Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2010 r., II SA/Sz 170/10

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2010 r., II SA/Sz 170/10

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] ., powołując się w na występujące rozbieżności w zebranym materiale dowodowym, jak i zbyt lakoniczne uzasadnienie rozstrzygnięcia organu I instancji, uchyliło decyzję Burmistrza Miasto [...] z dnia [...]r., w której to zobowiązano W.P. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

3 Ponownie rozpatrując sprawę, Burmistrz Miasta [...], na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1, ust. 5, ust. 6, ust. 7 oraz art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r.

4 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7), decyzją

5 z dnia [...] orzekł o zwrocie przez W.P. nienależnie pobranego świadczenia - przyznanego decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] – w wysokości [...] wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości [...] zł wyliczonymi na dzień [...] r. oraz dalszymi odsetkami należnymi od dnia [...]. do dnia zapłaty.

6 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z uzyskanej w dniu [...] r. informacji od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] wynika, iż w okresie pobierania świadczenia alimentacyjnego - przyznanego na P.P. i P.P., decyzją z dnia [...]r. na okres od [...] r. w wysokości po [...] zł, zmienioną następnie decyzją z dnia [...] r., w której ustalono świadczenie na okres od [...] r. w wysokości po [...] zł – W.P. -matka dzieci uprawnionych otrzymała od dłużnika alimentacyjnego dwie wpłaty bezpośrednie tytułem alimentów, tj. w dniu [...] r. w wysokości [...] zł

7 i w dniu [...] r. w wysokości [...] zł. O powyższym fakcie, pomimo pouczenia zawartego zarówno w złożonym wniosku, jak i w decyzji z [...]r., nie poinformowała organu.

8 Organ na podstawie ustalonego stanu faktycznego wywiódł, iż skoro W.P. otrzymała od osoby zobowiązanej do alimentacji wpłaty na poczet alimentów, zatem nie zachodziły przesłanki uzasadniające przyznanie i wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego, za okres za który dłużnik alimentacyjny zapłacił alimenty, a zatem pobrane w tym okresie świadczenie jest nienależne i podlega zwrotowi.

9 W odwołaniu od powyższej decyzji W.P. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania.

10 Wyjaśniła, że otrzymane od dłużnika alimentacyjnego wpłaty, z uwagi na brak określenia w dowodach tych wpłat tytułu dokonanej czynności, zaliczyła zgodnie

11 z art. 451 kc na poczet zaległości alimentacyjnej powstałej przed dniem [...]r. W tej sytuacji niesłuszne jest stwierdzenie przez organ, że pobrała nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego od dnia [...] r. Podkreśliła, iż o wpłatach dłużnika poinformowała niezwłocznie komornika, który jednak przekazał informację do organu z opóźnieniem.

12 Ponadto odwołująca się podniosła, że niezrozumiała jest dla niej sytuacja,

13 w której najpierw organ orzekł o zwrocie [...] zł, a następnie rozpoznając sprawę na skutek wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy, zażądał zwrotu kwoty [...]zł. Powyższe świadczy, w ocenie strony, o naruszeniu przez Burmistrza art. 8 kpa.

14 Po rozpatrzeniu sprawy, w wyniku wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz 2 pkt 7 lit d, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1 , art. 15 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust. 5, ust. 6, ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

15 W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ podał, że stosownie do art. 2 pkt 7d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nienależnie pobranymi świadczeniami są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymywała alimenty. Osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 w/w ustawy.

16 Organ wskazał, że w sprawie bezspornym jest, iż W.P. otrzymała na dwójkę dzieci zarówno alimenty z funduszu alimentacyjnego, jak i w postaci wpłat bezpośrednich od dłużnika alimentacyjnego, a zatem organ I instancji słusznie orzekł o zwrocie należnie pobranych świadczeń. Celem bowiem ustawy jest wspieranie jedynie tych osób, które nie otrzymują należnego im wsparcia od osoby zobowiązanej wobec nich do alimentacji.

