Uzasadnienie orzeczenia Sądu Rejonowego w Słupcy z dnia 16 lipca 2026 r., I C 42/26

uzasadnienie orzeczenia Sądu Rejonowego w Słupcy z dnia 16 lipca 2026 r., I C 42/26

Tekst

1 Sygn. akt I C 42/26

Uzasadnienie

2 Powód (...) spółka z o.o. w P. wystąpił z powództwem przeciwko Ochotniczej Straży Pożarnej w I. o zapłatę kwoty 2 964,88 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych jak w pozwie, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania.

3 W uzasadnieniu pozwu strona powodowa wskazała, że na podstawie umowy sprzedaży energii elektrycznej z dnia 27.05.2014 r. dostarczała stronie pozwanej energię elektryczną do punktu poboru wskazanego w treści umowy. Powód podniósł, iż strona pozwana nie wywiązała się z obowiązku terminowego regulowania zobowiązań pieniężnych wynikających z zawartej umowy.

4 Postanowieniem z dnia 29.07.2025 r. Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty i umorzył postępowanie. Następnie, nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 24.11.2025 r. Sąd Rejonowy w Koninie V Wydział Gospodarczy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu. W toku dalszego procedowania postanowieniem z dnia 16.01.2026 r. Sąd Rejonowy w Koninie stwierdził swoją niewłaściwość funkcjonalną i przekazał sprawę tutejszemu Sądowi.

5 Strona pozwana wniosła sprzeciw od powyższego nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości i wnosząc o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanej kosztów procesu.

6 W uzasadnieniu sprzeciwu pozwana podniosła, zarzut nieważności umowy sprzedaży energii elektrycznej z dnia 27.05.2014 r. wskazując na nieprawidłowości w zakresie okresu obowiązywania umowy (tj. 27.05.20214r. do 31.12.2015 r.) oraz błędne oznaczenie numeru NIP strony pozwanej. Podniosła także zarzut przedawnienia roszczenia.

7 Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

8 Strona powodowa prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną. W dniu 27 maja 2014 r. strony zawarły umowę sprzedaży energii elektrycznej dotyczącą punktu poboru energii (nr (...)) , położonego w I. (...)-(...) A.. Umowa ta przewidywała dostarczanie energii na potrzeby prowadzonej przez pozwaną – Ochotniczą Straż Pożarną w I. – działalności.

9 (dowód: dokumenty dołączone do akt sprawy).

10 W toku postępowania ustalono, iż pierwotnie umowa została zawarta na czas określony, obowiązujący do dnia 31 grudnia 2015 r. W okresie od 1 stycznia 2016 r. do 22 marca 2018 r. powód kontynuował dostawy energii do wskazanego punktu poboru, mimo braku aktywnej umowy w systemie informatycznym. W lipcu 2022 r powód na podstawie danych pozyskanych z systemu (...), ustalił brak rozliczeń za powyższy okres, a w dniu 4.08.2022 r. formalnie wprowadził umowę do systemu, wystawiając faktury za zaległy okres. Powód wyjaśnił, iż działanie to było skutkiem otrzymywania danych odczytowych od Operatora Systemu Dystrybucyjnego ((...)).

11 ( dowód: umowa sprzedaży energii elektrycznej, pismo pełnomocnika powoda ).

12 Powód wystawił faktury za zużytą energię za wskazany okres, jednakże dokumenty te nie zostały skutecznie doręczone stronie pozwanej w okresie rozliczeniowym. Dopiero w dniu 26 stycznia 2024 r. strona powodowa skierowała do pozwanej duplikaty faktur wraz z pismem przewodnim, potwierdzającym brak wcześniejszego przekazania oryginałów. Do akt sprawy przedłożono kopię przedsądowego wezwania do zapłaty wraz z potwierdzeniem odbioru, w którym brak jest jednoznacznego wskazania osoby odbierającej przesyłkę.

13 (dowód: sprzeciw od nakazu zapłaty wraz z załącznikami).

14 W toku postępowania powód wskazał, iż pierwsze wezwanie do zapłaty zostało wysłane listem zwykłym w dniu 14.02.2023 r., a przedsądowe wezwanie w dniu 7.09.2023 r, przy czym dla ostatniej przesyłki brak jest potwierdzenia doręczenia.

15 Pozwana nie kwestionowała faktu faktycznego korzystania z dostarczanej energii w tym okresie, wskazując, iż w budynku znajduje się jeden licznik obsługujący zarówno straż pożarną, jak i bibliotekę, a koszty energii były częściowo pokrywane przez samorząd w ramach ustnych porozumień. Wskazała, iż nie będą informowana o ilości pobranej energii nie mogła kwestii tej zweryfikować we właściwym terminie. Wszystkie rachunki, które otrzymywała były płacone zgodnie z ich treścią. Zaskoczeniem dla strony pozwanej było otrzymanie faktur po tak długim czasie zważywszy, iż za okres następny rachunki były płacone zgodnie z wystawianymi fakturami, co nie było kwestionowane.

16 Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dokumentów dołączonych do akt sprawy oraz zeznań strony pozwanej.

