Wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 11 czerwca 2026 r., IV Pa 27/26

wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 11 czerwca 2026 r., IV Pa 27/26

Tekst

1 Sygn. akt IV Pa 27/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 11 czerwca 2026 r.

3 Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

4 Przewodniczący: Sędzia Małgorzata Olichwiruk

5 Protokolant: protokolant sądowy Anna Garcon

6 po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2026 r. w U.

7 na posiedzeniu jawnym

8 sprawy z powództwa G. L.

9 przeciwko S. (...) w U.

10 o zapłatę

11 na skutek apelacji pozwanego

12 od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

13 z dnia 09.01.2026 r. sygn. akt IV P 287/25

14 I. zmienia zaskarżony wyrok:

15 - w punkcie I w ten sposób, że powództwo oddala w całości,

16 - w punkcie III w ten sposób, że odstępuje od obciążania powódki kosztami procesu w części obejmującej koszty zastępstwa procesowego za postępowanie przed sądem I instancji

17 II. odstępuje od obciążania powódki kosztami zastępstwa procesowego za postępowanie przed sądem II instancji.

18 Sędzia Małgorzata Olichwiruk

19 Sygn. akt IV Pa 27/26

Uzasadnienie

20 Powódka G. L. w pozwie przeciwko S. (...)w U. wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 30.952,98 zł wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od 05.06.2017 r., tj. od dnia ustania stosunku służbowego do dnia zapłaty, tytułem odprawy za zwolnienie ze służby w Służbie Celno-Skarbowej w związku z likwidacją lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, w której pełniła służbę.

21 Ponadto wniosła o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.

22 Z ostrożności procesowej wniosła o przywrócenie terminu do złożenia pozwu, albowiem podstawę prawną do żądania zapłaty odprawy dla funkcjonariusza zwolnionego ze służby ustalił ostatecznie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 06.02.2024 r., a wiedzę o tym powódka uzyskała dnia 24.06.2025 r. Dlatego niezwłocznie skierowała wezwanie do dyrektora (...), który pismem z dnia 04.07.2025 r. odmówił wypłaty świadczenia.

23 Formułując podstawę faktyczną powództwa powódka wskazała, że była funkcjonariuszem Służby Celnej od 01.12.1980 r., a od 01.03.2017 r. stała się funkcjonariuszem (...). Od dnia 05.06.2017 r. została „ucywilniona” wobec faktu, że złożono jej propozycję pracy, którą przyjęła. Zdaniem powódki, jej „ucywilnienie” powinno być traktowane prawnie tak jak zwolnienie ze służby. Powyższe fakty w zestawieniu z obowiązującymi przepisami o wypłacie odpraw stanowią, zdaniem powódki, podstawę żądania zapłaty. W uzasadnieniu pozwu powódka rozwinęła swoje stanowisko.

24 Pozwany S. (...)w U. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych.

25 W pierwszej kolejności pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia wskazanego w pozwie. Wskazał, że powódka pismem z dnia 31.10.2019 r. zwróciła się do pozwanego o wypłatę roszczenia dochodzonego w sprawie, w odpowiedzi na uzyskała odmowę. Zdaniem strony pozwanej przedawnienie nastąpiło w 2020 r., po upływie 3 lat od przekształcenia.

26 Pozwany wskazał, że nie ma podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia pozwu, albowiem jest on terminem prawa materialnego.

27 Następnie podniósł, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 06.02.2024 r., wydana w sprawie o sygn. akt III PZP 2/23 nie ma zastosowania w sprawie albowiem niniejszy stan faktyczny jest odmienny od analizowanego w tymże orzeczeniu. W ocenie pozwanego nie doszło do ustania stosunku zatrudnienia, a tym samym powstania prawa do odprawy.

28 Pozwany wskazał również na brak podstaw do żądania odsetek.

29 Wyrokiem z dnia 09.01.2026 r., wydanym w sprawie sygn. IV P 287/25, Sąd Rejonowy w Zielonej Górze IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zasądził od S. (...) w U. na rzecz powódki G. L. kwotę 30.952,98 zł brutto tytułem odprawy wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt I); oddalił powództwo o odsetki w pozostałym zakresie (pkt II); zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1548 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt III).

30 Sąd Rejonowy ustalił, iż powódka G. L. z dniem 15.07.2000 r. została mianowana do służby stałej w U. (...) w A., gdzie od dnia od 01.12.1980 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę jako pracownik organów administracji celnej.

31 Od 01.03.2017 r. powódka z mocy prawa (art. 165 ust. 3 ustawy z dnia 16.11.2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej) stała się funkcjonariuszem S. (...)w U..

32 Pismem z 24.05.2017 r. złożono powódce propozycję, o której mowa w art. 165 ust. 7 ustawy z dnia 16.11.2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, określającą warunki zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej w I. (...) w U. – umowa o pracę na czas nieokreślony.

33 Pismem z 5.06.2017 r. powódka oświadczyła, że przyjmuje propozycję zatrudnienia.

34 Pismami z dnia 31.10.2019 r. i 25.06.2025 r. powódka skierowała do Dyrektora I. (...)w U. wniosek o wypłatę świadczenia należnego w związku ze zniesieniem jednostki organizacyjnej – odprawy, w wysokości sześciu uposażeń miesięcznych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, w odpowiedzi na co każdorazowo otrzymywała stanowisko odmowne.

35 Powódka nie złożyła do sądu zawezwania do próby ugodowej.

36 W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, Sąd Rejonowy uznał powództwo za zasadne w przeważającej części.

37 Wskazano, iż spór w sprawie ograniczał się wyłącznie do oceny, czy w powyższych okolicznościach powódka w sensie prawnym została zwolniona ze służby, a tym samym – czy należy jej się odprawa z tego tytułu.

