Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2024 r., XVII AmA 64/23

wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2024 r., XVII AmA 64/23

Tekst

1 Sygn. akt XVII AmA 64/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 24 czerwca 2024 r.

3 Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział XVII Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

4 w składzie:

5 Przewodniczący – Sędzia SO Bogdan Gierzyński

6 Protokolant – sekretarz sądowy Joanna Nande

7 po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2024 r. w Warszawie

8 na rozprawie

9 sprawy z powództwa (...)Spółka Akcyjna z siedzibą w W.

10 przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

11 o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolony

12 na skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lutego 2023 r., Nr (...)

13 1. Oddala odwołanie;

14 2. Zasądza od (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

15 Sędzia SO Bogdan Gierzyński

16 Wersja jawna

17 Sygn. akt XVII AmA 64/23

Uzasadnienie

18 I. Na podstawie art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje postanowienia wzorców umów stosowane przez (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W., o treści:

19 „Opłata alokacyjna od Składki regularnej należnej i opłaconej w pierwszym i drugim Roku polisy

20 Wiek Ubezpieczonego w dniu zawarcia Umowy % Składki regularnej

21 15-29

22 80%

23 30

24 79%

25 31

26 78%

27 32

28 77%

29 33

30 76%

31 34

32 75%

33 35

34 74%

35 36

36 73%

37 37

38 72%

39 38

40 71%

41 39

42 70%

43 40

44 69%

45 41

46 68%

47 42

48 67%

49 43

50 66%

51 44

52 65%

53 45

54 64%

55 46

56 63%

57 47

58 62%

59 48

60 61%

61 49

62 60%

63 50

64 59%

65 51

66 58%

67 52

68 57%

69 53

70 56%

71 54

72 55%

73 55

74 54%

75 56

76 53%

77 57

78 52%

79 58

80 51%

81 59-69

82 50%

83 Opłata alokacyjna w trzecim Roku polisy i kolejnych latach – 0%.”

84 (pkt 1 ppkt 6 Tabeli Opłat i Limitów o kodzie (...) stanowiącej Załącznik nr 1 Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...), pkt 1 ppkt 6 Tabeli Opłat i Limitów o kodzie (...) stanowiącej Załącznik nr 1 Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...), pkt 1 ppkt 6 Tabeli Opłat i Limitów o kodzie (...) stanowiącej Załącznik nr 1 Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...))

85 w związku z

86 „Opłata alokacyjna pobierana jest na pokrycie poniesionych przez Towarzystwo kosztów związanych z zawarciem Umowy tj. kosztów wdrożenia produktu, marży Towarzystwa oraz kosztów akwizycji”

87 (§ 31 ust. 13 Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...), § 31 ust. 13 Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie (...)

88 o kodzie (...), § 31 ust. 13 Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...))

89 w związku z

90 „Opłata alokacyjna pobierana jest przez Towarzystwo poprzez zmniejszenie wysokości każdej Składki regularnej należnej i opłaconej w pierwszym i drugim Roku polisy o opłatę alokacyjną określoną w Tabeli”.

91 (§ 31 ust. 14 Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...), § 31 ust. 14 Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie (...)

92 o kodzie (...), § 31 ust. 14 Ogólnych warunków ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...))

93 za niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1360 z późn. zm., dalej również jako: „KC”), stanowiące naruszenie zakazu określonego w art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275) oraz zakazuje ich wykorzystywania.

94 II. Na podstawie art. 23b ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na(...) Spółka Akcyjna

95 z siedzibą w W. środek usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ww. ustawy, stwierdzonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Niniejszym Prezes UOKiK zobowiązuje (...) Spółka Akcyjna

96 do poinformowania wszystkich konsumentów, będących stronami umów zawartych na podstawie wzorców, których postanowienia zostały uznane za niedozwolone w pkt I sentencji niniejszej decyzji, o uznaniu ich za niedozwolone i skutkach z tego wynikających, w terminie nie później niż 3 (trzech) miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Informacja ta będzie przekazywana konsumentom w następujący sposób:

97 

98 w warstwie wizualnej – zostanie wyrażona znakami w rozmiarze co najmniej 11, w kolorze czarnym i za pomocą czcionki Times New Roman,

99 

100 zostanie dostarczona konsumentom za pomocą listów poleconych,

101 

102 będzie zawierała następującą treść:

103 „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w decyzji nr (...) z dnia 20 lutego 2023 r. uznał za niedozwolone postanowienia wzorców umów stosowane przez (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w obrocie z konsumentami i zakazał ich wykorzystywania. Są to postanowienia o treści (…): [należy przytoczyć treść postanowień uznanych za niedozwolone].

104 Prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego, oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. W związku z powyższym postanowienia te nie wiążą Panią/Pana, czyli są bezskuteczne. Bezskuteczność ta powstaje z mocy prawa i nie jest konieczne stwierdzenie jej na drodze sądowej. Klauzulę uznaną za abuzywną należy traktować tak, jakby w ogóle nie była zawarta w umowie.

105 Decyzja Prezesa UOKiK nr (...) dostępna jest pod adresem internetowym www.uokik.gov.pl. Decyzja jest prawomocna.

106 [podpis osoby uprawnionej do reprezentacji „ (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W.]”.

107 III. Na podstawie art. 23b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na (...) S.A. z siedzibą w W. środek usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa

108 w art. 23a ww. ustawy, stwierdzonego w pkt I niniejszej sentencji decyzji, w postaci obowiązku złożenia na stronie internetowej jednokrotnego oświadczenia o następującej treści (dalej jako: „Oświadczenie nr 1”):

109 „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w decyzji nr (...) z dnia 20 lutego 2023 r. uznał za niedozwolone postanowienia wzorców umów ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi stosowane przez „(...) S.A. z siedzibą w W. w obrocie z konsumentami i zakazał ich wykorzystywania. Zobacz szczegóły”,

110 odsyłającego do podstrony zawierającej oświadczenie o następującej treści (dalej jako: „Oświadczenie nr 2”):

111 „Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w decyzji nr (...) z dnia 20 lutego 2023 r. uznał za niedozwolone postanowienia wzorców umów stosowane przez „(...) S.A. z siedzibą w W. w obrocie z konsumentami i zakazał ich wykorzystywania. Są to postanowienia o treści (…): [w tym miejscu należy przytoczyć treść postanowień uznanych za niedozwolone].

112 Prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego, oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. W związku z powyższym, postanowienia te nie wiążą konsumenta, który zawarł umowę na podstawie wzorca zawierającego kwestionowane postanowienia, czyli są bezskuteczne. Bezskuteczność ta powstaje z mocy prawa i nie jest konieczne stwierdzenie jej na drodze sądowej. Klauzulę uznaną za abuzywną należy traktować tak, jakby w ogóle nie była zawarta w umowie.

113 Szczegółowe informacje dostępne są w decyzji Prezesa UOKiK nr (...) z dnia 20 lutego 2023 r. opublikowanej na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem [ w tym miejscu należy zamieścić hiperłącze odsyłające do bazy decyzji dostępnej pod adresem https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/ dec_prez.nsf]. Decyzja jest prawomocna.”

