykonanie prac: wykonanie technologii obróbki i form,

84 53. umowa z dnia 01.04.2017r zawarta na okres od 01.04.2017r. do 20.04.2017 r. na wykonanie prac: opracowanie przyrządu,

85 54. umowa z dnia 01.04.2017r zawarta na okres od 01.04.2017r. do 30.04.2017 r. na wykonanie prac: opracowanie przyrządu,

86 55. umowa z dnia 08.05.2017r zawarta na okres od 08.05.2017r. do 31.05.2017 r. na wykonanie prac: wykonanie techn. obróbki,

87 56. umowa z dnia 01.05.2017r zawarta na okres od 01.05.2017r. do 31.05.2017 r. na wykonanie prac: pracownik łopatek,

88 57. umowa z dnia 01.06.2017r zawarta na okres od 01.06.2017r. do 30.06.2017 r. na wykonanie prac: frezowanie form PET,

89 58. umowa z dnia 01.07.2017r zawarta na okres od 01.07.2017r. do 31.07.2017 r. na wykonanie prac: szlifowanie bloków i pasowanie,

90 59. umowa z dnia 01.08.2017r zawarta na okres od 01.08.2017r. do 31.08.2017r. na wykonanie prac: wykonanie rysunków technicznych,

91 60. umowa z dnia 01.09.2017r zawarta na okres od 01.09.2017r. do 30.09.2017r. na wykonanie prac: frezowanie łopatek wodnych,

92 61. umowa z dnia 01.10.2017r zawarta na okres od 01.10.2017r. do 31.10.2017r. na wykonanie prac: toczenie kół żeliwnych,

93 62. umowa z dnia 01.11.2017r zawarta na okres od 01.11.2017r. do 10.12.2017r. na wykonanie prac: zaprojektowanie oprzyrządowania.

94 Z tytułu wykonania ww. umów ubezpieczony uzyskał przychód w kwotach: 06/2012 - 3150,00 zł, 07/2012 - 3150,00 zł, 08/2012 - 4500,00 zł, 09/2012 - 2850,00 zł, 10/2012 - 3150,00 zł, 11/2012 - 3150,00 zł, 12/2012 - 4950,00 zł, 01/2013 - 3600,00 zł, 02/2013 - 3600,00 zł, 03/2013 - 3600,00 zł, 04/2013 - 3420,00 zł, 05/2013 - 3600, 00 zł, 06/2013 - 3510,00 zł, 07/2013 - 3600,00 zł, 08/2013 - 3510,00 zł, 09/2013 - 3600,00 zł, 10/2013 - 3600,00 zł, 11/2013 - 3600,00 zł, 12/2013 - 3600,00 zł, 01/2014 - 3600,00 zł, 02/2014 - 3600,00 zł, 03/2014 - 3600,00 zł, 04/2014 - 3720,00 zł, 05/2014 - 3800,00 zł, 06/2014 - 3800,00 zł, 07/2014 - 3800,00 zł, 08/2014 - 3800,00 zł, 09/2014 - 3800,00 zł, 10/2014 - 3800,00 zł, 11/2014 - 3800,00 zł, 12/2014 - 3750,00 zł, 01/2015 - 3800,00 zł, 02/2015 - 3800,00 zł, 03/2015 - 4060,00 zł, 04/2015 - 4200,00 zł, 05/2015 - 4017,00 zł, 06/2015 - 4130,00 zł, 07/2015 - 4130,00 zł, 08/2015 - 4504,00 zł, 09/2015 - 4504,00 zł, 10/2015 - 4617,00 zł, 11/2015 - 4334,50 zł, 12/2015 - 4617,00 zł, 01/2016 - 4730,00 zł, 02/2016 - 4630,00 zł, 03/2016 - 4630,00 zł, 04/2016 - 4900,00 zł, 05/2016 - 4765,00 zł, 06/2016 - 4900,00 zł, 07/2016 - 4495,00 zł, 08/2016 - 3600,00 zł, 09/2016 - 4835,50 zł, 10/2016 - 4640,00 zł, 11/2016 - 4770,00 zł, 12/2016 - 4640,00 zł, 01/2017 - 4900,00 zł, 02/2017 - 4750,00 zł, 03/2017 - 4750,00 zł, 04/2017 - 8155,00 zł, 05/2017 - 4900,00 zł, 06/2017 - 8302,00 zł, 07/2017 - 4900,00 zł, 08/2017 - 4900,00 zł, 09/2017 - 4750,00 zł, 10/2017 - 5150,00 zł, 11/2017 - 4900,00 zł, 12/2017 – 4900,00 zł.

95 W związku z powyższym Płatnik składek nie zadeklarował ani nie opłacił składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe za K. G. z tytułu osiągniętego przychodu w ramach zawartych ww. umów zlecenia z firma (...).

96 W roku 2015 i 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadził dwie kontrole działalności R. S. – (...) w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek. Przeprowadzona w 2015 r. kontrola objęła okres od stycznia 2011 r. do grudnia 2013 r., natomiast kontrola przeprowadzona w 2018 r. objęła okres od listopada 2017 r. do lutego 2017 r. wówczas organ nie stwierdził nieprawidłowości w opłacaniu składek pracowników i zleceniobiorców płatnika.

97 Kolejną kontrolę działalności R. S. ZUS wszczął w maju 2019 r. Jej przedmiotem była prawidłowość i rzetelność obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest ZUS oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w świetle art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

98 Z uwagi na sprzeciw R. S., zł,ożony w trybie art. 68 ust. 2 pkt 6 oraz art. 92a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 59 ust. 7 pkt 2 ustawy z 06 marca 2018 r. prawo przedsiębiorców, w dniu 22 maja 2019 r. Dyrektor Oddziału ZUS wydał postawienie o kontynuowaniu czynności kontrolnych. Postanowieniem Prezesa ZUS z dnia 11 czerwca 2019 r. powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy.

99 Na skutek skargi R. S. na postanowienie Prezesa ZUS z 11 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt (...) uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia WSA wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 58 ust. 1, art. 50 ust. 1 i art. 59 ust. 9 zdanie drugie ustawy prawo przedsiębiorców. Sąd administracyjny wskazał m.in., że celem art. 58 ust. 1 prawa przedsiębiorców jest ochrona przedsiębiorcy przed wielokrotną kontrolą przeprowadzoną przez ten sam organ, w tym samym zakresie objętym uprzednio zakończoną kontrolą, tymczasem w przypadku skarżącego zakres kontroli, której dotyczyła skarga obejmowała również materię, która była już przedmiotem dwóch uprzednio zakończonych kontroli, natomiast nie zaistniała przesłanka wyłączająca zakaz ponownej kontroli z art. 58 ust. 2 pkt 8 prawa przedsiębiorców, tj. nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności w postaci powiązań osobowych między płatnikami składek tj. skarżącym i spółką (...) sp. z o.o. sp. k., albowiem organ miał o tym wiedzę już w trakcie kontroli w 2018 r.

100 Skarga kasacyjna Prezesa ZUS została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09 grudnia 2020 r. – (...).

101 W okresie od 25 marca do 18 czerwca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził kontrolę także u płatnika składek D. K..

