Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 12 maja 2023 r., IX Ka 637/22

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 12 maja 2023 r., IX Ka 637/22

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 IX Ka 637/22

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 0

CZĘŚĆ WSTĘPNA

6 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

7 Wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt (...)

8 1.2. Podmiot wnoszący apelację

9 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

10 ☐ oskarżyciel posiłkowy

11 ☐ oskarżyciel prywatny

12 ☐ obrońca

13 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

14 ☒ inny

15 1.3. Granice zaskarżenia

16 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

17 ☐ na korzyść

18 ☒ na niekorzyść

19 ☒ w całości

20 ☐ w części

21 ☐

22 co do winy

23 ☐

24 co do kary

25 ☐

26 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

27 1.1.2. Podniesione zarzuty

28 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

29 ☒

30 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

31 ☐

32 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

33 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

34 ☒

35 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

36 ☒

37 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

38 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

39 ☐

40 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

41 ☐

42 art. 439 k.p.k.

43 ☐

44 brak zarzutów

45 1.4. Wnioski

46 ☐

47 uchylenie

48 ☒

49 zmiana

50 Ustalenie faktów w związku z dowodami

51 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

52 1.5. Ustalenie faktów

53 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

54 Lp.

55 Oskarżony

56 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

57 Dowód

58 Numer karty

59 2.1.1.1.

60 E. K.

61 Warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec oskarżonej wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 10 października 2022 r., sygn. akt (...), o przestępstwo z art. 300 § 1 kk popełnione w dniu 26 lipca 2019 r.

62 Dane o karalności;

63 odpis wyroku

64 264

65 266

66 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

67 Lp.

68 Oskarżony

69 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

70 Dowód

71 Numer karty

72 2.1.2.1.

73 1.6. Ocena dowodów

74 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

75 Lp. faktu z pkt 2.1.1

76 Dowód

77 Zwięźle o powodach uznania dowodu

78 2.1.1.1

79 Dane o karalności; odpis wyroku

80 Dokumenty wystawione przez uprawnione podmioty, co do których autentystyczności i wiarygodności zawartych w nich treści brak jest wątpliwości.

81 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

82 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

83 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

84 Dowód

85 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

86 STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

87 Lp.

88 Zarzut

89 3.1.

90 Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

91 Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, że wina i społeczna szkodliwość czynu przypisanego E. K. nie są znaczne, co skutkowało warunkowym umorzeniem postępowania karnego wobec wyżej wymienionej, podczas gdy prawidłowa analiza całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, iż zachowanie oskarżonej powinno być uznane za społecznie szkodliwe i zawinione w stopniu znacznym, co w konsekwencji wyklucza warunkowe umorzenie postępowania karnego.

92 ☐ zasadny

93 ☐ częściowo zasadny

94 ☐ niezasadny

95 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

96 Niezależnie od zarzutów podniesionych przez skarżącego w apelacji, Sąd odwoławczy zaskarżony wyrok uchylił i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 kpk umorzył postępowanie o czyn zarzucany oskarżonej. W toku kontroli instancyjnej Sąd Okręgowy dostrzegł wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. (o podstawach rozstrzygnięcia szerzej w dalszej części uzasadnienia). W tej sytuacji rozważanie zarzutów apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, który kwestionował ocenę stopnia winy oraz społecznej szkodliwości popełnionego przez E. K. czynu zabronionego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia o warunkowym umorzeniu wobec niej postępowania, uznać należało za bezprzedmiotowe (art. 436 k.p.k.).

97 Wniosek

98 ☐ zasadny

99 ☐ częściowo zasadny

100 ☐ niezasadny

101 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

102 4.1.

103 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

104 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

105 5.1.1.

106 Przedmiot utrzymania w mocy

107 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

108 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

109 5.2.1.

110 Przedmiot i zakres zmiany

111 Zwięźle o powodach zmiany

112 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

113 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

114 5.3.1.1.1.

115 Wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej – art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. – zaskarżone orzeczenie zostało wydane pomimo to, że postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało już prawomocnie zakończone.

116 ☒ art. 439 k.p.k.

