Art. 41
Tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 334 [PDF] z uwzględnieniem zmian: Dz. U. z 2024 r. poz. 1907 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 526 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 820 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1178 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1609 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1172 [PDF], Dz. U. z 2026 r. poz. 370 [PDF]. Stan prawny na
Zapowiedziane zmiany wprowadzają: ustawa z dnia (Dz. U. z 2026 r. poz. 26), która w zakresie zmian tego aktu wejdzie w życie z dniem ; akt ogłoszony w Dz. U. z 2026 r. poz. 1123.
Art. 41.
§ 1. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa, określi, w drodze rozporządzenia, regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych określający: #
1) wewnętrzną organizację i porządek funkcjonowania sądów, #
2) szczegółowe zasady przydziału spraw, w tym: #
a) sposób dokonywania losowania spraw, #
b) zasady ustalania składów wieloosobowych, #
c) (uchylona) #
d) zasady zmniejszenia przydziału spraw ze względu na pełnione funkcje i usprawiedliwione nieobecności oraz podstawy czasowego wstrzymania przydziału spraw, #
e) warunki uczestniczenia w przydziale tylko niektórych kategorii spraw rozpoznawanych w wydziale, #
f) zasady pełnienia dyżurów oraz rodzaje spraw podlegających przydzieleniu zgodnie z planem dyżurów, #
g) zasady sporządzania planu zastępstw oraz rodzaje czynności podejmowanych zgodnie z planem zastępstw, #
h) zasady podziału terytorialnego obszarów właściwości sądów opiekuńczych i nieletnich oraz przydziału tych obszarów sędziom, #
i) (uchylona) #
3) sposób realizacji zadań związanych z funkcjonowaniem Europejskiej Sieci Sądowej w sprawach cywilnych i handlowych, #
4) porządek czynności w sądach, porządek urzędowania organów sądów i wykonywania zadań sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych pełniących funkcje kierownicze, tok czynności administracyjnych w sprawach należących do właściwości sądów, dopuszczalne systemy i rozkład czasu urzędowania, warunki i tryb udostępniania i przesyłania akt i dokumentów z akt oraz warunki udostępniania pomieszczeń dla uczestników postępowania, świadków i innych osób przebywających w sądach #
uwzględniając zasady sprawności, racjonalności, ekonomicznego i szybkiego działania oraz potrzebę zapewnienia rzetelnego wykonywania zadań powierzonych sądom, a także potrzebę zapewnienia równomiernego i obiektywnego obciążenia sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych obowiązkami, zapewnienia zbliżonego prawdopodobieństwa udziału w składzie wieloosobowym, wykorzystania rozwiązań informatycznych do losowego przydziału spraw oraz zastosowania innych sposobów losowego przydziału spraw w przypadku braku możliwości korzystania z tych rozwiązań.
§ 1a. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa oraz właściwego zgromadzenia ogólnego sędziów sądu apelacyjnego, zgromadzenia ogólnego sędziów sądu okręgowego albo zgromadzenia ogólnego sędziów sądu rejonowego, może określić, w drodze rozporządzenia, w zakresie, o którym mowa w § 1, regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych zawierający regulacje odmienne od zawartych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie § 1, stosowany przez czas określony nie dłuższy niż dwa lata, w nie więcej niż dwóch sądach rejonowych lub dwóch okręgach sądowych, lub na obszarze nie więcej niż dwóch apelacji, uwzględniając konieczność zweryfikowania działania w praktyce tych regulacji. #
§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe czynności sądów w sprawach z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego oraz karnego w stosunkach międzynarodowych, w tym: uwierzytelnianie dokumentów przeznaczonych do użytku za granicą, sposób wykonywania czynności dotyczących osób korzystających z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych i konsularnych oraz czynności z udziałem tych osób, czynności związane ze stawiennictwem przed sądami, tryb ustalania obywatelstwa, szczegółowy tryb występowania o pomoc prawną i udzielania takiej pomocy sądom i innym organom państw obcych oraz szczegółowy tryb występowania o wydanie osób ściganych lub skazanych oraz inne formy współpracy w sprawach karnych. #