102 Przedmiotem kontroli była prawidłowość i rzetelność obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i wypłacanie tych świadczeń oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu, prawidłowość i terminowość opracowywania wniosków o świadczenia emerytalne i rentowe oraz wystawianie zaświadczeń lub zgłaszanie danych dla celów ubezpieczeń społecznych.

103 Kontrolą objęto okres od marca 2012 r. do stycznia 2018 r.

104 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku tejże kontroli ustalił m.in, że pracownicy płatnika składek równolegle świadczyli pracę w ramach zawartych umów o pracę i umów zlecenia na rzecz R. S. (...). Praca świadczona przez ubezpieczonych na podstawie umów cywilnoprawnych była wykonywana w tym samym zakresie, co na podstawie umowy o pracę, w tym samym miejscu, z wykorzystaniem tych samych maszyn oraz czasie nie dającym się rozgraniczyć. Według organu miało to na celu stworzenie sytuacji zbiegu tytułu do ubezpieczeń społecznych, w której wyłącza się obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z drugiej umowy tj. umowy zlecenia.

105 Płatnik składek złożyła zastrzeżenia do protokołu kontroli, które nie zostały uwzględnione przez organ.

106 Analogiczną kontrolę, w styczniu i lutym 2019 r., organ przeprowadził w spółce (...) sp. z o.o. sp. k. oraz w lutym i marcu 2019 r. w spółce (...) sp. z o.o. sp. k., których ustalenia i wnioski pokrywały się z ustaleniami i wnioskami kontroli (...).

107 Wobec niezłożenia przez płatnika składek korekty dokumentów rozliczeniowych, zaskarżoną w sprawie decyzją pozwany stwierdził, iż podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ubezpieczonego K. G., jako pracownika u płatnika składek (...) stanowi łączne przychody osiągane przez niego z tytułu umowy o pracę oraz umów zlecenia zawieranych z R. S. oraz z (...).

108 Stan faktyczny w sprawie Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów zawartych w aktach sprawy, a także dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego, w tym kserokopii akt kontroli w zakresie protokołów kontroli oraz umów cywilnoprawnych dotyczących ubezpieczonego oraz samych akt kontroli.

109 Sąd w składzie orzekającym w sprawie co do zasady podziela stanowisko zajęte przez tutejszy Sąd Okręgowy w sprawie VII U 197/24 i rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku.

110 Sąd przeprowadził także dowód z zeznań R. S., którym dał wiarę jedynie w zakresie znajdującym potwierdzenie w pozostałym uznanym za wiarygodny materiale dowodowym. Sąd nie dał wiary twierdzeniom R. S. co do tego, że nie korzystał z efektów pracy ubezpieczonego wykonywanej na zlecenie, bowiem były one sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego i logiką, zatem Sąd uznał je za realizację przyjętej strategii procesowej. Fakt, iż pewne czynności były wykonywane w ramach współpracy skarżącego z osobą trzecią, dla której wykonywano prototypy nie ma żadnego znaczenia bowiem współpraca ta została przez płatnika nawiązana celem osiągnięcia pewnych rezultatów w przyszłości, a to czy faktycznie zostały one osiągnięte nie wpływa na wynik sprawy.

111 W ocenie Sądu omówiony wyżej materiał dowodowy pozwala na poczynienie ustaleń w sposób niebudzący wątpliwości.

112 Przedmiot sporu w sprawie niniejszej dotyczył przyjęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że całkowita podstawa wymiaru składek z tytułu ubezpieczenia społeczne i zdrowotne K. G. powinna uwzględniać zarówno przychód, jaki uzyskiwał on z umowy o pracę w (...), jak i przychód z tytułu umów zlecenia zawartych przez niego z (...).

113 W pierwszej kolejności zaznaczyć należało, że w ocenie Sądu nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, wynikający z wyroku WSA w Gdańsku oraz wyroku NSA, brak możliwości dokonania przez ZUS kontroli działalności gospodarczej R. S. w zakresie, jaki był już przedmiotem dwóch uprzednio zakończonych kontroli, w sytuacji, gdy nie wyszły na jaw nowe okoliczności. Należy bowiem mieć na uwadze, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie sądowe nie stanowi prostej kontynuacji postępowania administracyjnego, bowiem nadal tylko w wyjątkowych wypadkach kontrola sądowa decyzji organu rentowego przeprowadzana jest przez pryzmat przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Jak stanowi art. 181 k.p.a., organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne; do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1 k.p.a. Treść tego przepisu z jednej strony oznacza przyznanie pierwszeństwa przepisom szczególnym, z drugiej zaś wskazuje, że postępowanie odwoławcze toczy się, poprzez zastosowanie art. 83 ust. 2 ustawy systemowej, na zasadach i w trybie określonym w k.p.c. Tym samym przepisy k.p.a. stosuje się tylko wtedy, gdy określonej kwestii nie normują przepisy szczególne. Od momentu wniesienia odwołania do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł właściwych dla tej kategorii, którego zasadność ocenia się na podstawie przepisów prawa materialnego. Postępowanie sądowe skupia się zatem na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 czerwca 2018 r., III AUa 1881/17, Lex nr 2940124).

114 W art. 83a ustawy systemowej wyrażona została właściwa sprawom ubezpieczeniowym zasada "względnej ostateczności" decyzji po to, by zmiany w decyzjach mogły następować w trybie "maksymalnie uproszczonym". Natomiast już na sądowej drodze, korzystając z przewidzianych w procedurze cywilnej środków, strony uzyskują możliwość pełnego (co do istoty) wyjaśnienia wszystkich spornych kwestii, tak w zakresie faktów, jak i prawa. Rozpoznanie i rozstrzygnięcie o zasadności lub niezasadności decyzji następuje według przepisów k.p.c. Nie oznacza to oczywiście, że Sąd ubezpieczeń nie ocenia spornej decyzji z punktu widzenia jej wadliwości, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. W szczególności rozpoznaniu podlega to, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego jasno wynika, że Sąd ubezpieczeń społecznych może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 r., III CZP 53/84, OSNCP 1985/5-6/65), jako przedmiotu odwołania. Stwierdzenie takiej wady następuje jednak tylko dla celów postępowania cywilnego i ze skutkami dla tego tylko postępowania. Należy uznać, że powyższa teza, z uwzględnieniem możliwości uchylenia decyzji przez sąd I instancji, jaką daje art. 447¹⁴ § 2¹ k.p.c., nadal pozostaje aktualna.

115 Z powyższego wynika, że Sąd ubezpieczeń społecznych co do zasady nadal powinien dostrzegać wady decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania, a więc gdy decyzja taka została wydana przez organ niepowołany lub w zakresie przedmiotu orzeczenia bez jakiejkolwiek podstawy w obowiązującym prawie materialnym, względnie z oczywistym naruszeniem reguł postępowania administracyjnego, a ich naprawienie w postępowaniu sądowym nie jest możliwe. W takich przypadkach decyzja jest bowiem bezwzględnie nieważna (nieistniejąca prawnie) i nie wywołuje skutków prawnych. Niemniej jednak zaskarżone w niniejszym postepowaniu decyzje z dnia 12 września 2019 r., w ocenie Sądu, takich wad nie posiadają.

