Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 stycznia 2024 r., IV Ka 810/23

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 stycznia 2024 r., IV Ka 810/23

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 IV Ka 810/23

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 1

6 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

7 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

8 wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku z 28 września 2023 roku sygn. akt II K 995/22

9 1.2. Podmiot wnoszący apelację

10 oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

11 oskarżyciel posiłkowy

12 oskarżyciel prywatny

13 obrońca

14 oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

15 inny

16 1.3. Granice zaskarżenia

17 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

18 na korzyść

19 na niekorzyść

20 w całości

21 w części

22 co do winy

23 co do kary

24 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

25 1.3.2. Podniesione zarzuty

26 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

27 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

28 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

29 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

30 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

31 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego

32 zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

33 art. 439 k.p.k.

34 brak zarzutów

35 1.4. Wnioski

36 uchylenie

37 zmiana

38 2. USTALENIE FAKTÓW W ZWIĄZKU Z DOWODAMI

PRZEPROWADZONYMI PRZEZ SĄD ODWOŁAWCZY

39 2.1. Ustalenie faktów

40 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

41 Lp.

42 Oskarżony

43 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

44 Dowód

45 Numer karty

46 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

47 Lp.

48 Oskarżony

49 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

50 Dowód

51 Numer karty

52 2.2. Ocena dowodów

53 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

54 Lp. faktu

55 z pkt 2.1.1

56 Dowód

57 Zwięźle o powodach uznania dowodu

58 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające

59 znaczenia dla ustalenia faktów)

60 Lp. faktu

61 z pkt 2.1.1

62 albo 2.1.2

63 Dowód

64 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

65 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH

ZARZUTÓW I WNIOSKÓW

66 Lp.

67 Zarzut

68 1

69 2

70 Błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, który miał wpływ na treść orzeczenia, polegający na przyjęciu, że oskarżony dokonał dwóch czynów polegających na kradzieży szczególnie zuchwałej paliwa na Stacji Paliw M. w R. - pierwszego w dniu 5 stycznia 2022r. w postaci benzyny PB 95 w ilości 32,51 l o wartości 182,71 zł, drugiego czynu w dniu 1 lutego 2022r. w postaci benzyny PB 95 w ilości 15,96 l o wartości 83,50 zł oba czyny w ten sposób że zatankował paliwo nie uiszczając zapłaty do pojazdu m-ki A. (...), będąc obserwowanym przez personel Stacji i rejestrowanym przez monitoring obiektu, czym działał na szkodę (...) sp. z o.o. w (...), przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej za podobne przestępstwo podobne, tj. o czyn z art. 278a § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk podczas gdy należało przyjąć, że stanowią one 1 (jeden) czyn ciągły w rozumieniu art. 12 kk; co skutkowało wymierzeniem kary rażąco surowej.

71 Rażącej niewspółmierności orzeczonej kary 10 (dziesięciu) miesięcy pozbawienia wolności:

72 - poprzez niedostateczne rozważenie dyrektyw wymiaru kary z art. 53 § 1 kk, tj. nieuwzględnienie w odpowiednim stopniu okoliczności łagodzących tj. uiszczenia należności za paliwo na rzecz pokrzywdzonego, przyznanie się do winy wyrażenie skruchy i nadmierne wyeksponowanie okoliczności obciążających, co skutkowało wymierzeniem rażąco surowej kary za czyn o nieznacznej szkodliwości społecznej;

73 - wynikającą z nieprzyjęcia wobec oskarżonego pozytywnej prognozy kryminologicznej oraz nie zakwalifikowania popełnionych czynów jako 1 (jednego) czynu ciągłego w rozumieniu art. 12 kk.

74 zasadny

75 częściowo zasadny

76 niezasadny

77 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

78 Na zasadzie art. 436 kpk Sąd ograniczył rozpoznanie środka odwoławczego do okoliczności wskazanych w punkcie 4, które należało uwzględnić z urzędu, gdyż rozpoznanie sprawy w tym zakresie było wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpatrywanie zarzutów apelacji stało się bezprzedmiotowe.

79 Wniosek

80 O zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę opisu kwalifikacji prawnej czynu i przyjęcie, że oskarżony dokonał kradzieży szczególnie zuchwałej z tym, że w okresie od 5.01.2022r. do 1.02.2022r. dokonał kradzieży szczególnie zuchwałej w związku z czym wyczerpał znamiona wskazane w art. 278a § 1 kk w związku z art. 12 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk, albowiem sprawca dokonał jednego czynu, zaś czyny opisane w punkcie 1 i 2 aktu oskarżenia wyczerpują znamiona jednego czynu zabronionego. Oskarżony działał z góry powziętym zamiarem w krótkich odstępach czasu przy wykonaniu tej samej sposobności oraz tożsama jest tutaj osoba pokrzywdzonego i w związku z tym wymierzenie oskarżonemu kary w najniższym możliwym wymiarze oraz na podstawie art. 37a kk zamianę wymierzonej kary pozbawienia wolności na karę ograniczenia wolności oraz karę grzywny w wymiarze wskazanym przez Sąd. Ewentualnie w razie gdyby Sąd odwoławczy uznał, że zachodzi którakolwiek z bezwzględnych przyczyn odwoławczych lub istnieje konieczność przeprowadzenia przewodu w całości od nowa, to uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

81 zasadny

82 częściowo zasadny

83 niezasadny

84 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

85 Z uwagi na to, że sąd odwoławczy z urzędu dostrzegł uchybienie będące bezwzględną przyczyną odwoławczą wniosek w zakresie postulowania o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania okazał się zasadny. W pozostałej natomiast części wnioski stały się bezprzedmiotowe.