38 W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy wskazał, że Krajową Administrację Skarbową powołano na mocy ustawy z dnia 16.11.2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 615 ze zm.), kierując się dążeniem do skonsolidowania administracji w miejsce funkcjonujących: administracji podatkowej, kontroli skarbowej i Służby Celnej. Uregulowanie kwestii mających na celu skuteczne i sprawne wejście w życie przepisów dotyczących Krajowej Administracji Skarbowej nastąpiło w ustawie z dnia 16.11.2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. 2016 r.,1948 ze zm., dalej p.w. KAS).

39 Zgodnie z art. 165 ust. 3 p.w. KAS, pracownicy zatrudnieni w izbach celnych oraz urzędach kontroli skarbowej oraz funkcjonariusze celni pełniący służbę w izbach celnych albo w komórkach urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych stają się z dniem wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1 (ustawy o KAS), z zastrzeżeniem art. 170, odpowiednio pracownikami zatrudnionymi w jednostkach organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej albo funkcjonariuszami S. (...) pełniącymi służbę w jednostkach KAS i zachowują ciągłość pracy i służby. W sprawach wynikających ze stosunku pracy i stosunku służbowego stosuje się przepisy dotychczasowe.

40 U powódki skutek ten nastąpił od 01.03.2017 r., gdy powódka z mocy prawa stała się funkcjonariuszką S. (...) w I. (...) w U..

41 Zgodnie z art. 165 ust. 7 p.w. KAS, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, dyrektor izby administracji skarbowej oraz dyrektor Krajowej Szkoły Skarbowości składają odpowiednio pracownikom oraz funkcjonariuszom, w terminie do 31.05.2017 r., pisemną propozycję określającą nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby, która uwzględnia posiadane kwalifikacje i przebieg dotychczasowej pracy lub służby, a także dotychczasowe miejsce zamieszkania.

42 Powódka otrzymała taką propozycję zatrudnienia – na czas nieokreślony w I. (...) w U., a pismem z dnia 05.06.2017 r. propozycję przyjęła, co wywołało skutek określony w art. 171 ust. 1 p.w. KAS, stanowiący, że w przypadku przyjęcia propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby, z dniem określonym w propozycji, dotychczasowy:

43 1) stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo określony,

44 2) stosunek służby w służbie przygotowawczej albo stałej

45 – przekształca się odpowiednio w stosunek pracy albo służby w S. (...), odpowiednio na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo określony, mianowania do służby przygotowawczej albo służby stałej.

46 Sąd Rejonowy odniósł się do istoty sporu w niniejszej sprawie, którą – w innej, choć analogicznej sprawie – zawarto w zagadnieniu prawnym przekazanym postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z 06.03.2023 r., sygn. akt VII Pa 28/22: czy funkcjonariuszowi służby celnej, który zgodnie z art. 165 ust. 3 p.w. KAS stał się funkcjonariuszem S. (...), pełniącym służbę w jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję, o jakiej mowa w art. 165 ust. 7 p.w. KAS, określającą nowe warunki zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, stając się, zgodnie z art. 171 ust. 1 p.w. KAS, pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie umowy o pracę, przysługuje – w związku z zakończeniem służby – per analogiam prawo do odprawy pieniężnej w oparciu o zawarte w powołanym akcie prawnym przepisy regulujące stany podobne – w tym wypadku art. 170 ust. 4 w zw. z ust. 1 p.w. KAS oraz w zw. z art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27.08.2009 r. o Służbie Celnej? Czy też z powodu enumeratywnego wyliczenia zawartego w art. 170 ust. 1 p.w. KAS, wskazującego jakie sytuacje należy uznać za tożsame z likwidacją urzędu albo zniesienia jednostki administracyjnej, należy stwierdzić, że sytuacja wskazanych funkcjonariuszy jest inna aniżeli osób, którym nie zaproponowano propozycji dalszej służby (pracy) lub odmówili ich podjęcia i wobec powyższego a contrario odprawa pieniężna im nie przysługuje? Czy ewentualnie ww. funkcjonariuszowi przysługuje odprawa, o której mowa w art. 250 ust. 4 ustawy z dnia 16.11.2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej na zasadach i w wysokości określonych w ust. 1-3 ww. przepisu?

47 Rozstrzygając to zagadnienie, Sąd Najwyższy podjął uchwałę z 06.02.2024 r., sygn. akt III PZP 2/23, o następującej treści: funkcjonariuszowi służby celnej, który zgodnie z art. 165 ust. 3 p.w. KAS stał się funkcjonariuszem S. (...) pełniącym służbę w jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję, o jakiej mowa w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie umowy o pracę, przysługuje – w związku z zakończeniem służby – prawo do odprawy pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27.08.2009 r. o Służbie Celnej, w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej).

48 Sąd Rejonowy przytoczył art. 163 ust. 4 nieobowiązującej już ustawy z 27.08.2009 r. o Służbie Celnej, w myśl którego funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, przysługuje odprawa na zasadach i w wysokości określonych w ust. 1-3. Z kolei art. 170 p.w. KAS podaje, że stosunki pracy osób zatrudnionych w jednostkach KAS, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 2, 3 i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, oraz stosunki służbowe osób pełniących służbę w jednostkach KAS, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, wygasają: 1) z dniem 31.08.2017 r., jeżeli osoby te w terminie do 31.05.2017 r., nie otrzymają pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby; 2) po upływie trzech miesięcy, licząc od miesiąca następującego po miesiącu, w którym pracownik albo funkcjonariusz złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby, jednak nie później niż 31.08.2017 r. (ust. 1). W przypadku, o którym mowa w ust. 1, wygaśnięcie stosunku służbowego funkcjonariusza traktuje się jak zwolnienie ze służby (ust. 3). W przypadku, o którym mowa w ust. 1, pracownikom oraz funkcjonariuszom przysługują świadczenia należne odpowiednio w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3 – czyli ustawie z 2009 r. o Służbie Celnej (ust. 4).

