Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 315/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 315/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2020 r. sygn. akt I SAB/Wa 175/19 w sprawie ze skargi P.D. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 10 lipca 2020 r. sygn. akt I SAB/Wa 175/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.D. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania: 1. zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną - ulicę [...] w [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 6624 m2 - w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdził, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądził od Prezydenta [...] na rzecz P.D. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

3 Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

4 Pismem z 15 kwietnia 2019 r. P.D. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] (dalej Prezydent bądź organ) w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną - ulicę [...] w Warszawie, stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 6624 m2 (dalej nieruchomość).

5 Skarżący wskazał, że termin dla załatwienia sprawy upłynął bez zakończenia postępowania. Prezydent sześciokrotnie ustalał nowy termin dla załatwienia sprawy, w którym to wyznaczonym przez siebie czasie nie podejmował żadnych czynności istotnych dla załatwienia sprawy. Organ nie dotrzymał również dodatkowego terminu zakończenia postępowania wyznaczonego przez Wojewodę [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] sierpnia 2018 r.) i po raz siódmy wyznaczył nowy termin zakończenia postępowania na 30 czerwca 2019 r. Działanie Prezydenta jest niezgodne z procedurą określoną w art. 35-37 kpa i sprzeczne ze stanowiskiem organu instancyjnego, co czyni skargę na bezczynność Prezydenta zasadną. W konsekwencji skarżący wniósł o: zobowiązanie Prezydenta do wydania decyzji w sprawie ustanowienia odszkodowania za ww. grunt w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania.

6 Odpowiadając na skargę Prezydent przedstawił dotychczasowy tok postępowania i wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że w sprawie konieczne jest jeszcze wykonanie operatu szacunkowego nieruchomości, lecz 19 lutego 2019 r. organ uzyskała informację, że w związku z wyczerpaniem kwoty określonej w art. 6a ustawy prawo zamówień publicznych nie jest możliwe zlecenie wykonania operatu szacunkowego. Procedura związana z wyłonieniem nowego wykonawcy operatów szacunkowych nie została jeszcze zakończona, w związku z powyższym nadal istnieje obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca uzyskanie opinii biegłego o wartości nieruchomości będącej przedmiotem postępowania.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, i § 1a ppsa, orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku I SAB/Wa 175/19; o kosztach orzekł na podstawie art. 200 ppsa.

8 Sąd I instancji rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej ppsa). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarga jest uzasadniona. Skargę na bezczynność organu administracji dopuszczają przepisy ppsa. Art. 3 § 2 pkt 8 ppsa stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, które powinno być zakończone decyzją administracyjną.

9 Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 ppsa). Z akt sprawy wynika, że skarżący wyczerpał wymóg ustawowy warunkujący wniesienie przedmiotowej skargi, wnosząc uprzednio środek przewidziany w art. 37 § 1 kpa. Pojęcie bezczynności organu do czasu nowelizacji kpa, która weszła w życie 1 czerwca 2017 r., nie było zdefiniowane ustawowo. Pojęcie to w orzecznictwie sądowym ograniczone zostało przede wszystkim do niewydania w terminie decyzji administracyjnej (wyrok NSA z 5.7.2012 r. II OSK 1031/12). Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 37 § 1 pkt 1 kpa bezczynność organu ma miejsce, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Stosownie do art. 35 § 1 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie winny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub faktów i dowodów powszechnie znanych albo znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 kpa). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa).

10 Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ ten, mimo istniejącego obowiązku nie załatwia w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności (wyrok NSA z 17.12.2013 r. I OSK 2114/13). Bezczynność ma miejsce zarówno wtedy, gdy w określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, jak i również, gdy prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma znaczenia fakt, z jakich powodów akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana okolicznościami zawinionymi przez organ. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania bądź zaniechania w toku rozpoznania sprawy mają natomiast znaczenie przy ocenie, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca w rozumieniu art. 149 § 1a ppsa. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 kpa). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).

11 Instytucja skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ ma na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, kontrola Sądu ma na celu sprawdzenie, czy istotnie organ administracji publicznej pozostawał w stanie bezczynności lub prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Oceniając powyższe okoliczności, Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania.

12 Poza sporem jest, że Prezydent nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w zakończeniu postępowania w sprawie o przyznanie odszkodowania za nieruchomość. Z tego względu, Sąd I instancji zobowiązał Prezydenta do wydania aktu w sprawie o przyznanie odszkodowania za grunt nieruchomości warszawskiej w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Termin ten jest wystarczający do załatwienia sprawy.