17 Sąd dał wiarę zeznaniom strony pozwanej, tym bardziej iż zeznania te znalazły pełne potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, i nie były kwestionowane przez powoda, a Sąd nie znalazł podstaw aby zeznania te kwestionować z urzędu. Strona w sposób przekonujący wyjaśniła mechanizm rozliczeń w budynku, wskazując na ustne porozumienie z samorządem oraz współdzielenie licznika przez straż pożarną i bibliotekę. Z zeznań tych wynikało, że strona pozwana na bieżąco regulowała znane jej faktury, natomiast o spornych należnościach za lata 2016–2018 dowiedziała się dopiero po latach, co koresponduje z wyjaśnieniami powoda o późnym wprowadzeniu umowy do systemu informatycznego.

18 Należy podkreślić, iż samo twierdzenie strony nie jest dowodem, a twierdzenie dotyczące istotnej dla sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez stronę to twierdzenie zgłaszającą ( por. wyrok SN z 22.11.2001 r. I PKN 660/00, Wokanda 2002/7-8/44 ). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy każda ze stron jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika. Nie jest w takiej sytuacji obowiązkiem Sądu dopuszczanie dowodów z urzędu aby zastąpić bierność strony. Prowadzenie w takiej sytuacji postępowania z urzędu w istocie rzeczy stanowi faworyzowanie jednej ze stron kosztem drugiej do czego obowiązujące przepisy nie stwarzają żadnych podstaw. Działanie sądu z urzędu może, bowiem prowadzić do naruszenia prawa do bezstronnego sądu i odpowiadającego mu obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania stron ( por. wyrok SN z 12.12.2000 r., V CKN 175/00, OSP 2001/7-8/116 z glosą aprobującą R. (...) 2001/7-8/116, uchwała składu 7 sędziów SN z 19.05.2000 r. III CZP 4/00, OSNC 2000/11/195 ). Postępowanie cywilne jest bowiem postępowaniem kontradyktoryjnym, gdzie aktywność dowodowa obciąża strony procesu. Wszelkie działania Sądu z urzędu mogłyby być poczytane jako naruszające zasadę równych praw stron gdyż w istocie rzeczy prowadziłyby do faworyzowania jednej ze stron procesu na niekorzyść drugiej. W tej kwestii należy wskazać, na art. 3 k.p.c. czy art. 232 k.p.c. Możliwość podejmowania inicjatywny dowodowej przez sąd może mieć jedynie charakter wyjątkowy w sytuacji rażącej nierównowagi procesowej stron, gdy dany dowód jest niezbędny do rozstrzygnięcia, a strona sama z przyczyn wewnętrznych nie jest w stanie przejawiać inicjatywy dowodowej. Z taką sytuacją zdaniem Sądu nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Strona powodowa jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, który ma świadomość praw i obowiązków oraz konsekwencji swych działań czy zaniechań. Należy podkreślić, iż obowiązek wynikający z art. 6 k.c. w procesie jest realizowany poprzez zgłaszanie stosownych wniosków dowodowych celem udowodnienia okoliczności, na które powołuję się strona procesu. Stosownie do art. 232 k.p.c. strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Ewentualne ujemne skutki nieprzedstawienia dowodu obciążają stronę, która nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku ( por. wyrok SN z 15.07.1999 r. I CKN 415/99 LEX 83805 ).

19 W niniejszej sprawie kompletność materiału dowodowego i jego ocena nabiera istotnego znaczenia, albowiem strona powodowa wywodziła swoje roszczenie z umowy, która wygasła z dniem 31 grudnia 2015 r. Powód nie przedłożył dowodów potwierdzających skuteczne przedłużenie tego stosunku prawnego na lata 2016–2018, ani nie wykazał, aby w tym okresie strony łączyła jakakolwiek inna wiążąca umowa. W ocenie Sądu, odpowiedzialność strony pozwanej za wskazany okres byłaby możliwa do rozważenia jedynie wówczas, gdyby strona powodowa w sposób niebudzący wątpliwości wykazała istnienie podstawy prawnej świadczenia oraz podjęła aktywne kroki zmierzające do dochodzenia wierzytelności w czasie biegu terminu przedawnienia. Tymczasem powód, mimo zobowiązania Sądu, nie wykazał, aby podejmował jakiekolwiek skuteczne czynności przerywające bieg przedawnienia roszczeń, będących przedmiotem procesu.

