Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2023 r., I SAB/Wa 395/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2023 r., I SAB/Wa 395/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. F. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. stwierdza, że Minister Rozwoju i Technologii dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz M. F. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Pismem z 25 listopada 2022 r. M. F. (dalej: "skarżąca"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność Ministra Rozwoju iTechnologii (dalej: "organ") w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku o stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 11 maja 1950 r., nr [...] wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] "[...]" – [...] koło P. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z 4 kwietnia 1957 r., nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego z 22 grudnia 1950 r. dotyczącego ww. przedsiębiorstwa.

3 Skarżąca opisała dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego podkreślając zasadność skargi i wskazała, że organ naruszył art. 35 k.p.a. poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy. Skarżąca wniosła o: 1) zobowiązanie organu do załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej; 2) stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) przyznanie na rzecz skarżącej od organu sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.; 3) zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; 4) stwierdzenie, że po stronie skarżącej w chwili złożenia wniosku istniało uzasadnione uprawnienie do żądania stwierdzenia nieważności a tym samym po stronie organu istniał obowiązek uwzględnienia wniosku wszczynającego postępowanie nadzorcze i ustosunkowania się do jego motywów.

4 Odpowiadając na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie, opisał dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie z wniosku skarżącej z 1października 2015 r. oraz przedstawił stanowisko prawne odnosząc się do poniesionych zarzutów. Jednocześnie organ poinformował, że postępowanie

5 w niniejszej sprawie zostało zakończone decyzją z 20 grudnia 2022 r., DP-III.025.1.36.2019.JW, DP-III-025-43-15-JW/22 o umorzeniu postępowania z mocy

6 prawa.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

8 Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, które powinno być zakończone decyzją administracyjną.

9 Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a). W myśl art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Przy czym zgodnie art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność). Wniesienie skargi na bezczynność organu jest zatem dopuszczalne, gdy strona uprzednio wyczerpała ww. tryb przewidziany w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.

10 Skarżąca ze stosownym wezwaniem do wydania decyzji wystąpiła do organu pismem z 28 marca 2022 r., a tym samym wyczerpała wymogi ustawowe warunkujące wniesienie przedmiotowej skargi.

11 Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność organu ma miejsce jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.

12 W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub faktów i dowodów powszechnie znanych albo znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Natomiast zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

13 Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku nie załatwia w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2114/13). Bezczynność ma miejsce zarówno wówczas, gdy w określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, jak i wtedy gdy prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem stosownego aktu.

14 W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłość organu, Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. W sytuacji wydania przez organ, stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności czy przewlekłości organu administracji publicznej, staje się bezprzedmiotowe. Skoro organ w bezczynności już nie pozostaje, to Sąd nie może zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., tj. zobowiązać organu do wydania w zakreślonym terminie decyzji w sprawie.

15 Jak wynika z akt administracyjnych taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Minister, po wniesieniu przez skarżącą skargi na bezczynność organu, postępowanie w niniejszej sprawie zakończył - wydając decyzję z 20 grudnia 2022 r., nr DP-III.025.1.36.2019.JW, DP-III-025-43-15-JW/22, którą stwierdził, że postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z 11 maja 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] "[...]" – [...] koło P. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z 4 kwietnia 1957 r., nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego z 22 grudnia 1950 r. dotyczącego ww. przedsiębiorstwa – zostało umorzone z mocy prawa.

16 W dacie orzekania przez Sąd organ nie pozostawał zatem w bezczynności, a więc postępowanie sądowoadministracyjne stało się w tym zakresie bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu (pkt 2 sentencji wyroku).

17 Podkreślenia wymaga jednak, że chociaż wydanie przez organ decyzji w toku postępowania sądowego, po wniesieniu skargi, czyni z natury rzeczy niemożliwym zobowiązanie organu do działania, o tyle nie zwalnia to Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność, bądź przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. postanowienia NSA: z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12; z 18 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1953/12; z 17 października 2012 r., sygn. akt I OSK 2443/12; cbois.nsa.gov.pl.).