114 „(...) S.A. z siedzibą w W. złoży oświadczenia nr 1 i 2 w terminie 1 (jednego) miesiąca od dnia uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji, na swój koszt, na swojej stronie internetowej (w dniu wydania decyzji strona ta jest dostępna pod adresem: (...)). Powyższe oświadczenia zostaną złożone w taki sposób, że:

115 a) oświadczenia nr 1 i 2 będą dostępne i utrzymywane przez okres 4 (czterech) miesięcy od dnia ich zamieszczenia,

116 b) oświadczenie nr 1 zostanie zamieszczone w górnej części strony głównej internetowej (...), bez możliwości zamknięcia informacji przez użytkownika (oświadczenie nie może przybrać formy np. rotacyjnego banera czy slajdera),

117 c) oświadczenia nr 2 zostanie zamieszczone na podstronie strony internetowej (...), do której odsyłać będzie oświadczenie nr 1, bez możliwości zamknięcia informacji przez użytkownika (oświadczenie nie może przybrać formy np. rotacyjnego banera czy slajdera),

118 d) tekst oświadczeń nr 1 i 2 będzie wyjustowany oraz napisany fontem Arial w kolorze czarnym (kod szesnastkowy RGB #000000) na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff),

119 e) wielkość znaków użyta w oświadczeniach powinna odpowiadać wielkości znaków zwyczajowo używanych na ww. stronie internetowej,

120 f) w przypadku zmiany adresu, pod jakim dostępna jest strona internetowa (...) S.A. z siedzibą w W.

121 z siedzibą w W. oświadczenia nr 1 i 2 zostaną opublikowane na każdej innej stronie internetowej zastępującej stronę (...)

122 IV. Na podstawie art. 23b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na „(...) S.A. z siedzibą w W. środek usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa

123 w art. 23a ww. ustawy, stwierdzonego w pkt I niniejszej sentencji decyzji, w postaci zamieszczenia komunikatu w serwisie (...), o następującej treści (dalej: „Komunikat”):

124 „Konsumencie, w związku z decyzją Prezesa #UOKiK wydaną w dniu 20 lutego 2023 r. nr (...) # (...) informuje, że w stosowanych przez nią wzorcach umów ubezpieczenia na życie z #UFK znajdowały się niedozwolone postanowienia umowne. #decyzjaUOKiK

125 Szczegółowe informacje dostępne są na stronie internetowej # (...) [w tym miejscu należy zamieścić hiperłącze odsyłające do oświadczenie nr 2, o którym mowa w pkt III niniejszej decyzji].”

126 „(...) S.A. z siedzibą w W. opublikuje komunikat w terminie 1 (jednego) miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na swój koszt, na publicznie dostępnym profilu przedsiębiorstwa (...) w serwisie (...) (na dzień wydania decyzji serwis ten jest dostępny pod adresem (...)) w ten sposób, że:

127 a) komunikat będzie dostępny i utrzymywany na publicznie dostępnym profilu przedsiębiorstwa (...), prowadzonym w języku polskim (na dzień wydania decyzji profil ten jest dostępny pod adresem (...)) przez okres 4 (czterech) miesięcy od dnia zamieszczenia przedmiotowej informacji na ww. profilu,

128 b) komunikat zostanie zamieszczony w serwisie (...) w sposób umożliwiający stałe zapoznanie się użytkownika z jego treścią, tj. w taki sposób, aby tekst komunikatu wyświetlany był jako najbardziej aktualna informacja na ww. profilu,

129 c) wielkość znaków i rodzaj fontu powinna odpowiadać zwyczajowo używanym na profilu przedsiębiorstwa (...) w serwisie (...),

130 d) w przypadku zmiany profilu marki (...), do czasu zakończenia realizacji obowiązku komunikat zostanie opublikowany na innym polskojęzycznym profilu w serwisie (...) prowadzonym przez (...) S.A. z siedzibą w W.,

131 e) w przypadku zmiany (...)S.A. z siedzibą w W., jej przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem, publikacja zostanie zrealizowana odpowiednio przez lub za pośrednictwem ww. przedsiębiorcy lub jego następcy prawnego, ze wskazaniem nazwy dawnej i nowej.

132 V. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3a w związku z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 poz. 275), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. karę pieniężną w wysokości 11 196 788 zł (słownie: słownie: jedenaście milionów sto dziewięćdziesiąt sześć tysięcy siedemset osiemdziesiąt osiem złotych), płatną na rzecz Funduszu (...)

133 z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji

134 i konsumentów, w zakresie określonym w pkt. I niniejszej decyzji.

135 VI. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 poz. 275) oraz na podstawie art. 263 § 1 i 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. kosztami niniejszego postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, zobowiązując tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 48,90 zł (słownie: czterdzieści osiem złotych i dziewięćdziesiąt groszy), w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

136 Od powyższej decyzji odwołanie złożył „(...)Spółka Akcyjna z siedzibą w W. zaskarżając ją w całości.

137 Odwołujący zarzucił zaskarżonej decyzji:

138 1) naruszenie art. 23a i 23b Ustawy w zw. z art. 385¹ § 1 kodeksu cywilnego („k.c.”) w zw. z art. 23 ust 1 pkt 5, art. 23 ust. 5-7 oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej ("UDUiR”) poprzez uznanie za niedozwolone postanowień umownych określających główne świadczenia stron (pkt I Decyzji, „Zarzut nr 1”);

139 2) z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia Zarzutu nr 1 - naruszenie art. 23a i 23b Ustawy w zw. z art. 385¹ § 1 k.c. poprzez uznanie za niedozwolone postanowień wzorców umowy nienaruszających dobrych obyczajów i nienaruszających interesów konsumenta, zwłaszcza w sposób rażący (pkt I Decyzji, „Zarzut nr 2”);

140 3) z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia Zarzutów nr 1 i 2 - naruszenie art. 106 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego („k.p.a.”) w zw. z art. 83 Ustawy oraz art. 2, art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 7 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez bezpodstawne uznanie działania Powoda za umyślne i nałożenie na Powoda kary pieniężnej w pkt V Decyzji, w sytuacji w której rzekome naruszenia zarzucane w punkcie I Decyzji miały precedensowy charakter i dotyczyły zagadnień nieuregulowanych szczegółowo w przepisach prawa, a zatem stosowania przez Spółkę spornych klauzul nie można uznać za działanie „choćby nieumyślne" - a tylko za takie działanie - zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 3a Ustawy można nałożyć karę pieniężną (pkt V Decyzji „Zarzut nr 3”);

141 ponadto,

142 4) z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia Zarzutów nr 1 i 2 - naruszenie przepisu art. 23b ust. 2 pkt 2 Ustawy oraz art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez nałożenie na Spółkę środków usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu polegających na złożeniu oświadczenia na stronie internetowej (...)nieadekwatnych do zarzucanego naruszenia (pkt III Decyzji, „Zarzut nr 4”);

143 5) z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia Zarzutów nr 1 i 2 - naruszenie przepisu art. 23b ust. 2 pkt 2 Ustawy oraz art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez nałożenie na Spółkę środków usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu polegających na zamieszczeniu komunikatu w serwisie (...) nieadekwatnych do zarzucanego naruszenia (pkt IV Decyzji, „Zarzut nr 5");

144 6) z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia Zarzutu nr 1, 2 i 3 - naruszenie przepisu art. 106 ust. 3 pkt 1 Ustawy w zw. z art. 106 ust. 7 pkt 1 Ustawy poprzez przyjęcie, że obrót Powoda osiągnięty w 2021 r. wyniósł (...) zł, podczas gdy w przypadku przedsiębiorcy będącego zakładem ubezpieczeń za obrót należało przyjąć wartość składek przypisanych brutto Powoda

