Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 listopada 2024 r., II Ca 1238/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 6 listopada 2024 r., II Ca 1238/24

Tekst

1 Sygnatura akt II Ca 1238/24

Uzasadnienie

2 Sąd Rejonowy w Gryfinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa (...) Sp. z o.o. w O. przeciwko (...) S.A. w W. o zapłatę, wyrokiem z dnia 10 czerwca 2024 r. (sygn. akt I C 317/23):

3 I. zasądził od pozwanej (...) S.A. w W. na rzecz powoda (...) Sp. z o.o. w O. kwotę 7 020,57 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwot: 5 175,57 zł od dnia 24 lipca 2022 r. do dnia zapłaty, 1 845,- zł od dnia 12 maja 2023 r. do dnia zapłaty;

4 II. rozstrzygnął zasadę ponoszenia kosztów procesu w ten sposób, że pozwany zobowiązany jest zwrócić powodowi całość kosztów procesu pozostawiając ich ustalenie referendarzowi sądowemu.

5 Swoje rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł o ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne zawarte w pisemnym uzasadnieniu wyroku znajdującym się na kartach 1030 - 1032 akt sprawy.

6 Apelację od powyższego wyroku złożyła pozwana, zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w części, tj. co do punktu I. w zakresie kwoty 1 845,- zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonych od dnia 12.05.2023 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów procesu zawartego w punkcie II. ww. wyroku.

7 Zaskarżonemu orzeczeniu pozwana zarzuciła:

8 I. Naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

9 1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, błędną i sprzeczną z logicznym rozumowaniem ocenę materiału dowodowego, dokonaną z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do sprzecznych ustaleń Sądu I instancji z zebranym w przedmiotowej sprawie materiałem dowodowym, tj. uznaniem, że w przedmiotowej sprawie zachodziły podstawy do wliczenia kosztów prywatnej ekspertyzy prawnej w wysokości 1 845,- zł do należnego odszkodowania w sytuacji, gdy:

10 a) powód jest profesjonalnym podmiotem skupującym odszkodowania na terenie całej Polski, o czym świadczy sama deklaracja powoda na jego stronie internetowej o obsłudze 1,3 min klientów, co oznacza, że jest w stanie samodzielnie ocenić roszczenie i jego zasadność;

11 b) powód nie przedłożył żadnego dowodu faktycznej zapłaty za fakturę pro forma (niestanowiącej dokumentu księgowego) nr (...), gdyż przedłożone potwierdzenie przelewu jest datowane na 1,5 roku po wystawieniu faktury proforma a jego tytuł nie zawiera żadnych danych pozwalających na określenie konkretnej usługi, za którą wykonywana jest płatność, co oznacza, że generowanie kosztu prywatnej ekspertyzy prawnej miało charakter jedynie pozorny i stanowiło część wynagrodzenia pełnomocnika procesowego;

12 c) opinia prawna, abstrahując od zbędnie rozwlekłej formy (jak w przypadku pozwu), to zbiór wniosków i twierdzeń znanych powodowi od wielu lat, mających zresztą walor wyłącznie teoretyczny i stanowiący przemyślenia autora co do opłacalności sporu; opinia zaś prezentuje stronnicze poglądy, nie zawiera pełnej analizy poglądów i stanowisk;

13 d) w ocenie pozwanej koszt sporządzenia prywatnej ekspertyzy należy ocenić jako koszt prowadzenia działalności gospodarczej przez powoda, na co wskazuje wystawiona na powoda faktura proforma, nie jest to zaś koszt poszkodowanego, mimo tego, że twórca ekspertyzy próbuje to przedstawić odmiennie;

14 II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 361 § 2 k.c. w z w. z art. 822 k.c. w zw. z art. 824¹ k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy odpowiedzialność pozwanego Towarzystwa (...) ogranicza się do naprawienia szkody w zakresie w jakim szkoda rzeczywiście zaistniała, a odszkodowanie powinno odpowiadać wysokości poniesionej przez poszkodowanego szkody.

15 W oparciu o tak sformułowane zarzuty pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniosła także o zwrot kosztów procesu za postępowanie drugoinstancyjne według norm przepisanych.