20 W ocenie Sądu orzekającego rozstrzygnięcie w przedmiocie roszczenia sprowadza się jedynie do prawidłowej oceny przeprowadzonych dowodów. Ocena ta musi prowadzić do ustalenia okoliczności udowodnionych i nieudowodnionych, a w konsekwencji ustalenia istnienia pewnych zdarzeń faktycznych i związanych z tym konsekwencji prawnych, lub w przypadku braku ich udowodnienia braku tych konsekwencji. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w doktrynie prawa cywilnego funkcjonuje rozróżnienie na tzw. prawdę formalną i materialną. Rozróżnienie to jest akceptowane również w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Na potrzeby niniejszego uzasadnienia należy ograniczyć się do stwierdzenia, iż pod pojęciem prawdy materialnej rozumie się tzw. prawdę obiektywną, a więc rzeczywisty stan rzeczy. Prawda formalna to natomiast stan stwierdzony na podstawie przeprowadzonych dowodów, których zakres oraz konsekwencje w ich ocenie określają obowiązujące przepisy. Ustawodawca ma świadomość, iż niekiedy ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego jest niemożliwe dlatego uznając zasadę prawdy materialnej za wiodącą czyni pewne koncesje na rzecz prawdy formalnej. W orzecznictwie wskazuje się tutaj zwłaszcza na regulacje art. 231 k.p.c., 234 k.p.c., 233 § 2 k.p.c., art. 246 k.p.c., 247 k.p.c. i 217 § 2 k.p.c. czy zwłaszcza art. 207 § 3 k.p.c. ( por. uzasadnienie wyroku SA w Warszawie z 22.05.2003 r., I ACa 1893/01, OSA 2004/10/36 ).

21 Należy podkreślić, iż ramy swobodnej oceny dowodów są wyznaczone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi do pozostałego materiału dowodowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r., I PKN 106/01). Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to ocena ta musi być uznana za prawidłową, chociażby w równym stopniu z tego samego materiału dowodowego można byłoby wysnuć wnioski odmienne.

22 Podkreślenia ponadto wymaga, że sąd nie ma obowiązku dążenia do wszechstronnego zbadania wszystkich okoliczności danej sprawy oraz nie jest zobowiązany do zarządzenia dochodzenia w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie. Nie ma też obowiązku przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawiania dowodów spoczywa bowiem na stronach (art. 3 k.p.c.). Ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie obciąża tę stronę, która wywodzi z nich określone skutki prawne (art. 6 k.c.). Strona, która nie przedstawi dowodów na poparcie swoich twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia ( tak SA w Białymstoku w wyroku z dnia 30.10.2015 r., I ACa 548/15, LEX nr 1856462 ).

23 Tym samym należy skonstatować, iż dowody na które powołała się strona powodowa nie mogą być uznane za wystarczające do przyjęcia, iż doszło do skutecznego zawarcia umowy i powstania zobowiązania. W świetle powyższego należy uznać, iż strona powodowa nie wywiązała się z obowiązku udowodnienia istnienia roszczenia względem pozwanej z wszelkimi związanymi z tym konsekwencjami.

24 Sąd oceniając dowody wynikające z dokumentów ujawnionych i przeprowadzonych na rozprawie stwierdził, że dowody te nie były przez strony kwestionowane. Również Sąd nie miał podstaw aby czynić to z urzędu, w toku postępowania nie zaszły bowiem żadne okoliczności mogące ujemnie wpłynąć na ocenę dowodową tych dokumentów. Dlatego też, nie mając podstaw do odmówienia wiarygodności tym dowodom, ich autentyczności i prawdziwości treści w nich zawartych, Sąd dał im wiarę.

25 Co do zasady należy jednak wskazać, iż podstawowe znaczenie w przedmiotowej sprawie ma kwestia prawna co sprowadza się do oceny skuteczności podniesionego zarzutu przedawnienia przy oczywiście uwzględnieniu innych zarzutów strony pozwanej.

26 Sąd zważył, co następuje:

27 Roszczenie powoda jest oczywiście niezasadne i jako takie podlega oddaleniu w całości.

28 Na wstępie zaznaczyć należy, że powód swoje roszczenie oparł na twierdzeniu, iż strony łączył stosunek umowny, w związku z czym dochodzona kwota znajduje oparcie w postanowieniach umowy sprzedaży energii elektrycznej.

29 Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby strony skutecznie przedłużyły umowę na okres 2016–2018 ( objęty fakturami ). Bezspornie brak jest dokumentu potwierdzającego zawarcie nowej umowy czy związanie stron uprzednią umową z dnia 27 maja 2014 r. Powód wskazał w toku postępowania, iż do przedłużenia stosunku prawnego doszło w sposób dorozumiany (konkludentny) poprzez faktyczny pobór energii. Uznając, iż w sposób konkludentny ( per facta concludentia ) strona powodowa dostarcza stronie pozwanej energię elektryczną, a pozwana ją odbiera nie oznacza jednak, iż strony wiąże umowa o treści uprzednio obowiązującej w szczególności, iż strony wiąże wszystkie szczegółowe postanowienia umowy. Można jedynie uznać, iż strony w sposób konkludentny zdecydowały się z jednej strony pobierać, a z drugiej dostarczać energię elektryczną z tym zastrzeżeniem, iż treść stosunku umownego do jakiego doszło nakłada na stronę pozwaną obowiązek zapłaty za zużytą energię, a na stronę powodową wykazanie ilości zużytej energii i wezwanie powoda do jej zapłaty w taki sposób aby był w stanie zweryfikować ilość zużytej energii w danym okresie rozliczeniowym. Treść tak ukształtowanego stosunku prawnego wymaga szczególnej staranności od podmiotu zawodowo prowadzącego działalność gospodarczą w tym zakresie. Strona powodowa jest bowiem profesjonalistą, zawodowo trudniącą się danym rodzajem działalności gospodarczej, co nakłada na tą stronę obowiązek staranności szczególnego rodzaju. Strona pozwana nie ma statusu konsumenta, lecz nie może być traktowana jako podmiot sprofesjonalizowany albowiem jest formą stowarzyszenia, którego celem jest ochrona przeciwpożarowa. Członkami są osoby fizyczne, których świadomość prawna jest niewielka, przede wszystkim zawodowo nie trudnią się danym rodzajem działalności, korzystanie z energii elektrycznej odbywa się na potrzeby statutowe ( funkcjonalne ).