49 Uchwała, zgodnie z którą funkcjonariuszowi w identycznej sytuacji prawnej, jak powódka, przysługuje ww. odprawa, jest dla niniejszego sądu w pełni przekonująca i ostatecznie rozstrzyga wszelkie wątpliwości zaistniałe w orzecznictwie lub wyrażane przez stronę pozwaną w niniejszej sprawie.

50 Sąd Rejonowy uznał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu uchwały za w pełni przekonującą, a ponadto zauważył, że zgodnie z art. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 08.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 622), Sąd Najwyższy jest organem władzy sądowniczej, powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez zapewnienie zgodności z prawem i jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i sądów wojskowych przez rozpoznawanie środków odwoławczych oraz podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne. Choć więc uchwała nie wiąże niniejszego sądu w rozpatrywanej tu sprawie, to jednak odstąpienie od wykładni w niej przedstawionej musiałoby zostać poprzedzone dogłębną i przekonującą argumentacją natury jurydycznej, do czego nie ma podstaw. Sąd Rejonowy w pełni podzielił stanowisko wyrażone w uchwale, uznając, że jest ona w pełni aktualna i znajduje bezpośrednie przełożenie na realia niniejszej sprawy.

51 Dalej Sąd Rejonowy przytoczył najważniejsze argumenty na poparcie powyższego stanowiska. Wskazał, że Sąd Najwyższy powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, z którego wynika, iż zawierając umowę o pracę – strony stosunku służbowego jednocześnie przyjmują, iż ulega zakończeniu dotychczasowy administracyjnoprawny stosunek służbowy funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Nie jest to jednak „przekształcenie”, w którym nowy stosunek pracy zastępuje poprzedni, czyli przykładowo jak w odnowieniu z art. 506 k.c., lecz sytuacja, w której poprzedni stosunek służby ulega zakończeniu i strony zawierają nowy (odrębny) stosunek prawny (stosunek pracy). Wybór zatrudnienia pracowniczego nie oznacza zatem, że stosunek służbowy nie kończy się. Ustanie w takiej sytuacji stosunku służbowego, wynikające w istocie z uzgodnienia, że funkcjonariusz będzie zatrudniony jako pracownik, uzasadnia stwierdzenie, że dochodzi do zwolnienia z dotychczasowej służby (uchwała Sądu Najwyższego z 19.02.2020 r., III PZP 7/19, postanowienie Sądu Najwyższego z 04.02.2021 r., sygn. akt II PSKP 6/21). Z p.w. KAS wynika, że wygaśnięcie stosunku służbowego funkcjonariusza, który nie otrzymał propozycji zatrudnienia oraz funkcjonariusza, który odmówił propozycji zatrudnienia traktuje się jako zwolnienie ze służby w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej. W aspekcie prawa do otrzymania świadectwa służby funkcjonariusz S. (...) który przyjął propozycję pracowniczego zatrudnienia nie może być w innej (gorszej) sytuacji, czyli pozostać bez świadectwa służby (tak: uchwała III PZP 7/19). Istnieje zatem możliwość uznania takiego samego zapatrywania w odniesieniu do prawa do odprawy pieniężnej i wypełnienia luki w drodze analogii przez przyjęcie, że funkcjonariuszowi (...), którego stosunek służbowy wygasł a następnie uległ „przekształceniu” w stosunek pracy na podstawie art. 171 ust. 1 p.w. KAS, przysługuje odprawa na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 3 i 4 p.w. KAS. Podstawa do przyjęcia poglądu o przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawowych, uwzględniających zasadę równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy dostrzegł przy tym, że funkcjonariusz, który przyjął propozycję nawiązania umowy o pracę, utrzymuje (kontynuuje) zatrudnienie, a więc jest w „lepszej” sytuacji (w każdym razie odmiennej) niż funkcjonariusz (pracownik), którego stosunek służbowy (stosunek pracy) wygasł wobec nieotrzymania propozycji dalszej służby (pracy) lub odmowy ich podjęcia. Należy jednak mieć na względzie, że wygaśnięcie stosunku służbowego w ramach tzw. „ucywilnienia” powoduje dla funkcjonariusza pozostającego w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę cały szereg niekorzystnych konsekwencji uzasadniających odprawę za „utratę munduru” (na przykład niemożność nabycia prawa do emerytury na zasadach przysługujących funkcjonariuszom). W ocenie Sądu Najwyższego, podstawa do przyjęcia poglądu o przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawowych, uwzględniającej zasadę równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne. Sąd Najwyższy stanął zatem na stanowisku, zgodnie z którym, mimo że prawo do odprawy nie wynika wprost z art. 170 ust. 1 p.w. KAS, konieczne jest odstąpienie od jego wykładni językowej na rzecz wykładni funkcjonalnej i systemowej. Taka możliwość wynika z analizy orzeczeń Sądu Najwyższego, w których podkreśla się trafnie, że odejście od wyników wykładni językowej jest uzasadnione wtedy, gdy prowadzi ona do absurdu albo do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji lub gdy zachodzi sprzeczność jej wyników z podstawowymi założeniami systemu prawnego albo niemożność jej akceptacji ze względów moralnych lub społecznych. W ocenie Sądu Najwyższego, odprawa w służbach mundurowych ma charakter gratyfikacji za wieloletnią służbę dla Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to dodatkowym uzasadnieniem dla jej wypłaty osobie, która w sposób niezawiniony i wbrew swojej woli służbę tę kończy. W przypadku funkcjonariusza, którego służba na skutek przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia na stanowisku w ramach korpusu służby cywilnej uległa zakończeniu i który utracił szereg uprawnień składających się na tzw. „prawo do munduru”, konieczne jest zrekompensowanie mu dotychczasowych szczególnych warunków służby związanych z pracą w formacji mundurowej. Dlatego uzasadnione jest odstąpienie od rezultatów wykładni gramatycznej, szczególnie biorąc pod uwagę konstytucyjną zasadę równości w zakresie ochrony praw majątkowych. Sąd Najwyższy wskazał, że art. 64 ust. 2 Konstytucji RP jest uznaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego podstawą uzasadniającą przyznanie świadczenia funkcjonariuszom (por. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26.01.2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 227). Sąd Najwyższy zauważył, że w wyroku z 27.04.2022 r., I PSKP 64/21, Sąd Najwyższy przedstawił już podobną wykładnię, że funkcjonariusza S. (...) którego stosunek służbowy wygasł a następnie uległ „przekształceniu” w stosunek pracy na podstawie p.w. KAS, należy traktować tak samo, jak funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł wobec nieotrzymania propozycji dalszej służby lub odmowy jej podjęcia.