145 za 2021 r., która wynosiła(...) zł, a tym samym nałożona kara pieniężna została wadliwie wyliczona i nie może się ostać (pkt V Decyzji. „Zarzut nr 6”); ponadto

146 7) z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia Zarzutu nr 1, 2 i 3 - naruszenie przepisu art. 106 ust. 1 pkt. 3a w zw. z art. 111 ust 1-4 Ustawy oraz art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez nałożenie na Spółkę kary niewspółmiernej do stopnia zarzucanego naruszenia i okoliczności rzekomego naruszenia tj.:

147 ■

148 bezpodstawne przyjęcie okoliczności obciążającej polegającej na uznaniu, że naruszenie miało charakter długotrwały - naruszenie art. 111 ust. 1 pkt 1 Ustawy;

149 ■

150 nieuwzględnienie w wymiarze kary pieniężnej faktu zaniechania stosowania kwestionowanych postanowień przed wszczęciem postępowania - naruszenie art. 111 ust. 3 pkt 2 w zw. z pkt. 1 lit. b Ustawy w zw. z art. 111 ust. 2 Ustawy;

151 ■

152 bezpodstawne uznanie, że naruszenie miało charakter umyślny - naruszenie art. 111 ust 4 pkt. 2 lit. c w zw. art. 111 ust. 4 pkt. 1 lit. d Ustawy w zw. z art. 111 ust. 2 Ustawy;

153 ■

154 bezpodstawne przyjęcie okoliczności jako obciążającej znacznego zasięgu terytorialnego naruszenia - naruszenie art. 111 ust. 4 pkt. 2 lit. a Ustawy w zw. z art. 111 ust. 2 Ustawy; (pkt V Decyzji, „Zarzut nr 7”).

155 W związku z powyższymi zarzutami Odwołujący wniósł o:

156 1) uchylenie Decyzji w całości;

157 2) względnie, z ostrożności procesowej na wypadek nieuwzględnienia wniosku ad 1) - wydanie orzeczenia zmieniającego Decyzję w części odnoszącej się do kary pieniężnej poprzez uchylenie nałożonej kary (uchylenie pkt V Decyzji);

158 3) względnie z ostrożności procesowej na wypadek na wypadek nieuwzględnienia wniosków ad 1) i 2) - wydanie orzeczenia zmieniającego Decyzję w części odnoszącej się do kary pieniężnej poprzez znaczące obniżenie kary (zmiana pkt V Decyzji);

159 4) ponadto z ostrożności procesowej na wypadek nieuwzględnienia wniosku ad 1) (niezależnie od wniosków ad 2) i ad 3)) - wydanie orzeczenia zmieniającego Decyzję w części odnoszącej się do usunięcia trwających skutków naruszenia poprzez uchylenie obowiązku publikacji oświadczeń na stronie internetowej (...) (uchylenie pkt III Decyzji);

160 5) ponadto z ostrożności procesowej na wypadek nieuwzględnienia wniosku ad 1) (niezależnie od wniosków ad 2), ad 3) i ad 4)) - wydanie orzeczenia zmieniającego Decyzję w części odnoszącej się do usunięcia trwających skutków naruszenia poprzez uchylenie obowiązku publikacji oświadczeń w serwisie (...) (uchylenie pkt IV Decyzji).

161 Ponadto Odwołujący wniósł o:

162 6) dopuszczenie dowodu z zeznań świadków A. C. (wezwanie na adres Powoda) oraz J. P. (wezwanie na adres Powoda) w celu wykazania następujących faktów:

163 a) konstrukcji oraz specyfiki produktu ubezpieczeniowego (...),

164 b) realnie ponoszonych kosztów przez Powoda związanych z obsługą produktu ubezpieczeniowego (...) oraz sposobem ich pokrywania, w tym w szczególności kosztów akwizycji;

165 7) dopuszczenie dowodu z zeznań świadka S. G. w celu wykazania następujących faktów:

166 a) aktuarialnych założeń leżących u podstaw konstrukcji produktu ubezpieczeniowego (...) i korelacji przewidzianych w nim opłat z ponoszonych przez Powoda kosztami,

167 b) potencjalnych skutków usunięcia opłaty alokacyjnej z konstrukcji produktu ubezpieczenie na życie (...) dla możliwości oferowania produktu i innych opłat;

168 8) dopuszczenie dowodu z dokumentacji załączonej do niniejszego pisma w celu wykazania faktów wskazanych w uzasadnieniu pisma, w tym w szczególności następujących faktów:

169 a) transparentności opłaty alokacyjnej;

170 b) (...) S.A. jest właścicielem domeny (...), a nie Powód;

171 c) adresatami treści zawartych na stronie internetowej (...) są głownie nowi, potencjalni klienci;

172 d) funkcjonalność platformy internetowej (...) wykorzystywana jest do publikowania treści obrazujących sylwetkę Powoda, a także do publikowania materiałów promocyjnych;

173 e) obrót Powoda należy rozumieć jako sumę składek przypisanych brutto;

174 9) rozpoznanie sprawy na rozprawie (art. 148¹ § 3 k.p.c.) i jednocześnie przeprowadzenie rozprawy przy drzwiach zamkniętych, na podstawie art. 153 § 1¹ k.p.c. w zw. art. 479³³§ 1 k.p.c., z uwagi na konieczność ochrony tajemnic przedsiębiorstwa Powoda;

175 10) odstąpienie od wyznaczenia posiedzenia przygotowawczego (art. 205⁴§ 3 k.p.c.);

176 11) w razie wyznaczenia posiedzenia przygotowawczego (art. 205⁴ § 1 k.p.c.), o zwolnienie Powoda od obowiązku osobistego stawiennictwa na posiedzeniu przygotowawczym (art. 205⁵§ 3 k.p.c.), z uwagi na to, że wystarczająca będzie obecność pełnomocników,, a także, z ostrożności, o przeprowadzenie posiedzenia przygotowawczego także pod nieobecność pełnomocników Powoda (art. 205⁵§ 4 i 5 k.p.c.);

177 12) zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych przy czym w każdym wypadku kosztów zastępstwa procesowego według 6-krotności stawki minimalnej, ze względu na znaczny wkład pełnomocników Powoda w wyjaśnienie sprawy i ze względu na wartość przedmiotu sprawy, a co najmniej w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, określoną we właściwych przepisach.

178 W odpowiedzi na odwołanie pozwany Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wniósł o:

179 I. oddalenie odwołania w całości,

180 II. pominięcie wniosków dowodowych wskazanych w Odwołaniu,

181 III. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

182 Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

183 (...)Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest wpisana pod numerem (...) do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie – XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. działalność ubezpieczeniowa – ubezpieczenia na życie (PKD 65.11.Z).

184 Spółka oferuje swoim klientom możliwość przystąpienia do indywidualnych ubezpieczeń na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi. Przedmiotem ochrony jest życie i zdrowie ubezpieczonego (część ochronna umowy ubezpieczenia). Umowy są związane z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi, których aktywa, pochodzące ze składek pomniejszonych o opłaty, są inwestowane na rachunek i ryzyko ubezpieczającego,

185 w zależności od wybranych funduszy (część inwestycyjna umowy ubezpieczenia). Przedmiot umów obejmuje zdarzenie ubezpieczeniowe, w postaci śmierci ubezpieczonego w okresie świadczonej ochrony ubezpieczeniowej. Zakres ochrony ubezpieczeniowej mógł zostać rozszerzony o umowy dodatkowe.