§ 3. Minister Sprawiedliwości może określić, w drodze rozporządzenia, państwa obce, w stosunkach z którymi wnioski z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego oraz karnego w stosunkach międzynarodowych są przekazywane za pomocą środków komunikacji elektronicznej, rodzaje tych wniosków oraz sposób ich przekazywania, mając na uwadze dobro postępowania oraz konieczność zapewnienia jego sprawnego toku i dopuszczalność stosowania środków komunikacji elektronicznej w państwie obcym. #
Art. 41 Prawa o ustroju sądów powszechnych Art. 41. § 1. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa, określi, w drodze rozporządzenia, regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych określający: 1) wewnętrzną organizację i porządek funkcjonowania sądów, 2) szczegółowe zasady przydziału spraw, w tym: a) sposób dokonywania losowania spraw, b) zasady ustalania składów wieloosobowych, c) (uchylona) d) zasady zmniejszenia przydziału spraw ze względu na pełnione funkcje i usprawiedliwione nieobecności oraz podstawy czasowego wstrzymania przydziału spraw, e) warunki uczestniczenia w przydziale tylko niektórych kategorii spraw rozpoznawanych w wydziale, f) zasady pełnienia dyżurów oraz rodzaje spraw podlegających przydzieleniu zgodnie z planem dyżurów, g) zasady sporządzania planu zastępstw oraz rodzaje czynności podejmowanych zgodnie z planem zastępstw, h) zasady podziału terytorialnego obszarów właściwości sądów opiekuńczych i nieletnich oraz przydziału tych obszarów sędziom, i) (uchylona) 3) sposób realizacji zadań związanych z funkcjonowaniem Europejskiej Sieci Sądowej w sprawach cywilnych i handlowych, 4) porządek czynności w sądach, porządek urzędowania organów sądów i wykonywania zadań sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych pełniących funkcje kierownicze, tok czynności administracyjnych w sprawach należących do właściwości sądów, dopuszczalne systemy i rozkład czasu urzędowania, warunki i tryb udostępniania i przesyłania akt i dokumentów z akt oraz warunki udostępniania pomieszczeń dla uczestników postępowania, świadków i innych osób przebywających w sądach uwzględniając zasady sprawności, racjonalności, ekonomicznego i szybkiego działania oraz potrzebę zapewnienia rzetelnego wykonywania zadań powierzonych sądom, a także potrzebę zapewnienia równomiernego i obiektywnego obciążenia sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych obowiązkami, zapewnienia zbliżonego prawdopodobieństwa udziału w składzie wieloosobowym, wykorzystania rozwiązań informatycznych do losowego przydziału spraw oraz zastosowania innych sposobów losowego przydziału spraw w przypadku braku możliwości korzystania z tych rozwiązań. § 1a. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa oraz właściwego zgromadzenia ogólnego sędziów sądu apelacyjnego, zgromadzenia ogólnego sędziów sądu okręgowego albo zgromadzenia ogólnego sędziów sądu rejonowego, może określić, w drodze rozporządzenia, w zakresie, o którym mowa w § 1, regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych zawierający regulacje odmienne od zawartych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie § 1, stosowany przez czas określony nie dłuższy niż dwa lata, w nie więcej niż dwóch sądach rejonowych lub dwóch okręgach sądowych, lub na obszarze nie więcej niż dwóch apelacji, uwzględniając konieczność zweryfikowania działania w praktyce tych regulacji. § 2. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe czynności sądów w sprawach z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego oraz karnego w stosunkach międzynarodowych, w tym: uwierzytelnianie dokumentów przeznaczonych do użytku za granicą, sposób wykonywania czynności dotyczących osób korzystających z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych i konsularnych oraz czynności z udziałem tych osób, czynności związane ze stawiennictwem przed sądami, tryb ustalania obywatelstwa, szczegółowy tryb występowania o pomoc prawną i udzielania takiej pomocy sądom i innym organom państw obcych oraz szczegółowy tryb występowania o wydanie osób ściganych lub skazanych oraz inne formy współpracy w sprawach karnych. § 3. Minister Sprawiedliwości może określić, w drodze rozporządzenia, państwa obce, w stosunkach z którymi wnioski z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego oraz karnego w stosunkach międzynarodowych są przekazywane za pomocą środków komunikacji elektronicznej, rodzaje tych wniosków oraz sposób ich przekazywania, mając na uwadze dobro postępowania oraz konieczność zapewnienia jego sprawnego toku i dopuszczalność stosowania środków komunikacji elektronicznej w państwie obcym.
