Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2026 r., II Ca 517/25

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2026 r., II Ca 517/25

Tekst

1 II Ca 517/25

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 10 lutego 2025 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie w sprawie z powództwa (...) spółki akcyjnej z siedzibą w J. przeciwko J. Z. i O. Z. o zapłatę (sygn. akt I C 1323/24):

3 I. oddalił powództwo;

4 II. zasądził od powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w J. solidarnie na rzecz pozwanych J. Z., O. Z. kwotę 3.634 zł tytułem zwrotu kosz tów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

5 Sąd rejonowy oparł powyższy wyrok na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych przedstawionych w sporządzonym do niego pisemnym uzasadnieniu znajdującym się na k. 116 – 120 verte akt sprawy, które sąd okręgowy czyni integralną częścią niniejszego uzasadnienia bez konieczności ich ponownego przytaczania.

6 Apelację od powyższego wyroku wywiódł powodowy bank, zaskarżając rozstrzygnięcie sądu rejonowego w całości. Zaskarżonemu wyrokowi apelujący zarzucił:

7 1) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj.:

8 a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji granic swobodnej oceny dowodów, dokonanie oceny dowodów z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego i powszechnie przyjętymi regułami logiki, w sposób nieobiektywny, wybiórczy i z góry ukierunkowany na wykazanie obranych tez, co skutkowało przyjęciem za udowodnione okoliczności nieznajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, tj. błędne ustalenie, że uwzględnienie powództwa niweczyłoby skutki nieważności Umowy kredytu na cele (...) z dnia 25 maja 2006 r. (dalej: „Umowa Kredytu”) oraz abuzywności postanowień umownych w taki sposób, iż nie byłoby to zgodne z celami dyrektywy nr 93/13, w sytuacji gdy:

9 

10 zwrot wyłącznie takiej kwoty, jaka w 2006 roku została wypłacona Pozwanemu oznaczałaby, że Pozwany „za darmo” korzystał przez wiele lat z cudzego kapitału i tym samym wzbogacił się kosztem Banku, oraz innych kredytobiorców, którzy musieli i muszą nadal ponosić koszty swoich kredytów (w tym Złotowych);

11 

12 uwzględnienie żądania nie prowadzi do powstania sytuacji prawnej i ekonomicznej, w której przedsiębiorca stosujący niedozwolone postanowienia umowne nie odnosi negatywnych skutków związanych ze stosowaniem niedozwolonych postanowień umownych, czy też uzyskałby większą korzyść niż z wykonania umowy zawierającej postanowienia niedozwolone, z uwagi na fakt, że wyliczona przez bank kwota jest urealnieniem wartości udostępnionego kapitału i nie przynosi bankowi zysku, bowiem strata poniesiona w związku z unieważnieniem umowy kredytu jest dla banku niewspółmiernie wyższa, a z upadkiem Umowy Kredytu wiążą się również inne konsekwencje, takie jak chociażby upadek hipoteki, czy innych zabezpieczeń, co bez wątpienia pokazuje, że Bank ponosi negatywne konsekwencje związane z zastrzeżeniem niedozwolonego postanowienia;

13 

14 nie jest znana jakakolwiek forma udostępnienia kapitału przez instytucję finansową, która sprowadzałaby się do udostępnienia kapitału na rzecz jakiegokolwiek podmiotu trzeciego bez pobierania przez instytucję finansową wynagrodzenia z tego tytułu;

15 b) art. 231 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., polegające na zaniechaniu przyjęcia - na podstawie bezspornych faktów dotyczących działalności Powoda oraz zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logiki - że kapitał przekazany Pozwanemu zostałby, co do zasady, zainwestowany przez Powoda w inny sposób zgodny z profilem jego działalności, tj. udostępniony odpłatnie innemu kredytobiorcy;