16 Ewentualnie pozwana wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje.

17 W uzasadnieniu apelacji na kartach 1035 – 1038 akt sprawy pozwana rozwinęła tak postawione zarzuty oraz wniosła jak na wstępie.

18 W odpowiedzi powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych (k. 1051 – 1083).

19 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

20 Apelacja pozwanej okazała się zasadna i doprowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku.

21 Wstępnie zauważyć należało, że niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, a sąd okręgowy w postępowaniu apelacyjnym nie przeprowadził postępowania dowodowego. Ustawodawca w takiej sytuacji w art. 505¹³ § 2 k.p.c. przewidział, że jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa.

22 Sąd odwoławczy dostrzega, iż bezspornie pozwany ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za szkody powstałe w pojeździe B. B. i A. D. na skutek zdarzania z dnia 22 czerwca 2022 r., a to z uwagi na łączącą pozwaną spółkę ze sprawcą zdarzenia mowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, stosownie do art. 822 § 1 k.c. Spór w sprawie ogniskował wokół wysokości należnego powodowi odszkodowania z tytułu szkody poniesionej na skutek szkodowego zdarzenia. Zarzuty sformułowane w apelacji w istocie sprowadzały się do kwestionowania przyjętej przez sąd pierwszej instancji kwoty należnego odszkodowania, a w tym zakresie pozwany kwestionował zasadność zasądzenia kwoty 1845 zł tytułem kosztów prywatnej ekspertyzy.

23 W pierwszym rzędzie wskazać należy, że co do zasady nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego legitymacja czynna podmiotu (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w O.. Znajdowała ona swoje źródło w art. 509 k.c., w myśl którego, wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania (§ 1). Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki (§ 2). Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 września 2001 r. (I CKN 379/00), w wyniku cesji w myśl przepisu art. 509 k.c. przechodzi na nabywcę ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, który zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki wiązał go z dłużnikiem. Innymi słowy, stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie, lecz zmienia się osoba uczestnicząca w nim po stronie wierzyciela. Co więcej, w orzecznictwie przyjmuje się, iż dokumentem wykazującym przejście uprawnień może być wyciąg z umowy cesji ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2015 r., III CZP 15/15). Do akt złożono dokument umowy cesji wierzytelności, na mocy której B. B. i A. D. scedowali na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą w O. wierzytelność dochodzoną w niniejszej sprawie (k. 364 - 366 akt sprawy). Zdaniem sądu odwoławczego cesja wierzytelności dochodzonej pozwem została dokonana skutecznie i nie stoi w sprzeczności z celem pełnego odszkodowania w rozumieniu art. 361 § 2 w zw. z art. 363 k.c.

24 Wychodząc naprzeciw obowiązkowi wyjaśnienia podstawy prawnej Sąd drugiej instancji miał na uwadze, że w myśl art. 361 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (§ 1). W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (§ 2). W świetle przepisu art. 361 § 1 i 2 k.c., wyrażającego zasadę pełnego odszkodowania, naprawienie szkody ma zapewnić całkowitą kompensatę doznanego przez poszkodowanego uszczerbku. Wysokość kwoty stanowiącej kompensatę za poniesioną szkodę uzależniona jest od wielkości poniesionego uszczerbku. Uszczerbek wyznacza zaś różnica powstała między rzeczywistym stanem dóbr poszkodowanego a stanem hipotetycznym, który by istniał, gdyby do zdarzenia nie doszło ( tak Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 6 lutego 2013 r., I PK 102/12, z dnia 15 kwietnia 2010 r., II CSK 544/09 oraz z dnia 14 stycznia 2005 r., III CK 193/04).

25 Przy czym wysokość odszkodowania w zakresie samej naprawy nie była sporna na etapie postępowania odwoławczego.

26 Zarzuty procesowe oscylowały wokół naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i kwestionowały zakwalifikowanie do obowiązku naprawienia szkody kosztu prywatnej opinii prawnej, technicznej oraz kalkulacji.

27 W myśl art. 233 § 1 k.p.c., sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Przyjmuje się, że jeśli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne oraz zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko wtedy, gdy brak logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia wyraźnych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, ocena sądu przeprowadzonych dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00). Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który wedle skarżącego odpowiada rzeczywistości. Należy wskazać przyczyny dyskwalifikujące postępowanie sądu w tym zakresie. Skarżący winien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd meriti przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, z dnia 12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99 i dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99).

