Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 8 grudnia 2022 r., IV Ka 551/22

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 8 grudnia 2022 r., IV Ka 551/22

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 IV Ka 551 / 22

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 1

6 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

7 0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

8 Wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 czerwca 2022 roku

9 sygn. akt II K 94 / 20

10 0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

11 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

12 ☐ oskarżyciel posiłkowy

13 ☐ oskarżyciel prywatny

14 ☒ obrońca

15 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

16 ☐ inny

17 0.11.3. Granice zaskarżenia

18 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

19 ☒ na korzyść

20 ☐ na niekorzyść

21 ☒ w całości

22 ☐ w części

23 ☐

24 co do winy

25 ☐

26 co do kary

27 ☐

28 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

29 0.11.3.2. Podniesione zarzuty

30 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

31 ☐

32 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

33 ☐

34 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

35 ☒

36 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

37 ☐

38 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

39 ☐

40 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

41 ☐

42 art. 439 k.p.k.

43 ☐

44 brak zarzutów

45 0.11.4. Wnioski

46 ☐

47 uchylenie

48 ☒

49 zmiana

50 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

51 0.12.1. Ustalenie faktów

52 0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

53 Lp.

54 Oskarżony

55 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

56 Dowód

57 Numer karty

58 0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

59 Lp.

60 Oskarżony

61 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

62 Dowód

63 Numer karty

64 0.12.2. Ocena dowodów

65 0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

66 Lp. faktu z pkt 2.1.1

67 Dowód

68 Zwięźle o powodach uznania dowodu

69 0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

70 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

71 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

72 Dowód

73 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

74 . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

75 Lp.

76 Zarzut

77 1. podniesione w apelacji obrońcy oskarżonego zarzuty mogącej mieć wpływ na treść wyroku obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 kpk w zw. z art. art. 410 kpk oraz art. 170 § 1 pkt 2 kpk w zw. z art. 4 kpk;

78 ☐ zasadny

79 ☒ częściowo zasadny

80 ☐ niezasadny

81 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

82 Podniesione w apelacji zarzuty oparte zostały w pierwszej kolejności o próbę wykazania, że przypisanie oskarżonemu zarzuconych mu występków było następstwem wadliwej, nie odpowiadającej kryteriom, o jakich mowa w art. 7 kpk oceny dowodów, połączonej z nierespektowaniem reguły ujętej w art. 410 kpk, w szczególności wskutek nienależytego uwzględnienia podczas wyrokowania tej części wyjaśnień Z. S. oraz posiłkowo zeznań świadków H. K. (1) i S. K., które odwoływały się do przypadków błędnych szacunków zniszczeń poczynionych przez zwierzynę leśną po stronie oskarżyciela oraz jego prowokacyjnych zachowań w stosunku do oskarżonego. Zdaniem skarżącego, okoliczności te winny stanowić podstawę do oceny zarzuconych Z. S. zachowań z uwzględnieniem przepisów art. 213 § 1 i 2 kk oraz art. 216 § 3 kk, a w konsekwencji prowadzić do uniewinnienia go od wszystkich zarzuconych czynów.