16 c) art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 162 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości zgłoszonego na fakty wskazane w pozwie, pomimo że do wykazania wyżej wskazanych faktów konieczne było zasięgniecie przez Sąd wiadomości specjalnych, a wniosek o jego przeprowadzenie został złożony w odpowiednim terminie (Powód wskazuje, że w zakresie pominięcia przedmiotowego wniosku dowodowego zgłosił zastrzeżenie do protokołu rozprawy z dnia 20 stycznia 2025 roku);

17 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

18 a) art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że:

19 

20 przepisy dotyczące nienależnego świadczenia nie mogą stanowić podstawy domagania się przez bank zwrotu urealnionej wartości kapitału kredytu, w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu;

21 

22 brak jest podstaw do uwzględnienia, przy rozliczeniach pomiędzy stronami, konieczności zwrotu przez Pozwanego kwoty stanowiącej osiągniętą przez niego korzyść majątkowej, na skutek korzystania z nienależnej mu usługi finansowej;

23 podczas gdy:

24 

25 przepisy te mają zastosowanie, w sytuacji uzyskania bez podstawy prawnej korzyści majątkowej kosztem innej osoby, a z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ Kredytobiorca uzyskał kosztem Banku korzyść korzystając przez wiele lat z udostępnionego mu przez bank kapitału;

26 

27 konieczność rozliczenia dokonanych przez strony świadczeń według przepisów o nienależnym świadczeniu nie ogranicza się do zwrotu wypłaconej kwoty kapitału, w szczególności, że kwota oddana kredytobiorcy do korzystania w 2006 roku ma aktualnie mniejszą wartość, ale również do zwrotu wartość świadczonej usługi (czyli udostępnienia środków pieniężnych do korzystania przez określony czas);

28 

29 zwracany w następstwie nieważności Umowy Kredytu udostępniony kapitał kredytu powinien uwzględniać zmiany wartości pieniądza w czasie - zwrot udostępnionego kapitału kredytu według wartości nominalnej sprzed kilkunastu lat nie można uznać za zwrot tego kapitału jako świadczenia ekwiwalentnego;

30 

31 celem rozliczenia bezpodstawnego wzbogacenia jest przywrócenie między stronami równowagi majątkowej, zachwianej bezpodstawnym nabyciem korzyści majątkowej kosztem zubożonego;

32 b) art. 6 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich przez jego błędną wykładnię i uznanie, że uwzględnienie powództwa niweczyłoby skutki nieważności umowy kredytu oraz abuzywności postanowień umownych w taki sposób, iż nie byłoby to zgodne z celami Dyrektywy nr 93/13, w szczególności w świetle wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 roku w sprawie o sygn. akt C-520/21, podczas gdy:

33 •

34 przepisy prawa nie wykluczają możliwości domagania się przez bank dodatkowych roszczeń restytucyjnych;

35 •

36 kwestia rozliczeń pozaumownych nie podlega ocenie przez pryzmat Dyrektywy 93/13, lecz prawa krajowego i powinna być rozstrzygana przez sądy krajowe;

37 •

38 Sprawa C-520/21 rozpoznana przez TSUE dotyczyła formalnie jedynie dodatkowych roszczeń konsumenta po unieważnieniu umowy kredytu - to kredytobiorca wystąpił z pozwem o zwrot wynagrodzenia uzyskanego przez bank z tytułu korzystania z wpłaconych na poczet spłaty kredytu rat;

39 •

40 celem Dyrektywy 93/13 jest przywrócenie równowagi pomiędzy stronami, co wyklucza karanie przedsiębiorcy koniecznością świadczenia darmowej usługi i tym samym nadmierne wzbogacanie konsumenta;

41 •

42 pozbawienie przedsiębiorcy jakiejkolwiek zapłaty za wykonaną usługę spowoduje także znaczną nierównowagę pomiędzy stronami umowy, co wprost zaprzecza celowi Dyrektywy 93/13. Konsument będzie bowiem stroną zdecydowanie uprzywilejowaną, otrzymując darmowy kredyt, zaś przedsiębiorca - stroną nieproporcjonalnie obciążoną;