186 Przed przejściem do rozważań nad kwestionowanymi wzorcami umownymi, należy zasygnalizować, iż w toku postępowań poprzedzających wydanie niniejszej decyzji, Prezes Urzędu w 2015 r. przeprowadził postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na zastrzeganiu we wzorcach umów ubezpieczeń na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi opłat pobieranych w przypadku całkowitego lub częściowego wykupu wartości polisy ze środków zgromadzonych na rachunku, na którym ewidencjonowane są jednostki uczestnictwa nabyte za składki konsumenta, co mogło stanowić czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2022 r., poz. 1233), a tym samym stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 uokik.

187 Postępowanie zostało zakończone wydaniem decyzji z dnia 23 grudnia 2015 r. numer (...), zobowiązującej Spółkę do usunięcia skutków zarzucanego naruszenia, w postaci wycofania z obrotu wzorca umowy pn. „Ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi (...)” (kod (...)) oraz zmiany zasad wyliczania opłat pobieranych w przypadku całkowitego lub częściowego wykupu wartości polisy, w dniu uprawomocnienia się decyzji, w umowach ubezpieczenia na życie

188 z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi, zawartymi na podstawie wskazanych wzorców umownych. W toku postępowania, (...) zobowiązało się do podjęcia niezbędnych działań w celu zmiany zasad wyliczania opłat pobieranych w przypadku całkowitego lub częściowego wykupu wartości polisy ze środków zgromadzonych na rachunku, na którym ewidencjonowane są jednostki uczestnictwa nabyte za składki konsumenta, zastrzeganych w 18 (słownie: osiemnastu) wzorcach umów ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi.

189 Zakwestionowane w ww. postępowaniu rozwiązania stosowane przez Spółkę, polegające na pomniejszaniu wartości wykupu, o wskazany w tabeli opłat i limitów procent wartości lub wskaźnik opłaty, w okresie referencyjnym (tj. w czasie, w którym Spółka potrąca poniesione koszty wstępne) stanowiły nieuprawnioną sankcję, znacznie utrudniającą, a w pierwszych kilku latach trwania umowy wręcz uniemożliwiającą konsumentowi dokonanie wypowiedzenia umowy ubezpieczenia z UFK w trakcie jej trwania. W konsekwencji, zastosowanie powyższych mechanizmów powodowało znaczące pomniejszenie kwoty przeznaczonej do wypłaty dla konsumenta w ramach wypłaty całkowitej lub częściowej wartości polisy. Rozwiązania te były stosowane, zdaniem Spółki, w celu zrównoważenia poniesionych przez (...) kosztów zawarcia umów ubezpieczenia na życie z UFK (opłaty dystrybucyjne).

190 Ustalenia dotyczące umożliwienia konsumentom ograniczenia kwot pobieranych w wyniku zastosowania opłat z tytułu całkowitego lub częściowego wykupu wartości polisy lub wskaźnika wykupu w przypadku rozwiązania umowy ubezpieczenia indywidualnego, określone w decyzji nr (...), objęły umowy ubezpieczenia na życie z UFK zawarte przed dniem 1 stycznia 2016 r.

191 W okresie następującym po wydaniu powyższej decyzji, w której Spółka zobowiązała się do zmiany postanowień umownych i wycofania się ze stosowania opłat dystrybucyjnych (likwidacyjnych), tj. od 1 stycznia 2016 r., jednym z oferowanych przez Spółkę produktów w postaci ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi był (stan na dzień wydania niniejszej decyzji) produkt (...) , regulowany kolejno m.in. badanymi wzorcami umownymi o numerach: Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...), Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...), Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) o kodzie (...) (dalej jako: (...), Ogólne Warunki Ubezpieczenia lub OWU).

192 Produkt (...) oferowany był w trzech wersjach, stosowanych kolejno w okresach:

193 a) od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 marca 2016 r. – warunki umowy określone były m.in. we wzorcu pn. Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) z dnia

194 1 stycznia 2016 r.

195 b) od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 21 maja 2017 r. – warunki umowy określone były m.in. we wzorcu pn. Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) z dnia

196 1 kwietnia 2016 r.

197 c) od dnia 22 maja 2017 r. do dnia 1 lipca 2018 r. – warunki umowy określone były m.in. we wzorcu pn. Ogólne warunki ubezpieczenia na życie (...) z dnia 22 maja 2017 r.

198 Oferowany produkt w postaci ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi jest produktem ze składką regularną (w wysokości m.in. 70 zł miesięcznie albo 200 zł kwartalnie, albo 380 zł półrocznie, albo 700 zł rocznie) oraz z możliwością opłacania składek dodatkowych (w wysokości min. 500 zł) oraz z możliwością opłacania składek dodatkowych w dowolnym czasie obowiązywania umowy ubezpieczenia. Produkt przedstawiany był jako ubezpieczenie o charakterze ochronno – oszczędnościowym oraz długoterminowym. W ogólnodostępnych materiałach, produkt prezentowany był jako skierowany do osób gotowych kontynuować opłacanie składek przez zalecany (minimalny

199 i rekomendowany) okres 15 lat oraz świadomych ryzyk związanych z inwestowaniem

200 w produkt, w tym akceptujących możliwość poniesienia straty części lub całości inwestycji. Zgodnie z badanymi Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia, w przypadku zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego (śmierci ubezpieczonego) wypłacane było świadczenie (świadczenie zmienne) równe wyższej z wartości - sumie ubezpieczenia (nie mniejszej niż 10 000 złotych) bądź wartości polisy, powiększonej o wartość dodatkową, o ile istnieje (§ 36 ust. 1 OWU).

201 Zgodnie z postanowieniami Ogólnych Warunków Ubezpieczenia, za składkę regularną Towarzystwo nabywa Jednostki uczestnictwa w Funduszach wybranych przez Ubezpieczającego. Po opłaceniu składki regularnej Spółka dopisuje jednostki uczestnictwa do rachunku regularnego zgodnie ze wskazaną przez ubezpieczającego dyspozycją alokacji (określony procentowo przez ubezpieczającego podział składki pomiędzy fundusze oferowane przez Towarzystwo). Minimalna alokacja w wybrany fundusz nie może być niższa niż 10% (produkt obejmował pięć funduszy do wyboru). Zamiana składki na jednostki uczestnictwa w wybranym funduszu dotyczy zatem wyłącznie części składki pozostałej po pobraniu opłaty alokacyjnej. Liczba dopisanych jednostek uczestnictwa w funduszu wynikała zatem z podzielenia części składki regularnej określonej w dyspozycji alokacji, pomniejszonej o opłatę alokacyjną, przez cenę jednostki danego funduszu.

202 Produkt (...) o kodzie (...), regulowany za pomocą kwestionowanych wzorców, został wycofany z oferty z dniem 1 lipca 2018 r. Po wycofaniu wzorca o kodzie (...) produkt (...) o kodzie (...) nie był oferowany konsumentom. Pomimo rezygnacji ze wskazanego wzorca umownego, produkt (...) nie został wycofany z obrotu, lecz był oferowany przy wykorzystaniu zmienionych Ogólnych Warunków Ubezpieczenia, zawierających między innymi obniżone i rozłożone na okres 5 lat opłaty alokacyjne, oznaczonych kodem (...) i regulowanych kolejno przez wzorce umowne o kodach: (...), (...), (...), (...), (...) oraz (...). Według informacji udzielonych przez Spółkę, obecnie w umowach ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi wykorzystywany jest jedynie wzorzec o kodzie: (...) (stan na marzec 2022 r.). Wraz z wycofaniem wzorca, (...) z dniem 16 grudnia 2021 r. produkt (...) przestał znajdować się w ofercie (...). Z uwagi na wieloletni charakter produktu, nadal w obrocie pozostają umowy zawarte przy użyciu wskazanych powyżej wzorców umownych (poza umowami, które zostały przedterminowo rozwiązane przez konsumentów).