13 Oceniając aktywność organu w trakcie prowadzonego postępowania, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok NSA z 23.10.2013 r. I OSK 1181/13). Sytuacja taka miała miejsce w sprawie. WSA uwzględnił bardzo duże przekroczenie terminu załatwienia sprawy, jak również to, że z materiału dowodowego wynika, że organ procedował opieszale a podejmowane przez niego czynności nie cechowała należyta płynność działania, lecz były one dokonywane w znacznych odstępach czasu, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. Prezydent nie dotrzymał nie tylko terminu załatwienia sprawy wynikającego z przepisów kpa, ale również zignorował dodatkowy termin zakończenia postępowania wyznaczony przez Wojewodę postanowieniem z [...] września 2018 r. Wielokrotnie nie dotrzymał kolejnych terminów załatwienia sprawy wyznaczonych przez organ. W odpowiedzi na skargę Prezydent wskazał, że w sprawie nie został jeszcze sporządzony operat szacunkowy nieruchomości, w sytuacji gdy organ winien [był] zlecić już wykonanie tego operatu. Opisane działanie organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, by nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Elementy składające się na skomplikowany charakter sprawy nie uwalniają organu od powinności zakończenia jej w ustawowym terminie. Słusznie podnosi się w orzecznictwie i doktrynie, że organ winien tak procedować, by zapewnić prawo stron do sprawnego załatwienia sprawy. Z tych względów zaistniała w sprawie bezczynność Prezydenta nosi cechy rażącego naruszenia prawa.

14 Skargę kasacyjną wywiódł Prezydent [...], reprezentowany przez r. pr. L.M., zaskarżając wyrok I SAB/Wa 175/19 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 149 § 1 pkt 1 i 3, i § 1a ppsa w zw. z art. 35 § 1 i 3, art. 36 § 1 i 37 § 1 pkt 1 kpa przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu, że Prezydent dopuścił się bezczynności, a bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy organ w postępowaniu podejmował czynności niezbędne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie nie podejmował czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy oraz zawiadamiał strony o braku możliwości załatwienia prawy w ustawowym terminie z podaniem przyczyn takiego stanu rzeczy.

15 Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i: a. wydanie przez NSA na zasadzie art. 188 ppsa orzeczenia reformatoryjnego oddalającego skargę albo b. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 ppsa zrzeczono się rozprawy i wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

18 W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

19 Autor skargi kasacyjnej nie stawia zaskarżonemu wyrokowi zarzutu błędnego ustalenia stanu faktycznego, przeto stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji jest dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący.

20 Zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3, i § 1a ppsa w zw. z art. 35 § 1 i 3, art. 36 § 1 i art. 37 § 1 pkt 1 kpa nie zasługiwał na uwzględnienie.

21 Normy prawne zawarte w art. 149 § 1 i 1a, podobnie jak norma prawna zawarta w art. 154 § 1 ppsa, mimo że zawarte w ustawie procesowej, są normami materialnoprawnymi (odpowiednio - wyroki NSA z: 26.4.2006 r. II GSK 25/06, Lex 209715; 4.3.2010 r. II OSK 489/09, Lex 597633). Zarzut ten winien być zatem zgłoszony w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 ppsa).

22 Ustawodawca wprowadził zasadę załatwiania bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 i 2 kpa; Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Pr. PWN 1999 s. 154). Zgodnie z art. 12 § 1 kpa, organy administracji publicznej winny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Wyrażona w tym przepisie zasada szybkości i wnikliwości postępowania została skonkretyzowana w art. 35 kpa. W przypadku sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego, załatwienie sprawy winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwu miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Załatwienie sprawy, w rozumieniu art. 104 § 1 kpa, oznacza wydanie przez organ decyzji, chyba że przepisy kpa stanowią inaczej.

23 Art. 37 § 1 kpa stanowi, że stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność)... . Organ rozpatrujący ponaglenie wydaje postanowienie, w którym: 1) wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości: a) zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczając termin do jej załatwienia, jeżeli postępowanie jest niezakończone... (§ 6 art. 37 kpa).

24 W wyniku wniesienia ponaglenia, postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. Wojewoda: 1. uznał ponaglenie za zasadne, 2. wyznaczył Prezydentowi termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia wynoszący 2 miesiące od daty doręczenia postanowienia, 3. stwierdził, że niezałatwienie sprawy w terminie nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

25 Po wniesieniu ponaglenia, pismem z 15 kwietnia 2019 r. wniesiono do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargę na bezczynność (art. 3 § 2 pkt 8 ppsa).

26 Art. 149 ppsa zawiera normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie (jak to było według stanu prawnego obowiązującego do 16 maja 2011 r.), ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność ... miała miejsce oraz czy było to z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 pkt 1 i 3, i § 1a ppsa - art. 14 pkt 2 i art. 17 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa, Dz. U. z 2011 r. nr 34 poz. 173).