43 •

44 istotą zgłaszanych roszczeń restytucyjnych nie jest po stronie Powoda wola równego podziału strat i ryzyk między strony, a jedynie wola przywrócenia równowagi polegającej na sprawiedliwym rozliczeniu wzajemnych roszczeń stron, choć i tak z korzyścią dla konsumenta;

45 •

46 Bank dochodząc zwrotu urealnionej kwoty kredytu, w żadnej mierze nie uzyskałby kwoty w wysokości zbliżonej nawet do wartości potencjalnego, oczekiwanego z tytułu Umowy Kredytu zysku. Tym samym, dochodzone przez Powoda roszczenia restytucyjne nie są sprzeczne z celami Dyrektywy 93/13;

47 •

48 TSUE w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 roku nie przesądził, czy w ramach dopuszczalnych rozliczeń stron chodzi o nominalną, czy też realną na moment ich dokonywania, wartość wypłaconego kredytobiorcy kapitału. TSUE wyeliminował z katalogu potencjalnych roszczeń wyłącznie te, które przywracałyby zyskowność po stronie banku. Tym samym TSUE nie pozbawił banków możliwości domagania przywrócenia realnej wartości świadczenia, którą można osiągnąć np. poprzez waloryzację;

49 •

50 interpretacja Dyrektywy 93/13 prezentowana przez Sąd I instancji generuje zagrożenie dla stabilności rynków finansowych;

51 c) art. 358¹ § 4 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że roszczenie, w tym roszczenie ewentualne, którego domaga się Powód jest świadczeniem związanym z prowadzeniem przedsiębiorstwa, podczas gdy nieważność umowy powoduje, że nie jest to świadczenie związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa;

52 d) art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności sankcji w sytuacji, gdy mieści się w niej dyrektywa, w myśl której żadna z zasad i żaden z przepisów prawa prywatnego nie powinny być tłumaczone w sposób arbitralnie preferujący prawa i wolności pewnej kategorii osób w stosunku do praw i wolności innej kategorii podmiotów, a sankcje poza posiadaniem charakteru odstraszającego muszą być przede wszystkim proporcjonalne;

53 4. w zakresie postępowania dowodowego, na podstawie art. 380 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., wnoszę o zmianę postanowienia dowodowego i dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:

54 a) opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości lub ekonomii i finansów na fakt istotny dla rozstrzygnięcia sprawy: celem ustalenia wysokości różnicy pomiędzy nominalną kwotą kredytu wypłaconą Pozwanemu przez Powoda, a realną wartością tej kwoty na dzień wyrokowania, przy założeniu, że:

55 •

56 nominalna kwota kredytu zmienia się w oparciu o wskaźnik inflacji jako obiektywny i powszechnie dostępny miernik realnej wartości,

57 •

58 zmianie o wskaźnik inflacji ulega kwota pierwotnie wypłacona,

59 •

60 kapitał jest sukcesywnie pomniejszany o wszelkie spłaty kredytobiorcy;

61 b) z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości lub ekonomii na fakt: wysokości roszczenia ewentualnego, przysługującego Powodowi z tytułu waloryzacji kwoty kapitału oddanego Pozwanemu do dyspozycji na mocy Umowy Kredytu w oparciu o:

62 •

63 wskaźnik inflacji, tj. wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (publikowany przez GUS);

64 •

65 wskaźnik wartości nieruchomości zakupionej za środki pochodzące z kredytu;

66 •

67 inny wskaźnik, uznany przez biegłego za adekwatny zgodnie z jego wiedzą, odpowiadający właściwości stosunku prawnego (w przypadku, jeżeli biegły uzna sposoby z punktów powyżej za nieadekwatne).

68 Skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie apelujący wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

69 Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu apelacji.