203 We wszystkich trzech wskazanych powyżej kolejnych wersjach Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie (...) o kodzie (...) zostały zamieszczone w § 31 ust. 13 oraz § 31 ust. 14 postanowienia o treści:

204 „Opłata alokacyjna pobierana jest na pokrycie poniesionych przez Towarzystwo kosztów związanych z zawarciem Umowy tj. kosztów wdrożenia produktu, marży Towarzystwa oraz kosztów akwizycji” (§ 31 ust. 13 OWU).

205 „Opłata alokacyjna pobierana jest przez Towarzystwo poprzez zmniejszenie wysokości każdej Składki regularnej należnej i opłaconej w pierwszym i drugim Roku polisy o opłatę alokacyjną określoną w Tabeli” (§ 31 ust. 14 OWU).

206 We wszystkich trzech kolejnych, wskazanych powyżej wersjach zawartych w OWU

207 Tabel Opłat i Limitów (dalej również jako: „Tabela”) zostało zamieszczone postanowienie o treści:

208 „6. Opłata alokacyjna od Składki regularnej należnej i opłaconej w pierwszym i drugim Roku polisy:

209 Wiek Ubezpieczonego w dniu zawarcia Umowy % Składki regularnej

210 15-29

211 80%

212 30

213 79%

214 31

215 78%

216 32

217 77%

218 33

219 76%

220 34

221 75%

222 35

223 74%

224 36

225 73%

226 37

227 72%

228 38

229 71%

230 39

231 70%

232 40

233 69%

234 41

235 68%

236 42

237 67%

238 43

239 66%

240 44

241 65%

242 45

243 64%

244 46

245 63%

246 47

247 62%

248 48

249 61%

250 49

251 60%

252 50

253 59%

254 51

255 58%

256 52

257 57%

258 53

259 56%

260 54

261 55%

262 55

263 54%

264 56

265 53%

266 57

267 52%

268 58

269 51%

270 59-69

271 50%

272 Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi przez Spółkę w piśmie z dnia 18 marca 2022 r., opłata alokacyjna służy pokryciu kosztów związanych z zawarciem Umowy tj. kosztów wdrożenia produktu, marży Towarzystwa oraz kosztów akwizycji. W świetle przedstawionych wyjaśnień Spółki, pobierane opłaty: administracyjne, operacyjne, za zarządzanie funduszami, czy opłaty za ryzyko śmierci ubezpieczonego, tych kosztów nie pokrywają.

273 W dodatku, zdaniem Spółki nie powinno budzić wątpliwości, że koszty akwizycji (pozyskania klienta ubezpieczeniowego) stanowią element składki i obciążają klienta. Spółka utrzymuje, że przedsiębiorca, który uzyskuje przychody ze sprzedaży swoich towarów i usług nie może pokryć tych kosztów w inny sposób niż poprzez przeniesienie ich na klienta.

274 Fakt poniesienia przez Spółkę kosztów akwizycji oraz kosztów związanych z wdrożeniem produktu nie powinien usprawiedliwiać przerzucenia ryzyka gospodarczego przedsiębiorcy za poniesienie tych kosztów na konsumenta. (...), w trakcie trwania ochrony ubezpieczeniowej, pobiera szereg innych opłat związanych z wykonywaniem umowy, w szczególności Opłatę administracyjną, która przeznaczana jest na pokrycie kosztów bezpośredniej obsługi Umowy (§ 31 ust. 1 pkt 1 OWU), Opłatę operacyjną za zmianę Alokacji Składki regularnej, przeniesienie Jednostek uczestnictwa oraz przesłanie informacji dotyczącej Umowy w formie przesyłki listowej, rejestrowanej lub poleconej na wniosek Ubezpieczającego (§ 31 ust. 1 pkt. 2 OWU) oraz za całkowity lub częściowy wykup polisy (§ 31 ust. 1 pkt 2 OWU), opłatę za zarządzanie Funduszami (§ 31 ust. 1 pkt 3 OWU) czy też Opłatę za ryzyko, która pobierana jest za udzielanie ochrony ubezpieczeniowej z tytułu śmierci Ubezpieczonego (§ 31 ust. 1 pkt 5 OWU). Choć pozostaje to poza badanym zakresem postanowień umownych, przyjętym przez Prezesa UOKiK w niniejszym postępowaniu, należy również zwrócić uwagę, że wraz ze zmianami wzorców umownych w zakresie proponowanego produktu (...) (nadmienione wyżej wzorce o kodzie (...)), zostały zmniejszone procentowe wskaźniki pobieranych opłat alokacyjnych oraz okres ich pobierania przez kolejne lata polisy (1 rok – 15%, 2 rok – 15%, 3 rok – 10%, 4 rok – 5%, 5 rok – 5%, 6 rok

275 i dalsze – 0 %), przy jednoczesnym wzroście m.in. pobieranych opłat administracyjnych

276 (z 10,89 zł na 14,89 zł), opłat operacyjnych, opłat za zarządzanie funduszami oraz opłat za ryzyko.

277 W przypadku produktu(...) , Spółka pobierała następujące opłaty,

278 w przedstawionej wysokości, pobierane z rachunku podstawowego / rachunku dodatkowego:

279 a) opłata alokacyjna od składki regularnej – pobierana poprzez zmniejszenie wysokości każdej składki regularnej należnej i opłaconej w pierwszym i drugim roku polisy:

280 Wiek Ubezpieczonego w dniu zawarcia Umowy % Składki regularnej

281 15-29

282 80%

283 30

284 79%

285 31

286 78%

287 32

288 77%

289 33

290 76%

291 34

292 75%

293 35

294 74%

295 36

296 73%

297 37

298 72%

299 38

300 71%

301 39

302 70%

303 40

304 69%

305 41

306 68%

307 42

308 67%

309 43

310 66%

311 44

312 65%

313 45

314 64%

315 46

316 63%

317 47

318 62%

319 48

320 61%

321 49

322 60%

323 50

324 59%

325 51

326 58%

327 52

328 57%

329 53

330 56%

331 54

332 55%

333 55

334 54%

335 56

336 53%

337 57

338 52%

339 58

340 51%

341 59-69

342 50%

343 a) opłata administracyjna (opłata stała) – pobierana miesięcznie poprzez umorzenie jednostek uczestnictwa z rachunku regularnego w wysokości 10,89 zł/miesięcznie

344 b) opłaty związane z zarządzaniem inwestycją (opłata zmienna) – uwzględniona

345 w cenie jednostki uczestnictwa, określona jako % wartości całego funduszu rocznie:

346 -

347 Fundusz Agresywny - 2,50%

348 -

349 Fundusz Gwarantowany - 1,50%

350 -

351 Fundusz Lokacyjny - 0,90%

352 -

353 Fundusz Mieszany - 1,90%

354 -

355 Fundusz Obligacji - 1,30%

356 c) Opłaty transakcyjne (z tytułu zleconych operacji)