117 Zwięźle o powodach uchylenia

118 W toku kontroli instancyjnej okazało się, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej przewidziana w art. 17 § 1 pkt 7 kpk.

119 W niniejszej sprawie występuje tożsamość podmiotowo-przedmiotowa zdarzenia historycznego, które było także przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w T. w sprawie (...). Wyrokiem tym, zapadłym w dniu 10 października 2022 r., a prawomocnym z dniem 18 października 2022 r., warunkowo umorzono postępowanie karne wobec E. K. o przestępstwo z art. 300 § 1 kk polegające na tym, że w dniu 26 lipca 2019 w T. przy ul. (...) zbyła składniki majątkowe przez przeniesienie na rzecz syna T. K. własności zabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną nr (...) położonej w miejscowości B. zapisanej w księdze wieczystej (...) w zamian za dożywocie i utrzymanie, na podstawie zawartej umowy o dożywocie w akcie notarialnym nr (...) w celu udaremnienia zaspokojenia wierzyciela (...) w T..

120 Wskazanym wyrokiem przyjęto kwalifikację prawną czynu z § 1 art. 300 kk, natomiast w przedmiotowej sprawie z § 2 art. 300 kk, jednakże w obydwu wyrokach E. K. przypisano czynność sprawczą polegającą na udaremnieniu zaspokojenia wierzyciela poprzez przeniesienie na rzecz T. K. własności zabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną nr (...) położonej w miejscowości B. zapisanej w księdze wieczystej (...) na podstawie zawartej umowy o dożywocie w akcie notarialnym nr (...).

121 Tak więc analiza czynu przypisanego oskarżonej E. K. prawomocnym Sądu Rejonowego w T. w sprawie (...) prowadzi do wniosku, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z powagą rzeczy osądzonej, o której mowa w art. 17 § 1 pkt 7 kpk, określającym negatywną przesłankę procesową, powodującą, iż nie wszczyna się postępowania a wszczęte umarza, jeżeli postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone.

122 W rozpatrywanym układzie procesowym pokrzywdzonym w sprawie objętej wyrokiem Sądu Rejonowego w T. w sprawie (...) był (...) w T., natomiast w sprawie objętej zaskarżonym wyrokiem pokrzywdzonym była natomiast spółka (...) S.A. Tożsamą w swej istocie sytuację rozważał Sąd Okręgowy w G. (...) w sprawie o sygn. akt (...) (Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych). Sąd Okręgowy orzekający w przedmiotowej sprawie przyjął z aprobatą stanowisko wyrażone w pisemnych motywach rozstrzygnięcia tegoż Sądu. Analogicznie w niniejszej sprawie stawiając pytanie, czy zmiana wierzyciela w opisie czynu, a zarazem pokrzywdzonego w postępowaniu karnym może powodować uznanie, że zachowanie oskarżonej będące przedmiotem osądu w sprawach (...) i (...) dotyczy zupełnie innych zdarzeń, wykluczających powagę rzeczy osądzonej, odpowiedzieć należy przecząco, albowiem prawomocne orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania o czyn z art. 300 § 1 kk dotyczący darowania konkretnej nieruchomości w konkretnej dacie w celu udaremnienia zaspokojenia wierzyciela stoi na przeszkodzie, ze względu na treść art. 17 § 1 pkt 7 kpk ponownemu postępowaniu o później ujawniony element tego czynu, który był przedmiotem wcześniejszego osądzenia, niezależnie od tego, jak ma się społeczna szkodliwość nowo ujawnionego fragmentu czynu do społecznej szkodliwości zachowania sprawcy uprzednio w ramach tego samego czynu osądzonego. Przestępstwo z art. 300 § 2 kk stanowi jeden czyn zabroniony obejmujący konkretne jedno zachowanie polegające na (tak jak na gruncie niniejszej sprawy) zbyciu składnika majątku zagrożonego zajęciem komorniczym. Pokrzywdzenie zaś konkretnych wierzycieli jest skutkiem tego pierwotnego zachowania dłużnika. Podstawą odpowiedzialności za ten czyn jest samo wyzbycie się składnika majątku przez dłużnika niezależnie od tego czy wierzyciel, któremu uszczuplono czy udaremniono egzekucję był jeden, czy też było ich wielu.