70 W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji tej w całości, a nadto pominięcie, względnie oddalenie wniosku powoda o zmianę postanowienia dowodowego oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie w trybie art. 380 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości lub ekonomii i finansów (pkt 3 ppkt 4 petitum apelacji) na fakty tam wskazane, bowiem dowody te zostały powołane celem wykazania i okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i zmierzają jedynie do przedłużenia postępowania. Pozwany domagał się też zasądzenia od powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty oraz przeprowadzenia rozprawy.

71 Sąd okręgowy zważył, co następuje:

72 Apelacja powoda okazała się bezzasadna.

73 Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Z cytowanego wyżej przepisu wynika, iż sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach apelacji zakreślonej przez skarżącego. Powyższe nie oznacza, że sąd jest związany ustaleniami faktycznymi czy oceną prawną sądu pierwszej instancji, jeśli nie były przedmiotem zarzutów apelacji. Sąd okręgowy jest sądem merytorycznym, a przyjęta koncepcja apelacji pełnej (cum beneficio novorum) nakłada nań powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi i skontrolowania prawidłowości postępowania w pierwszej instancji, przy uwzględnieniu jedynie związania zarzutami naruszenia prawa procesowego przedstawionymi w apelacji (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 03 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15, z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 i dnia 06 października 2016 r., III UK 270/15).

74 Realizując powyższy obowiązek sądu drugiej instancji i zważając, że nie wynika z niego konieczność osobnego omówienia w uzasadnieniu orzeczenia każdego argumentu apelacji, ale wystarczające jest odniesienie się do nich w sposób wskazujący, że zostały przez sąd drugiej instancji rozważone (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2010 r., V CSK 296/09, z dnia 26 kwietnia 2012 r., III CSK 300/11, z dnia 4 września 2014 r., II CSK 478/13 i dnia 22 sierpnia 2018 r., III UK 119/17), sąd odwoławczy dla usystematyzowania wywodów wskazuje, iż sąd rejonowy prawidłowo zgromadził w tym postępowaniu materiał dowodowy i w aspekcie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy dokonał jego prawidłowej oceny, ustalając stan faktyczny odpowiadający treści tych dowodów. Odnosząc się jednocześnie do zarzutu apelacji błędnego pominięcia dowodu z opinii biegłego, sąd okręgowy wskazuje, że zarzut ten jest chybiony. Wobec bezzasadności powództwa co do zasady, przeprowadzenie tego dowodu było zbędne i zmierzałoby jedynie do niezasadnego przedłużenia postępowania. Powołany przez powoda dowód miał wykazać okoliczności w sprawie nieistotne, jako że dotyczące ustalenia wysokości „korzyści” osiągniętej przez pozwanego, ewentualnie wysokości roszczenia z tytułu waloryzacji, co wobec bezzasadności dochodzonego roszczenia było bezcelowe. Pominięcie dowodu przez sąd rejonowy było więc ze wszech miar prawidłowe i sąd okręgowy nie znalazł podstaw do korekty tego postanowienia w trybie art. 380 k.p.c.

75 W rezultacie ustalenia faktyczne poczynione przez sąd rejonowy, sąd odwoławczy przyjął za własne, czyniąc je podstawą swojego rozstrzygnięcia.

76 Powód w przedmiotowej sprawie dochodził zapłaty kwoty 26.073,87 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci korzystania przez pozwanych z kapitału udostępnionego przez bank na podstawie umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu, do dnia zapłaty. Podstawę prawną wskazanego roszczenia stanowiły przepisy art. 405 k.c. oraz art. 410 k.c. W ramach roszczenia ewentualnego bank domagał się zmiany wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanym kapitału kredytu w związku z istotną zmianą siły nabywczej w czasie i ukształtowanie go na poziomie 183.338,04 zł oraz zasądzenia kwoty 43.338,04 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kredytu. Podstawę żądania ewentualnego stanowił przepis art. 358¹§ 1 k.c.