357 1) opłata operacyjna za zmianę alokacji składki regularnej (opłata stała) – pobierana poprzez odliczenie jednostek uczestnictwa z rachunku:

358 a. dokonana za pośrednictwem Konta Klienta: 0 zł

359 b. dokonana poza Kontem Klienta: 10,89 zł/każda zmiana

360 2) opłata operacyjna za przeniesienie jednostek uczestnictwa pomiędzy funduszami (opłata stała) – pobierana poprzez zmniejszenie liczby przenoszonych jednostek uczestnictwa z rachunku:

361 a. dokonane za pośrednictwem Konta Klienta: 0 zł

362 b. dokonane poza Kontem Klienta: 10,89 zł/każda zmiana

363 3) opłata operacyjna za przesłanie informacji dotyczącej umowy ubezpieczenia w formie przesyłki listowej, rejestrowanej lub poleconej na Twój wniosek (opłata stała) - pobierana poprzez umorzenie jednostek uczestnictwa z rachunku: 10,89 zł/każda przesyłka

364 d) Opłaty za ryzyko (z tytułu świadczenia ochrony ubezpieczeniowej) – opłata za ryzyko

365 z tytułu śmierci ubezpieczonego (opłata zmienna), uzależniona od wieku ubezpieczonego, pobierana miesięcznie z góry poprzez umorzenie jednostek uczestnictwa z rachunku regularnego;

366 Roczne stawki za ryzyko śmierci ubezpieczonego

367 Wiek ubezpieczonego Stawka

368 15-25

369 0,00090

370 26

371 0,00092

372 27

373 0,00094

374 28

375 0,00098

376 29

377 0,00102

378 30

379 0,00107

380 31

381 0,00114

382 32

383 0,00122

384 33

385 0,00130

386 34

387 0,00140

388 35

389 0,00153

390 36

391 0,00166

392 37

393 0,00182

394 38

395 0,00198

396 39

397 0,00218

398 40

399 0,00241

400 41

401 0,00267

402 42

403 0,00297

404 43

405 0,00329

406 44

407 0,00366

408 45

409 0,00406

410 46

411 0,00450

412 47

413 0,00498

414 48

415 0,00549

416 49

417 0,00602

418 50

419 0,00661

420 51

421 0,00722

422 52

423 0,00786

424 53

425 0,00853

426 54

427 0,00922

428 55

429 0,00997

430 56

431 0,01074

432 57

433 0,01155

434 58

435 0,01242

436 59

437 0,01332

438 60

439 0,01428

440 61

441 0,01529

442 62

443 0,01636

444 63

445 0,01750

446 64

447 0,01871

448 65

449 0,02000

450 66

451 0,02138

452 67

453 0,02286

454 68

455 0,02446

456 69

457 0,02618

458 70

459 0,02806

460 71

461 0,03012

462 72

463 0,03238

464 73

465 0,03488

466 74

467 0,03765

468 75

469 0,04071

470 76

471 0,04411

472 77

473 0,04786

474 78

475 0,05198

476 79

477 0,05651

478 80

479 0,06143

480 81

481 0,06678

482 82

483 0,07256

484 83

485 0,07877

486 84

487 0,08543

488 85

489 0,09255

490 86

491 0,10014

492 87

493 0,10823

494 88

495 0,11685

496 89

497 0,12602

498 90

499 0,13571

500 91

501 0,14609

502 92

503 0,15703

504 93

505 0,16856

506 94

507 0,18070

508 95

509 0,19340

510 96

511 0,20674

512 97

513 0,22063

514 98

515 0,23509

516 99

517 0,25007

518 100

519 0,26558

520 Na podstawie postanowień Ogólnych Warunków Ubezpieczenia i wysokości pobieranych opłat, należało przeanalizować, jak w ich świetle kształtuje się sytuacja środków finansowych wpłaconych przez konsumenta w formie składek regularnych.

521 Podany poniżej przykład oparty został o wyliczenia dla składki o minimalnej wartości 70 złotych/miesięcznie. Stosownie do procentowych wskaźników opłaty alokacyjnej, o których mowa w § 31 ust. 13 oraz § 31 ust. 14 OWU, po pobraniu opłaty, do zamiany składki na jednostki uczestnictwa w wybranym funduszu, pozostaje następująca część środków finansowych (poniższa tabela wskazuje przeliczoną odpowiednio składkę 70,00 zł po jej uszczupleniu o wskazane, jako procent pobieranej ze składki opłaty alokacyjnej):

522 Wiek

523 Pozostała część środków finansowych

524 15-29

525 14,00 zł

526 30

527 14,70 zł

528 31

529 15,40 zł

530 32

531 16,10 zł

532 33

533 16,80 zł

534 34

535 17,50 zł

536 35

537 18,20 zł

538 36

539 18,90 zł

540 37

541 19,60 zł

542 38

543 20,30 zł

544 39

545 21,00 zł

546 40

547 21,70 zł

548 41

549 22,40 zł

550 42

551 23,10 zł

552 43

553 23,80 zł

554 44

555 24,50 zł

556 45

557 25,20 zł

558 46

559 25,90 zł

560 47

561 26,60 zł

562 48

563 27,30 zł

564 49

565 28,00 zł

566 50

567 28,70 zł

568 51

569 29,40 zł

570 52

571 31,10 zł

572 53

573 31,80 zł

574 54

575 31,50 zł

576 55

577 32,20 zł

578 56

579 32,90 zł

580 57

581 33,60 zł

582 58

583 34,30 zł

584 59-69

585 35,00 zł

586 Środki finansowe, pozostałe po pobraniu opłaty alokacyjnej (wskazanej w podpunkcie a), podlegały następczo zamianie na jednostki uczestnictwa w wybranych przez konsumenta funduszach. Następnie, zgodnie z Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia i Tabelami Opłat po dokonaniu zamiany, dokonywane było umorzenie nabytych jednostek uczestnictwa poprzez pobranie:

587 

588 opłaty administracyjnej w stałej wysokości 10,89 zł/miesięcznie – opłata wskazana

589 w podpunkcie b);

590 

591 opłaty związanej z zarządzaniem inwestycją – uwzględnionej w cenie nabywanej jednostki uczestnictwa – wysokość opłat została wskazana w podpunkcie c);

592 

593 opłaty za ryzyko (z tytułu świadczenia ochrony ubezpieczeniowej) – wysokość opłata została wskazana w podpunkcie d);

594 Z powyższych wyliczeń wynika, że przeważająca część wpłaconych środków finansowych, w postaci składek, przez pierwsze dwa lata polisy, przypada Towarzystwu, zaś ich symboliczna część jest przeznaczana na fundusz kapitałowy, którego podstawową funkcją jest gromadzenie i inwestowanie środków finansowych przez nabywanie jednostek odpowiednich funduszy ze środków pochodzących ze składek.

595 Prowadzi to jednocześnie do konkluzji, iż przez pierwsze dwa lata polisy i uiszczania składek przez konsumenta, jego środki finansowe niemalże w całości (proporcje są nieznacznie inne dla składek o odmiennej, wyższej kwocie niż 70,00 złotych) są skierowane kolejno na pokrycie kosztów związanych z zawarciem umowy, kosztów wdrożenia produktu, kosztów akwizycji i marży Towarzystwa (wszystkie te koszty pokrywane są przez opłatę alokacyjną), opłaty administracyjne, opłaty związane z zarządzaniem inwestycją oraz opłaty za ryzyko

596 z tytułu świadczenia ochrony ubezpieczeniowej.