28 Zdaniem Sądu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie istotnie doszło do naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 233 § 1 k.p.c. Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła do uznania, że zaszła podstawa do wliczenia do kosztów niezbędnych do dochodzenia roszczenia prywatnej opinii, której koszt miał wynieść 1845,00 zł. Tymczasem argumentacja apelującego w tym zakresie jawi się jako słuszna. Przede wszystkim Sąd Rejonowy wadliwie ocenił dowody w postaci faktury proforma na karcie 362 akt sprawy, umowy przelewu wierzytelności z dnia 29.12.2022 r. na karcie 364 akt sprawy, pełnomocnictwa na karcie 246 akt sprawy, dowodu zapłaty na karcie 844 akt sprawy oraz samej opinii prawnej na karcie 250 – 328 akt sprawy. W pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę na brak korelacji czasowej, albowiem pełnomocnictwo dla I. S. zostało udzielone dnia 28 grudnia 2022 roku, natomiast umowa cesji wierzytelności została zawarta dopiero dnia następnego, czyli 29 grudnia 2022 roku. Odnośnie pełnomocnictwa podkreślić należy, że nie umocowuje ono I. S. do zlecenia sporządzenia jakiejkolwiek opinii. Tymczasem już w dniu udzielenia pełnomocnictwa została zlecona rzeczona opinia. Kolejno wskazać należy, że faktura proforma na karcie 362 wprawdzie odpowiada dochodzonej pozwem kwocie tytułem prywatnej ekspertyzy, niemniej jednak trzeba mieć na względzie, że faktura proforma nie jest dokumentem księgowym, lecz informacją zapowiadającą potencjalny kształt przyszłej faktury, a zatem nie stanowi ona dowodu na fakt rzeczywistego obciążenia powoda takimi kosztami, a tym bardziej pokrycia takiego kosztu. Ponadto została wystawiona już 28.12.2022 r. na rzecz nabywcy (...) sp. z o.o., podczas gdy w tym dniu spółka ta nie była jeszcze nabywcą wierzytelności. Jedynym dowodem na fakt poniesienia takiego wydatku mógłby być wydruk potwierdzenia transakcji na karcie 844 akt sprawy, jednakże z tytułu tego przelewu wynika jedynie, że przelew w kwocie 1845 zł stanowi zapłatę za ekspertyzę prawną, techniczną i kalkulację, tym niemniej bez wskazania w jakiej sprawie i którego uszkodzonego pojazdu dotyczącą. Nie może zatem stanowić dowodu na fakt wygenerowania takiego kosztu po stronie powoda w przedmiotowej sprawie. W szczególności bowiem nie pozostaje w związku przyczynowym z wypadkiem, ani samą umową cesji. Została bowiem zlecona przed zawarciem umowy cesji, zaś zlecający opinię pełnomocnik nie miał umocowania do zlecania jej w imieniu bezpośrednio poszkodowanych.

29 Marginalnie jedynie należy zaznaczyć, że sama ekspertyza, co najmniej w zakresie opinii prawnej, jest bezcelowa na potrzeby postępowania likwidacyjnego. Godzi się zauważyć, że powodowa spółka jest podmiotem profesjonalnie zajmującym się dochodzeniem nabytych roszczeń ze szkód komunikacyjnych. Nie można uznać, aby co najmniej w tym zakresie opinia była istotna i generowała celowe, pozostające w adekwatnym związku przyczynowym z wypadkiem koszty.

30 Powyższych aspektów Sąd Rejonowy nie uwzględnił przy ocenie ww. dowodów. Prawidłowa i wszechstronna ocena omówionych dokumentów powinna prowadzić do logicznego wniosku, że powód nie wykazał roszczenia o zapłatę kwoty 1845 zł ani co do zasady, ani co do wysokości. Tym samym zgodzić się należy z apelującą, że Sąd Rejonowy zasądzając ww. kwotę dopuścił się naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

31 Stosownie do art. 361 § 1 i 2 k.c. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Sąd Najwyższy w uchwale z 2.9.2019 r. (III CZP 99/18, Legalis) uznał, że poszkodowanemu oraz cesjonariuszowi roszczeń odszkodowawczych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje od ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej zwrot kosztów tzw. prywatnej opinii (ekspertyzy) rzeczoznawcy, jeżeli jej sporządzenie było niezbędne do efektywnego dochodzenia odszkodowania. Jak już wcześniej wyjaśniono, zasada pełnego odszkodowania oznacza, że naprawienie szkody ma zapewnić całkowitą kompensatę doznanego przez poszkodowanego uszczerbku. Wysokość kwoty stanowiącej kompensatę za poniesioną szkodę uzależniona jest od wielkości poniesionego uszczerbku. Uszczerbek z kolei należy rozumieć jako różnicę powstała między rzeczywistym stanem dóbr poszkodowanego a stanem hipotetycznym, który by istniał, gdyby do zdarzenia nie doszło. Zarówno wybór przywrócenia stanu poprzedniego, jak i zapłata sumy pieniężnej winna wyrównać powstałą szkodę, a mianowicie wyrównać zarówno stratę, jak i utracone korzyści. Naprawienie szkody co do zasady prowadzi do przywrócenia w majątku poszkodowanego stanu, jaki istniał przed zdarzeniem powodującym szkodę. W przypadku zaś uszkodzenia rzeczy przywrócenie stanu poprzedniego sprowadza się do przywrócenia jej walorów technicznych, użytkowych i estetycznych, jakie miała przed wyrządzeniem szkody, a nadto wartość uszkodzonej rzeczy po szkodzie, w tym po dokonanych jej naprawach, winna być taka sama jak przed szkodą. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2001r., III CZP 57/2001, OSNC 2002/5/57).

32 W warunkach rozpoznawanej sprawy, zważywszy na treść złożonej opinii prywatnej, Sąd Okręgowy ocenia, że rzeczona ekspertyza nie była niezbędna do efektywnego dochodzenia odszkodowania. Biorąc tę okoliczność za podstawę, Sąd Rejonowy kwalifikując kwestionowaną w apelacji opinię do środków niezbędnych do dochodzenia naprawienia szkody, w istocie dopuścił się naruszenia art. 361 § 1 i 2 k.c., gdyż błędnie uznał, że co do kwoty 1845 zł znajduje on zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

33 W świetle powyższego Sąd Rejonowy nieprawidłowo zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 1845 zł. Z tych względów na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. należało zmienić zaskarżony wyrok w ten sposób, że w miejsce kwoty 7 020,57 zł zasądzić kwotę 5 175,57 zł, stanowiącą różnicę pomiędzy kwotą wypłaconą na skutek przeprowadzonego postępowania likwidacyjnego a sumą ustaloną przez biegłego sądowego, konieczną do przywrócenia uszkodzonego pojazdu do stanu sprzed szkody. W powyższym zakresie rozstrzygnięcie znalazło wyraz w punkcie 1 lit. a wyroku.

34 W konsekwencji powyższej zmiany, zasadne było odmienne rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w pierwszej instancji. Zważywszy stosunek, w jakim strona powodowa wygrała wobec kształtu dochodzonego roszczenia i żądania pozwanego oddalenia powództwa w całości, należało uznać, że powódka wygrała proces w stosunku 3/4, natomiast pozwana wygrała w stosunku 1/4. A zatem stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik procesu powódka poniesie koszty procesu w 1/4, natomiast pozwana w 3/4, Tak orzeczono w punkcie 1 lit. b wyroku. Szczegółowego wyliczenia kosztów procesu dokona referendarz sądowy.

35 O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. zasądzając w punkcie 2. sentencji wyroku od powoda na rzecz pozwanego kwotę 650 zł tytułem kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym, w tym opłata od apelacji 200 zł i koszty zastępstwa procesowego 450 zł. Wysokość tych ostatnich ustalono zgodnie z § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265, tj.). Z urzędu przy tym sąd drugiej instancji stosownie do dyspozycji art. 98 § 1¹ k.p.c. koszty te zasądził wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego.

36 Tomasz Szaj

37 (...)

38 1. (...)

39 2. (...)

40 3. (...)

41 (...)