77 Bezspornym w przedmiotowej sprawie było, iż w dniu 24 maja 2006 r. pozwani J. Z. i O. Z. jako kredytobiorcy zawarli z poprzednikiem prawnym powodowego banku umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), indeksowanego kursem franka szwajcarskiego. Na podstawie wskazanej umowy bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 140.000 zł na okres 300 miesięcy. Poza sporem pozostawało, że Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt XXVIII C 773/21 ustalił, że między stronami nie istnieje stosunek kredytu wynikający ze wskazanej wyżej umowy kredytu, zasądzając od (...) Bank (...) spółki akcyjnej w J. na rzecz pozwanych kwoty: 1.375,83 zł, 79.968,88 zł i 15.769,98 CHF, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Sąd Apelacyjny w Warszawie, na skutek apelacji banku od powyższego orzeczenia, wyrokiem z dnia 14 lutego 2024 r. (VI ACa 1153/22) zmienił zaskarżony wyrok jedynie w zakresie roszczenia odsetkowego i zastrzegając, że zasądzone kwoty nastąpią za jednoczesnym zaofiarowaniem przez kredytobiorców na rzecz banku kwoty. 140.000 zł lub zabezpieczeniem jej spłaty. Poza sporem pozostawało również to, że tytułem realizacji powyższego orzeczenia sądu apelacyjnego przekazano na rachunek bankowy kredytobiorców kwotę 49.162,69 zł, strony zawarły nadto porozumienie, w którym dokonały częściowego rozliczenia w zakresie nominalnej kwoty kredytu.

78 Przesądzona wobec powyższego była w przedmiotowym postępowaniu prawomocnie stwierdzona kwestia nieważności umowy kredytu nr (...) z dnia 24 maja 2006 r. zawartej pomiędzy stronami. Zgodnie bowiem z przepisem art. 365 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

79 Konsekwencją stwierdzenia nieważności umowy kredytu jest konieczność traktowania takiej umowy, jakby nigdy nie została zawarta. Orzeczenie sądu w tym przedmiocie jest deklaratoryjne. Oznacza to, że sąd nie kreuje tego skutku, a jedynie potwierdza, że ze względu na doniosłe wady umowy nie funkcjonuje ona pomiędzy stronami od samego początku. Takie stwierdzenie dotyczy w szczególności przypadków, gdy do ukształtowania stosunku umownego doszło w sposób wyraźnie krzywdzący kredytobiorców, przy wykorzystaniu przez drugą stronę silniejszej pozycji. Sankcja w postaci bezwzględnej nieważności umowy powoduje, że strony powinny dokonać zwrotu świadczeń, które otrzymały w wykonaniu nieważnej umowy kredytu.

80 W myśl art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Jest to regulacja o charakterze otwartym, co oznacza, że enumeratywne wymienienie przypadków objętych jej stosowaniem nie jest w istocie możliwe i wynika przede wszystkim z ukształtowanej praktyki sądowej. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne, którego definicja legalna zawarta jest w przepisie art. 410 k.c., zgodnie z którym świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

81 Bezumowne korzystanie z kapitału banku nie stanowi jakiegokolwiek świadczenia banku na rzecz kredytobiorcy, ale jest wynikającym z nienależnego świadczenia stanem faktycznym, które nie powoduje powstania żadnych roszczeń poza samym roszczeniem o zwrot rzeczonego kapitału. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału przez kredytobiorcę, a nie przez bank, bank nie mógł uzyskać potencjalnego zysku (chociażby przez udzielenie kredytu innej osobie) nie ma tutaj żadnego znaczenia, ponieważ reżim odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.).

82 Należy zauważyć, że w istocie jedynym przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.), do czego zresztą nawiązał TSUE w orzeczeniu w sprawie C-520/21, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia.