83 Sąd odwoławczy zarzuty te podzielił w zakresie, w jakim odnosiły się do braku dostatecznych podstaw, by oskarżonemu przypisać realizację znamion występku zniesławienia z art. 212 § 1 kk w odniesieniu do czynu zarzuconego w punkcie I., w związku z tymi fragmentami pisemnej wypowiedzi oskarżonego, które oceniały T. S. jako osobę, która podczas szacowania szkód czynionych przez zwierzynę leśna, z niekorzyścią dla oskarżonego, czynności te wykonywała w sposób nieudolny i nierzetelny ( w tym podczas przypadku szacowania zniszczeń w pszenicy i jęczmieniu na opisanej w akcie oskarżenia działce ), skutkujący umyślnym zaniżaniem należnego oskarżonemu odszkodowania. Ocenę prawną tego rodzaju osądu, jaką oskarżony zawarł w jednym z pism kierowanych do przedstawicieli służby leśnej, poprzedzić należy sygnalizacją, iż w nauce prawa karnego spornym jest, czy wypowiadanie własnych sądów i ocen może być traktowane jako działanie noszące znamiona występku zniesławienia z art. 212 kk. Pogląd ten nie jest bowiem w nauce prawa karnego powszechnym i akceptowanym przez wszystkich bez zastrzeżeń. Pomijając już, że nie zawsze zabiegiem prostym będzie ustalenie precyzyjnej granicy, czy dana wypowiedź jest stwierdzeniem faktu, czy wyrazem oceny, część doktryny uważa, iż znamiona zniesławienia wypełniają tak informacje o faktach, jak i poniżające człowieka oceny – por. obszernie przywoływane w tej mierze literatura oraz orzecznictwo ETPCz w komentarzu do art. 212 kk w: prof. dr hab. R. S.: Kodeks karny. Komentarz, rok 2015, opubl. Legalis. Wedle niektórych poglądów tam przedstawionych, aby autor wyrażonej opinii mógł korzystać z ochrony przed odpowiedzialnością za występek zniesławienia, opinia musi mieć oparcie w faktach. Pogląd ten opiera się na założeniu, że przez pryzmat art. 213 kk należy weryfikować, czy opinia posiada dostateczną, opartą na prawdzie, podstawę faktyczną, gdyż bez niej dochodzi do nadużycia wolności słowa. Także więc wypowiedzi ocenne muszą opierać się na prawdziwych faktach i okolicznościach, stanowiących racjonalną przesłankę ferowanych sądów, wypowiadanych poglądów oraz twierdzeń. Przedmiotem oceny prawnej będzie w tej sytuacji istnienie w opisywanej rzeczywistości podstaw faktycznych, czy uprawniały one do formułowania wypowiedzi o określonej treści. Zatem także wypowiedź ocenna może być uznana za zniesławiającą, jeżeli nie istnieje jakakolwiek baza faktyczna wspierająca jej formułowanie. Tylko podbudowane faktycznie oceny nie będą mogły być uznane za zniesławiające, a więc pod warunkiem, że fakty przytoczone jako podbudowa oceny będą prawdziwe. Nieprawdziwość tych faktów, ich zmyślenie przesądzić powinno o odpowiedzialności za zniesławienie. Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy – pamiętać należało, że wyrażone ( przywołane powyżej ) przez oskarżonego negatywne oceny o pracy oskarżyciela prywatnego podczas szacowania szkód uczynionych przez zwierzynę leśną w jego uprawach, nie były „ zawieszone w próżni ”, czy też zupełnie oderwane od faktów. Zgodzić się bowiem ze skarżącym należało, iż wypowiedzi te nawiązywały do przypadków, gdy oszacowanie szkód przez T. S. zostało następnie skutecznie przez oskarżonego zakwestionowane w wyniku rozpoznania wniesionych do właściwego nadleśnictwa odwołań. Uwzględniając powyższe sąd odwoławczy uznał, iż oskarżonemu przysługiwało nie naruszające przepisu art. 212 kk prawo do krytyki oskarżonego, jako nie pozostającej w oderwaniu od faktów. Jak wyżej przedstawiono, nawet gdyby przyjąć za punkt wyjścia mniej liberalne poglądy dla prawnokarnego wartościowania wypowiedzi ocennych, to i tak nie mogą zostać uznane za zniesławiające w rozumieniu art. 212 kk, jeśli fakty przytoczone jako ich podbudowa będą miały zakotwiczenie w rzeczywistości. Nawet zatem, gdyby oskarżyciel prywatny uważał, iż to jego szacunki, a nie nadleśnictwa, były właściwe, względnie, że ich korekta była następstwem okoliczności od niego niezależnych i które nie mogą stanowić podstawy do tak daleko idącej krytycznej oceny jego pracy ( np. w postaci zmian sytuacji faktycznej, jakie następowały na gruncie pomiędzy szacunkami jego, a tymi sporządzonymi przez przedstawicieli nadleśnictwa ), to wyrażonym przez oskarżonego opiniom, jako nie oderwanym zupełnie od faktów, nie należy oceniać w kategoriach przestępczego zniesławienia.