18 Oceniając prowadzenie postępowania przez organ do czasu wydania decyzji z 20 grudnia 2022 r. stwierdzić należy, że skarżąca zasadnie zarzuciła Ministrowi bezczynność w przedmiocie rozpoznania złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń. Zauważyć bowiem trzeba, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności powyższych orzeczeń zostało wszczęte wnioskiem z 1 października 2015 r., następnie (po prawie roku prowadzenia postępowania) organ postanowieniem z 20 września 2016 r. (utrzymanym w mocy postanowieniem Ministra Rozwoju i Finansów z 1 marca 2017 r.) zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Ministra Finansów. Natomiast, podjęcia postępowania Minister Rozwoju dokonał dopiero postanowieniem 14 sierpnia 2020 r. Następnie, zawiadomieniem z 21 sierpnia 2020 r. Minister Rozwoju wyznaczył termin załatwienia przedmiotowego wniosku do dnia 31 grudnia 2020 r. Ponadto, z uwagi na niejednoznaczność zgromadzonego materiału dowodowego, na zlecenie organu, w dniu 9 listopada 2020 r. została wykonana opinia biegłego (poprawiona w dniu 10 listopada 2020 r.) w przedmiocie ustalenia zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie pn. "[...]" pracowników na jednej zmianie w dniu 5 lutego 1946 r. Pismem z 16 listopada 2020 r. organ wezwał strony do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym (opinią). W dniu 22 grudnia 2020 r. skarżąca przedłożyła organowi stanowisko co do powyższej opinii.

19 Pismem z 22 stycznia 2021 r. Minister wyznaczył kolejny termin załatwienia sprawy do 15 kwietnia 2021 r., a pismem z 23 kwietnia 2021 r. termin załatwienia przedłużono do 30 czerwca 2021 r. W międzyczasie organ zwracał się pismami z 21 stycznia 2021 r. i z 31 marca 2021 r. do Starostwa Powiatowego w P. o nadesłanie informacji dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Odpowiedzi Starostwa otrzymał odpowiednio pismem z 10 lutego 2021 r. i pismem z 4 maja 2021 r.

20 Kolejną czynnością podjętą przez organ było zawiadomienie stron postępowania -pismem z 13 maja 2021 r. o zgromadzeniu materiału dowodowego, pozwalającego na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. W związku z wniesieniem przez skarżącą wniosku dowodowego w piśmie z 8 czerwca 2021 r., organ wskazał nowy termin rozpoznania niniejszej sprawy do dnia 1 września 2021 r.

21 Pomimo zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego Minister nie wydał merytorycznej decyzji, informując jedynie strony pismem z 21 września 2021 r. o umorzeniu z mocy prawa niniejszego postępowania. W odpowiedzi na powyższe pismo skarżąca, pismem z 5 października 2021 r., wniosła o wydanie decyzji w niniejszej sprawie.

22 Jak wynika z akt sprawy organ wydał decyzję, dopiero po wniesieniu skargi do Sądu - w dniu 20 grudnia 2022r.

23 Nie ulega więc wątpliwości, że rozpoznając wniosek z 1 października 2015 r. o stwierdzenie nieważności wskazanych orzeczeń, Minister Rozwoju i Technologii uchybił powołanym wyżej przepisom kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec zaś podejmowania przez organ czynności mających na celu zakończenie sprawy ze znacznym przekroczeniem ustawowych terminów załatwienia sprawy oraz w ostateczności - nie wydaniu decyzji do czasu wniesienia skargi (mimo zgromadzenia całości materiału dowodowego w sprawie) Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nosi cechy rażącego naruszenia prawa (pkt 1 sentencji wyroku).

24 Sąd nie znalazł natomiast wystarczająco uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej i w tej części skargę oddalił. Suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter kompensacyjny. Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy. W ocenie Sądu, ten dodatkowy środek w postaci przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej powinien być stosowany m.in. wówczas, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.

25 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 i 3 wyroku Sąd wydał odpowiednio na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a oraz art. 151 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania zawartych w punkcie 4 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

26 Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.