83 W przedmiotowej sprawie sądy w prawomocnie zakończonych postępowaniach ustaliły, że łącząca strony umowa nie mogła dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym postanowień abuzywnych. Wykreowanie zatem przez stronę powodową żądania zmierzającego do uzyskania rezultatu odpowiadającego częściowemu przywróceniu skuteczności umowy uznanej za nieważną w kształcie pozbawionym zapisów abuzywnych sprzeciwia się zatem treści art. 6 i art 7 Dyrektywy 93/13 i stanowi w istocie próbę obejścia tych regulacji oraz zniweczenia prewencyjnego i penalizującego skutku stosowania dyrektywy.

84 W wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 TSUE jednoznacznie wskazał, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Trybunał wskazał, że brak odpowiedzi na pytanie prejudycjalne w całości (tj. także co do roszczeń banku) miałby negatywny wpływ na odstraszający skutek dyrektywy 93/13, ponieważ banki działające w Polsce publicznie grożą konsumentom poważnymi konsekwencjami, jeżeli postanowią oni podtrzymywać żądania uznania umów kredytu hipotecznego za nieważne, ze względu na to, że przedsiębiorcy ci będą dochodzić od konsumentów roszczeń związanych z bezumownym korzystaniem z kapitału przez konsumentów. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem system ochrony ustanowiony na mocy dyrektywy 93/13 opiera się na założeniu, że konsument znajduje się w gorszym położeniu niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzi on się na warunki umowy sporządzone uprzednio przez przedsiębiorcę, na których treść nie może mieć wpływu (wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C70/17 i C179/17, EU:C:2019:250, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo). Z uwagi na charakter i znaczenie interesu publicznego, jakim jest ochrona konsumentów, dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie, co wynika z jej art. 7 ust. 1 w związku z jej motywem dwudziestym czwartym, do zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. W tym celu sądy odsyłające są zobowiązane do odstąpienia od stosowania nieuczciwych warunków umowy, aby nie wywierały one, w braku sprzeciwu konsumenta, wiążących wobec niego skutków [wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., BNP Paribas Personal Finance, od C776/19 do C782/19, EU:C:2021:470, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo; a także podobnie wyrok z dnia 8 września 2022 r., D.B.P. i in. (Kredyt hipoteczny denominowany w walucie obcej), od C80/21 do C82/21, EU:C:2022:646, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo]. Ponadto z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z jej motywem dwudziestym czwartym wynika, że dyrektywa ta ma również na celu zniechęcenie przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. W drugiej kolejności, co się tyczy roszczeń przedsiębiorcy wobec konsumenta, należy wskazać, że podobnie jak w przypadku możliwości dochodzenia przez konsumenta roszczeń wynikających z nieważności umowy kredytu hipotecznego takie roszczenia mogą być dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie zagrażają celom wskazanym w pkt 68 niniejszego wyroku.

85 Tymczasem przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 60 opinii. Trybunał miał już okazję wyjaśnić w innym kontekście, że gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być uznane za nieważne, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców (wyrok z dnia 14 czerwca 2012 r., Banco Español de Crédito, C618/10, EU:C:2012:349, pkt 69). Podobnie wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy, a tym samym otrzymania wynagrodzenia za korzystanie tego kapitału przez konsumenta, przyczyniłaby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną. Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 61. opinii, taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy.

86 Dalej Trybunał wskazał, że rozumowania tego nie może podważyć argumentacja Banku (...)., zgodnie z którą w braku możliwości żądania przez przedsiębiorców rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę, konsumenci uzyskaliby „darmowy” kredyt. Nie może go również podważyć argumentacja Banku (...) i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego (Polska), zgodnie z którą stabilność rynków finansowych byłaby zagrożona, gdyby banki nie mogły żądać od konsumentów takiej rekompensaty. W tym względzie, po pierwsze, zgodnie z zasadą nemo auditur propriam turpitudinem allegans (powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany) nie można dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane. W niniejszej sprawie, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 58 opinii, ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez Bank(...)W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy. Po drugie, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 63 opinii, argument dotyczący stabilności rynków finansowych nie ma znaczenia w ramach wykładni dyrektywy 93/13, która ma na celu ochronę konsumentów. Ponadto nie można dopuścić, by przedsiębiorcy mogli obejść cele realizowane przez dyrektywę 93/13 ze względu na zachowanie stabilności rynków finansowych. Do instytucji bankowych należy bowiem organizacja działalności w sposób zgodny z tą dyrektywą. W konsekwencji w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.

87 Sąd odwoławczy w pełni podziela przytoczoną powyżej argumentację. W jej kontekście wypada podkreślić, że z przytoczonego wyroku TSUE wynika jednoznacznie, że powód nie ma prawa domagać się jakiejkolwiek „rekompensaty” wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Oznacza to więc, że również roszczenie ewentualne banku, oparte o przepisy art. 358¹ § 1–4 k.c., uznać należało za niezasadne. Do tych przepisów odniósł się zresztą w cytowanym orzeczeniu także TSUE, przywołując je w części wstępnej wyroku odnoszącej się do przepisów prawa krajowego. Zgodnie z § 4 art. 358¹ k.c. z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Niewątpliwie powód jest przedsiębiorcą, a świadczenie którego się domaga pozostaje w związku z prowadzeniem przez niego przedsiębiorstwa. Sąd okręgowy uznał za pozbawioną jakichkolwiek racjonalnych podstaw i sprzeczną z zasadami logiki argumentację skarżącego, jakoby dochodzone w niniejszej sprawie roszczenie nie było związane z prowadzeniem przez powoda przedsiębiorstwa. Jest oczywiste, że świadczenia których powód dochodzi w niniejszej sprawie (zarówno główne, jak i wszystkie ewentualne) wywodzi on z tego, że na podstawie zawartej z pozwanym umowy kredytu (poprzednik prawny powoda) udostępnił pozwanym środki finansowe, umowa ta okazała się być nieważna, a powód usiłuje uzyskać także kwoty wykraczające poza nominalną wartość wypłaconego kapitału. Jest oczywiste, że umowa powyższa została zawarta w ramach prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej na podstawie ustawy Prawo bankowe, w której art. 5 ust. 1 pkt 3 za czynność bankową ustawodawca uznał udzielanie kredytów, której to instytucji poświęcony został również cały rozdział 5 ustawy. Nielogiczne i niezrozumiałe jest więc aktualne twierdzenie, że zawarta umowa nie miała związku z prowadzoną przez powoda działalnością gospodarczą. Całkowicie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że powód tak skonstruował umowę kredytu, że okazała się ona nieważna. Niewątpliwie bowiem do wypłaty świadczenia na rzecz kredytobiorców doszło w oparciu o postanowienia tej umowy, a jedynie rozliczenie pomiędzy stronami nastąpiło w oparciu o przepisy o nienależnym świadczeniu.

88 W powyższym kontekście wskazać należy nadto na wewnętrzną sprzeczność twierdzeń powoda, czy wręcz zawarte w jego twierdzeniach sofizmaty. Z jednej bowiem strony apelujący twierdzi, że jego świadczenie nie miało związku z umową zawartą w ramach działalności gospodarczej, z drugiej zaś wnosi o zastosowanie przepisu art. 358¹ k.c. Umknęło najwyraźniej jego uwadze, że przepisy art. 358¹ k.c. znajdują się w części kodeksu, która dotyczy zobowiązań umownych. Jego zastosowanie byłoby więc możliwe jedynie wówczas, gdyby umowa była umową ważną. Wówczas zaś niewątpliwie musiałaby być uznana za zawartą w ramach działalności gospodarczej, co jednocześnie na podstawie art. 358¹§ 4 k.c. wykluczyłoby możliwość dokonania waloryzacji. Tak więc w ocenie sądu okręgowego stosowanie tego przepisu jest a priori wyłączone w przypadku wszelkich roszczeń banku wynikających z nieważnych umów kredytowych.

89 Także wybiórczo przytaczane pojedyncze sformułowania zawarte przez TSUE w orzeczeniu z dnia 15 czerwca 2023r. C-520/21 nie prowadzą do wniosków, jakich życzyłby sobie skarżący. Nawet bowiem przytaczane w apelacji, zawarte w tezach 63, 64, 68 czy 82 sformułowania wskazują jednoznacznie na to (bądź nie sposób wysnuć z nich wniosków odmiennych), że poza zwrotem kapitału w wartości nominalnej oraz odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, bankowi nie przysługują wobec klienta żadne dodatkowe roszczenia. Tezy, do których w apelacji odwoływał się skarżący brzmią bowiem następująco:

90 „63. Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że:

91 – stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą konsument ma prawo żądać od instytucji kredytowej rekompensaty wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty, oraz

92 – stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. (…)

93 64. Należy stwierdzić, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 44 opinii, że dyrektywa 93/13 nie reguluje wyraźnie skutków nieważności umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków. W związku z tym do państw członkowskich należy określenie skutków, jakie pociąga za sobą takie stwierdzenie, przy czym ustanowione przez nie w tym względzie przepisy powinny być zgodne z prawem Unii, a w szczególności z celami tej dyrektywy. (…)

94 68. Wynika z tego, że zgodność z prawem Unii przepisów krajowych regulujących praktyczne skutki nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu istnienia nieuczciwych warunków zależy od tego, czy przepisy te, po pierwsze, pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13. (…)

95 82. W niniejszej sprawie, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 58 opinii, ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez Bank (...) W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy”.

96 Zgodnie z zasadami logiki nie sposób wysnuć z powyższych tez pożądanego przez powoda, a zawartego w apelacji wniosku, że wypowiedzi TSUE dotyczyły wyłącznie „rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utracone zyski”. Przeciwnie, TSUE wprost i jednoznacznie wskazał, że niedopuszczalna jest wykładnia prawa krajowego dopuszczająca przyznanie bankowi „rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty”. W zdaniu tym brak mowy o jakimkolwiek „odszkodowaniu” a słowo „rekompensata” odnosi się do wszelkich świadczeń na rzecz banku wykraczających poza zwrot kapitału i ewentualnych odsetek. TSUE pisząc o zwrocie wypłaconego kapitału jednoznacznie przesądził zatem kwestię tego, czy chodzi o jego nominalną, czy też realną na moment dokonywania rozliczeń wartość świadczeń spełnionych bez ważnej podstawy prawnej – skoro kapitał „wypłacony” miał jedną tylko wartość- określoną i spełnioną właśnie w dacie wypłaty. Poza te dwa świadczenia (kapitał wypłacony i odsetki) bankowi nie należy się więc nic.

97 Także w postanowieniu TSUE z dnia 12 stycznia 2024 r., C-488/23, na pytanie prejudycjalne Sądu Okręgowego w Warszawie: „Czy w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz zasady skuteczności, równoważności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą bank poza zwrotem kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatą ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty ma prawo żądać od konsumenta także rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po wypłaceniu kapitału kredytu [konsumentowi]?”,ponowienie odwołując się do wyroku C – 520/21, wskazano że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi.

98 Mając na względzie powyższe, sąd okręgowy z przyczyn opisanych wyżej apelację pozwanego w całości oddalił, o czym na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł w punkcie 1. wyroku.

99 O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zgodnie z regułą odpowiedzialności za wynik procesu. Bacząc, że strona pozwana wygrała spór przed sądem drugiej instancji, w punkcie 2. wyroku zasądzono na jej rzecz od powoda kwotę 1.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z § 2 pkt 5 w. zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

100 sędzia Monika Rabiega

101 (...)

102 1. (...)

103 2. (...)

104 3. (...)