116 Sąd wziął pod uwagę także to, że w niniejszej sprawie wystarczającą i prawidłową podstawę do wydania przedmiotowych decyzji stanowi protokół kontroli dot. działalności płatnika (...) pod kątem prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w świetle art. 82 ust. 2a ustawy systemowej w okresie od grudnia 2017 r. do grudnia 2018 r., tym bardziej wobec faktu, iż wnioski tej kontroli w całości pokrywają się z wnioskami kontroli przeprowadzonej w (...), (...) sp. z o.o. sp. k. oraz (...) sp. o.o. sp. k., a zatem w tym wypadku zaskarżona decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Nadto, należy mieć na względnie, że okresy, których dotyczyły pierwotne kontrole przeprowadzone u R. S., co do których Sąd administracyjny uznał, że ponowne podjęcie czynności kontrolnych jest niedopuszczalne, obejmowały jedynie okresy od stycznia 2011 r. do grudnia 2013 r. (kontrola przeprowadzona w 2015 r.) oraz od listopada 2017 r. do lutego 2018 r. (kontrola przeprowadzona w 2018 r.), tymczasem zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja dotyczy składek w okresach poza wyżej wskazanymi, co przemawia za uznaniem braku podstaw do uchylenia decyzji przez Sąd.

117 Przechodząc natomiast do kwestii merytorycznych wskazać należy, że jak wynika z treści przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 t.j.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają pracownicy, a jak stanowi art. 8 ust. 1 ustawy pracownikiem jest osoba pozostająca w stosunku pracy, czyli w stosunku prawnym, który jest regulowany przepisami kodeksu pracy. Jednakże na gruncie przepisów ustawy systemowej pojęcie pracownika uległo rozszerzeniu w przepisie art. 8 ust. 2a ustawy i za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy oświadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

118 Z przytoczonej regulacji prawnej wynika, że obejmuje ona obok sytuacji, gdy oba stosunki (pracowniczy i cywilnoprawny) dotyczą tych samych podmiotów jednocześnie występujących wobec siebie w roli pracodawcy - zleceniodawcy i pracownika - zleceniobiorcy, także drugą sytuację tj. gdy na istniejący stosunek pracy nakłada się stosunek cywilnoprawny między pracownikiem i osobą trzecią, na podstawie którego pracownik wykonuje pracę na rzecz pracodawcy w ramach łączącej pracodawcę z ową osobą trzecią umownej więzi prawnej. Przy czym w tym drugim przypadku istotne jest to, że to właśnie pracodawca jest rzeczywistym beneficjentem pracy świadczonej przez pracownika, bez względu na to, czy w trakcie jej wykonywania pracownik pozostawał pod faktycznym kierownictwem pracodawcy i czy korzystał z jego majątku.

119 W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy chodziło o tę drugą sytuację tj. stan, w którym pracownik w ramach umowy cywilnoprawnej z innym od pracodawcy podmiotem wykonuje pracę, której faktycznym odbiorcą jest jego pracodawca.

120 Bezsprzecznie uregulowanie to zostało wprowadzone do ustawy systemowej z uwagi na występujące w praktyce działania zmierzające do obejścia przepisów prawa, np. o czasie pracy lub uniknięcie obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem ich celem było ograniczenie tych praktyk i ochrona interesów pracowników. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 października 2011 r. sygn. III UK 22/11, OSNP 2012/21-22/266, uzasadnieniem wprowadzenia regulacji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej było dążenie do ograniczenia korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, a to celem ominięcia w ten sposób ograniczeń wynikających z ochronnych przepisów prawa pracy (m.in. w zakresie czasu pracy) oraz obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów. Także w wyroku 17 stycznia 2019 r. II UK 477/17 (Opublikowano: OSNP 2020/2/16) Sąd Najwyższy stwierdził, ze analiza powołanej normy wskazuje, że celem tego rozwiązania było wzmocnienie ochrony pracownika, któremu dodatkowe czynności pracodawca byłby zobowiązany powierzyć w ramach godzin nadliczbowych, a tym samym zapłacić zwiększone wynagrodzenie wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne. Z drugiej strony ów przepis ma zapobiegać pracy na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej z innym podmiotem i wykonywaniu pracy na rzecz podmiotu, z którym dana osoba zawarła umowę o pracę. Ten ostatni wątek ma na celu zapobieganie tworzeniu spółek - córek oraz zmowom firm w celu zatrudniania tych samych osób na podstawie umów o pracę przez jedną firmę i umów cywilno-prawnych przez drugą firmę.

121 Wskazać należy, że w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych kontroli podlega decyzja organu rentowego, stąd rozkład ciężaru będzie zależny od rodzaju danej decyzji. Zatem organ rentowy jako strona postępowania cywilnego ma udowodnić fakty, z których wywodzi skutki prawne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008/5-6/78, LEX nr 328015). Stosownie bowiem do treści art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Po myśli art. 232 k.p.c. strony są zobowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

122 Należy jednak podkreślić, że w sprawie o ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, w tym o ustalenie, który właściwie podmiot jest beneficjentem prac świadczonych przez pracowników zawierających umowy zlecenia z innym przedsiębiorcą, organ ubezpieczeń społecznych powinien już w decyzji przedstawić okoliczności oraz własny proces myślowy, jaki doprowadził go do zmiany sytuacji prawnej ubezpieczonego. Pozwany organ rentowy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, wskazał które okoliczności faktyczne legły u podstaw wydania zaskarżonych decyzji. Prawdą jest, że organ rentowy nie przesłuchał wszystkich osób pracujących na podstawie umów zlecenia, ale pozyskał on materiał dowodowy wskazujący na to, że obie spółki ściśle ze sobą współpracują, zaś prace wykonywane w ramach umowy o pracę i w ramach umów zlecenia były wykonywane w tym samym miejscu, bez możliwości rozgraniczenia czasu pracy poświęconego na czynności wynikające ze stosunku pracy jak i prac zleconych. Nie jest więc tak, że pozwany wydał zaskarżoną decyzje bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego i nie przedstawił własnego wywodu prawnego, opartego na określonych ustaleniach faktycznych. W tych okolicznościach, na etapie postępowania sądowo-odwoławczego, to nie organ powinien udowadniać prawidłowość wydanej przez siebie decyzji lecz strona odwołująca ma udowodnić, że wskazane przez nią w odwołaniu okoliczności faktycznie miały miejsce. Powyższa reguła oznacza także, że brak inicjatywy dowodowej strony odwołującej się lub niedostateczne wykazanie zasadności jej stanowiska, co do zasady skutkować będzie oddaleniem odwołania. Co więcej, rządząca procesem cywilnym zasada kontradyktoryjności polega na tym, że to nie na sądzie, lecz stronach procesowych spoczywa ciężar aktywnego uczestniczenia w czynnościach procesowych, oferowania dowodów na potwierdzenie własnych tez oraz podważenie twierdzeń przeciwnika. Pożądana aktywność wyraża się zarówno w składaniu pism procesowych jak też w odpowiednim reagowaniu na zachowania procesowe przeciwnika i przedstawiane przez niego dowody tak w pismach procesowych jak i na rozprawie. Dlatego też w toku postępowania przed Sądem Okręgowym, to skarżący winien zaoferować takie dowody i wykazać takie okoliczności, które mogłyby doprowadzić do uznania jego stanowiska za prawidłowe.