30 Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 355 § 1 i 2 k.c. dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność). Należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności.

31 Należyta staranność powoda, jako podmiotu zawodowo, profesjonalnie zajmującego się sprzedażą energii elektrycznej zakłada, iż w sposób zobiektywizowany, bez zbędnej zwłoki dostarczy rachunek, w tym przypadku fakturę, która stanowi ( zawiera ) równocześnie wezwanie do zapłaty. Należy w tym aspekcie uwzględnić okoliczność, iż rzetelne wystawienie faktury, w odpowiednim terminie, rozumianym jako standardowy okres rozliczeniowy, jest utartą praktyką i pozwala nabywcy zweryfikować prawidłowość zużycia energii elektrycznej. Wystawianie faktur po latach takiej pewności nie daje. Jest zaskakujące dla strony pozwanej, która na skutek działań sprzedawcy de facto zostaje pozbawiona możliwości weryfikacji jej twierdzeń zawartych w fakturze. W istocie rzeczy strona powodowa może dowolnie w sposób nieweryfikowalny dla strony pozwanej wskazać pewne dane.

32 W ocenie Sądu w efekcie skuteczny okazał się podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia.

33 Antycypując jednak rozważania w tej kwestii należy wskazać, iż powódka swoje roszczenie wywodzi z dokumentów prywatnych jakimi są przedłożone faktury. Faktura VAT jako dokument prywatny, nieakceptowany w tym przypadku przez stronę pozwaną, nie może stanowić sama w sobie dowodu okoliczności w nich wskazanych. Strona pozwana mogłaby bowiem wystawić fakturę na dowolną kwotę, a strona pozwana nie miałaby możliwości wykazać, iż jest inaczej. W przedmiotowej sprawie zdaniem strony powodowej podstawę wskazań przyjętych w fakturze stanowią dane z licznika energii elektrycznej. Takie twierdzenie jest jednak tylko częściowo uprawnione. Przede wszystkim wystawienie faktury po znacznym okresie czasu uniemożliwia stronie pozwanej rzeczywiste zweryfikowanie prawidłowości wskazań przyjętych przez stronę powodową. Gdyby bowiem faktury były wystawiane cyklicznie i niezwłocznie, wówczas strona pozwana mogłaby dokonać rzeczywistej oceny prawidłowości działań powoda w zakresie odczytu licznika energii elektrycznej. Skoro powód wystawił faktury za okres wcześniejszy po tak znacznym okresie czasu to uniemożliwił pozwanemu weryfikację swoich twierdzeń w tym zakresie. Tym samym należy uznać, iż strona powodowa co do zasady nie wykazała zużycia takiej ilości energii elektrycznej jak wynika z wystawionych faktur. Przede wszystkim nie wykazała zużycia takiej ilości energii elektrycznej jak przypisała pozwanej w danym cyklu rozliczeniowym. W istocie rzeczy mamy do czynienia li tylko z twierdzeniami strony powodowej, a przedłożone dowody to tylko dokumenty prywatne. Powyższe a priori uzasadnia oddalenia powództwa.

34 Należy podkreślić, iż zgodnie z treścią przepisu art. 6 k.c., ciężar udowodnienia twierdzenia faktycznego spoczywa na tej stronie, która z tego twierdzenia wywodzi skutki prawne. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie to powód winien udowodnić, że pozwana powinna zapłacić mu należność jak w pozwie. Stosownie bowiem do treści art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Oznacza to, że obecnie Sąd nie jest odpowiedzialny za wynik postępowania dowodowego, a ryzyko nieudowodnienia podstawy faktycznej żądania ponosi powód.

35 Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela zaś stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 17 grudnia 1996 roku (I CKU 45/96, OSNC 1997/6-7/76), że rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.).