86 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

87 Z akt niniejszej sprawy wynika, że na terminie rozprawy w dniu 27 stycznia 2023 roku został dopuszczony dowód z opinii sądowo-psychiatrycznej na okoliczność tego, czy oskarżony cierpi na chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy lub innego rodzaju zaburzenia czynności psychicznych, czy w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu miał zachowaną zdolność rozumienia jego znaczenia oraz pokierowania swoim postępowaniem oraz jaki jest aktualny stan zdrowia psychicznego oskarżonego, a zwłaszcza wskazanie, czy stan ten pozwala mu na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w samodzielny i rozsądny sposób (k. 102). Ta czynność procesowa powodowała zaistnienie stanu obrony obligatoryjnej wobec K. R., był to bowiem wyraz powzięcia przez Sąd I instancji uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego. Opinia wpłynęła do akt sprawy w dniu 12 maja 2023 r. Biegli stwierdzili w niej, że oskarżony nie jest chory psychicznie ani upośledzony umysłowo. Wykazuje inne zakłócenia czynności psychicznych pod postacią uzależnienia mieszanego oraz mieszanych zaburzeń osobowości. W chwili popełnienia zarzucanych mu czynów miał zachowaną zdolność zrozumienia ich znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem. Jego stan psychiczny pozwala na udział w postępowaniu, jak również nie stanowi przeszkody by mógł prowadzić obronę w sposób samodzielny i rozsądny (k. 117-118). W aktach postępowania nie znajduje się jednak żadna decyzja procesowa wydana w trybie art. 79 § 4 kpk, która stanowiłaby o ustaniu stanu obrony obligatoryjnej na podstawie przytoczonych przed chwilą wniosków opinii biegłych psychiatrów. W dalszej kolejności rozprawy mające miejsce w dniach 16 maja 2023 r. i 29 czerwca 2023 r. zostały odroczone z uwagi potrzebę zawiadomienia oskarżonego o terminie na aktualny jego adres pobytu (zakładzie karnym) oraz jego doprowadzenie (k. 119-120 i 148). Następnie, co kluczowe, na terminie rozprawy w dniu 31 sierpnia 2023 r. K. R. występował bez udziału obrońcy (k. 157 – 158). W ramach tego terminu przeprowadzono czynności procesowe w postaci otwarcia przewodu sądowego, odebrania wyjaśnień od oskarżonego oraz ujawnienia zeznań świadków w trybie art. 392 § 1 kk poprzez ich odczytanie. Rozprawę przerwano w celu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez załączenie akt postępowań o wykroczenia. Na kolejnym terminie w dniu 21 września 2023 r. ujawniono załączone akta, pouczono o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynów oraz odebrano oświadczenia w przedmiocie potrzeby uzupełnienia przewodu sądowego, zamknięto przewód sądowy, odebrano głosy stron i odroczono wydanie wyroku. Na rozprawie tej oskarżony korzystał już z pomocy obrońcy z urzędu, gdyż w między czasie uwzględniono wniosek K. R. o jego wyznaczenie z uwagi na ubóstwo (por. k. 168, 170 i 176-177).

88 Oceniając powyższy przebieg postępowania pod względem prawnym, należy wskazać, że z chwilą powzięcia przez Sąd I instancji uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności K. R., czego wyrazem było wydanie postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii sądowo-psychiatrycznej, powstał wobec oskarżonego stan obrony obligatoryjnej. Obrona obligatoryjna, o której mowa w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk powstaje od momentu, gdy organ procesowy powziął wątpliwości co do tego, czy sprawca mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenie lub pokierować swoim postępowaniem (art. 79 § 1 pkt 3 kpk w zw. z art. 31 § 1 kk), albo czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona (art. 79 § 1 pkt 3 kpk w zw. z art. 31 § 2 kk), a także wówczas, gdy wprawdzie brak jest wątpliwości wskazanych wyżej, ale istnieją one, w ocenie organu procesowego, co do tego, czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny (art. 79 § 1 pkt 4 kpk) i w celu wyjaśnienia którejkolwiek z tych wątpliwości dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy psychiatrów - art. 202 § 1 kpk (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r., II KK 295/20). Niewątpliwie również od dnia 1 lipca 2015 r. stan obrony obligatoryjnej opartej na art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk nie ustaje z chwilą wydania opinii biegłych psychiatrów, usuwającej wątpliwości organu procesowego, ale dopiero z chwilą wydania postanowienia przez sąd - art. 79 § 4 kpk (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2020 r., V KK 248/19; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2019 r., V KK 121/18).