52 Dodatkowo w uzasadnieniu uchwały z 06.02.2024 r. Sąd Najwyższy nie zgodził się ze stanowiskiem, że skoro funkcjonariusz nawiązuje stosunek pracy w ramach Krajowej Administracji Skarbowej, to jego sytuacja jest jakościowo lepsza od sytuacji funkcjonariusza, który odrzucił przedstawioną mu propozycję. Sytuacja tych dwóch funkcjonariuszy jest analogiczna w zakresie wygaśnięcia stosunku służbowego, zarówno jeden, jak i drugi tracą swój status funkcjonariusza (...), a w konsekwencji związane z nim przywileje (jak również obowiązki). Kwestia ta nie może być bagatelizowana, pamiętać bowiem należy, że stosunek służby jest stosunkiem prawnym o szczególnym charakterze, powiązanym z pewnymi doniosłymi obowiązkami, ale gwarantującym równocześnie pewne szczególne uprawnienia (o rozmaitym charakterze – wynagrodzeniowym, emerytalnym, zaopatrzeniowym, czy związanym z posiadaniem stopnia służbowego oraz stabilnością zatrudnienia). W momencie wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusz jest tych uprawnień pozbawiany, w dodatku wbrew pewnemu zobowiązaniu państwa, które gwarantowało funkcjonariuszowi stabilizację i w zasadzie dożywotnią możliwość korzystania z uprawnień związanych z pełnioną przez niego służbą. Nie ma przy tym znaczenia, czy po tym wygaśnięciu stosunku służbowego, nawiązywany jest z byłym już funkcjonariuszem stosunek pracy w ramach KAS, czy też zmuszony on jest poszukiwać innej pracy. Wygaśnięcie stosunku służbowego i utrata uprawnień stają się bowiem faktem, zaproponowanie zatrudnienia pracowniczego naturalnie pomniejsza negatywne skutki ekonomiczne po stronie funkcjonariusza, powoduje, że nie musi on poszukiwać zatrudnienia, jednak nie powoduje przywrócenia uprawnień związanych ze stosunkiem służbowym. Ustawodawca niestety nie dostrzegł wskazanych powyżej skutków zaproponowania i przyjęcia przez funkcjonariusza zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na tyle wyraźnie, by przewidzieć expressis verbis prawo do odprawy w tego rodzaju sytuacjach, nie oznacza to jednak, że prawo takie nie przysługuje. Jest to bowiem przypadek, w którym pewna luka legislacyjna może zostać wypełniona przez sięgnięcie do innych (niż językowa) metod wykładni. A w tym akurat przypadku, zarówno wykładnia systemowa, jak i wykładnia celowościowa dokonywane w oparciu o treść przepisów ustaw wprowadzających KAS, jak również uchylanej ustawy o Służbie Celnej, czy w końcu art. 64 ust. 2 Konstytucji RP pozwalają na przyjęcie, że w przypadku wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza (...), a następnie nawiązania z nim stosunku pracy na podstawie umowy o pracę zawartą z tą Służbą funkcjonariuszowi przysługuje również odprawa pieniężna na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 p.w. KAS.

53 Zgodnie z art. 163 ust. 4 uchylonej ustawy o Służbie Celnej funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, przysługuje odprawa na zasadach i w wysokości określonych w ust. 1-3 tego artykułu. Przepis ten odnosi się bezpośrednio do zniesienia lub reorganizacji jednostki organizacyjnej, nie zaś do likwidacji i przekształcenia całej (...), nie budzi jednak wątpliwości Sądu Najwyższego, że w takiej sytuacji, jak będąca podstawą dla rozpatrywanego zagadnienia prawnego, do funkcjonariusza per analogiam znajdzie odpowiednie zastosowanie art. 170 ust. 4 p.w. KAS, który przyznaje świadczenia należne w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej. Wynika to ze wskazanego powyżej faktu tożsamości sytuacji funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł z uwagi na nieprzyjęcie zaproponowanych warunków, jak również z uwagi na ich przyjęcie i nawiązanie w miejsce wygasłego stosunku służbowego, stosunku pracy. Tym samym funkcjonariuszowi należna jest odprawa na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej.

54 Wszystkie powyższe argumenty w ocenie Sądu Rejonowego, uzasadniają roszczenie powódki wywiedzione w niniejszej sprawie, w zakresie wyliczonym przez stronę pozwaną.

55 Sąd Rejonowy wskazał, że nie uznał zarzutu przedawnienia, podniesionego przez stronę pozwaną.

56 Wyjaśnił, że do odprawy zasądzonej na rzecz powódki w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 252 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, ulokowany w jej dziale VI, rozdział 6 –„Uposażenie i inne świadczenia pieniężne funkcjonariuszy”. Przepis ten, z uwagi na treść i systematykę aktu prawnego, odnosi się do „uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych” wskazanych w tym rozdziale. Tymczasem świadczenie zasądzone na rzecz powódki wynika z art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27.08.2009 r. o Służbie Celnej w zw. ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Ustawa o KAS nie reguluje przedawnienia tej odprawy.

57 Jak wynika z art. 277 ustawy o KAS, spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 276 ust. 1 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Przeniesienie tych spraw na drogę sądową tym bardziej uzasadnia stosowanie przez sąd pracy przepisów o przedawnieniu stosowanych w sprawach z zakresu prawa pracy. Chodzi o art. 291 § 1 k.p., zgodnie z którym roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

58 Roszczenie o odprawę stało się wymagalne dzień po zakończeniu służby, czyli w przypadku powódki – 05.06.2017 r. Niewątpliwie więc na dzień wniesienia niniejszego pozwu było przedawnione.

59 Sąd Rejonowy jednak uznał zarzut pozwanego za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.). Funkcjonariusze nie ze swojej winy podlegali zmianom i przekształceniom w zakresie ich stosunków służbowych (pracy). Skomplikowany stan prawny mógł budzić w nich wątpliwości interpretacyjne. Pozostawali oni w kilkuletnim stanie „zawieszenia”, pozbawieni pewności co do swojego statusu służbowego (zawodowego) i swoich praw. Kilkuletnie opóźnienie w skutecznym dochodzeniu roszczeń nie jest wynikiem opieszałości funkcjonariuszy, lecz niejasną sytuacją prawną spowodowaną przez luki ustawowe. Powódka wskazywała na uchwałę Sądu Najwyższego z 06.02.2024 r., sygn. akt III PZP 2/23, która również dla tutejszego sądu stanowi kluczowy argument przy rozstrzyganiu sprawy. Roszczenie powódki jest w pełni uprawnione i słuszne, dlatego sąd nie widzi żadnych podstaw, by z jakichkolwiek względów odstępować od udzielenia powódce należnej jej ochrony prawnej.

60 Mając powyższe na względzie, na podstawie powołanych wyżej przepisów, Sąd Rejonowy orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

61 W zakresie żądania zapłaty odsetek sąd uznał roszczenie za uzasadnione jedynie w części. Zgodnie z art. 165 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, w przypadku zwłoki w wypłacie uposażenia, innych świadczeń oraz należności pieniężnych funkcjonariuszowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia, w którym uposażenie, inne świadczenie lub należność pieniężna stały się wymagalne. Ustalając wymagalność odprawy na dzień 05.06.2017 r. w istocie sąd stwierdził upływ okresu przedawnienia, o czym była mowa powyżej. Nieuwzględnienie zarzutu przez sąd powoduje, że wyrok pierwszej instancji kształtuje ponownie po stronie powódki prawo do zaspokojenia roszczenia. Słuszne, i na takich samych zasadach jak nie uwzględniono zarzutu przedawnienia, jest przyznanie powódce odsetek od ogłoszenia wyroku, ponieważ dopiero niniejszy wyrok usunie ostatecznie stan niepewności prawnej co do roszczeń powódki. Podkreślić trzeba, że w systemie prawa stanowionego, cechującego demokratyczne państwo prawa, jego jakość doprowadziła do powszechnego funkcjonowania swojego rodzaju precedensu. Powołana powyżej uchwała Sądu Najwyższego określiła istnienie uprawnienia funkcjonariuszy do odprawy i ukształtowała rozumienie przepisów.

62 O kosztach procesu orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, wyrażoną w art. 98 k.p.c. Na koszty poniesione przez powódkę składała się opłata od pozwu w kwocie 1 548,00 zł, którą uiściła zgodnie z wezwaniem (wynikającym z uchwały Sądu Najwyższego z 15.04.2025 r., sygn. akt III PZP 7/24).

63 Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany, zaskarżając ten wyrok w zakresie punktów I i III wyroku, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

64 1) art. 291 § 1 k.p. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż roszczenie uległo przedawnieniu na podstawie tego przepisu, podczas gdy charakter roszczenia będącego przedmiotem postępowania ma charakter administracyjnoprawny, a zatem do jego przedawnienia zastosowanie powinien znaleźć art. 252 ust. 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, zwanej dalej „uKAS", co skutkowało błędnym określeniem podstawy prawnej przedawnienia, pomimo że sam wniosek o jego zaistnieniu był słuszny i zgodny z argumentacją pozwanej — różnica dotyczy wyłącznie błędnego przyjęcia reżimu prawa pracy, zamiast właściwego reżimu prawa administracyjnego, a to skutkowało niezasadnym zasądzeniem odprawy na rzecz powódki;

65 2) art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej w zw. z art. 170 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, zwanej dalej uwKAS, poprzez niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do błędnego uznania przez sąd, iż w przypadku przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy dochodzi do zwolnienia ze służby w rozumieniu art. 163 ust. 4 uSC lub wygaśnięcia stosunku służbowego w rozumieniu art. 170 ust. 1 uwKAS, a w konsekwencji - do przyjęcia, iż funkcjonariuszowi przysługuje odprawa pieniężna na podstawie wskazanych przepisów, podczas gdy przekształcenie stosunku służbowego w stosunek pracy stanowi odrębną instytucję prawną, której istotą jest kontynuacja zatrudnienia, a nie jego zakończenie, jak ma to miejsce przy zwolnieniu lub wygaśnięciu, tym samym, brak było podstaw do przyznania odprawy, która przysługuje wyłącznie w razie ustania służby i zakończenia świadczenia pracy, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło;

66 3) art. 277 w związku z art. 276 ust. 1 oraz art. 252 ust. 1 uKAS, poprzez ich błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na niewłaściwym przyjęciu, że skoro przepis art. 277 uKAS w powiązaniu a contrario z art. 276 ust. 1 uKAS przyznaje właściwość sądowi powszechnemu właściwemu do spraw z zakresu prawa pracy, to znajduje to również przełożenie na materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, a tym samym uzasadnia stosowanie przepisów prawa pracy (w szczególności art. 291 § 1 k.p. oraz art. 295 § 1 k.p.), podczas gdy powołane przepisy regulują wyłącznie właściwość sądu, a nie zakres zastosowania przepisów prawa materialnego, co doprowadziło do nieuprawnionego zastosowania przepisów kodeksu pracy w sprawie, która ma charakter administracyjny (roszczenie o wypłatę odprawy z tytułu stosunku służbowego funkcjonariusza KAS) i tym samym do niezasadnego pominięcia art. 252 ust. 1 uKAS, który stanowi właściwą materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 252 ust. 1 uKAS, to prawidłowo stwierdziłby, że dochodzone roszczenie (odprawa) było przedawnione i nienależne, a w konsekwencji oddaliby powództwo w całości;

67 4) naruszenie art. 8 k.p. poprzez jego niezasadne zastosowanie i niesłuszne przyjęcie przez sąd, że podniesienie zarzutu przedawnienia w niniejszej sprawie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy nie zaistniały żadne wyjątkowe okoliczności uzasadniające pozbawienie pozwanej możliwości powołania się na ten zarzut, przeciwnie - okoliczności sprawy, w tym wieloletnie zwlekanie ze skierowaniem sprawy na drogę postępowania sądowego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego czynią zarzut przedawnienia szczególnie zasadnym i podlegającym uwzględnieniu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby sąd I instancji nie zastosował art. 8 k.p., to prawidłowo stwierdziłby, że dochodzone roszczenie (odprawa) było przedawnione i nienależne, a w konsekwencji oddaliłby powództwo w całości;

68 5) art. 252 ust. 4 uKAS poprzez jego niezastosowanie oraz błędne zasądzenie odsetek od dnia uprawomocnienia się wyroku, mimo że roszczenie odsetkowe uległo przedawnieniu i powinno zostać oddalone w całości. Sprawa ma charakter administracyjny (roszczenie o wypłatę odprawy z tytułu stosunku służbowego), wobec czego nie znajdują w niej zastosowania przepisy prawa pracy. Wskazane przepisy regulują jedynie właściwość sądu, a nie podstawy materialnoprawne. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 252 ust. 4 uKAS zamiast art. 165 ust. 4 uchylonej ustawy o Służbie Celnej, nie zasądziłby nienależnych i przedawnionych odsetek, nawet od dnia uprawomocnienia się orzeczenia,

69 6) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie dowolnej, a nie wszechstronnej oceny materiału sprawy polegające na przyjęciu, że uchwała Sądu najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r. sygn. III PZP 2/23, otworzyła stronie powodowej możliwość dochodzenia roszczenia w niniejszej sprawie, podczas gdy uchwała ta dotyczyła odmiennego stanu faktycznego oraz roszczenia nieprzedawnionego, a ponadto jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 2 grudnia 2025 r. sygn. II PSK 54/25 – uchwała nie kreuje daty wymagalności roszczenia ani nie wpływa na bieg terminu przedawnienia, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia i doprowadziło do zasądzenia dochodzonego roszczenia,

70 7) naruszenie art. 98 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz niezastosowanie art. 94 i art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2995 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , polegające na bezpodstawnym obciążeniu pozwanego kosztami procesu w całości w postaci opłaty od pozwu mimo, że strona powodowa korzystała z ustawowego zwolnienia od jej uiszczenia, a zwolnienie Skarbu Państwa od ponoszenia opłat sądowych ma charakter bezwzględny i obejmuje wszystkie czynności procesowe podejmowane w sprawach mieszczących się w zakresie tego zwolnienia, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia i doprowadziło do zasądzenia dochodzonego roszczenia.

71 Wobec powyższych zarzutów, strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów postępowania za I i II, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

72 W uzasadnieniu znalazło się rozwinięcie powyższych zarzutów.

73 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

74 Apelacja pozwanego okazała się zasadna, co skutkować musiało zmianą zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa.

75 Na wstępie podnieść trzeba, że Sąd Rejonowy orzekał w niespornym, co do wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, stanie faktycznym. W konsekwencji, wobec pełnej aprobaty dla ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy, nie zachodzi potrzeba powtarzania tych ustaleń (por. wyroki Sądu Najwyższego z 14.02.2013 r., sygn. II CSK 292/12, z 24.02.2021 r., sygn. akt III USKP 33/21 oraz art. 387 § 2¹ k.p.c.).

76 Sąd Okręgowy w pełni podziela również stanowisko sądu I instancji co do tego, iż powódka nabyła prawo do spornego świadczenia. W tej kwestii należy w pełni przychylić się do argumentacji Sądu Rejonowego i Sąd Okręgowy przyjmuje tą argumentację za własną.

77 Implementacja dotyczy w szczególności zaprezentowanej wykładni powołanych przepisów dotyczących reorganizacji Służby Celnej oraz związanego z tym przekształcenia stosunku służbowego funkcjonariuszy, analizy orzecznictwa odnośnie tej kwestii oraz analizy indywidualnej sytuacji prawnej powódki co do okresów i warunków zatrudnienia w Służbie Celnej, a następnie Krajowej Administracji Skarbowej.

78 Podkreślić należy za Sądem Rejonowym, że wszelkie wątpliwości interpretacyjne w zakresie wykładni powołanych przez ten sąd przepisów, na podstawie których prawo do odprawy zostało przez powódkę nabyte, rozstrzygnięto uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 06.02.2024 r., sygn. III PZP 2/23.

79 Zasadnie też sąd I instancji przyjął, że roszczenie powódki na dzień wniesienia pozwu było przedawnione, a strona pozwana zarzut przedawnienia podniosła.