36 Zasadności roszczenia powoda co do zasady i co do jego wysokości nie dowodzą złożone przez powoda dokumenty w postaci faktur. Jest to tzw. dokument prywatny, którego formalna moc dowodowa, jak stanowi art. 245 k.p.c., ogranicza się do domniemania, że powód złożył oświadczenie nim objęte. Tylko w takim zakresie dokument ten nie budzi wątpliwości Sądu. Natomiast materialna moc dowodowa omawianego wezwania bez poparcia go odpowiednimi dowodami źródłowymi, jest nikła. Dokument tego rodzaju, nie może stanowić i nie stanowi dowodu na wysokość zobowiązania pozwanej, w szczególności wobec stanowiska pozwanej wprost kwestionującej wysokość żądania powoda oraz wobec braku dowodów źródłowych, z których wynikałby wysokość należności do spłaty. Formalna moc dowodowa dokumentu prywatnego, jak stanowi art. 245 k.p.c., ogranicza się do domniemania, że złożono oświadczenie nim objęte, tylko w takim zakresie dokument ten nie budzi wątpliwości Sądu, natomiast materialna moc dowodowa tego dokumentu bez poparcia go odpowiednimi dowodami źródłowymi, jest nikła. Treść oświadczenia zawartego w dokumencie prywatnym nie jest bowiem objęta domniemaniem zgodności z prawdą zawartych w nim twierdzeń. Zatem dokument prywatny nie jest dowodem rzeczywistego stanu rzeczy – nie jest dowodem wysokości zadłużenia pozwanej (por. wyrok SN z dnia 25 września 1985 r., IV PR 200/85, OSNC 1986, nr 5, poz. 84).

37 Zaznaczyć należy, że z przepisu art. 207 § 6 k.p.c. jednoznacznie wynika, że powód zobowiązany jest zgłosić w pozwie dowody i twierdzenia na poparcie swoich żądań. Przepis ten łączy się ściśle z unormowaniem art. 6 § 2 k.p.c., który wyraża jeden z ciężarów procesowych stron w postaci obowiązku wspierania postępowania. Z powinności wspierania postępowania wynika obowiązek powoływania wszystkich twierdzeń i dowodów w jak najwcześniejszej fazie postępowania, tj. w czasie w którym to jest możliwe, jeżeli wystąpi taka potrzeba wywołana przez powstałą sytuację procesową (zob. Uzasadnienie do projektu ustawy, Druk Sejmowy nr 4332, Sejm VI Kadencji; SSN J. Górowski, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Tom I, Komentarz do art. 1-366, red. A. Marciniak, K. Piasecki, Warszawa 2014 r., art. 207 NB 16, s. 887) . W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że powołanie dowodów na wykazanie zasadności roszczenia, zarówno w aspekcie „czy się należy”, jak i aspekcie „ile się należy”, obciążało powoda już pozwie. Powód powinien był w pozwie nie tylko, jasno wykazać czego się domaga, ale też powołać dowody na wykazanie zasadności swojego żądania. Poza sporem bowiem pozostaje, że zawsze zachodzi obiektywna potrzeba powołania w pozwie dowodów na wykazanie zasadności swoich roszczeń w zakresie żądanej ochrony prawnej. W przedmiotowej sprawie powód, reprezentowany przez pełnomocnika, nie udowodnił zasadności swojego roszczenia nawet w tym sensie, że nie powołał wszystkich niezbędnych dowodów do wykazania swoich roszczeń.

38 Tym niemniej w tym zakresie za oddaleniem powództwa przemawia przede wszystkim podniesiony zarzut przedawnienia.

39 Zarzut ten należy uznać za zasadny.

40 Zgodnie z przepisem art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne.

41 Zgodnie z przepisem art. 118 k.c. w aktualnym brzmieniu jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

42 Takie brzmienie powołanego przepisu zostało nadane ustawą z dnia 13.04.2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks Cywilny oraz niektórych innych ustaw. Wcześniej powołany przepis stanowił, iż „V. przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.”

43 Stosownie do treści przepisu art. 5 ust 1 i 2 ustawy nowelizującej do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Jeżeli jednak zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Jeżeli jednak przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

44 Zgodnie z art. 120 § 1 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

45 Ocena zarzutu przedawnienia wymaga oceny charakteru prawnego umowy łączącej strony niniejszego postępowania ( w tym przypadku per facta concludentia ). Należy stwierdzić, że przedmiot umowy dotyczył zarówno sprzedaży energii elektrycznej, jak i świadczenia usług przesyłowych przez powódkę na rzecz pozwanego. Na tej podstawie uznać należało, że łącząca strony umowa posiadała charakter mieszany. W swej treści łączyła elementy dwóch umów nazwanych; umowy sprzedaży energii elektrycznej i umowy przesyłowej. Powyższe skutkowało koniecznością stosowania do roszczeń wynikających z tej umowy przepisy dotyczące zarówno umowy sprzedaży, jak i świadczenia usług przesyłu także w zakresie stosowania instytucji przedawnienia (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt IV CSK 201/11, T. nr (...)). Zgodnie zatem z art. 554 k.c. roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch. Kwestia przedawnienia roszczenia z tytułu umowy o świadczenie usług przesyłowych wynika natomiast z ogólnych przepisów tj. art. 118 k.c., który stanowi że termin przedawnienia dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi trzy lata. W tym miejscu wskazać należy, że umowa o usługi przesyłowe jako umowa nazwana, regulowana przepisami ustawy Prawo energetyczne, nie podlega dyspozycji z art. 750 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2004 r., sygn. akt III SK 18/04, OSNP 2004/24/429). Nie znajdowały tutaj także zastosowania przepisy art. 751 k.c. ustalające dwuletni okres przedawnienia. W myśl zaś ogólnej zasady wynikającej z art. 120 § 1 zd. 1 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

46 Tym samym konieczne jest ustalenie czy roszczenie uległo przedawnieniu na podstawie powołanych przepisów.

47 Należy jednak pamiętać, iż zgodnie z art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się:

48 

49 przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

50 

51 przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

52 Ponadto stosownie do treści art. 124 § 1 i 2 k.c. po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. W razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.

53 W realiach przedmiotowej sprawy mogłoby to oznaczać, iż na skutek złożenia pozwu w dniu 16.04.2025 r. dopiero w tym dniu mogło nastąpić przerwanie biegu terminu przedawnienia.

54 Należy podkreślić, iż kwestia wymagalności roszczenia ma decydujące znaczenie dla biegu terminu przedawnienia. Termin wymagalności roszczenia w przypadku umowy sprzedaży w tym energii elektrycznej wyznacza chwila wydania rzeczy w tym przypadku dostarczenia energii elektrycznej. Postawa strony powodowej sprowadzająca się do de facto zaniechania ustalenia rzeczywistego zużycia energii elektrycznej w standardowych okresach ( powszechnie przyjętych ) i cyklicznego wystawiania faktur, prowadzi do rozwiązań nieakceptowanych z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Nie może być bowiem tak, iż przez okres 5 - 7 lat strona powodowa nie dokonuje odczytu licznika energii elektrycznej, nie wystawia faktur. Taka postawa strony powodowej stanowi rażąc pokrzywdzenie strony pozwanej albowiem nie tylko stawia ją w trudnej sytuacji, ale przede wszystkim pozbawia stronę pozwaną możliwości rzeczywistego skorzystania z zarzutu przedawnienia. Skoro bowiem strona powodowa zastrzega sobie prawo do wskazywania w fakturze VAT terminu płatności kwoty do zapłaty niezależnie od okresu rzeczywistej sprzedaży energii elektrycznej to taka postawa powoduje, iż bieg terminu przedawnienia jest odsuwany w czasie. Taka postawa strony powodowej pozostaje w sprzeczności z treścią art. 5 k.c. i narusza przepis art. 120 k.c. Zgodnie z powołanym przepisem bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

55 Należy podkreślić, iż rozliczenie za energię elektryczna odbywa się na podstawie wskazań układu pomiarowo – rozliczeniowego. Obowiązkiem sprzedawcy jest dokonywanie odpowiednich odczytów w okresach rozliczeniowych powszechnie przyjętych. Okres rozliczeniowy to okres zwyczajowo stosowany w tego typu sytuacjach. Można go określić na podstawie wystawionych faktur przez stronę powodową. Wynika z nich, iż w tym przypadku strona powodowa uznawała dwumiesięczny okres rozliczeniowy. Powyższe oznacza, iż obowiązkiem strony powodowej było wystawianie faktur w takich właśnie okresach i dostarczanie ich stronie pozwanej. Nie czyni zadość temu obowiązkowi wystawienie faktur, tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie po okresie od 5 do 7 lat od chwili dostarczenia energii. Przede wszystkim pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 120 k.c., który mówi o niezwłoczności. Trudno uznać, iż wystawienie faktury po tak długim okresie spełnia pojęcie kryterium niezwłoczności, rozumianej jako „bez zbędnej zwłoki”. Jest to klasyczny, wręcz podręcznikowy, przykład zaniedbania ze strony pracowników strony powodowej, które to zaniedbanie nie może obciążać strony pozwanej.

56 W realiach niniejszej sprawy, antycypując dalsze wywody należy wskazać, iż strona powodowa w sposób nieuzasadniony nie wystawiła faktur za dane okresy rozliczeniowe lecz po znacznym okresie czasu wystawiła szereg faktur za lata uprzednie bez możliwości weryfikacji przez pozwanego. Konsekwencją wadliwego postępowania powódki było jednorazowe znaczne obciążenie pozwanej opłatą w sytuacji gdy w normalnym trybie umowy kwota ta ewentualnie powinna być rozłożona w czasie na poszczególne okresy rozliczeniowe.

