Art. 104

Pokaż w całym akcie

Art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Art. 104.
1. Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
2. W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty opłat, o których mowa w art. 97, oraz nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat, niewięcej jednak niż 50 % aktualnie pobieranego świadczenia.
3. Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.
4. W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
5. Należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna.
6. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności należności lub rozłożenie spłaty należności na raty. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty odroczonej należności lub po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty ostatniej raty należności.
7. Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.
8. Należności, o których mowa w ust. 1, podlegają zwrotowi na rachunek bankowy odpowiednio gminy, powiatu lub samorządu województwa.

art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 639)

Orzecznictwo

1. Naczelny Sąd Administracyjny, uchwała z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17

   …pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Kwestii zwrotu poniesionych wydatków dotyczy art. 104, który w ust. 1 stanowi, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z…

2. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 30 października 2008 r., I OSK 1863/07

   …i ocenił, iż są one niezasadne. W zaskarżonym wyroku Sąd dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 98 powołanej ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny…

3. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 18 marca 2011 r., I OSK 2065/10

   …Są to zatem sytuacje szczególne, wyłączające zastosowanie reguły ogólnej z art. 98 ustawy, przy czym fakt wskazania odpowiedniego stosowania art. 104 ust. 4 powoduje, że organ ma obowiązek rozważenia ich wystąpienia. Stanowisko powyższe wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu…

4. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 19 listopada 2008 r., I OSK 1894/07

   …i ocenił, iż są one niezasadne. W zaskarżonym wyroku Sąd dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 98 powołanej ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny…

5. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 9 grudnia 2010 r., I OSK 1156/10

   …z dnia (...) stycznia 2009r., Nr (...) specjalistyczne usługi opiekuńcze. Podstawą takiego żądania jest przepis art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym, w przypadkach szczególnych,…

6. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 15 stycznia 2010 r., I OSK 1171/09

   …ze świadczeń z pomocy społecznej, spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń, małżonku, zstępnych przed wstępnymi takiej osoby. Zgodnie z art. 104 ust. 3 wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Z powyższych uregulowań…

7. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 15 stycznia 2008 r., I OSK 517/07

   …nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio". Według art. 104 ust. 4 powołanej ustawy o pomocy społecznej "W przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli…

8. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 22 października 2021 r., I OSK 520/21

   …skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów materialnych. Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na zagadnieniu możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 ups w toku postępowania o nakazanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pomocy społecznej. Zgodnie z przywołanym przepisem w…

9. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 10 grudnia 2014 r., I OSK 2218/14

   …właściwą drogą wyegzekwowania należności za pobyt w domu pomocy społecznej, wyłożonych tymczasowo przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s. (vide uchwała SN z 29 października 2009 r., III CZP 77/09, OSNC 2010/5/66, LEX 522992, wyrok NSA z 2010…

10. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 1 grudnia 2021 r., I OSK 403/20

    …skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów materialnych. Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na zagadnieniu możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 ups w toku postępowania o nakazanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pomocy społecznej. Zgodnie z przywołanym przepisem w…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 104 (908)

Historia zmian

Bez zmian od 28 kwietnia 2026 r.