Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 29 listopada 2022 r., IV Ka 918/22

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 29 listopada 2022 r., IV Ka 918/22

Tekst

1 Sygnatura akt IV Ka 918/22

2 1.

3 2.WYROK

4 2.1.W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

5 Dnia 29 listopada 2022 r.

6 4.Sąd Okręgowy w Świdnicy w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie:

7 1.Przewodniczący:

8 1.SSO Agnieszka Połyniak

9 1.Protokolant:

10 1.Magdalena Telesz

11 przy udziale Eligiusza Wnuka Prokuratora Prokuratury Okręgowej,

12 po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2022 r.

13 6.sprawy R. K.

14 7.syna S. i E. z domu O.

15 8.urodzonego (...) w W.

16 9.oskarżonego z art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

17 10.na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego

18 11.od wyroku Sądu Rejonowego w Wałbrzychu

19 12.z dnia 15 czerwca 2022 r. sygnatura akt III K 60/22

20 I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

21 II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. D. z Kancelarii Adwokackiej w W. 516,60 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie

22 Formularz UK 2

23 Sygnatura akt

24 IV Ka 918/22

25 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

26 1

27 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

28 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

29 wyrok Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z 30 marca 2022r. sygn. akt III K 60/22

30 1.2. Podmiot wnoszący apelację

31 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

32 ☐ oskarżyciel posiłkowy

33 ☐ oskarżyciel prywatny

34 ☐ obrońca

35 ☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

36 ☐ inny

37 1.3. Granice zaskarżenia

38 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

39 ☒ na korzyść

40 ☐ na niekorzyść

41 ☒ w całości

42 ☐ w części

43 ☐

44 co do winy

45 ☐

46 co do kary

47 ☐

48 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

49 1.1.2. Podniesione zarzuty

50 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

51 ☐

52 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

53 ☐

54 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

55 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

56 ☐

57 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

58 ☒

59 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

60 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

61 ☒

62 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

63 ☐

64 art. 439 k.p.k.

65 ☐

66 brak zarzutów

67 1.4. Wnioski

68 ☐

69 uchylenie

70 ☒

71 zmiana

72 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

73 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

74 1.5. Ustalenie faktów

75 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

76 Lp.

77 Oskarżony

78 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

79 Dowód

80 Numer karty

81 2.1.1.1.

82 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

83 Lp.

84 Oskarżony

85 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

86 Dowód

87 Numer karty

88 2.1.2.1.

89 1.6. Ocena dowodów

90 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

91 Lp. faktu z pkt 2.1.1

92 Dowód

93 Zwięźle o powodach uznania dowodu

94 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

95 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

96 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

97 Dowód

98 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

99 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

100 Lp.

101 Zarzut

102 3.1.

103 R. K. w osobistej apelacji zarzucił, że Sąd Rejonowy, wymierzając mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, nie ustalił wartości energii elektrycznej, którą miał nielegalnie pobrać, nie ustalając właściwie czasu, kiedy to miało mieć miejsce, a także bez uwzględnienia szeregu okoliczności łagodzących, takich jak przyznanie się do winy, czego wyrazem był wniosek o mediację z pokrzywdzoną firmą, co prowadzi do wniosku, że wymierzona mu została kara rażąco surowa

104 ☐ zasadny

105 ☒ częściowo zasadny

106 ☐ niezasadny

107 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

108 Apelacja osobista oskarżonego miała ten skutek, że zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, bowiem analiza akt sprawy, a zwłaszcza sposobu procedowania przez Sąd I instancji prowadzi do wniosku, że skarżone rozstrzygnięcie obarczone jest tak wieloma błędami, które rzutują na jego treść, że konieczne jest przeprowadzenie całego postępowania od początku. Sąd meriti dopuścił się bowiem nie tylko błędu w ustaleniach faktycznych, ale przede wszystkim naruszył prawo do obrony oskarżonego w stopniu wręcz rażącym. Wskazać zatem należy że jedną z podstawowych gwarancji procesowych jest, przewidziane w art. 6 k.p.k., prawo do obrony w znaczeniu materialnym. Przejawem realizacji tego uprawnienia w postępowaniu przed Sądem meriti jest - wynikające z art. 374 § 1 k.p.k. - prawo do udziału oskarżonego w rozprawie głównej. Stąd też należy w pełni zaaprobować pogląd wyrażony w doktrynie, że ewentualna nieobecność oskarżonego, z wyjątkami wynikającymi z art. 374 § 1 zd. 2 i art. 374 § 1a k.p.k., musi być wynikiem jego świadomej decyzji, a nie braku stosownej informacji czy też nawet wprowadzenia go w błąd przez organ procesowy. Wielokrotnie przy tym Sąd Najwyższy wskazywał, że "uchylenie prawomocnego orzeczenia z uwagi na naruszenie prawa do obrony oskarżonego może nastąpić (...) w przypadku, gdy w istocie nie zapewniono mu obiektywnie np. możliwości brania osobistego udziału w rozprawie. Sprawiedliwość proceduralna stanowiąca element prawa do sądu ma kluczowe znaczenie we współczesnym państwie prawa" (tak np. w postanowieniu z 15 lipca 2021r., sygn. II KK 291/21, Lex nr 3391130).