123 W niniejszej sprawie, mimo że ujawnił się kolejny pokrzywdzony w stosunku do sprawy o sygn. (...), to nie nastąpiła zmiana czasu popełnienia przestępstwa i miejsca jego popełnienia, jak również wszystkie pozostałe elementy składające się na byt czynu pozostały niezmienione. Niedopuszczalne jest zatem ponowne postępowanie przeciwko E. K. o ten sam czyn, gdyż między obydwoma sprawami ((...) i (...)) zachodzi tożsamość podmiotowo-przedmiotowa. Różnica w osobie pokrzywdzonego nie przełamuje tej kluczowej zasady prawa karnego, że nie można sądzić tej samej osoby dwa razy za ten sam czyn (zasada ne bis in idem). Tożsamość zdarzenia rozumiana jest jako istnienie całości, na którą składają się nierozdzielnie ze sobą związane zachowania, niezależnie od chronionego interesu prawnego. Inna koncepcja prowadziłaby do sytuacji, że może toczyć się tyle postępowań karnych (i w efekcie zapaść tyle wyroków skazujących), ilu wierzycieli zostało pokrzywdzonych konkretną transakcją. Taka interpretacja jest niedopuszczalna chociażby z uwagi na wykładnię treści art. 300 § 2 kk. Z ugruntowanego stanowiska doktryny prawa i judykatury wynika, że jednym przestępstwem z art. 300 § 2 kk sprawca może naruszyć dobra wielu pokrzywdzonych (wierzycieli). Stanowiska tego nie zmienia różnica w kwalifikacji prawnej obu zarzutów stawianych oskarżonej, gdyż sposób jej działania i zamiar był identyczny – wyzbycie się majątku w celu uniemożliwienia zaspokojenia się z niego przez wszystkich wierzycieli.

124 Godzi się zaznaczyć, że rozpatrywana negatywna przesłanka procesowa ujawniła się dopiero na etapie postępowania odwoławczego, albowiem zaskarżony wyrok został wydany w dniu 4 sierpnia 2022 r., natomiast wyrok Sądu Rejonowego w T. w sprawie (...) zapadł w dniu 10 października 2022 r., i jako niezaskarżony uprawomocnił się 18 października 2022 r. Okoliczność ta wychwycona została dopiero w toku kontroli instancyjnej przy analizie aktualnych danych o karalności E. K.. Nie zmienia to jednak faktu, że w takiej sytuacji rozpoznanie apelacji i merytoryczne orzekanie przez sąd odwoławczy było niedopuszczalne. Stwierdzenie powyższego, analogicznie jak w przypadku śmierci oskarżonego po wniesieniu apelacji, implikowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku na podstawie art. 439 § 1 pkt 8 kpk i umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 kpk (por. wyroki SN: z 16.04.2008 r., IV KK 4/08, OSNwSK 2008, poz. 892; z 25.11.2014 r., V KK 321/14, LEX nr 1541269; z 11.05.2017 r., II KK 126/17, LEX nr 2294392).

125 Nadmienić wypada, że na rozprawie apelacyjnej w dniu 12 maja 2023 r. wobec zaznaczenia możliwości istnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci powagi rzeczy osądzonej prokurator stwierdzając, że doszło już do prawomocnego orzeczenia co do tego samego czynu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, zaś oskarżona E. K. przychyliła się do tego stanowiska.

126 5.3.1.2.1.

127 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

128 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

129 Zwięźle o powodach uchylenia

130 5.3.1.3.1.

131 Konieczność umorzenia postępowania

132 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

133 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

134 5.3.1.4.1.

135 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

136 Zwięźle o powodach uchylenia

137 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

138 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

139 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

140 Przytoczyć okoliczności

141 Koszty Procesu

142 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

143 Przytoczyć okoliczności

144 II.

145 Na podstawie art. 632 pkt 2 kpk kosztami procesu w sprawie obciążono Skarb Państwa.

PODPIS