123 Zaznaczyć przy tym należy, że okolicznością stanowiącą o tym, na rzecz jakiego podmiotu praca była de facto wykonywana, jest ostateczny efekt tej pracy, tj.: należy w takiej sytuacji badać, który podmiot ostatecznie korzysta z wykonania umowy zlecenia. Dodatkowo wskazać trzeba, że nie jest przy tym wymagane, żeby dany pracownik wykonywał w ramach umowy zlecenia te same, bądź podobne czynności, jak w ramach stosunku pracy. Co więcej mogą to być nawet czynności o zupełnie odmiennym charakterze (por. wyr. SA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2018 r., III AUa 1133/17, LEX). Artykuł 8 ust. 2a ustawy systemowej stanowi o wykonywaniu pracy na rzecz pracodawcy, z którym konkretny ubezpieczony pozostaje w stosunku pracy, nie natomiast o wykonywaniu pracy "na korzyść" tego pracodawcy, bądź też "wyłącznie na rzecz" pracodawcy. Oznacza to, że zastosowanie ww. art. 8 ust. 2a powołanej wyżej ustawy nie jest wykluczone w sytuacji, kiedy to pracodawca nie uzyskuje w sposób bezpośredni korzyści z wykonywania przez ubezpieczonego pracy w ramach umowy agencyjnej, umowy zlecenia czy też innej umowy oświadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, ani także w sytuacji, kiedy ubezpieczony pracę tę wykonuje nie tylko na rzecz pracodawcy, ale i na rzecz podmiotu, z którym zawarł którąkolwiek z ww. umów. Pracodawca jest płatnikiem składek również w przypadku wynagrodzenia, które jego pracownik otrzymuje od osoby trzeciej za wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy w ramach umów objętych art. 8 ust. 2a ustawy systemowej (por. wyr. SA w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2018 r., III AUa 447/15, LEX; wyr. SA we Wrocławiu z dnia 22 listopada 2017 r., III AUa 941/17, LEX).

124 Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że bezspornym jest fakt, że K. G. był pracownikiem podmiotu (...) w okresie wskazanym w decyzji, a jednocześnie w czasie trwania tych umów o pracę zawierał on umowy zlecenia z (...), na podstawie których rzeczywiście wykonywał określone czynności. Zaznaczenia wymaga fakt, iż K. G. na podstawie umowy o pracę był zatrudniony na stanowisku operatora maszyn numerycznie sterowanych, także na podstawie umów zlecenia był zatrudniony do prac wykonywanych w warsztacie i były to m.in. obsługa maszyn CNC, wykonywanie rysunków technicznych, frezowanie i obróbki form. Oczywistym jest, że jeśli D. K. w ramach prowadzenia swojej działalności nie zajmowała się ww. czynnościami oraz nie dysponowała takim miejscem pracy, gdzie można by wykonywać takie czynności, to umowa zlecenie zawarta na wykonywanie takich prac nie była wykonywana na jej rzecz. Ubezpieczony pracował bowiem na terenie i w pomieszczeniach należących do R. S., w których wcześniej wykonywał pracę na podstawie umowy o pracę, z wykorzystaniem dostępnych tam narzędzi i maszyn oraz odzieży roboczej. Podkreślić przy tym należy, że rodzaj świadczonej pracy nie ma znaczenia, gdyż w przedmiotowym przepisie chodzi nie o taką samą pracę, a o pracę "świadczoną na rzecz" pracodawcy. W ocenie Sądu wyniki postępowania kontrolnego przeprowadzonego przez ZUS, a także zeznania samego R. S. wskazują, że praca ubezpieczonego, niezależnie od tego czy była wykonywana w ramach umowy o pracę, czy umowy zlecenia, odbywała się na polecenie R. S., który sprawował kontrolę nad całym procesem produkcyjnym w zakładzie.

125 W orzecznictwie wskazuje się, że nie jest wymagane, aby pracownik wykonywał w ramach umowy cywilnoprawnej takie same, czy nawet podobne czynności, jak w ramach stosunku pracy. Mogą być to nawet czynności o zupełnie odmiennym charakterze, o ile korzyści z tejże pracy uzyskuje pracodawca (tak - wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. akt III AUa 1133/17). Takie stanowisko znalazło potwierdzenie również w najnowszej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2021 r. III UZP 5/20, w której stwierdzono, że pojęcie "wykonuje pracę na rzecz pracodawcy", o którym mowa w art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r. poz. 423), obejmuje wykonywanie umowy zlecenia (innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) zawartej przez pracownika z przedsiębiorcą prowadzącym sprzedaż towarów jego pracodawcy (np. przez Internet), z którym przedsiębiorca ten powiązany jest osobowo lub kapitałowo, także wtedy, gdy zakres obowiązków wynikających z umowy zlecenia jest odmienny od obowiązków objętych umową o pracę a miejsce wykonywania umowy zlecenia znajduje się poza miejscem świadczenia umowy o pracę.

126 W sprawie oczywistym jest, że jedynym przedmiotem działalności D. K. było wynajmowanie pracowników, których płatnik w praktyce wynajmowała jedynie na potrzeby działalności R. S., który zaś w całości korzystał z pracy wykonywanej przez tych pracowników zarówno w ramach umowy o pracę, jak i w ramach umów zlecenia. Wskutek pracy ubezpieczonego były zaspokajane jedynie potrzeby działalności R. S.. Zatem w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym przez K. G. w ramach spornych umów zlecenia objętych w zaskarżoną decyzją, należy go traktować jako pracownika R. S., skoro w ramach umowy zlecenia faktycznie wykonywał on także pracę na rzecz swojego pracodawcy.

127 Z powyższych względów Sąd podzielił stanowisko organu co do tego, że rzeczywistym beneficjentem zysków, uzyskanych z pracy ubezpieczonego pracującego w zakładzie w G. (1), czy to w ramach zatrudnienia pracowniczego, czy prac zleconych, bez względu na to, która ze spółek formalnie zatrudniała daną osobę lub zlecała prace, jest przede wszystkim R. S., a więc de facto to R. S. w całości korzystał z pracy wykonywanej przez tego pracownika zarówno w ramach umowy o pracę, jak i w ramach umów zlecenia. Wskutek pracy ubezpieczonego były zaspokajane jedynie potrzeby różnych form działalności R. S., przy czym te potrzeby w podstawowym czasie pracy były zaspokajane poprzez pracę na rzecz macierzystego pracodawcy, w pozostałym zaś zakresie ten sam pracownik wykonywał pracę, w ramach zawieranych umów zlecenia, co sprawiało, że zlecająca spółka stawała się tylko formalnym pośrednikiem w zawieraniu umów i wypłacie wynagrodzenia, natomiast charakter pracy ubezpieczonego, w związku z tym, nie ulegał istotnej zmianie, skoro nadal wykonywał pracę na rzecz podmiotu, dla którego świadczył pracę w ramach umowy o pracę.

128 Tym samym należało uznać, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. wskazywanych w odwołaniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

129 Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy, opierając się na treści art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie R. S. od decyzji z dnia 12 listopada 2019 r., o czym orzekł w punkcie I wyroku.