89 Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji nie wydał takiego postanowienia na etapie jurysdykcyjnym. Tym samym stan obrony obligatoryjnej wobec K. R. obowiązywał w postępowaniu przed Sądem I instancji od dnia wydania postanowieniu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych psychiatrów. Tymczasem na terminie rozprawy przed Sądem Rejonowym w dniu 31 sierpnia 2023 r. K. R. występował bez udziału obrońcy, nie mając w tym momencie ani wyznaczonego obrońcy z urzędu, ani ustanowionego obrońcy z wyboru, co spowodowało zaistnienie uchybienia, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 10 kpk.

90 Podsumowując, w niniejszej sprawie, na skutek braku wydania przez Sąd I instancji postanowienia o cofnięciu obrony obligatoryjnej po złożeniu do akt sprawy przez biegłych psychiatrów opinii usuwającej wątpliwości co do poczytalności K. R. stan ten trwał w postępowaniu jurysdykcyjnym, powodując konieczność posiadania obrońcy, a w konsekwencji obligatoryjny udział obrońcy w każdym terminie rozprawy. Na terminie rozprawy w dniu 31 sierpnia 2023 roku Sąd I instancji procedował w sytuacji, gdy oskarżony nie miał obrońcy, co zmaterializowało bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 kpk. Z racji bowiem braku wydania przez Sąd I instancji postanowienia o cofnięciu obrony obligatoryjnej w związku z treścią opinii biegłych psychiatrów usuwającej wątpliwości co do poczytalności K. R., stan ten trwał w postępowaniu jurysdykcyjnym, powodując konieczność posiadania obrońcy, a w konsekwencji obligatoryjny udział obrońcy w rozprawie, którego to wymogu nie zachowano (por. w tej kwestii wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2023 r. I KK 390/22, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2022 r., IV KK 30/22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2020 r., V KK 248/19; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2019 r., V KK 121/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2019 r., III KK 662/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2018 r., V KK 506/17).

91 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

92 Nieobecność obrońcy obligatoryjnego (art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk) na rozprawie w przypadku braku wydania przez sąd postanowienia stwierdzającego brak obligatoryjności obrony (art. 79 § 4 kpk), stanowi uchybienie będące bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 kpk, które sąd odwoławczy musi uwzględnić z urzędu, niezależnie od granic środka zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu na treść orzeczenia.

93 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

94 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

95 Przedmiot utrzymania w mocy

96 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

97 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

98 1.

99 Przedmiot i zakres zmiany

100 Zwięźle o powodach zmiany

101 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

102 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

103 1.1.

104 Brak udziału obrońcy w czynnościach w których jego udział był obowiązkowy.

105 art. 439 k.p.k.

106 Zwięźle o powodach uchylenia

107 Artykuł 439 § 1 pkt 10 kpk ma zastosowanie w sytuacji, gdy obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. W wypadku obrony obligatoryjnej ustawa wymaga obecności obrońcy w rozprawie oraz w tych posiedzeniach, w których obowiązkowy jest udział oskarżonego (art. 79 § 3 kpk). Ustalenie, że w wypadkach wskazanych w treści art. 439 § 1 pkt 10 kpk obrońca oskarżonego w postępowaniu sądowym nie brał udziału w jakimkolwiek fragmencie czynności, w której jego udział był obowiązkowy, oznacza spełnienie bezwzględniej przesłanki odwoławczej, o której mowa w tym przepisie. Zgodnie natomiast z treścią art. 437 § 2 zd. 2 kpk jedną z podstaw uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, jest właśnie art. 439 kpk.

108 2.1.

109 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

110 art. 437 § 2 k.p.k.

111 Zwięźle o powodach uchylenia

112 3.1.

113 Konieczność umorzenia postępowania

114 art. 437 § 2 k.p.k.

115 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

116 4.1.

117 art. 454 § 1 k.p.k.

118 Zwięźle o powodach uchylenia

119 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

120 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zobowiązany jest ustrzec się uchybień o randze bezwzględnych przyczyn odwoławczych.

121 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

122 Punkt rozstrzygnięcia

123 z wyroku

124 Przytoczyć okoliczności

125 6. KOSZTY PROCESU

126 Punkt rozstrzygnięcia

127 z wyroku

128 Przytoczyć okoliczności

129 7. PODPIS

130 Załącznik do formularza UK 2

131 1.3. Granice zaskarżenia

132 Kolejny numer załącznika

133 1

134 Podmiot wnoszący apelację

135 obrońca

136 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

137 całość zaskarżonego wyroku

138 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

139 na korzyść

140 na niekorzyść

141 w całości

142 w części

143 co do winy

144 co do kary

145 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

146 1.3.2. Podniesione zarzuty

147 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

148 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

149 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

150 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

151 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

152 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

153 art. 439 k.p.k.

154 brak zarzutów

155 1.4. Wnioski

156 uchylenie

157 zmiana