109 W przedmiotowej sprawie do takiego rażącego naruszenia prawa do obrony oskarżonego doszło. Z akt sprawy wynika bowiem, że prokurator, przesyłając do Sądu Rejonowego w Wałbrzychu akt oskarżenia, informował, że R. K. odbywania karę pozbawienia wolności w (...) w Ś. (k. 88). Pomimo tego Sąd orzekający zawiadomienie o terminie rozprawy głównej przesłał na adres miejsca zamieszkania oskarżonego, które - co nie dziwi - nie zostało podjęte w terminie (K.101). Co znamienne przed terminem rozprawy sam oskarżony pismem z 21 marca 2022r. (data złożenia w AŚ w Ś., k. 103) informował Sąd, że przebywa w (...) w Ś., sygnalizując, że zawiadomienie zostało błędnie przesłane i wskazując aktualne miejsce pobytu, jak też sygnalizując wolę udziału w rozprawie (k. 102). Pismo to wpłynęło do Sądu Rejonowego w 25 marca 2022r. i pozostało bez reakcji. Rozprawa 30 marca 2022r. odbywała się, a Sąd orzekający uznał, że zawiadomienie na adres w B. "zostało doręczone" (k. 104), w konsekwencji czego przewód sądowy został otwarty i przesłuchano dwoje świadków. O tym, że Sąd miał świadomość, że nieobecność oskarżonego jest następstwem błędnego zawiadomienia przekonuje zarządzenie, które zostało wydane po przeprowadzeniu czynności pod nieobecność R. K., w związku z jej odroczeniem. Sędzia nakazał bowiem "doprowadzenie oskarżonego" na kolejny termin (pkt 5 zarządzenia, k. 104v). R. K. istotnie został wówczas doprowadzony, lecz pomimo zaistniałe sytuacji, rozprawa prowadzona była w dalszym ciągu. Sąd ograniczył się przy tym do odebrania od oskarżonego oświadczenia, że "chciałby jak najmniejszy wyrok" i na tej podstawie odstąpił od przeprowadzenia jakichkolwiek innych czynności procesowych z udziałem oskarżonego, choćby poprzez umożliwienia mu wypowiedzenia się w związku z czynnościami procesowymi przeprowadzonymi pod jego nieobecność. Tego dnia wydany natomiast został wyrok skazujący za czyn w postaci takiej, jak wynikało to z aktu oskarżenia, w sytuacji kiedy prokurator zarzucił R. K., że :

110 - czynu dopuścił się w okresie od nieustalonego dnia do dnia 26 maja 2021r., choć w aktach sprawy znajduje się umowa wykonania remontu lokalu mieszkalnego przy ul (...) w B. (k. 51- 54), zawarta 18 sierpnia 2020r. z M. K., która będąc przesłuchana w charakterze świadka zeznała, iż wprowadzili się do tego mieszkania w lutym lub marcu 2022r. (k. 79v), zaś 12 maju 2021r. R. K. podjął kroki w celu zawarcia umowy dostawy energii z T. Sprzedaż (k. 83 - 84). Już tylko na tej podstawie możliwe było wskazanie początkowej daty, kiedy oskarżony mógł z lokalu korzystać i tym samym potrzebowałby dostępu do energii elektrycznej;

111 - w tym okresie pobrać miał nielegalnie energię elektryczną o wartości 1375,04 zł, a z akt sprawy wynika, że została ustalona na podstawie "dokumentu obciążeniowego nr (...)(k.8), z którego w cale nie wynika za jaki to okres korzystania z energii wskazana kwota została wyliczona. Podstawą jej wyliczenia, jak wynika z treści tego dokumentu, jest bowiem art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. prawo energetyczne, który stanowi, że w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii, przedsiębiorstwo energetyczne może pobierać od odbiorcy, a w przypadku, gdy pobór paliw lub energii nastąpił bez zawarcia umowy, może pobierać od osoby lub osób nielegalnie pobierających paliwa lub energię opłatę w wysokości określonej w taryfie, zatwierdzonej decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Zapis ten w toku postępowania karnego nie zastępuje jednakże wymogu określenia zarówno czasu, w ciągu którego nielegalny pobór energii miał miejsce, jak i jej wartości, zwłaszcza jeżeli Sąd orzekający nałożył na oskarżonego w wyroku obowiązek "naprawienia szkody". Zauważyć wszak wypada, że choć istotnie rozstrzygnięcie z art. 46§1 k.k. ma charakter kompensacyjny, to jednakże nie chodzi tu każdą stratę pokrzywdzonego, lecz tylko o taką, która wyniknęła wprost z czynu zabronionego. Za pozostałe, cywilne skutki przestępstwa stosowane odszkodowanie zasądzić może np. sąd cywilny. Nie do zaakceptowania jest stwierdzenie Sądu Rejonowego, że "orzeka obowiązek naprawienia szkody w zryczałtowanej wysokości", czyli w jakiej i za szkodę jakiej wartości?

112 Wskazuje Sąd odwoławczym (kwestię tę poruszył także oskarżyciel posiłkowy w odpowiedzi na apelację, choć wyprowadził stąd nietrafny wniosek), że opłata za nielegalny pobór energii przewidziana w art 57 ust. 1 ustawy prawo energetyczne nie legalizuje wcześniejszych naruszeń prawa, ponieważ pomimo zapłaty opłaty, sam delikt pozostaje bezprawny, uiszczenie opłaty stanowi j edynie ryczałtową rekompensatę za pobraną energię (tak NSA w wyroku z 13 marca 2009 r., sygn akt I FSK 127/08). Wielokrotność stawek taryfowych jaka pobierana jest w ramach opłat za nielegalny pobór energii, zgodnie z przepisami rozporządzeń w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf, świadczy o tym, że celem opłaty nie jest tylko prosty zwrot należności za dostarczoną energię (...), ale też przede wszystkim, ryczałtowa rekompensata za wszystkie (szeroko rozumiane) poniesione szkody w związku z nielegalnym poborem. Opłata ta poprzez swoją wysokość pełni też rolę odstraszającą (analogicznie jak sankcja karna), mającą na celu - poprzez swą dolegliwość i łatwiejszy sposób egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - odstraszyć od popełniania tego typu czynów. Wysokość tych opłat ustalana jest jako wielokrotność opłat za dostawę energii cieplnej i - co symptomatyczne - uregulowania w tym zakresie zostały wolą ustawodawcy zamieszczone w rozdziale 7 ustawy - Prawo energetyczne zatytułowanym "Kary pieniężne" za dostawę energii (wyrok WSA w Warszawie z 20 lutego 2019r., sygn. III SA/Wa 1256/18, Lex nr 3025817).

113 Tym samym, jakkolwiek w opisie czynu zarzucanego uwzględniona została wartość "energii elektrycznej czynnej" (k. 8), to jednakże w żadnym razie nie jest to równowartość szkody w rozumieniu art. 46§1 kk.. Choć oczywiście rację ma oskarżyciel posiłkowy, że dla odpowiedzialności karnej sprawcy wartość samej szkody nie ma znaczenia (k. 151v), w razie ustalenia, że sprawca nielegalnie pobrał energię elektryczną o wartości nawet niższej niż 500 złotych, każdorazowo będzie to występek z art. 278§5 k.k., to jednakże skoro Sąd orzekający nakłada na sprawcę "obowiązek naprawienia szkody" w postępowaniu karnym, winien wartość tej szkody, wynikłej z tego określonego przestępstwa, ustalić, a jeżeli nie jest to możliwe, winien zastosować regulację z art. 46§2 k.k.

114 W zaistniałych okolicznościach winien był zatem Sąd a quo podjąć próbę ustalenia jakiego rodzaju sprzęt, pobierający energię elektryczną, oskarżony użytkował przez okres, kiedy z lokalu korzystał, a następnie wyliczyć szkodę, której obowiązek naprawienia chce nałożyć. Temu zresztą miało służyć przesłuchanie W. K. - elektryka, który ujawnił nielegalny pobór energii. Sąd decyzję o przesłuchaniu tego świadka podjął (k. 104v), lecz następnie przeprowadzenia tego dowodu zaniechał (k. 121).

115 W tych okolicznościach jako niezbędne jawi się przesłuchanie świadków, w tym wnioskowanych przez oskarżonego (de facto są to osoby wskazane w akcie oskarżenia), by ustalić czasokres zamieszkania oskarżonego i poboru nielegalnego energii, jak też rodzaj urządzeń, z których wówczas korzystał i dopiero na tej podstawie określić wartość szkody, którą spowodował i winien naprawić. Pozostałe kwestie (pozycje i wartości z wyliczenia) stanowiące swego rodzaju rekompensatę dla pokrzywdzonego nie mieszczą w pojęciu tak rozumianej szkody.

116 W zaistniałej sytuacji konieczne jest przeprowadzenie od początku postępowanie w sprawie, w tym zwłaszcza dowodowego, z zagwarantowaniem oskarżonemu realizacji jego prawa do obrony. Dopiero w dalszej kolejności możliwe będzie ustalenie wysokości szkody, określenie stopnia społecznej szkodliwości czynu oskarżonego oraz jego winy, jak też wymierzenie mu stosowanej kary. Ustalenia sądu karnego mają mieć wszak charakter pewnych i niebudzących wątpliwości zarówno w zakresie sprawstwa, jak i winy oskarżonego. Te przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku takiego waloru nie mają.

117 Wniosek

118 o zmianę wyroku poprzez wymierzenie łagodniejszej kary

119 ☐ zasadny

120 ☐ częściowo zasadny

121 ☒ niezasadny

122 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

123 Wniosek skazanego o wymierzenie mu kary łagodniejszej, zwłaszcza zaś o charakterze wolnościowym we wskazanych wyżej okolicznościach jest co najmniej przedwczesny, a to z uwagi na uchybienia proceduralne, w wyniku których doszło do naruszenia podstawowego prawa do obrony oskarżonego, jak też te, które są następstwem niewłaściwego przeprowadzenia analizy zgromadzonych dowodów i niewyjaśnienia wątpliwości, choćby dotyczących wskazanej wartości energii, którą oskarżony miał nielegalnie pobrać przez bliżej nie ustalony czas.

124 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

125 4.1.

126 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

127 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

128 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

129 5.1.1.

130 Przedmiot utrzymania w mocy

131 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

132 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

133 5.2.1.

134 Przedmiot i zakres zmiany

135 Zwięźle o powodach zmiany

136 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

137 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

138 5.3.1.1.1.

139 ☐ art. 439 k.p.k.

140 Zwięźle o powodach uchylenia

141 5.3.1.2.1.

142 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

143 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

144 Zwięźle o powodach uchylenia

145 Uchylenie wyroku i powtórzenie całego postępowania od początku wynika z przyczyn wskazanych w sekcji 3.1 uzasadnienia w taki w sposób, który gwarantował będzie R. K. możliwość realizacji prawa do obrony i doprowadzi do usunięcia sygnalizowanych wątpliwości i niejasności w zakresie ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności i skutków czynu, którego miał się dopuścić.

146 5.3.1.3.1.

147 Konieczność umorzenia postępowania

148 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

149 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

150 5.3.1.4.1.

151 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

152 Zwięźle o powodach uchylenia

153 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

154 Rzeczą Sądu Rejonowego przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zawiadomienie oskarżonego w sposób, który umożliwi mu podjęcie decyzji odnośnie tego, czy chce osobiście uczestniczyć w rozprawie, przesłuchać świadków wnioskowanych aktem oskarżenia i ustalić kiedy oskarżony nielegalnie energię elektryczną pobierał, z jakich sprzętów wówczas korzystał i ile tej energii wykorzystał w tym celu oraz jakiej wartości i na tej podstawie określić stopień społecznej szkodliwości tego czynu, zawinienia oskarżonego oraz jaką karę i w jakim rozmiarze winien za to ponieść i - ewentualnie - jaką szkodę i w jakiej wysokości ma naprawić.

155 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

156 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

157 Przytoczyć okoliczności

158 6. Koszty Procesu

159 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

160 Przytoczyć okoliczności

161 pkt II

162 Ponieważ oskarżony w toku rozprawy odwoławczej korzystał z pomocy ustanowionego z urzędu, a obrona ta nie została opłacona, zgodnie z brzmieniem § 11 ust. 2 pkt 4 i §4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu tut. Sąd zasądził na rzecz obrońcy zwrot kosztów tej obrony powiększony o wartość podatku VAT.

163 7. PODPIS

164 SSO Agnieszka Połyniak

165 1.11. Granice zaskarżenia

166 Kolejny numer załącznika

167 1

168 Podmiot wnoszący apelację

169 oskarżony R. K.

170 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

171 uznanie, iż dokonał zaboru energii elektrycznej o wartości 1375,04 zł w ustalonym okresie i wymierzenia mu za to kary 10 miesięcy pozbawienia wolności

172 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

173 ☒ na korzyść

174 ☐ na niekorzyść

175 ☒ w całości

176 ☐ w części

177 ☐

178 co do winy

179 ☐

180 co do kary

181 ☐

182 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

183 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

184 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

185 ☐

186 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

187 ☐

188 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

189 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

190 ☐

191 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

192 ☒

193 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

194 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

195 ☒

196 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

197 ☐

198 art. 439 k.p.k.

199 ☐

200 brak zarzutów

201 0.1.1.4. Wnioski

202 ☐

203 uchylenie

204 ☒

205 zmiana