130 O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II sentencji, na podstawie art. 98 §1 k.p.c., to jest w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Zasądzona z tego tytułu od skarżącego kwota 5.400 zł wynika z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) i jest uzależniona od wartości przedmiotu sporu. Mając na względzie fakt, iż sprawa była rozpoznawana w dwóch instancjach i uwzględniając wysoki koszt zastępstwa procesowego z tym związany, Sąd na zasadzie art. 102 kpc odstąpił od obciążania płatnika tymi kosztami ponad kwotę stanowiącą stawkę minimalną za I instancję, uznając iż zapłata wyższej kwoty byłaby zbyt dolegliwa.

131 Z wyrokiem nie zgodził się płatnik składek R. S., który w wywiedzionej apelacji zarzucał wyrokowi naruszenie:

132 - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 233§1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegające na:

133 przyjęciu, iż w przedmiotowej sprawie podstawą wy dania zaskarżonej decyzji mógł być protokół kontroli przeprowadzonej przez ZUS w 2019 roku, mimo że kontrole przeprowadzone wcześniej dotyczyły tego samego stanu faktycznego (a jedynie obejmowały' inne okresy), tych samych podmiotów i nie dały’ podstaw do stwierdzenia u płatnika składek jakichkolwiek nieprawidłowości w rozliczaniu składek na ubezpieczenia społeczne;

134 ustalony w sprawie stan faktyczny daje podstawę do jednoznacznego stwierdzenia, iż zainteresowany w ramach umów zlecenia zawieranych z (...) świadczył pracę na rzecz płatnika składek, którego był pracownikiem

135 - art. 235(2)§I kpc poprzez jego niezastosowanie i niepominięcie dowodów w postaci protokołów nielegalnie przeprowadzonej kontroli u płatnika składek;

136 - art. 477(14)§2(1) k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie odwołania płatnika składek podczas gdy decyzja określająca wymiar podstawy wymiaru składek zainteresowanego (będącego ubezpieczonym) została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, to jest wydana w oparciu o materiał dowodowy uzyskany nielegalnie.

137 naruszenie prawa materialnego, tj.:

138 a.) 1. art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez wadliwe zastosowanie tego przepisu do płatnika składek podczas gdy zainteresowany nie wykonywał na jego rzecz umów o świadczenie usług, lecz wykonywał je na rzecz podmiotu trzeciego.

139 Skarżący wniósł o :

140 uchylenie zaskarżonej decyzji organu rentowego i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi rentowemu lub umorzenie postępowania; ewentualnie:

141 zmianę zaskarżonego wyroku w całości, poprzez uwzględnie odwołania płatnika składek w całości i ustalenie, iż podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne zainteresowanego w spornych miesiącach została ustalona prawidłowo; w obu ww. przypadkach:

142 zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu za obie instancje w tym kosztów zastępstwa procesowego,

143 ewentualnie

144 o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

145 Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego za II instancję.

146 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

147 Apelacja płatnika składek – jako nieuzasadniona – podlegała oddaleniu; nie zawierała ona bowiem zarzutów, skutkujących koniecznością zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku w kierunku postulowanym przez apelującego; z uwagi na to, iż Sąd I instancji przeprowadził w sprawie postępowanie dowodowe, brak było również podstaw do uczynienia zadość wnioskowi apelującego co do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

148 Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy zachodzą przesłanki z art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1230; dalej ustawa systemowa) do uznania ubezpieczonego K. G. za pracownika w rozumieniu tego przepisu - z tytułu wykonywania pracy w (...), a w konsekwencji, czy zasadne jest ustalenie, że uzyskany z tego tytułu przychód należy uwzględnić w podstawie wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ubezpieczonych z tytułu zatrudnienia w (...). Innymi słowy, oś sporu koncentrowała się wokół zasadności decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdzających, że całkowita podstawa wymiaru składek z tytułu ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego wyżej wymienionych powinna uwzględniać zarówno przychód, jaki uzyskiwali oni z umowy o pracę w (...), jak i przychód z tytułu umów zlecenia zawartych przez nich z (...).

149 Na wstępie, Sąd Apelacyjny podkreśla, że jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska odnośnie do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie SN z 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11, wyrok SN z 29 października 1998 r., II UKN 282/98, OSNP 1999/23/758; www.sn.pl). Z tego względu, Sąd Apelacyjny po ponownej analizie, ocenił sprawę pod kątem istotnych przesłanek prawa materialnego i odniósł się do zarzutów dotyczących istoty sprawy oraz nie uwzględnił okoliczności drugorzędnych.

150 W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o akta organu rentowego i dowody przeprowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikającej z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Całość ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku, zasługuje na akceptację. Ustalenia te, jako prawidłowe, a nadto niewymagające zmiany ani uzupełnienia, Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c.). Sąd odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu pierwszej instancji, Sąd odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c.).

151 Zarzut apelacyjny, dotyczący naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz błędów w poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleniach faktycznych, nie okazał się zasadny. Na wstępie zwrócić należy uwagę, że aby móc rozważać kwestię ewentualnej wadliwości poczynionych przez sąd orzekający ustaleń faktycznych, należy w pierwszym rzędzie poddać analizie ocenę zebranego materiału dowodowego. Trzeba bowiem podkreślić, że w zakresie wykazywania określonych uchybień postępowania dowodowego, prowadzącego w konsekwencji do określonych ustaleń faktycznych, funkcjonuje swoista gradacja. Najpierw dowody powinny być prawidłowo zebrane, następnie właściwie ocenione przy uwzględnieniu zasad wynikających z treści art. 233 k.p.c., z kolei zaś na ich podstawie (w zakresie uznanym za wiarygodne i mające moc dowodową) powinny być poczynione odpowiednie ustalenia faktyczne. W rezultacie zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów i zarzut błędu w poczynionych ustaleniach faktycznych, to dwa różne zarzuty, choć ze sobą powiązane.

152 Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c., a więc normy zakreślającej sądowi granice oceny zebranego materiału dowodowego, przypomnieć należy, że do jego obrazy mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby apelujący wykazał uchybienie podstawowym regułom, służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2005 roku, III CK 314/05).

153 Przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNP 2000/17/655).

154 Podkreślenia wymaga, że jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 1 grudnia 2020 r., III AUa 547/20). Trzeba mieć także na względzie, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności pozwany powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając (tak Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniach z: 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, 12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99, 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99). Nadto nie można pominąć, że skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd przepisu art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest wystarczające jedynie przekonanie o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 1998 r., II CKN 4/98, niepubl.).

155 W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie.

156 Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń co do struktury, w jakiej w okresie spornym działał R. S. oraz pozostałe spółki, jak również D. K., prowadząca działalność gospodarczą, zakresu działalności tych podmiotów, charakteru zatrudnienia K. G. i czynności podejmowanych przez Niego, polegających głównie na szlifowaniu ręcznym i obróbce mechanicznej elementów metalowych. Ustalenia takie miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Do naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby skarżący wykazał uchybienie podstawowym regułom, służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów. Taka sytuacja nie miała jednakże miejsca w sprawie niniejszej. Apelujący nie wskazał przy tym, jakie środki dowodowe miałyby zostać ocenione przez Sąd I instancji z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. i na czym naruszenie to miałoby polegać.

157 W odniesieniu do kwestii ustalenia, na czyją rzecz w istocie praca była przez ww. wykonywana na podstawie umów cywilnoprawnych, apelujący wywodził, że wykonana praca świadczona była na rzecz zleceniodawcy.

158 Mając powyższe na uwadze uznać należy, że strona apelująca w istocie nie podważała prawidłowości poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń, a jedynie prezentowała odmienne wnioski w zakresie oceny okoliczności niniejszej sprawy w kontekście interpretacji i zastosowania przepisu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Zgłoszony w apelacji zarzut naruszenia przepisów proceduralnych (tj. art. 233 § 1 k.p.c.) należy zatem łączyć nie tyle z podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku, ile z oceną prawną ustalonych w sprawie faktów.

159 Co więcej, zdaniem Sądu Apelacyjnego, kwestie podnoszone jako zarzuty proceduralne, zasadniczo zostały omówione oraz ocenione w zaskarżonym wyroku, a wywiedziona apelacja, gdy poddać analizie jej rzeczywistą treść, stanowi jedynie wyraz stanowiska odwołującego się, który niezmiennie podtrzymuje dotychczasowe twierdzenia, w szczególności odnośnie do braku legalności przeprowadzonych u płatnika składek kontroli i możliwości oparcia się na protokołach z kontroli.

160 Mając na względzie podniesione w apelacji ww. zarzuty, dotyczące postępowania administracyjnego, prowadzonego przed organem rentowym, podnieść należy, iż w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 23 marca 2011 r. (I UZP 3/10), Sąd Najwyższy obszernie wyjaśnił kwestię odrębności postępowania w sprawach ubezpieczeń społecznych, wyrażającą się przede wszystkim w zasadzie jednoinstancyjności postępowania przed ZUS. Sąd Najwyższy trafnie stwierdził, iż zasada trybu odwoławczego ustanowionego w systemie ubezpieczeń społecznych polega na tym, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, co oznacza, iż nie ma tu administracyjnego postępowania w jego - według Kodeksu postępowania administracyjnego koniecznych - stadiach instancyjnych, nie ma też nadzwyczajnych weryfikacji decyzji wadliwych, w specjalnych - również dwuinstancyjnych – trybach, zaś środkiem odwoławczym jest odwołanie do sądu (por. art. 83 ust. 2 ustawy systemowej), które przenosi rozpoznanie roszczeń (zobowiązań), co do których ZUS wydał decyzje, na drogę postępowania sądowego. Podzielając powyższe rozważania prawne, należy stwierdzić, że sąd ubezpieczeń społecznych może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania. W uzasadnieniu wyroku z dnia 1 września 2010 r. (III UK 15/10) Sąd Najwyższy zważył, że postępowanie sądowe skupia się na wadach wynikających z naruszenia przez organ rentowy prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnej, spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania. Sąd ubezpieczeń społecznych - jako sąd powszechny - może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego. Z powyższego wynika zatem przeciwny do wywiedzionego przez apelującego wniosek, że fakt prowadzenia czynności kontrolnych przez ZUS z naruszeniem przepisu art. 58 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, pozostaje poza przedmiotem postępowania cywilnoprawnego zainicjowanego wniesieniem odwołania od zaskarżonych decyzji.

161 Wskazać również należy, iż Sąd pierwszej instancji w swoim uzasadnieniu wypowiedział się co do tego, dlaczego w niniejszej sprawie kontrola przeprowadzona przez organ rentowy mogła stanowić podstawę do wydania decyzji dotyczącej płatnika składek. Jakkolwiek Sąd ten wskazał, iż wystarczającą i prawidłową podstawę do wydania przedmiotowych decyzji stanowił protokół kontroli, dotyczący działalności płatnika (...) pod kątem prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w świetle art. 82 ust 2a ustawy systemowej w okresie od grudnia 2017 r. do grudnia 2018 r. (przy czym, w ocenie Sądu Apelacyjnego, kontrola ta jednakże odnosiła się do tego samego okresu), a nadto wskazał, iż wydane w sprawie decyzje dotyczyły składek w okresach poza okresami objętymi pierwotnymi kontrolami przeprowadzonymi u R. S., to jednak w sprawie nie można tracić z pola widzenia tego, że dopiero w konsekwencji kontroli przeprowadzonej u (...), która to kontrola miała miejsce w okresie od 25 marca 2018 r. do 18 czerwca 2019 r. i odnosiła się do okresu od marca 2012 r. do stycznia 2018 r., możliwe było wykazanie istnienia przedmiotowych umów zleceń, zawieranych między pracownikami płatnika składek R. S., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) a D. K.. Obydwa te protokoły kontroli i ustalenia w nich zawarte zostały wskazane w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji i stanowiły podstawę wydania tych decyzji. Okoliczność ta miała natomiast, w ocenie Sądu Apelacyjnego, kluczowe znaczenie dla kwestii uznania zaskarżonych decyzji za uprawnione w pełnym zakresie i tym samym dla uznania braku podstaw do ich uchylenia.

162 Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 477 ( 14) § 2 ( 1) k.p.c. odwołać się należy do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego co do przesłanki przedmiotowej stosowania powyższego przepisu. W postanowieniu z dnia 20 września 2023 r., II UZ 35/23 (LEX nr 3607021), wskazano, że płatnik składek w prowadzonych przez organ rentowy z urzędu sprawach o objęcie ubezpieczeniem społecznym i określenie wysokości podstawy wymiaru składek nie ma statusu ubezpieczonego, a więc nie jest spełniona przesłanka podmiotowa stosowania art. 477 ( 14) § 2 ( 1 )k.p.c. W uzasadnieniu wskazanego rozstrzygnięcia wyjaśniono (powołując się na inne wypowiedzi Sądu Najwyższego, na przykład wyrok z dnia 19 maja 2022 r., I USKP 130/21, LEX nr 3433258 oraz postanowienie z dnia 4 października 2022 r., II UZ 31/22, LEX nr 3491361), że określenie podstawy wymiaru składek nie jest tożsame z nałożeniem na ubezpieczonego zobowiązania. (...), uprawnienie sądu pierwszej instancji do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania aktualizuje się tylko, gdy decyzja dotyczy zobowiązania ubezpieczonego, wymiaru tego zobowiązania lub obniżenia świadczenia. W związku z tym nawet w przypadku, gdy decyzja zapadnie z rażącym naruszeniem prawa (także procesowego), nie jest możliwe jej uchylenie.

163 Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżona w sprawie decyzja dotycząca „przypisania pracodawcy podwyższonej składki” w wyniku zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie mieściła się w katalogu decyzji, wobec których możliwe było wydanie orzeczenia na podstawie art. 477¹⁴ § 2¹k.p.c., bowiem zaskarżoną decyzją nie nałożono na ubezpieczonego zobowiązania, nie ustalono wymiaru takiego zobowiązania ani nie obniżono świadczenia.

164 Należy również podkreślić, iż zaskarżone decyzje wydane zostały nie tylko na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie kontroli u płatnika składek R. S., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą (...), ale również na podstawie dowodów zgromadzonych w trakcie kontroli u płatnika składek D. K., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...). Podkreślić należy, iż obydwa te protokoły kontroli i ustalenia w nich zawarte zostały wskazane w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji i stanowiły podstawę wydania tych decyzji. O możliwości zaś wykorzystania dowodów pozyskanych w postępowaniu kontrolnym u płatnika składek (...) przemawia art. 46 ust 3 Prawa przedsiębiorców, zgodnie z którym uznanie dowodu za przeprowadzony niezgodnie z prawem nie wyklucza dopuszczalności jego wykorzystania. Nakaz pominięcia uzyskanych w okresie kontroli dowodów w przypadku, gdy naruszenie przepisów w tym zakresie miało istotny wpływ na wyniki kontroli, wynika z naruszenia przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Z powyższego wynika więc, iż nie stanowi to przeszkody do wykorzystania tego dowodu w postępowaniach dotyczących innych podmiotów. W realiach niniejszej sprawy nie można uznać, że postępowanie administracyjne, prowadzone po kontroli płatnika składek R. S., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą (...), dotyczyło tylko tego płatnika. Decyzje wydane w wyniku przeprowadzonej kontroli oraz w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, niewątpliwie odnoszą się nie tylko do obowiązków tegoż płatnika składek, ale również dotyczą praw poszczególnych ubezpieczonego w zakresie ubezpieczeń społecznych. Stąd też trudno uznać za trafny, podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art. 235 ( 2)§ 1 k.p.c.

165 Podnoszone przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego również nie były uzasadnione.

166 Przypomnieć należy, że kluczowy dla niniejszej sprawy przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej wprost stanowi, że za pracownika uważa się osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, w ramach której wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy i to zarówno w przypadku zawarcia którejś z tych umów bezpośrednio z pracodawcą, jak i w przypadku zawarcia takiej umowy z innym podmiotem. Osoba ta, w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest zatem traktowana jak pracownik nie tylko z tytułu zatrudnienia pracowniczego, ale także z tytułu zawarcia umowy cywilnoprawnej. Powyższe stanowi specyficzne rozszerzenie pracowniczego tytułu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i w konsekwencji wpływa na sposób ustalenia podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia, którą w takim przypadku stanowi zarówno wynagrodzenie ze stosunku pracy, jak i wynagrodzenie wynikające z umowy cywilnoprawnej. Konsekwencją tego jest uznanie pracodawcy, z którym osoba ta pozostaje w stosunku pracy za płatnika składek na te ubezpieczenia - zgodnie z definicją płatnika zawartą w art. 4 pkt 2a ustawy systemowej. W przypadku zaś ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracodawca winien uwzględnić również przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło – art. 18 ust. 1a ustawy systemowej.

167 Wyjaśnić dalej należy, iż przyznanie pracodawcy waloru płatnika składek z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z innym podmiotem, podyktowane jest tym, iż praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona na rzecz pracodawcy i to on uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń (składkowych, podatkowych) oraz obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy (wynagrodzenie za nadgodziny, za pracę w soboty czy niedziele). Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 3 kwietnia 2014 roku (II UK 399/13, LEX nr 1458679), celem wprowadzenia takiej regulacji było ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów, a także ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy (umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu). Cel ten leżał także u podstaw ekstensywnej wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, a zwłaszcza takiego rozumienia zwrotu „praca na rzecz pracodawcy”, zgodnie z którym jest to każda praca, jeśli w ostatecznym rozrachunku rezultat pracy wykonanej przez swego pracownika „zawłaszcza” pracodawca, bez względu na rodzaj wykonywanych czynności przez pracownika wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i tę osobę. W doktrynie podkreśla się, że zwrot wykonywanie pracy jest czymś innym niż jej świadczenie. Uzasadnia to cel i funkcja przypisana omawianej regulacji. Określenie to pozostaje synonimem „w interesie pracodawcy”. W rezultacie punkt ciężkości został przesunięty na korzystanie z efektu pracy. Nie ma znaczenia, czy w trakcie procesu pracy ubezpieczony pozostawał pod kierownictwem pracodawcy, czy korzystał z jego majątku, jak też czy pozostawał względem swojego pracodawcy w jakiejkolwiek relacji. Ważne jest jedynie, czy beneficjentem jego pracy był pracodawca. Nadanie takiego znaczenia terminowi „na rzecz pracodawcy” jest uzasadnione, jeśli zważyć na aspekt podmiotowy, który jest decydujący przy wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej (P. Prusinowski: Obowiązek zapłaty składek a definicja pracownika w prawie ubezpieczeń społecznych, M.Pr. 2011 nr 6, s. 291 - 294). Przysparzanie korzyści pracodawcy należy rozumieć nie tylko jako rzeczywisty zysk już w momencie świadczenia pracy przez pracownika, lecz oceniać przez pryzmat potencjalnych zysków (spodziewanych, wysoce prawdopodobnych), jakie w niedalekiej przyszłości przyniesie praca danej osoby, nawet wówczas, gdy jest to praca zespołowa, w której wyodrębnienie pojedynczego rezultatu pracy nie składa się na gotowy produkt, moduł, system.

168 Przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej znajduje zatem zastosowanie także w razie przysporzenia materialnej (niematerialnej) korzyści pracodawcy, bez względu na to, czy pracownik wykonuje w ramach umowy cywilnoprawnej i umowy o pracę na rzecz swojego pracodawcy pracę tego samego rodzaju czy też inną (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 21 kwietnia 2015 roku, III AUa 640/14, LEX nr 177137 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 25 lutego 2015 roku, III AUa 1568/14, LEX nr 1668573).

169 Istotne jest również w realiach niniejszej sprawy stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 26 sierpnia 2021 r. (III UZP 3/21, LEX nr 3214495), zgodnie z którym im silniejsze powiązania kapitałowe, organizacyjne, ekonomiczne i personalne między pracodawcą i osobą trzecią zlecającą jego pracownikom wykonywanie umowy cywilnoprawnej, tym łatwiej w konkretnym stanie faktycznym uznać (ustalić i ocenić), że praca świadczona w ramach umowy cywilnoprawnej była wykonywana na rzecz pracodawcy - w jego interesie. Chodzi w tym przypadku o struktury holdingowe, powiązania typu spółka dominująca-spółka zależna, spółka matka-spółka córka, wyodrębnienie spółek „celowych” itp.

170 Powyższe wiąże się także z pojawiającą się w judykaturze koncepcją przebijania zasłony osobowości prawnej (ang. piercing the corporate veil). Celem tej metody jest przeciwdziałanie sytuacji, w której rzeczywisty właściciel, faktycznie przyjmujący świadczenie pracownika, nadużywa konstrukcji osobowości prawnej lub konstrukcji pracodawcy z art. 3 k.p., aby z formalnego punktu związać pracownika umową z podmiotem uzależnionym i pozbawionym uprawnień właścicielskich. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym pracodawcą” tworzy kontrolowaną przez nią spółkę (albo inną jednostkę organizacyjną), powierzając jej funkcję zatrudniania pracowników. Ten sposób może być użyty dla obejścia prawa i uniknięcia zobowiązań wobec pracowników. Taka metoda odkrycia rzeczywistego pracodawcy przez „uniesienie zasłony osobowości prawnej” ma oparcie w prawie unijnym, a także nie jest obca polskiemu orzecznictwu w sprawach z zakresu prawa pracy (por. uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 maja 2006 roku, III PZP 2/06, OSP 2007 nr 3 - 4, poz. 38). Jako przykład typowego nadużycia formy (instytucji) prawnej spółki wymienia się „pomieszanie sfer”, które może być „rzeczowe” (dotyczyć sfery majątkowej spółki i wspólnika, kiedy nie wiadomo, do którego majątku: wspólnika czy spółki dominującej należy określony przedmiot albo masa majątkowa) lub „podmiotowe” (dotyczyć sposobu prowadzonej przez spółkę działalności oraz relacji zachodzących w jej strukturach wewnętrznych i występowania w stosunkach zewnętrznych). Konieczna jest więc odpowiednia wykładnia obowiązujących przepisów, pozwalająca - mimo braku możliwości kwestionowania zasady prawnej odrębności poszczególnych podmiotów wchodzących w skład tej samej grupy kapitałowej - na przeciwdziałanie skrajnym (wyjątkowym) przypadkom, w których jest nadużywana swoboda tworzenia tych podmiotów (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 września 2014 roku, III PK 136/13, OSNP 2016 nr 2, poz. 17).