57 Zaznaczyć należy, że takie zachowanie strony powodowej będzie zasługiwać na negatywną ocenę moralną, a w konsekwencji prowadzić do uznania zgłoszonego na tym etapie roszczenia jeżeli nie za przedawnionego to za sprzecznego z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, gdy takie postępowanie strony powodowej jest oczywistym niedbalstwem, a równocześnie jawi się jako wykorzystanie przez stronę powodową swojej silniejszej pozycji. Postawa powoda polegająca na wystawiania faktur po znacznym okresie czasu ( 5 – 7 lat ) za kilka okresów i dowolnym wskazywaniu w fakturze terminów płatności należało uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem takiego uprawnienia ( art. 5 k.c. ). Jest oczywiste, że klauzula zasad współżycia społecznego odwołuje się do ocen i wartości ukształtowanych poza systemem prawnym, a więc mających charakter zasad moralnych, obyczajowych czy też zwyczajowych. W zmienionych warunkach społeczno-gospodarczych jej rozumienie powinno być co najmniej zbliżone do dawniej używanego pojęcia zasad dobrej wiary (w sensie obiektywnym) czy też, zyskującego w ostatnich latach coraz szersze pole zastosowania w prawie cywilnym, pojęcia dobrych obyczajów. Stąd płynie wniosek - znajdujący oparcie zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie - iż nie istnieje jedna, uniwersalna miara, którą można by odnieść do wszystkich przypadków zastosowania art. 5 k.c. Ocena musi być ferowana przez sąd ad casum, przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności danej sprawy. W dziedzinie zobowiązań umownych nie bez znaczenia jest także porównanie potencjału negocjacyjnego stron oraz ustalenie, czy są one profesjonalistami. Dokonując kontroli czynności prawnych pod kątem zgodności z zasadami współżycia społecznego, trzeba mieć na uwadze jej podwójny aspekt, a mianowicie to, że powoduje ona pewną nieprzewidywalność funkcjonowania systemu prawnego, a z drugiej strony prowadzi do rekompensującego ją, sprawiedliwego rezultatu stosowania prawa. Z konieczności zachowania równowagi między tymi elementami wynika wskazanie stosowania klauzuli generalnej zasad współżycia społecznego w przypadkach wyjątkowych, w których ma ono mocne uzasadnienie aksjologiczne. Niemożność skatalogowania poszczególnych zasad współżycia społecznego sprawia, że wymaganie zgodności czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego jest zagadnieniem określonego stanu faktycznego i podlega badaniu w jego konkretnych okolicznościach. Jak przyjmuje się w orzecznictwie umowa naruszająca zasady uczciwego obrotu oraz lojalności wobec kontrahenta może być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia. Działania naruszające zasady uczciwego obrotu, oraz równości stron w stosunkach obligacyjnych nie mogą bowiem zyskać aprobaty społecznej i prawnej (wyrok SN z dnia 14 czerwca 2005 r., II CK 692/04, Lex nr 567657).

58 W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że art. 5 k.c. pozwala na stwierdzenie nadużycia prawa w zakresie wszelkich praw podmiotowych. Z drugiej strony przyznanie nieograniczonej możliwości powoływania się na art. 5 k.c. prowadziłoby do praktycznego uchylenia zasady trwałości umów ( pacta sunt servanda), a przez to do zaprzeczenia niezwykle doniosłej wartości, jaką jest pewność i bezpieczeństwo obrotu. Muszą zatem istnieć szczególnie ważne względy, dla których powołanie się na klauzulę jest uzasadnione. (zob. m.in. wyrok SN z 27 czerwca 2001 r., II CKN 604/00, OSNC 2002/3, poz. 32). Odmowa ochrony prawnej prawu podmiotowemu z powołaniem się na nadużycie tego prawa (sprzeczność z zasadami współżycia społecznego) może nastąpić jedynie wyjątkowo. Niezbędne jest zatem wykazanie przez osobę, przeciwko której kierowane jest żądanie, wystąpienia tych szczególnych okoliczności. W sprawie niniejszej okoliczność bezsporną stanowiło wystawienie przez powoda na rzecz odbiorcy faktur VAT za energię elektryczną po znavzym okresie czasu i dwolne wskanzie tam terminów płatności utożsamianych przez powoda następne zbterminem wymagalności roszczenia. W rzeczywistości bowiem wskazana do zapłaty kwota ujmowała energię elektryczną pobraną za lata 2016 – 2018 z terminem płatności wskazanym na rok 2023 r. Nie budzi więc wątpliwości Sądu, iż odbiorca został wprowadzony w błąd zarówno co do okresu rozliczenia jak i terminu płatności. Tym samym powód wskazał termin płatności dowolnie z pominięciem faktu, iż od 5 - 7 lat na skutek wyłącznie własnego postępowania nie wystawiał należnych faktur stanowiących wezwanie do zapłaty.

59 Nie może być bowiem uznane za prawidłowe, aby dostawca nie wystawiał faktur za dane okresy rozliczeniowe niezwłocznie po upływie danego okresu, a następnie z tegoż swojego zaniechania wywodził korzystne dla siebie skutki prawne. Nie może bowiem być akceptowana praktyka strony powodowej sprowadzająca się do dowolnego ( zależnego wyłącznie od powoda ) terminu wystawiania faktur i wskazywania tam wg uznania terminu płatności, a następnie po dłuższym okresie czasu ( co najmniej 5 lat w tym przypadku ) jednorazowe wzywania do zapłaty należnej kwoty. Takie postępowanie strony powodowej jest rażąco krzywdzące dla pozwanego, który działa w przekonaniu, iż przedsiębiorca swoje obowiązki reguluje prawidłowo, a z drugiej trony odbywa się z niebywałą korzyścią dla powoda albowiem na skutek swego działania w sposób niedopuszczalny następuje wydłużenie terminu przedawnienia roszczenia. Skoro bowiem powód po długim okresie czasu wystawia fakturę z wskazanym terminem płatności to oznacza to tylko, iż powód sam sobie wyznacza termin przedawnienia orzeczenia wydłużając go w sposób niezasadny. Brak wystawienia faktur w okresach rozliczeniowych było widocznie wynikiem wadliwej praktyki powoda polegającej na nieuzasadnionym zaniechaniu odczytu stanu licznika dostępnego dla strony powodowej w sposób nie stwarzający utrudnień w odczycie. Skoro więc spóźnione wystawienie faktur obciążało powoda, nie był on uprawniony do wyciągania ze swojego postępowania korzystnych skutków prawnych gdyż cały dotychczasowy tryb postępowania powoda był wadliwy. Przyjęcie odmiennego poglądu i udzielenie ochrony prawnej czynności wadliwej z materialnoprawnego punktu widzenia, prowadziłoby do zaakceptowania praktyki przedsiębiorstw energetycznych zmierzającej do wymuszenia od odbiorcy końcowego wadliwie naliczonej należności w drodze wystawiania faktur w dowolnej wysokości za dowolny okres to takie postępowanie (jako narzędzia zmierzającego do ochrony nieuzasadnionych interesów dostawców energii) jest niedopuszczalne.