597 Na podstawie wzorców umownych zawierających postanowienia uznane w pkt I sentencji niniejszej decyzji za niedozwolone zawarto [***] umów ubezpieczenia. Aktualnie (według stanu z dnia 18 marca 2022 r.) nadal wykonywanych jest [***] umów. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Spółkę umowę wypowiedziało [***] konsumentów, zaś [***] umów posiada status wygasły, w związku z faktem nieopłacania składek.

598 Łączna suma opłat alokacyjnych pobranych przez Spółkę od konsumentów wyniosła [***] zł. Średnia wartość pobranych opłat w przeliczeniu na jedną zawartą umowę wyniosła [***] zł.

599 Obrót Spółki w 2021 r., liczony na podstawie danych z zatwierdzonego sprawozdania Spółki z 2021 r. wyniósł [***] zł.

600 Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o bezsporne twierdzenia stron postępowania oraz o dowody z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, które nie były przez żadną ze stron niniejszego postępowania kwestionowane, jak też w ocenie Sądu nie budziły wątpliwości.

601 Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje.

602 Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

603 Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

604 Przepis ten znajdzie zastosowanie w okolicznościach sprawy, gdyż nie zachodzi wyłączenie wynikające z brzmienia zdania drugiego § 1, bowiem opłaty alokacyjnej nie można określić jako świadczenia głównego, czyli charakterystycznego dla umowy ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem inwestycyjnym, mając na względzie mieszany, ubezpieczeniowo-inwestycyjny charakter tej umowy. Świadczeniem głównym ze strony ubezpieczonego w ramach umowy ubezpieczenia jest zapłata składki. Opłata alokacyjna ma więc charakter poboczny, gdyż naliczana jest w pierwszych dwóch latach obowiązywania polisy „na pokrycie poniesionych przez Towarzystwo kosztów związanych z zawarciem umowy tj. wdrożenia produktu, marży Towarzystwa oraz kosztów akwizycji”.

605 Zważywszy na wyjątkowy charakter wyłączenia kontroli abuzywności, kwalifikacja świadczenia głównego podlegać powinna wykładni zawężającej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 2015 r., C-143/13, Legalis).

606 Sąd podziela przyjęte powszechnie w orzecznictwie sądów stanowisko, że przez działanie wbrew dobrym obyczajom - przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego - należy rozumieć wprowadzanie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron tego stosunku; rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza zaś nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków stron, wynikających z umowy, na niekorzyść konsumenta ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2015 r. (I CSK 945/14 LEX nr 1927753). Rażące naruszenie interesów konsumenta zazwyczaj stanowi naruszenie dobrych obyczajów; natomiast zachowanie sprzeczne z dobrymi obyczajami nie zawsze rażąco narusza te interesy. Ocena rzetelności określonego postanowienia wzorca umownego może być dokonana za pomocą tzw. testu przyzwoitości, polegającego na zbadaniu, czy postanowienie wzorca jest sprzeczne z ogólnym wzorcem zachowań przedsiębiorców wobec konsumentów oraz jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone; jeżeli bez tego postanowienia znalazłby się on - na podstawie ogólnych przepisów - w lepszej sytuacji, należy uznać je za nieuczciwe. Podobnie także w wyroku z dnia 15 stycznia 2016 r. (I CSK 125/15 LEX nr 1968429) Sąd Najwyższy wskazał, że ocena, czy dane postanowienie wzorca umowy, kształtując prawa i obowiązki konsumenta, "rażąco" narusza interesy konsumenta (art. 3851 § 1 k.c.), uzależniona jest od tego, czy wynikająca z tego postanowienia nierównowaga praw i obowiązków stron (nierównowaga kontraktowa) na niekorzyść konsumenta jest istotna, znacząca. Ustalenie, czy klauzula wzorca umowy powoduje taką nierównowagę, dokonane może być w szczególności przez porównanie sytuacji konsumenta w razie zastosowania tej klauzuli z sytuacją, w której byłby konsument, gdyby zastosowane zostały obowiązujące przepisy prawa. Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsumenta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi.

607 W kontekście powyższego zważyć należało, że umowa ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem inwestycyjnym (lub jak nazywa to powód – umowy, której celem jest inwestowania kapitału), jest umową wzajemną i odpłatną. Umowa jest wzajemna, gdy obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej (art. 487 § 2 k.c.). Dotyczy to zarówno umowy ubezpieczenia jak i powiązanej z nią umowy zlecenia.

608 Rozważenia zatem wymaga, czy w zamian na świadczenie w postaci opłaty alokacyjnej konsument otrzymuje odpowiednie świadczenie ze strony powoda.

609 Zgodnie z § 31 ust. 13 ogólnych warunków ubezpieczenia na życie (...) o kodach (...), (...) i (...) „opłata alokacyjna pobierana jest na pokrycie poniesionych przez Towarzystwo kosztów związanych z zawarciem umowy tj. wdrożenia produktu, marży Towarzystwa oraz kosztów akwizycji”.

610 W ocenie Sądu, żaden z wymienionych kosztów zawarcia umowy nie jest świadczeniem na rzecz konsumenta, stanowiąc koszt działalności powoda. Ani na celowość, ani na wielkość tych kosztów konsument niema wpływu, nadto nie przysparzają one konsumentowi żadnej korzyści. Wyłącznym beneficjentem „ekwiwalentu” opłaty alokacyjnej jest powód. Zauważyć przy tym należy, że konsument na podstawie umów zawartych z użyciem powyższych wzorców obowiązany jest do uiszczania składki regularnej z możliwością opłacania składek dodatkowych, opłat administracyjnych, operacyjnych za zrządzanie funduszami, opłatę za ryzyko śmierci ubezpieczonego, a zatem pokrywa koszty ponoszone przez powoda. Zapisy wzorca, w tym stanowiące przedmiot niniejszego postępowania, nie tylko nie zapewniają jasnego określenia wzajemnych świadczeń, ale przeciwnie zmierzają do utrudnienia konsumentowi rozeznania faktycznej wysokości jego świadczeń i świadczeń należnych mu na podstawie umowy.

611 Podkreślić należy, że opłata alokacyjna nie jest odstępnym (art.396 k.c.) ani karą umowną (art.483 k.c.) a zatem nie ma podstaw do przypisywaniu jej funkcji kompensacyjnej w odniesieniu do ponoszonych przez powoda kosztów związanych z zawarciem umowy.

612 W odniesieniu do opłaty alokacyjnej konsument nie ma możliwości określenia, co jest świadczeniem wzajemnym, a w konsekwencji oceny czy zostało ono na jego rzecz faktycznie spełnione. Wynikiem przedmiotowej klauzuli jest więc nierównowaga kontraktowa, której konsument nie zaakceptowałby w ramach negocjacji. Zasadnie było w związku z tym wydanie przez pozwanego decyzji o uznaniu przedmiotowego postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania,, stosownie do treści art. 23b. ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec naruszenia zakazu wymienionego w art.23 a tej ustawy.

613 Z przedstawionych wyżej względów zarzuty naruszenia art.23 a, 23b ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należało uznać za bezzasadne.

614 Sąd nie podziela również zarzutu naruszenia art. 106 ust. 1 pkt 3a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. § 1 k.p.a. w zw. z art.83 ustawy oraz art. 2, art.31 ust. 3, art. 42 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 7 Konwencji o Ochronie praw Człowieka i Podstawowych Wartości.