80 Nadmienić w tym miejscu trzeba, dodatkowo nawiązując do kwestii przedawnienia, że powódka nie przerwała biegu przedawnienia, nie podjęła bowiem żadnych czynności przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.), w szczególności nie wystąpiła na drogę sądową z zawezwaniem do próby ugodowej. Prawo do odprawy wynika z art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej (do którego odsyłają p.w.uKAS), zatem zgodnie z art. 165 ust. 3 pkt 1 tej ustawy, bieg przedawnienia roszczenia z tytułu uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych przerywa każda czynność przed kierownikiem urzędu, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia.

81 Na ocenę, że mamy do czynienia z roszczeniem przedawnionym, nie wpłynęło więc pisma powódki złożone do Dyrektora I. (...) w U. z dnia 31.10.2019 r. oraz z dnia 24.02.2020 r., zawierające żądanie wypłaty odprawy. W/w pisma wprawdzie przerwały bieg przedawnienia, jednakże od daty złożenia tych pism i tak upłynęło już 3 lata. Nawet gdyby liczyć termin ponownego rozpoczęcia biegu przedawnienia od daty udzielenie odpowiedzi powódce przez Dyrektora I. (...)w U. (pisma z dnia 27.11.2019 r., z dnia 28.04.2020 r.) – to i tak na dzień złożenia powództwa w niniejszej sprawie dawno upłynął trzyletni termin, co skutkowało przedawnieniem roszczenia.

82 W orzecznictwie nie budzi wątpliwości możliwość uznania co do zasady, że podniesienie zarzutu przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Stosowanie art. 8 k.p. lub art. 5 k.c. pozwala na rozwiązanie w sytuacjach wyjątkowych kolizji dwu wartości: prawa do uzyskania ochrony sądowej oraz pewności stosunków prawnych, wzmacnianej instytucją przedawnienia (zob. wyroki SN: z 8.11.2002 r., III CKN 1115/00; z 6.05.2010 r., II CSK 536/09, z 12.12.2007 r., V CSK 334/07).

83 Jednocześnie jednak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, że nadużywanie art. 8 k.p. lub art. 5 k.c. w odniesieniu do zarzutu przedawnienia oznacza zanegowanie funkcji, jaką spełnia instytucja przedawnienia i może doprowadzić do zburzenia zamysłu legislacyjnego, który legł u podstaw tej instytucji. Podkreśla się, że sąd może uznać zgłoszony zarzut przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego jedynie "w wyjątkowych okolicznościach", "w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach", "w wyjątkowo rażących i rzadkich okolicznościach", "zupełnie wyjątkowo" (por. np. wyrok SA w Białymstoku z 15.11.2019 r., I ACa 398/2019, wyrok SA w Gdańsku z 21.11.2017 r., V ACa 697/16).

84 W orzecznictwie Sądu Najwyższego od lat prezentowany jest także pogląd, że uwzględnienie zarzutu przedawnienia może być uznane za naruszające art. 8 k.p. lub 5 k.c. tylko w sytuacjach wyjątkowych i jeśli przekroczenie terminu przedawnienia jest niewielkie (zob. np. wyrok SN z 21.03.2017 r. I CSK 447/15, wyrok SN z 9.11.2016 r. II CSK 93/16, czy ostatnio postanowienie SN z 2.12.2025 r. II PSK 54/25).

85 W świetle prawa do sądu ustanowionego w art. 45 Konstytucji RP nie powinno budzić wątpliwości, że sądy powszechne właściwe do rozpoznania sprawy o odprawę są uprawnione do badania, czy w określonej sprawie zachodzą „wyjątkowe okoliczności” pozwalające kierownikowi jednostki organizacyjnej nie uwzględnić terminu przedawnienia (art. 252 ust. 1 KAS oraz art. 165 ust. 2 u.s.c.). Niewątpliwie podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi realizację prawa podmiotowego strony pozwanej i jako takie otwiera możliwość nieuwzględnienia takiego zarzutu przez sąd na podstawie art. 5 k.c. (art. 8 k.c.) Należy podkreślić, że może to nastąpić jedynie wyjątkowo, gdy zostanie wykazane, że bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczeń była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie maja okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego. W szczególności znaczenia ma charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Jednocześnie należy wskazać na potrzebę analizowania przyczyn leżących po stronie wierzyciela, który z roszczeniem nie wystąpił w terminie, w kontekście ich usprawiedliwionego okolicznościami charakteru (postanowienie SN z 04.02.2026 r. I PSK 155/26).

86 Jak wskazano w postanowieniu Sadu Najwyższego z dnia 02.12.2025 r. (sygn. II PSK 54/25) - przyjęcie, że w danej sprawie ze względu na całokształt okoliczności, skorzystanie przez zobowiązanego z zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego, ma charakter uznaniowy, a zatem jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu orzekającego.

87 Odnosząc powyżej przytoczone wypowiedzi orzecznictwa do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że możliwość uznania podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wyłącza rozmiar przekroczenia przez powódkę terminu przedawnienia. W sytuacji, gdy termin przedawnienia roszczenia powódki wynosił trzy lata, co oznacza, że w związku z ustaloną przez Sąd I instancji datą wymagalności roszczenia na 05.06.2017 r., z pozwem w niniejszej sprawie powódka wystąpiła dopiero 06.08.2025 r., a więc po upływie prawie dwukrotności terminu przedawnienia. Jak wyżej wskazano, ewentualne nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia na podstawie art. 8 k.p. lub art. 5 k.c., w pierwszej kolejności warunkuje co najwyżej niewielki rozmiar przekroczenia terminu przedawnienia.

88 Generalnie słusznie Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, iż ze względu na niepewną sytuację prawną funkcjonariuszy Służby Celnej, wytworzoną przez ustawodawcę na skutek wprowadzania norm niejednoznacznych interpretacyjnie, wynikających z przepisów wymagających skomplikowanych metod wykładni – co potwierdza treść i uzasadnienie powołanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 06.02.2024 r. - zaakceptowanie w sytuacji funkcjonariuszy skuteczności zarzutu przedawnienia, może naruszać zasady współżycia społecznego. Sytuacja prawna funkcjonariuszy w odniesieniu do ich roszczeń o odprawę była bowiem w roku 2017 obiektywnie i realnie niepewna z powodu wadliwego funkcjonowania Państwa w zakresie stanowienia prawa, właśnie ze względu na jakość legislacji.

89 Była to sytuacja na tyle niejednoznaczna, że początkowo sądy powszechne wydawały rozbieżne orzeczenia w tej nieincydentalnej kwestii.

90 Przyjmując za trafne wywody Sądu Rejonowego co do tego, że istniały podstawy do analizy zasadności zarzutu przedawnienia roszczeń funkcjonariuszy Służby Celnej, którzy w roku 2017 byli w sytuacji takiej jak powódka, przez pryzmat klauzuli generalnej z art. 8 k.p., podkreślić jednak należy, że choć słusznie dostrzegając ten problem, Sąd Rejonowy nie odniósł go jednak do indywidualnych okoliczności dotyczących sposobu dochodzenia roszczenia przez powódkę.

91 Tym zagadnieniem Sąd Rejonowy w ogóle się nie zajął, co spowodowało wadliwość jego rozstrzygnięcia.

92 Powyższe podstawy nie trwają jednak wiecznie, w szczególności, że w lutym 2024 r. (oraz kilka miesięcy po dacie uchwały SN), sytuację prawną funkcjonariuszy w zakresie dochodzonego roszczenia można było uznać za już wyjaśnioną.

93 Nadmienić można, że już wówczas stanowisko Sądu Okręgowego w Zielonej Górze w tej kwestii, wyrażone w licznych sprawach innych byłych funkcjonariuszy Służby Celnej, było utrwalone i jednolite, a jednocześnie zgodne z tezami tej uchwały.

94 W sprawie fakty są natomiast takie, że po ogłoszeniu uchwały z dnia 06.02.2024 r., powódka dopiero w dniu 25.06.2025 r. złożyła Dyrektorowi I. (...) w U. wniosek o wypłatę odprawy za zwolnienie ze służby w związku z likwidacją lub reorganizacją jednostki organizacyjnej w której pełniła służbę – w wysokości sześciokrotnego miesięcznego uposażenia, wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od 06.06.2017 r. do dnia zapłaty.

95 Z pozwem o odprawę wystąpiła natomiast w dniu 06.08.2025 r., kiedy to od daty wymagalności roszczenia upłynęło ponad 8 lat.

96 Zatem od lutego 2024 r., powódka prawie przez dwa lata zwlekała z dochodzeniem swojego prawa przed sądem, a pozew złożyła w czasie, kiedy bez wątpienia – od wielu miesięcy – nie można było już kwalifikować podstawy prawnej roszczenia jako wątpliwej, a tym samym przestała istnieć sytuacja wyjątkowa, uzasadniająca odmowę uwzględnienia zarzutu przedawnienia ze względu na zasady współżycia społecznego.

97 Z tych właśnie względów, przychylając się do podniesionego przez pozwanego, trafnego zarzutu przedawnienia, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku.

98 O kosztach procesu w punkcie I (orzeczenie dotyczące kosztów zastępstwa procesowego przed sądem I instancji) i II sentencji (orzeczenie dotyczące kosztów zastępstwa procesowego przed sądem II instancji) postanowiono na podstawie art. 102 k.p.c., mając na względzie szczególne okoliczności sprawy, polegające na tym, że stroną pozwaną jest Skarb Państwa, a to właśnie Państwo Polskie, przez jakość legislacji, doprowadziło do sytuacji, iż byli funkcjonariusze Służby Celnej, których stosunek służbowy winien podlegać szczególnej uwadze i ochronie ze strony Państwa, muszą dochodzić swoich praw, co zasady należnych, na drodze sądowej. Należy mieć na uwadze, że powódka również nabyła prawo do spornego w sprawie świadczenia, z tym, że ze względu na upływ terminu przedawnienia, nie może już dochodzić realizacji roszczenia o to świadczenie przed organami Państwa.

99 Ponadto Sąd miał na uwadze charakter dochodzonego roszczenia i stan rzeczy istniejący w dacie składania pozwu, w szczególności to, że w dacie składania pozwu, z uwagi na dotychczasową linię orzeczniczą tut. Sądu (dotyczącą spraw wszczętych w niedługim okresie czasu po wydaniu przez Sąd Najwyższy uchwały z 06.02.2024 r.), powódka co do zasady miała prawo zakładać, że dochodzone przez nią roszczenie zasługuje na uwzględnienie, a ostatecznie przegrała sprawę z powodu skutecznego podniesienia przez pozwanego zarzutu przedawniania.

100 W tej sytuacji, obciążenie powódki jeszcze kosztami zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa, który w istocie wygenerował spór, byłoby wyjątkowo niesprawiedliwe.

101 Kryteria zastosowania art. 102 k.p.c. nie zostały skatalogowane przez ustawodawcę, co pozostawia swobodę decyzyjną sądowi rozstrzygającemu sprawę w zakresie oceny, czy zaszedł przypadek „szczególnie uzasadniony”.

102 Do kryteriów zastosowania art. 102 k.p.c., wypracowanych przez doktrynę i orzecznictwo, zalicza się m.in. przebieg procesu, zachowanie stron w toku procesu, precedensowy charakter sprawy, rodzaj roszczenia, przesłanki oddalenia powództwa, subiektywne przekonanie o zasadności powództwa – przy czym oceny dokonać należy zawsze na gruncie indywidualnej sprawy.

103 Ocena Sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny i jest oparta na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy.

104 Takiej oceny dokonano orzekając jak w punkcie I i II sentencji wyroku.

105 Sędzia Małgorzata Olichwiruk