27 Zasada praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwienia spraw określonych w art. 35 i 36 kpa (art. 6 kpa). Obowiązek załatwienia spraw bez zbędnej zwłoki pozostaje także w bezpośrednim związku z zasadami wyrażonymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa. Szybkością postępowania wiąże się zwykle z urzeczywistnieniem praworządności (Z. Janowicz - op. cit., s. 90, uw. 1 do art. 12 kpa).

28 W przypadku skargi na bezczynność organu przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie.

29 Przywołując jedno zdanie "Zawiadomienie strony przez organ o braku możliwości załatwienia sprawy w ustawowym terminie podając przyczyny takiego stanu rzeczy sprawia, że zarzuty naruszenia art. 151 i 149 ppsa nie są uzasadnione", z uzasadnienia wyroku NSA z 13.5.2011 r. I OSK 711/11, (s. 5 akapit 3 skargi kasacyjnej), autor skargi kasacyjnej nietrafnie pominął istotne różnice w stanie faktycznym i poprzedzające cytat zdania: ...prócz zasady szybkości postępowania (art. 12 kpa) organ jest związany zasadą prawdy obiektywnej, która wyraża się w obowiązku organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 kpa). Jak wynika z ustaleń Sądu I instancji, Starosta po ponownym uchyleniu jego decyzji przez organ II instancji zwrócił się do rzeczoznawcy majątkowego o ustosunkowanie się do zarzutów i uzupełnienie operatu szacunkowego. Następnie pismem z 27 kwietnia 2010 r. zlecił rzeczoznawcy majątkowemu dokonanie wyceny wartości nieruchomości.

30 Pismem z 28 kwietnia 2010 r. zawiadomił skarżącego, że ze względu na konieczność dokonania ponownej wyceny gruntu i skomplikowany charakter sprawy, rozpatrzenie sprawy nastąpi w terminie do dnia 31 lipca 2010 r. Dnia 7 czerwca 2010 r. skarżący złożył skargę na bezczynność. Powyższe okoliczności wskazują, że Starosta [...] podejmował czynności zmierzające do rozstrzygnięcia sprawy w związku z tym, pomimo nawet że nie zapadła stosowna decyzja, to nie można przypisać Staroście [...] bezczynności w sprawie niniejszej. Istotne jest również, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, że organ zawiadomił strony o braku możliwości załatwienia sprawy w ustawowym terminie podając przyczyny takiego stanu rzeczy. W takiej sytuacji za nieuzasadnione należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 151 i 149 ppsa (uzasadnienie wyroku I OSK 711/11, Lex 818629).

31 W niniejszej sprawie stan faktyczny różni się zasadniczo od stanu faktycznego w sprawie kontrolowanej wyrokiem I OSK 711/11. W sprawie kontrolowanej wyrokiem I OSK 711/11 starosta wydał decyzję I instancji, uchyloną decyzją wojewody, od której ów skarżący wniósł skargę do WSA w Bydgoszczy, którą to skargę oddalono. Od kolejnej decyzji starosty strona wniosła odwołanie, skutkiem którego wojewoda po raz wtóry uchylił decyzję starosty i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Starosta nie zdołał wydać trzeciej decyzji pierwszoinstancyjnej, wobec nie stawienia się skarżącego, ani jego pełnomocnika na rozprawę administracyjną, a dzień po tej rozprawie akta ze skargą na bezczynność przesłano do WSA. W sprawie kontrolowanej wyrokiem I OSK 711/11 starosta dysponował kolejnymi operatami i dwakroć wydał decyzje merytoryczne, orzekające o odszkodowaniu na rzecz uprawnionych - w tym skarżącego, a przygotowując się do wydania trzeciej decyzji merytorycznej uzyskał trzeci operat. W tej sytuacji sądy obu instancji nie dopatrzyły się po stronie organu bezczynności (uzasadnienie wyroku I OSK 711/11).

32 Określenie związku zasady ogólnej szybkości i prostoty postępowania z zasadą prawy obiektywnej jest też przedmiotem refleksji nowszego orzecznictwa i doktryny. Okoliczność, że organ wyższego stopnia, po rozpatrzeniu zażalenia w trybie art. 37 kpa, wyznaczy organowi właściwemu do merytorycznego załatwienia sprawy określony termin, a z art. 80 kpa wynika, że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, nie oznacza, że organ administracyjny zwolniony jest z obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Związanie terminem, o którym mowa w art. 37 § 2 kpa (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ II instancji), nie może być rozumiane w ten sposób, że organ nie dysponując materiałem dowodowym wystarczającym do wydania końcowego rozstrzygnięcia, wydaje jednak decyzję, ponieważ bez względu na wszystko musi się zmieścić w terminie wyznaczonym przez organ wyższego stopnia.

33 Zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 kpa nie może prowadzić do naruszenia przepisów prawa i w konsekwencji naruszać uprawnień procesowych stron w imię "szybkości" postępowania. Każda sprawa administracyjna musi być rozpoznana wnikliwie, z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (uzasadnienie wyroku NSA z 10.7.2018 r. II OSK 630/18, aprobowany przez Borkowski/Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 332-333, nb 2).

34 W sprawie kontrolowanej wyrokiem I SAB/Wa 175/19 organ nie podjął żadnej merytorycznej decyzji z wniosku o ustalenie prawa do odszkodowania za nieruchomość. Wskazywana przez autora skargi kasacyjnej konieczność wydania decyzji właściwego wojewody o stwierdzeniu nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. owej nieruchomości ziściła się wraz z wydaniem przez Wojewodę [...] decyzji z [...] stycznia 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2010 r.). Decyzja z [...] stycznia 2010 r. stała się ostateczna dnia 20 lutego 2010 r. i z tą chwilą stała się wiążąca dla Prezydenta i stron (art. 16 § 1 kpa). Doręczenie organowi decyzji z [...] stycznia 2010 r. z klauzulą ostateczności nie stanowiła dla Prezydenta przeszkody w merytorycznym rozpoznaniu sprawy - w szczególności powołania rzeczoznawcy majątkowego dla ustalenia wartości nieruchomości. Wnioskiem z 15 grudnia 2011 r. Prezydent wystąpił do Ministra Infrastruktury o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 2010 r. Decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2012 r.) Minister Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2010 r. W wyniku rozpoznania wniosku Prezydenta o ponowne rozpoznanie sprawy, Minister Budownictwa i Gospodarki Morskiej - decyzją z [...] maja 2013 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] maja 2013 r.) - utrzymał w mocy swą decyzję z [...] listopada 2012 r. Wyrokiem z 18 lutego 2014 r. I SA/Wa 1591/13 WSA oddalił skargę [...] na decyzję z [...] maja 2013 r. Prawomocnym wyrokiem z 5 lutego 2016 r. I OSK 1553/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną [...] od wyroku I SA/Wa 1591/13.

35 Nietrafnie autor skargi kasacyjnej przyjmuje, że "Dopiero... od 5 lutego 2016 r. organ mógł prowadzić postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. nr 133 poz. 872)...". Organ po 13 lipca 2011 r., gdy dysponował ostateczną decyzją komunalizacyjną z [...] stycznia 2010 r., winien koncentrować się na oszacowaniu wartości nieruchomości dla potrzeb ustalenia odszkodowania, tym bardziej, że w tym względzie istnieje konieczność uzyskania operatu szacunkowego, a następnie jego oceny, co zasadniczo wpływa na długość załatwienia tego rodzaju spraw. Wiedział o tym organ, skoro postępowanie w sprawie o ustalenie i przyznanie odszkodowania nie było zawieszone, gdy kolejnymi pismami z: 3 marca 2015 r., 14 stycznia 2016 r., 6 marca 2017 r., 21 czerwca 2018 r. i 17 stycznia 2019 r. zawiadamiał strony o kolejnych terminach załatwienia sprawy. Prezydent, kierując pisma z: 21 czerwca 2018 r. do Biura Geodezji i Katastru; trzy pisma z 7 stycznia 2019 r. do: Burmistrza [...], Zarządu Dróg Miejskich w [...], Archiwum Państwowego [...], Archiwum Akt Nowych i Wydziału Archiwum Biura Organizacji Urzędu, koncentrował się na poszukiwaniu dokumentów, które mogłyby posłużyć podważeniu trybu, w jakim doszło do przejęcia własności przedmiotowej nieruchomości, a nie załatwieniu sprawy odszkodowawczej. W znacznej mierze działania te nosiły cechy pozorności, mając uzasadniać wyznaczenie kolejnych terminów załatwienia sprawy o ustalenie odszkodowania. Dnia 13 maja 2013 r. stała się ostateczna, a dnia 5 lutego 2016 r. stała się prawomocna decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2010 r. Z akt administracyjnych wynika, że w niniejszej sprawie nie powołano jeszcze nawet rzeczoznawcy majątkowego w celu sporządzenia takiego operatu. W dacie wywiedzenia skargi na bezczynność - po ponad 18 latach od daty wszczęcia postępowania odszkodowawczego, a po ponad 9 latach od daty gdy decyzja komunalizacyjna stała się ostateczna, postępowanie o ustalenie odszkodowania nadal znajduje się w początkowej fazie. W tym stanie sprawy zasadnie Sad I instancji zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku i stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

36 Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 ppsa, orzekł jak w sentencji.