17 W ocenie Kolegium, argumentacja przedstawiona w odwołaniu o zaliczeniu uzyskanych alimentów od ojca dzieci na poczet zaległości alimentacyjnej, zgodnie

18 z art. 451 kc, jest chybiona, gdyż w sprawie znajdują zastosowanie jedynie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

19 Niezależnie od powyższego, Kolegium zwróciło uwagę na możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenia płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

20 Na opisaną wyżej decyzję W.P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę wnosząc o stwierdzenie jej nieważności zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji.

21 Skarżąca podniosła, iż organy I i II instancji kierując decyzje do przedstawiciela ustawowego strony, uczyniły adresatem rozstrzygnięć osobę niebędącą stroną w sprawie, co stanowi w świetle art. 156 § 1 pkt 4 kpa przesłankę do stwierdzenia nieważności podjętych decyzji. Zaznaczyła, że stroną postępowania administracyjnego o zwrot nienależnie pobranych świadczeń mogą być tylko osoby uprawnione do alimentów, o których mowa w art. 2 pkt 11 ustawy, tj. P.P. i P.P. reprezentowani przez przedstawiciela ustawowego matkę.

22 Ponadto W.P. zarzuciła organom obu instancji naruszenie zasady praworządności (art. 6 i 7 kpa), zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 kpa) oraz zasady przekonywania (art. 11 kpa).

23 Skarżąca zakwestionowała ustalenia faktyczne organów polegające na przyjęciu, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia

24 [...] r. otrzymywała alimenty. Wyjaśniła, że przekazaną przez dłużnika alimentacyjnego w dniach [...] r. kwotę [...]

25 i [...]zł, zaliczyła - stosownie do art. 451 kc - na świadczenia najdawniej wymagalne,

26 z którymi dłużnik zalegał od [...] r. Pomimo tego uzyskana kwota nie wystarczyła nawet na pokrycie roszczeń wymagalnych, a niezaspokojonych do dnia [...] r. Zatem w tych okolicznościach sprawy nie można wnioskować, iż otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

27 W ocenie strony, wbrew stanowisku organu odwoławczego, w sprawie znajdują zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, skoro pomiędzy nią a dłużnikiem istnieje stosunek alimentacyjny będący instytucją prawa cywilnego. Organ administracji publicznej przy rozstrzyganiu sprawy, związany był treścią zarówno art. 451 kc wskazującego, że w przypadku spełnienia świadczenia przez dłużnika

28 w rozmiarze niewystarczającym na pełne zaspokojenie wierzyciela, jak i braku oświadczenia dłużnika i wierzyciela, spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu najdawniej wymagalnego, jak i art. 411 kc statuującego zakaz żądania zwrotu świadczenia, jeżeli jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

29 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

30 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

31 Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), doprowadziła Sąd do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem kwestionowana decyzja prawa nie narusza.

32 Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądu, stała się decyzja wydana

33 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Aktem prawnym stanowiącym zasady przyznawania oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), określana dalej jako "ustawa".

34 W myśl art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

35 Z niewadliwie ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że decyzją

36 z dnia [...] r. Burmistrz Miasta [...] przyznał świadczenia dla P.P. i P.P. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od

37 [...] r. następnie zmienił tą decyzję w dniu

38 [...] r. w części dotyczącej wysokości świadczenia na okres od [...] r. przyznając je w kwocie po [...] zł miesięcznie. Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dniu [...] r. W.P. podpisała pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o każdej zianie mającej wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza uzyskania dochodu (k. [...] akt administracyjnych). Pouczenie tej treści zostało również zamieszczone w decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] r.

39 Niekwestionowany w sprawie jest również fakt otrzymania przez skarżącą, bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, kwoty [...] zł tytułem alimentów należnych P.P. i P.P. ([...] r.). Środki te zostały zatem uzyskane w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

40 W tych okolicznościach sprawy organy rozpoznające sprawę prawidłowo przyjęły, że wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wys. [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Za takowe należało bowiem uznać te świadczenia, które zostały przez organ I instancji wypłacone w sytuacji, w której skarżąca równocześnie uzyskała, bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego pieniądze na poczet należnych dzieciom alimentów.