615 Art. 106 ust 1 pkt 3 a ustawy stanowi, że Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 23a. Przepis art.23a ustawy stanowi, że zakazane jest stosowanie we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

616 Jak wyżej wskazano opisane w decyzji naruszenie prawa nie miało charakteru rzekomego. Nie miały również charakteru precedensowego, gdyż przepis ten obowiązuje od 17.04.2016 r. i na jego podstawie Prezes UOKiK wydał szereg decyzji, w tym takich które były przedmiotem postępowania przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów. Przepis art. 385¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny jest w polskim systemie prawnym od 1.07.2000 r. , a zatem nie jest przepisem nowym, a generalny charakter zawartej w nim klauzuli nie oznacza, że nie reguluje ona kwestii abuzywności szczegółowo.

617 W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania „precedensowego charakteru” konkretnego rozstrzygnięcia ze względu na formę naruszenia klauzuli generalnej. Istota abuzywności została szczegółowo wyjaśniona zarówno w literaturze jak i licznych orzeczeniach sądowych w tym licznych wyroków odnoszących się do stosowania podobnych opłat. Wspomnieć też należy o licznych klauzulach wpisanych do rejestru klauzul niedozwolonych.

618 W ocenie Sądu, opartej na doświadczeniu życiowym, nie jest możliwe aby przedsiębiorca prowadzący działalność koncesjonowaną o szczególnym charakterze, od wielu lat i w znaczącej skali w sposób nieumyślny wprowadzał do obrotu prawnego wzorce umów dla oferowanych produktów i aby nie miał świadomości nierównoprawnego traktowania konsumentów.

619 Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art.23b ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 2 i art.31 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów, Prezes Urzędu może określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę do:

620 1) poinformowania konsumentów, będących stronami umów zawartych na podstawie wzorca, o którym mowa w ust. 1, o uznaniu za niedozwolone postanowienia tego wzorca - w sposób określony w decyzji;

621 2) złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji.

622 Wżycie przez ustawodawcę słowa „może” oznacza, że stosowanie tego środka należy do sfery uznania administracyjnego. Przepisy określające kompetencje organów administracji powinny być interpretowane z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych (uchwała Sądu Najwyższego z 9 lipca 2019 r., I NSZP 1/19; wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., I NSK 95/18). Sens zasady sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych polega na obowiązku formułowania oraz interpretowania przepisów prawa określających pozycję, skład, kompetencje i zasady działania organu władzy publicznej w taki sposób, aby mógł on efektywnie wywiązać się ze wszystkich powierzonych mu przez ustawodawcę zadań (por. wyroki pełnego składu TK z 7 stycznia 2004 r., K 14/03 i z 22 września 2006 r., U 4/06 oraz wyrok TK z 9 marca 2016 r. K 47/15). Jak zaznaczał Sąd Najwyższy, zasada sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych koresponduje z zasadą podziału i równowagi władzy, która do wypełnienia różnych funkcji (ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej) wymaga utworzenia odrębnych organów. Określając kompetencje organów państwa ustawodawca wyraźnie rozróżnia pomiędzy decyzjami związanymi a decyzjami uznaniowymi. Trzymając się domniemania racjonalności ustawodawcy należy przyjąć, że racją związania decyzji jest ograniczenie swobody organu, a celem umieszczenia decyzji w sferze uznania administracyjnego jest poszerzenie swobody organu. Konsekwentnie, kontrola sądowa powinna sięgać głębiej w przypadku decyzji związanych, a płycej w przypadku decyzji uznaniowych. W innym przypadku instytucja uznania administracyjnego stałaby się konstrukcją iluzoryczną (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., I NSK 95/18).

623 Z powyższych względów ogólnikowy zarzut „nieadekwatności” opartej na subiektywnej ocenie strony nie może stanowić podstawy do wzruszenia takiej decyzji.

624 W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uznania, że pozwany przekroczył granice uznania administracyjnego, a fakt naruszenia interesu publicznego poprzez stosowanie wzorca umownego zawierającego klauzulę abuzywną jest negatywną przesłanką dla publicznego ujawniania tego faktu. Przeciwnie, wymienione przez ustawodawcę przykładowe formy środków usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu zmierzają do zapewnienia konsumentom świadomości, że podjęto wobec nich działania naruszające prawo. Powód zaś może z łatwością uniknąć „stygmatyzacji” zwiększając poszanowanie dla praw konsumentów.

625 Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 106 ust.3 pkt 1 w zw. z art.106 ust.7 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z tymi przepisami, obrót, o którym mowa w ust. 1 tego przepisu, oblicza się jako sumę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat - w przypadku przedsiębiorcy sporządzającego taki rachunek na podstawie przepisów o rachunkowości. W przypadku gdy przedsiębiorca nie dysponuje przed wydaniem decyzji danymi finansowymi niezbędnymi do ustalenia obrotu za rok obrotowy poprzedzający rok nałożenia kary, Prezes Urzędu, nakładając karę pieniężną na podstawie ust. 1 i 2, uwzględnia:

626 1) obrót osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku obrotowym poprzedzającym ten rok;

627 2) w przypadku, o którym mowa w ust. 5 - średni obrót osiągnięty przez przedsiębiorcę w trzech kolejnych latach obrotowych poprzedzających ten rok. Przepis ust. 6 stosuje się odpowiednio.

628 Podstawę dla obliczenia kary stanowi zatem obrót osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku obrotowym poprzedzającym ten rok obliczony jako suma przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat nie zaś wysokość składek przypisanych brutto. Ta ostatnia wielkość dotyczy wyłącznie obliczania obrotu na potrzeby ustalenia obowiązku zgłoszenia zamiaru koncentracji, co w sposób oczywisty wynika wprost z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie sposobu obliczania obrotu przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji.

629 Odnosząc się do zarzutów dotyczących wysokości kary pieniężnej zważyć należało, że jej wymiar również należy do sfery uznania administracyjnego.

630 Nie zasługiwały na uwzględnienie pozostałe podniesione przez powoda zarzuty. Bezpodstawne jest kwestionowanie przez powoda ocen dokonanych przez pozwanego dotyczących okresu, zasięgu i umyślności stosowania klauzuli abuzywnej.

631 Stosowanie przedmiotowej klauzuli w okresie od 1.01.2016 do 1.07.2018 r., a więc przed dwa lata i 6 miesięcy jest bezsporne i w pełni uzasadnia ocenę, że było to działanie długotrwałe. Jak wskazano wyżej, nie budzi wątpliwości ocena, że stosowanie klauzuli miało charakter umyślny. Tworzenie wzorców umownych w przedsiębiorstwach ubezpieczeniowych nie jest działaniem przypadkowym. Nierównowaga pomiędzy obowiązkami konsumenta, zobowiązanego do spełniania świadczenia bez ekwiwalentu jest oczywista i nie ma podstaw do uznania, że powód nie miał świadomości skutku, który chce wywołać.

632 Bezspornym jest również, że oferty zawarcia umów z użyciem wzorców zawierających przedmiotową klauzulę abuzywną były składane konsumentom na terenie całego kraju, co w pełni uzasadnia ocenę, że zasięg jej stosowania był znaczny.

633 Z przedstawionych wyżej względów odwołanie należało oddalić wobec braku podstaw do uwzględnienia (art.479 ³¹a § 1 k.p.c.).

634 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. zasądzając na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego.