Wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 19 listopada 2021 r., II Ka 719/21

wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 19 listopada 2021 r., II Ka 719/21

Tekst

1 Sygn. akt II Ka 719/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 19 listopada 2021r.

3 Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:

4 Przewodniczący:

5 SSO Grażyna Jaszczuk

6 Protokolant:

7 st. sekr. sądowy Agnieszka Walerczak

8 przy udziale Prokuratora Adriana Wysokińskiego

9 po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2021 r.

10 sprawy A. P.

11 oskarżonego z art. 209§1 kk

12 na skutek apelacji, wniesionej przez prokuratora

13 od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach

14 z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt II K 511/21

15 wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

16 Formularz UK 2

17 Sygnatura akt

18 II Ka 719/21

19 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

20 1

21 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

22 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

23 wyrok Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. II K 511/21

24 1.2. Podmiot wnoszący apelację

25 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

26 ☐ oskarżyciel posiłkowy

27 ☐ oskarżyciel prywatny

28 ☐ obrońca

29 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

30 ☐ inny

31 1.3. Granice zaskarżenia

32 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

33 ☐ na korzyść

34 ☒ na niekorzyść

35 ☐ w całości

36 ☒ w części

37 ☐

38 co do winy

39 ☒

40 co do kary

41 ☐

42 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

43 1.3.2. Podniesione zarzuty

44 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

45 ☐

46 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

47 ☐

48 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

49 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

50 ☒

51 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

52 ☐

53 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

54 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

55 ☐

56 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

57 ☐

58 art. 439 k.p.k.

59 ☐

60 brak zarzutów

61 1.4. Wnioski

62 ☒

63 uchylenie

64 ☐

65 zmiana

66 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

67 2.1. Ustalenie faktów

68 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

69 Lp.

70 Oskarżony

71 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

72 Dowód

73 Numer karty

74 ----

75 ----------------------

76 --------------------------------------------------------------

77 --------------

78 --------------

79 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

80 Lp.

81 Oskarżony

82 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

83 Dowód

84 Numer karty

85 ---------

86 ---------------------

87 --------------------------------------------------------------

88 --------------

89 --------------

90 2.2. Ocena dowodów

91 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

92 Lp. faktu z pkt 2.1.1

93 Dowód

94 Zwięźle o powodach uznania dowodu

95 -----------------

96 -------------------------------------

97 ---------------------------------------------------------------------------

98 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

99 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

100 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

101 Dowód

102 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

103 -----------------

104 ------------------------------------

105 ---------------------------------------------------------------------------

106 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

107 Lp.

108 Zarzut

109 1.

110 Obraza przepisów postępowania, mająca wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 387 § 2 kpk, poprzez nieuznanie przez Sąd wniosku prokuratora z 20 kwietnia 2021 roku, dołączonego do aktu oskarżenia i skierowanego do Sądu Rejonowego w Siedlcach na podstawie art. 116 kpk, który to wniosek zawierał sprzeciw prokuratora na zastosowanie art. 387 kpk, o ile uzgodniona zostanie z oskarżonym kara grzywny lub kara ograniczenia wolności jako kary samoistne, w sytuacji, gdy przepis art. 387 § 2 kpk nie ogranicza w żaden sposób prokuratora co do formy, czasu i miejsca dokonania takiego sprzeciwu.

111 ☒ zasadny

112 ☐ częściowo zasadny

113 ☐ niezasadny

114 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

115 Zacząć należało od tego, że ratio legis skazania w trybie art. 387 § 1 kpk polega na porozumieniu między stronami postępowania. Złożenie przez oskarżonego wniosku o poddanie się odpowiedzialności w trybie konsensualnym art. 387 kpk bez przeprowadzenia rozprawy, nie zobowiązuje sądu do jego automatycznego uwzględnienia, pomijającego kontrolę czy spełnia on wszystkie określone przez ustawodawcę warunki dopuszczalności tego rodzaju wniosku (§ 1 i § 2 tego przepisu, m.in. termin jego złożenia, brak sprzeciwu prokuratora itp.) oraz czy zaproponowana przez oskarżonego kara po pierwsze - odpowiada przewidzianym w prawie materialnym sankcjom, mieści się w ustawowych „widełkach”, po drugie zaś – czy spełni swoje cele. W przekonaniu Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie ani nie zostały spełnione wszystkie warunki dopuszczalności tego rodzaju wniosku (sprzeciw prokuratora został skutecznie złożony), ani nie zachodziły podstawy do uznania, że kara grzywny za przestępstwo niealimentacji przy skonkretyzowanych warunkach osobistych oskarżonego (utrzymywanie się z prac dorywczych, uprzednie długotrwałe bezrobocie i skłonności do nadużywania alkoholu) i jego zaległościach alimentacyjnych spełni swoje cele. Wymierzenie kary grzywny o charakterze majątkowym w sytuacji alternatywnego wyznaczenia przez ustawodawcę rodzaju kary za czyn z art. 209 § 1 kk nie może odbywać się kosztem małoletnich, uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych. W takich sprawach jak niniejsza, priorytetem winno być rozważenie przez sąd merytoryczny czy w sytuacji wymierzenia oskarżonemu kary majątkowej będzie on musiał wybierać między jej uiszczeniem a uiszczeniem świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletnich dzieci.

116 Prokurator wnosząc do Sądu Rejonowego w Siedlcach akt oskarżenia przeciwko A. P., dołączył do niego, na podstawie art. 116 kpk, wniosek o wymierzenie w/w oskarżonemu określonej kary oraz zawarł sprzeciw na wypadek zastosowania art. 387 kpk o ile uzgodniona zostanie z oskarżonym kara grzywny lub kara ograniczenia wolności jako kara samoistna. Sąd Rejonowy nie uznając tej formy sprzeciwu, powołał się na Komentarz do KPK po red. D. Świeckiego oraz na treść orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 21.08.2019 r., sygn. IV KS 19/19. Ogólny wniosek wyłaniający się z przytoczonych powyżej publikacji sprowadza się do twierdzenia, że nieobecność prokuratora na rozprawie głównej, prawidłowo zawiadomionego o jej terminie, oznacza, że w przypadku zgłoszenia przez oskarżonego wniosku z art. 387 § 1 kpk, prokurator nie sprzeciwia się takiemu wnioskowi.

117 Jak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 czerwca 2021 r., sygn. I KZP 16/20, nieuczestniczenie przez prokuratora w rozprawie, w której jego udział nie jest obowiązkowy (art. 46 § 2 zdanie pierwsze kpk.) i o której terminie został należycie powiadomiony (art. 135 k.p.k.), należy poczytywać za brak wyrażenia sprzeciwu przez oskarżyciela publicznego wobec ewentualnego wniosku oskarżonego o skazanie bez przeprowadzenia postępowania dowodowego zgłoszonego na rozprawie prowadzonej pod nieobecność oskarżyciela publicznego (art. 387 § 1 zd. pierwsze kpk). Kodeks postępowania karnego nie przewiduje przy tym obowiązku zawiadomienia nieobecnego na rozprawie prokuratora celem umożliwienia mu ustosunkowania się do złożonego przez oskarżonego w trybie art. 387 § 1 zd. pierwsze kpk wniosku w układzie, w którym rezygnuje on z realizowania przysługującego mu uprawienia do czynnego uczestniczenia w rozprawie i określonego sposobu popierania aktu oskarżenia oraz z wykonywania tych uprawnień procesowych, które pozwalają mu na współdecydowanie o dalszym biegu postępowania w preferowany przezeń sposób (LEX nr 3191840).

118 W ocenie Sądu Okręgowego, do tego momentu należało się zgodzić, „absens, carens” (nieobecny traci) - milczenie oznacza brak sprzeciwu, ale wyłącznie w sytuacji, w której prokurator nie wyraził, tak jak w niniejszej sprawie, sprzeciwu w treści pisemnej, precyzując na jakie dokładnie rozstrzygnięcie nie wyraża on zgody. Z tym, że skuteczne złożenie sprzeciwu wobec wniosku oskarżonego wymaga każdorazowo obecności prokuratora na rozprawie głównej, Sąd Okręgowy nie mógł się już zgodzić. Wniosku takiego nie wyprowadził również z przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku komentarzy i orzecznictwa SN, gdzie nigdzie nie zostało to wskazane. A wręcz przeciwnie – istnieje orzeczenie Sądu Najwyższego sygn. II KS 22/20, ściśle dotyczące tej problematyki.

119 Nad formą sprzeciwu wobec wniosku o wydania wyroku skazującego pochylił się Sąd Najwyższy w w/w wyroku z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. II KS 22/20 stwierdzając, iż dla zablokowania przez prokuratora, jak też pokrzywdzonego, uwzględnienia przez sąd wniosku oskarżonego, który nie zyskał ich aprobaty, nie jest konieczny osobisty udział tych podmiotów w rozprawie. Podobnie, w świetle art. 387 § 1a kpk dla złożenia przez oskarżonego wniosku o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy jego udział w rozprawie nie jest konieczny (LEX nr 3181979).

120 W świetle powyższego, dopuszczalnym pozostaje wniesienie przez wyżej wymienionych (tj. oskarżyciela publicznego i pokrzywdzonego) do procedującego w sprawie sądu w stosownym czasie pisma, określającego akceptowalny limit kary, ewentualnie i treść innych rozstrzygnięć, na wypadek, gdyby oskarżony złożył wniosek, o którym mowa w art. 387 § 1 kpk. Oczywiście sam sprzeciw aktualizuje się dopiero w momencie złożenia przez oskarżonego tego rodzaju wniosku, aczkolwiek akurat w tej sprawie stanowisko prokuratora do określonego zakończenia postępowania od początku, tj. od wniesienia aktu oskarżenia było klarowne i nie budziło jakichkolwiek wątpliwości. Rację miał zatem skarżący, iż iż art. 387 § 2 kpk i art. 116 kpk nie ogranicza w żaden sposób prokuratora co do formy, czasu i miejsca dokonania tego sprzeciwu wobec skazania oskarżonego w trybie konsensualnym.

121 Prokurator w uzasadnieniu wniesionej apelacji trafnie podniósł, iż gdyby uwzględnienie wniosku złożonego przez oskarżonego na podstawie art. 387 § 1 kpk było dopuszczalne tylko przy braku sprzeciwu prokuratora uczestniczącego w rozprawie, przepis ten miałby inne brzmienie, w szczególności ustawodawca wskazałby, że „nie sprzeciwia się temu obecny na rozprawie prokurator”, względnie wymóg ten zawarłby w innej, ale równoważnej formule.

122 W ocenie Sądu Okręgowego, podzielenie stanowiska Sądu Rejonowego odnośnie konieczności wyrażenia sprzeciwu prokuratora wobec skazania w trybie art. 387 kpk na rozprawie, stanowiłoby nadmierny formalizm, wywołując negatywne i nieracjonalne konsekwencje w postaci stawiania się przez prokuratorów na wszystkich rozprawach, mimo treści art. 46 § 2 kpk, w obawie przed nieakceptowanym przez oskarżycieli publicznych zakończeniem postępowania w określony sposób.

123 Na zakończenie dodać jedynie można, iż linia orzecznicza Sądu Okręgowego w Siedlcach dotycząca problematyki pisemnego sprzeciwu prokuratora wobec skazania w trybie art. 387 § 1 kpk i jego skuteczności pozostaje spójna i konsekwentna. Podobne stanowisko Sąd Okręgowy w Siedlcach przestawił w wyrokach o sygn. II Ka 602/19, II Ka 117/18, II Ka 444/18 i II Ka 857/18, w tym samym (II Ka 444/18) i innym składzie orzekającym.

124 Wniosek

125 - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy A.

126 P. Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania;

127 ☒ zasadny

128 ☐ częściowo zasadny

129 ☐ niezasadny

130 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

131 Zasadność zarzutu warunkowała zasadność wniosku.

132 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

133 1.

134 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

135 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

136 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

137 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

138 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

139 1.

140 Przedmiot utrzymania w mocy

141 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

142 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

143 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

144 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

145 1.

146 Przedmiot i zakres zmiany

147 -------------------------------------------------------------------------------------------

148 Zwięźle o powodach zmiany

149 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

150 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

151 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

152 1.1.

153 -----------------------------------------------------------------------------------

154 ☐ art. 439 k.p.k.

155 Zwięźle o powodach uchylenia

156 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

157 2.1.

158 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

159 ☒ art. 437 § 2 k.p.k.

160 Zwięźle o powodach uchylenia

161 Niniejsze postępowanie nie powinno zakończyć się w trybie konsensualnym art. 387 kpk. Zaskarżony wyrok zapadł z obrazą treści tego przepisu, która miała wpływ na treść orzeczenia.

162 Stwierdzone przez Sąd Okręgowy uchybienie skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego wyroku. Jego konwalidacja w postępowaniu odwoławczym nie była możliwa. W tej sytuacji Sąd Rejonowy powinien na nowo przeprowadzić przewód sądowy, w tym postępowanie dowodowe na zasadach ogólnych i wydać stosowne rozstrzygnięcie.

163 3.1.

164 Konieczność umorzenia postępowania

165 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

166 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

167 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

168 4.1.

169 ----------------------------------------------------------------------------------

170 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

171 Zwięźle o powodach uchylenia

172 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

173 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

174 Procedując po raz kolejny, Sąd Rejonowy będzie miał na względzie obowiązujące przepisy prawa procesowego dotyczące wymogów uwzględnienia wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnej, ferując współmierne rozstrzygnięcie o karze, które spełni cele prewencji indywidualnej i generalnej. Ustali również: jaka jest obecna sytuacja zawodowa oskarżonego, czy pracuje, w jakich godzinach i z jakim wynagrodzeniem oraz czy kara ograniczenia wolności w znaczącym stopniu utrudni oskarżonemu wykonywanie pracy zarobkowej, w naturalny sposób wiążąc się z niższymi dochodami, skutkującymi niemożnością realizacji obowiązku alimentacyjnego, po odliczeniu niezbędnych kosztów dojazdów do pracy i podstawowego utrzymania.

175 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

176 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

177 Przytoczyć okoliczności

178 ---------------------

179 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

180 6. Koszty Procesu

181 P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

182 Przytoczyć okoliczności

183 ---------------------

184 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

185 7. PODPIS

186 1.3. Granice zaskarżenia

187 Kolejny numer załącznika

188 1

189 Podmiot wnoszący apelację

190 Prokurator

191 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

192 Rozstrzygnięcie o karze – w istocie cały wyrok, jako wydany przedwcześnie w następstwie zakończenia postępowania w trybie konsensualnym art. 387 kpk

193 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

194 ☐ na korzyść

195 ☒ na niekorzyść

196 ☐ w całości

197 ☒ w części

198 ☐

199 co do winy

200 ☒

201 co do kary

202 ☐

203 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

204 1.3.2. Podniesione zarzuty

205 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

206 ☒

207 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

208 ☐

209 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

210 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

211 ☒

212 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

213 ☐

214 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

215 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

216 ☐

217 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

218 ☐

219 art. 439 k.p.k.

220 ☐

221 brak zarzutów

222 1.4. Wnioski

223 ☒

224 uchylenie

225 ☐

226 zmiana