171 Dyspozycją art. 8 ust. 2a ustawy systemowej objęte są różne sytuacje, w których pracodawca korzysta z efektu pracy swoich pracowników, którzy dane prace realizują w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z innym podmiotem. Dla zastosowania ww. przepisu nie jest istotne, aby praca wykonywana w ramach stosunku pracy i umowy cywilnoprawnej zawartej dodatkowo z pracodawcą lub z podmiotem trzecim była tożsama. Jeżeli jednak praca ta jest identyczna lub jest kontynuacją czynności wykonywanych w ramach stosunku pracy, to jest to niewątpliwie istotny przyczynek do bardziej wnikliwej oceny dowodów oraz do zbadania ewentualnych powiązań kapitałowo-osobowych w tych podmiotach. Swoboda działalności gospodarczej stanowi wartość konstytucyjną, ale takie wartości należy też przypisać prawu do zabezpieczenia społecznego pracownika. Konflikty na tym tle nie mogą być rozstrzygane wyłączenie przez pryzmat dążenia przedsiębiorcy do optymalizacji kosztów działalności gospodarczej. Potrzebny jest rozsądny kompromis, który uchwyci interes Państwa w zabezpieczeniu obowiązków składkowych, nie tamując rozwoju przedsiębiorczości. Dlatego też spod określenia optymalizacji kosztów wymyka się sytuacja, gdy podmioty zatrudniające tworzą taki system, w ramach którego dążą do unikania czy to wypłacania wyższych wynagrodzeń, czy to opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od całych pozostawionych do dyspozycji pracowników wynagrodzeń. Art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie ogranicza więc swobody działalności gospodarczej, w ramach której powiązania kapitałowo-osobowe mogą być prawidłowe w odniesieniu do przepisów prawa handlowego, przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a proces współpracy między dwoma podmiotami może być zgodny z przepisami prawa podatkowego, ale na gruncie ubezpieczeń społecznych stanowi narzędzie służące wyeliminowaniu sytuacji naruszającej prawa pracownika oraz obowiązki płatników składek w zakresie naliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne. Na kanwie tej regulacji taka organizacja współpracy między dwoma podmiotami nie zyskuje ochrony prawnej w sferze zabezpieczenia społecznego.

172 Jak więc wynika z powyższego w świetle art. 8 ust. 2a ustawy systemowej pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę, także w ramach umowy o dzieło lub zlecenia zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 259/09, LEX nr 585727; z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266; z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117; z dnia 13 lutego 2014 r., I UK 323/13, OSNP 2015 Nr 5, poz. 68; z dnia 7 lutego 2017 r., II UK 693/15, LEX nr 2238708; z dnia 27 kwietnia 2017 r., I UK 182/16, LEX nr 2279009).

173 Praca wykonywana na rzecz pracodawcy to praca, której rzeczywistym beneficjentem jest pracodawca, niezależnie od formalnej więzi prawnej łączącej pracownika z osobą trzecią. Oznacza to, że bez względu na rodzaj wykonywanych przez pracownika czynności, wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią, wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią.

174 Zdaniem Sądu Apelacyjnego, lektura pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazuje, że Sąd Okręgowy w pełni respektował taki właśnie kierunek wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, przyjmując go za podstawę oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego, z którego wynikało przecież, że doszło do współdziałania dwóch podmiotów gospodarczych, tj. R. S. i jego córki D. K. polegającej na tym, że D. K. wynajmowała od swojego ojca R. S. pracowników, którzy wykonywali prace związane z produkcją w halach należących do niego na jego maszynach i pod jego kierownictwem. Współpraca ta odbywała się bez pisemnej umowy. D. K. nie prowadziła żadnej własnej działalności produkcyjnej, nie wynajmowała maszyn i hal. Współpraca pomiędzy tymi podmiotami polegała jedynie na tym, że R. S. prowadził działalność produkcyjną i zajmował się obróbką maszyn i wszyscy pracownicy, formalnie przez niego zatrudniani, wykonywali pracę pod jego nadzorem przy wykorzystaniu jego narzędzi i sprzętu, przy czym D. K. zatrudniała pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych [tu: umów zlecenia], wynajmując ich (zgodnie z przedmiotem prowadzonej przez nią działalności gospodarczej) od swojego ojca – R. S. – wyłącznie na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Powyższe miało spowodować ograniczenie kosztów prowadzonej działalności przez te pomioty poprzez brak obowiązku wypłaty dodatkowego wynagrodzenia pracownikom z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych oraz brak obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu przychodów osiąganych w ramach zawartych umów zleceń.

175 W przypadku ubezpieczonego K. G. w okresie od 14 lipca 2003 r. do 30 listopada 2017 r. był zatrudniony w (...) na podstawie umowy o pracę na stanowisku: operator maszyn numerycznie sterowanych.

176 W okresie pozostawania w ww. zatrudnieniu świadczył jednocześnie pracę na rzecz (...) z tytułu umów zlecenia, których przedmiotem było m.in. wykonanie frezerskich programów obróbczych CNC, toczenie przyrządów, frezowanie form typu PET, czy wykonanie rysunków technicznych.

177 Obowiązki wynikające z umowy o pracę były realizowane na co dzień w ramach zawartych umów zlecenia, bez rozgraniczania czasu poświęconego na czynności ze stosunku pracy i umów zleceń. W powyższym układzie, zlecanie pracy w ramach umów zlecenia realizowane było w celu obejścia przepisów o czasie pracy i wysokości wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, co stanowiło korzyść skarżącego. W istocie R. S. i D. K. stworzyli pewien schemat w celu uniknięcia wypłaty pełnych należności gwarantowanych pracownikom przepisami Kodeksu pracy oraz wiążących się z całym przychodem pracownika składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Jest to oczywiste działanie w kierunku obejścia prawa, któremu z perspektywy sfery ubezpieczeń społecznych, tamę stawia art. 8 ust. 2a ustawy.

178 Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

179 O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie drugim wyroku uwzględniając zasadę odpowiedzialności za wynik procesu – art. 98 §1, § 11 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 zd. 1 k.p.c. w zw. z §2 i §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Przedmiotowa sprawa jest sprawą o ustalenie wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, a nie o podleganie ubezpieczeniom społecznym. Wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w sprawie Sąd Apelacyjny ustalił w odniesieniu do wartości przedmiotu sporu.

180 SSA Daria Stanek