41 Należy podkreślić, na co trafnie wskazywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Nie jest natomiast dopuszczalne aby jednocześnie otrzymywać alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje, w myśl powołanej wyżej ustawy, bądź wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia, potrąceniem z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 ustawy) albo orzeczeniem o konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, jako nienależnie pobranych (por. WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2009 r. IV SA/Wr 416/09, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., II SA/Bk 481/09, publ.www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

42 Wobec przedstawionych wyżej ustawowych i szczególnych zasad regulujących możliwość pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, argumentacja W.P. odwołująca się do ogólnych postanowień Kodeksu cywilnego nie mogła skutkować uwzględnieniem tych zarzutów skargi.

43 Odnosząc się do sformułowanego w skardze wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z uwagi na skierowanie ich do osoby nie będącej strona postępowania, tj. do W.P. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy, osobą uprawnioną (do świadczeń z funduszu alimentacyjnego) jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczne. Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wpływa stepują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Rozwiązanie to znajduje oparcie w art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.), wedle którego przedstawicielem ustawowym małoletniego pozostającego pod władzą rodzicielską są rodzice dziecka.

44 Nie ulega wątpliwości, że zarówno decyzje przyznające świadczenia alimentacyjne jak i decyzje orzekające o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń kierowane były do W.P. będącej matką uprawnionych do świadczeń małoletnich dzieci P. i P.. Z treści wszystkich tych orzeczeń jednoznacznie wynika, że organy przyznały prawo do świadczeń alimentacyjnych dzieciom skarżącej. Organy jasno dały temu wyraz także w uzasadnieniu wydanych decyzji. Oczywistym jest, że decyzje zostały adresowane do ich przedstawiciela ustawowego – W.P., na ręce której dokonano również wypłaty tych świadczeń. Dlatego też prawidłowo postąpiły organy adresując do skarżącej decyzję zobowiązującą do zwrotu nienależnych świadczeń pobranych na P. i P..

45 Wobec zawartych w skardze ogólnych zarzutów związanych z naruszeniem zasad postępowania administracyjnych wynikających z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 kpa), Sąd kontrolując legalność wydania zaskarżonej decyzji nie dostrzegł podstaw do ich uwzględnienia. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ prawidłowo przedstawił stan faktyczny sprawy, powołał treść zastosowanych przy podejmowaniu rozstrzygnięcia przepisów prawa dokonując ich właściwej wykładni. Uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa, należycie wyjaśniając sprawę.

46 Działając z urzędu (na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd dostrzegł pewne uchybienia procesowe, nie mające jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Pierwsze z nich związane było z brakiem należytego zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, jeszcze przed wydaniem pierwszej decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

47 Z kolei wydane przez organ I instancji w dniu [...] r. zawiadomienie było już nie tylko spóźnione, ale i odwołujące się do niewłaściwej podstawy prawnej prowadzonego postępowania - art. 27 ust. 1 ustawy – który to przepis dotyczy postępowania wobec dłużnika alimentacyjnego.

48 Drugą kwestią wymagającą wyjaśnienia, czego zaniechał organ odwoławczy, jest przyczyna zmiany wysokości należności głównej podlegającej zwrotowi wynikającej z decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] i decyzji tego organu z dnia [...]. Odmienna kwota należności wynika z momentu ich wydania i z tego, że w związku z tym, że pierwsza decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego, a skarżąca nadal pobierała na rzecz dzieci świadczenia z funduszu alimentacyjnego – do końca okresu na jaki zostały one przyznane.

49 W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze

50 prawidłowo pouczyło skarżącą o uprawnieniach wynikających z art. 23 ust. 8 ustawy, a dotyczących możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, odroczenia terminu ich płatności albo rozłożenia na raty.

51 W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 w/w ustawy, orzekł o oddaleniu skargi.