60 Należy podkreślić, iż rozliczenie sprzedaży energii elektrycznej poprzez wystawienie faktur odpowiadających rzeczywistemu zużyciu energii powinno nastąpić w terminie rozsądnym. Rozsądnym terminem jest taki termin, który w realiach konkretnej sprawy pozwalał na zaspokojenie słusznych interesów obu stron. W wypadku wierzyciela takim interesem była zapłata za faktycznie pobraną energię elektryczną, natomiast w interesie dłużnika było rozliczenie zużytej energii. W niniejszej sprawie nie doszło do rozliczenia w rozsądnym terminie, albowiem powódka wystawiła fakturę sporną po 5 – 7 latach od ostatniego realnego zużycia energii elektrycznej. Tak długich okresów rozliczenia pobranej energii elektrycznej nie sposób było uznać za dokonane w rozsądnym terminie, w szczególności że powódka jest podmiotem profesjonalnie świadczącym usługi dostawy energii elektrycznej. Zobowiązana jest zatem dołożyć najwyższej, możliwej do uzyskania staranności przy realizacji umowy, a także przy jej rozliczaniu. Powoływanie się na brak odczytów liczników w żaden sposób nie uzasadnia zwłoki w rozliczeniu się z klientem. Jeżeli powódka nie uzyskała takich danych od swojego pracownika ( odpowiedniej firmy ) w terminie to jedynie powódka może ponosić za to odpowiedzialność, a nie pozwana.

61 Zgodnie z art. 354 § 1 i 2 k.c. zobowiązania stron powinny być wykonywane zgodnie z ich treścią i w sposób odpowiadający ich celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Działanie powódki nie wyczerpywało tych dyrektyw, a zatem nie sposób było udzielić ochrony jej roszczeniom. Co więcej, pozwana przez cały pozostały terminowo regulowała wszystkie zobowiązania na rzecz powódki, czego powódka nie kwestionowała, zgodnie z wystawianymi fakturami VAT i w tym czasie powódka nigdy nie zgłaszała im konieczności dokonania dopłat z tytułu rzeczywistego zużycia energii.

62 W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że brak terminowego wystawiania przez powódkę faktur VAT za rzeczywiście zużytą energię nie mogło stanowić okoliczności obciążającej pozwaną. Pozwana swoim działaniem bądź zaniechaniem nigdy nie utrudniała powódce podejmowanie takich czynności, a wewnętrzne procedury powódki w tym zakresie były przez nią organizowane na jej własne ryzyko.

63 Sąd Rejonowy uznał, iż pozwana zawsze sumiennie i terminowo regulowała wszelkie należności wynikające z łączących strony umów sprzedaży. Na tej podstawie można przyjąć, iż działoby się tak samo również w przypadku gdyby powód na bieżąco, zaraz po otrzymaniu danych wystawiał faktury VAT rozliczeniowe obejmujące rzeczywiste zużycie energii elektrycznej przez pozwaną. Przede wszystkim kwota, którą byłaby wtedy zobowiązana uregulować pozwana za poszczególne okresu osobno nie byłaby tak uciążliwa dla pozwanej jak jednorazowe obciążenie za wiele okresów łącznie bez możliwości weryfikacji prawidłowości wystawienia faktur. Powódka nie dołożyła należytej staranności, której można było wymagać od podmiotu profesjonalnie zajmującego się sprzedażą energii elektrycznej. To na powódce spoczywał obowiązek dokonania pełnego rozliczenia z pozwanymi w rozsądnym terminie, co wynikało z wymogu dochowania należytej staranności i poszanowania praw kupującego. Powód nie wykonał tego obowiązku i jego roszczenie nie zasługiwało na ochronę.

64 W związku z powyższym roszczenie powoda nie zasługuje na ochronę prawną i powinno zostać oddalone jako bezzasadne ze względu na treść art. 5 k.c. z uwzględnieniem zarzutu przedawnienia w kontekście wymagalności roszczenia.

65 W związku z powyższym, Sąd oddalił powództwo jako bezzasadne.

66 O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., przyjmując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Na zasądzoną od powoda na rzecz pozwanej kwotę 917 zł złożyło się wynagrodzenie fachowego pełnomocnika procesowego oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

67 Sędzia Piotr Kuś