art. 41 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 i 1907, z 2025 r. poz. 526, 820, 1172, 1178 i 1609 oraz z 2026 r. poz. 370)
art. 41 u.s.p.
Orzecznictwo
- Sąd Najwyższy, uchwała z , III CZP 64/10
…uzupełniającym lub uszczegółowiającym może wchodzić w rachubę regulacja zawarta w aktach niższego rzędu. Symptomatyczne jest zresztą zawarte w art. 41 § 1 Pr.u.s.p. wskazanie dla Ministra Sprawiedliwości, że chodzi o regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych, bezpośrednim więc…
- Sąd Najwyższy, postanowienie z , III CZP 67/10
…w postępowaniu sądowym o stwierdzenie nabycia spadku. Odmienna ocena tej kwestii oznaczałaby wykroczenie poza delegację ustawową zawartą w art. 41 § 1 u.s.p. obejmującą 9 „....wewnętrzną organizację i porządek funkcjonowania sądów, porządek czynności w sądach...” a zatem nie wkraczającą w sferę…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , V CSK 363/12
…z unormowaniem zawartym w § 49 regulaminu. Jego instrukcyjny charakter wynika także z ograniczonego zakresu delegacji ustawowej zawartej w art. 41 § 1 u.s.p. Wyznaczanie sędziom w sprawach cywilnych rozpraw według alfabetycznej listy sędziów, jak wynika z tych uregulowań, ma charakter tylko…
- Sąd Najwyższy, postanowienie z , IV CZ 68/15
…uzupełniającym lub uszczegółowiającym może wchodzić w rachubę regulacja zawarta w aktach niższego rzędu. Symptomatyczne jest zresztą zawarte w art. 41 § 1 Pr.u.s.p. wskazanie dla Ministra Sprawiedliwości, że chodzi o regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych, bezpośrednim więc…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , I PK 169/11
…rozporządzenia władzy wykonawczej (Regulaminu) i aktów władzy biurokracji sądowej (decyzji Prezesa Sądu) nad Konstytucją. Pominięto kolizję art. 41 u.s.p. z art. 92 ust. 1 i art. 176 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 8 ust. 1 Konstytucji, 3) Konstytucji poprzez pominięcie kolizji art. 41 u.s.p.…
- Sąd Najwyższy, postanowienie z , III SPP 55/17
- Sąd Okręgowy w Warszawie, postanowienie z , XXIII Ga 1131/24
…sprzeczne, gdyż ex definitione losowy przydział spraw nie zapewnia równomiernego i obiektywnego obciążenia. Sam przepis art. 41 Prawa o ustroju sądów powszechnych jest niejasny, używa pojęć „równomierne”, „obiektywne obciążenie”, „zbliżone prawdopodobieństwo udziału”, nie definiując i…
- Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrok z , II AKa 503/12
…r., sygn. V KK 57/12, OSNKW 2012/12/128) skutkuje tym, że sędzia przewodniczący oraz sędzia ławnik winni być na podstawie art. 41 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych wyłączeni od orzekania w sprawie nie tylko tych oskarżonych, którym zarzucono działanie wspólnie i w porozumieniu z…
- Sąd Okręgowy w Suwałkach, uzasadnienie z , I Cz 264/25
- Sąd Okręgowy w Warszawie, postanowienie z , XXIII Gz 871/21
Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.
Wszystkie orzeczenia przy art. 41 (26)
Historia zmian
Bez zmian od 3 kwietnia 2026 r.