84 Z drugiej strony pamiętać jednak należało, że prawo do wygłaszania krytycznych opinii względem innych osób nie ma charakteru bezwzględnego. Każda krytyka, nawet jeśli nie jest pozbawiona podstaw, musi być utrzymywana w rozsądnych granicach co do jej formy, a jednym z wyznaczników tych granic jest zakaz używania wyrażeń obraźliwych, obelżywych, czy innego rodzaju zwrotów, które stanowią obrazę godności osobistej innego człowieka, jeżeli w konkretnym przypadku nie były one środkiem koniecznym do wyrażenia krytyki. I nawet, jeśli się zgodzić, iż oskarżonemu nie można odmówić prawa do wyrażenia negatywnych ( omawianych wyżej ) sądów o pracy oskarżyciela w związku z oszacowaniami, to czynienie tego w połączeniu z określaniem T. S. mianem „ złodzieja ”, „ debila ”, czy „ oszusta ”, w niedopuszczalnej formie obrażało jego godność. Tego rodzaju sformułowania w sposób rażący przekraczały formę potrzebną dla wyrażenia niezadowolenia z pracy oskarżyciela. Cele i powody, dla których oskarżony po jego krytykę sięgnął, można było zrealizować bez naruszenia godności T. S.. Przypomnieć należy, iż wyłączenie bezprawności wypowiedzi zniesławiających z uwagi na przewidziany w art. 213 kk kontratyp nie wyłącza odpowiedzialności sprawcy za zniewagę ze względu na formę podniesienia lub rozgłoszenia zarzutu ( art. 214 kk ). W realiach tej sprawy nie leżało w interesie wolności słowa i prawa do krytyki sięganie po tak drastyczną formę wypowiedzi. Oskarżony winien mieć świadomość – a wybrzmiewało to z zeznań niemal wszystkich przesłuchanych w sprawie osób, które zajmują się szacowaniem tego rodzaju szkód – iż czynności oszacowania zazwyczaj wiążą się z trudnym do precyzyjnego uchwycenia wskazaniem realnej wielkości szkody, polegając na uwzględnianiu wielu elementów składowych, nieraz nieostrych i ocennych, co powoduje, że nawet jeśli szacowanie okazuje się być obarczone błędem, to nie musi to być następstwem złej woli, czy też niekompetencji czyniącego szacunek. W takiej sytuacji strona niezadowolona z rezultatów oszacowania, ma prawo decyzję co do szacunku kwestionować w drodze przysługujących jej środków prawnych. Innymi słowy, nie pozbawiając właściciela zniszczonych upraw prawa do krytykowania pracy osoby dokonującej oszacowania, nie ma przyzwolenia na to, by towarzyszyło temu lżenie i obrażanie tej osoby. Nieadekwatne i zbędne względem zamierzonych celów posługiwanie się zwrotami obraźliwymi nie ma nic wspólnego z dopuszczalnymi granicami prawa do krytyki, nawet, jeśli chodzi o sprawy dla krytykującego istotne. Nie ma też podstaw do uznania, że tego rodzaju wypowiedzi wywołane były wyzywającym zachowaniem pokrzywdzonego. Poza gołosłownymi sugestiami oskarżonego, żaden inny dowód na to nie wskazywał. Pokrzywdzony, nawet jeśli nie wszyscy rolnicy zgadzają się z wynikami jego oszacowań, uchodzi za osobę kompetentną oraz starającą się rzetelnie wywiązywać z ciążących na nim obowiązków oraz nie przekraczającą dopuszczalnych norm postępowania w odniesieniu do właścicieli pól, na których szkody szacował ( por. choćby zeznania G. Wiry, M. M., L. M., S. P., a nawet H. K. ). Przeciwnie, to oskarżony powszechnie postrzegany jest jako osoba wulgarna, nadpobudliwa, o skłonnościach do automatycznego, niemal notorycznego przyjmowania postaw konfrontacyjnych i agresywnych oraz do obrażania innych osób ( por. zeznania świadków G. (...), M. S., M. M., L. M., S. P., W. L., T. K. ).

85 Sąd odwoławczy uznał, iż oddalenie opisywanych w zarzutach apelacyjnych wniosków dowodowych nie miało wpływu na treść zaskarżonego wyroku. Bazując bowiem na tych dowodach, jakimi dysponował sąd I instancji, jawiły się one jako wystarczające do poczynienia właściwych ustaleń faktycznych oraz oceny prawnej zachowania oskarżonego.

86 Wniosek

87 wniosek obrońcy oskarżonego o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzuconego czynu

88 ☐ zasadny

89 ☐ częściowo zasadny

90 ☒ niezasadny

91 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

92 Omówiono powyżej

93 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

94 1.

95 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

96 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

97 0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

98 0.11.

99 Przedmiot utrzymania w mocy

100 0.1Co do rodzaju i rozmiaru orzeczonej kary, zasadności orzeczenia wobec oskarżonego nawiązki oraz podania wyroku do publicznej wiadomości, a także kosztów procesu.

101 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

102 Brak podstaw do korygowania tych rozstrzygnięć.

103 0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

104 0.0.11.

105 Przedmiot i zakres zmiany

106 a) co do opisu oraz kwalifikacji prawnej przypisanych oskarżonemu czynów;

107 b) co do podstawy prawnej rozstrzygnięć o nawiązce oraz środku karnym podania wyroku do publicznej wiadomości

108 Zwięźle o powodach zmiany

109 Ad a) – omówiono powyżej;

110 Ad b) – wobec zmiany podstawy prawnej skazania, związanej z odmienną kwalifikacją prawną przypisanych oskarżonemu czynów, dostosowano do tego odpowiednie podstawy prawne rozstrzygnięć o nawiązce oraz środku karnym podania wyroku do publicznej wiadomości

111 0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

112 0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

113 1.1.

114 ☐ art. 439 k.p.k.

115 Zwięźle o powodach uchylenia

116 2.1.

117 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

118 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

119 Zwięźle o powodach uchylenia

120 3.1.

121 Konieczność umorzenia postępowania

122 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

123 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

124 4.1.

125 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

126 Zwięźle o powodach uchylenia

127 0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

128 0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

129 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

130 Przytoczyć okoliczności

131 6. Koszty Procesu

132 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

133 Przytoczyć okoliczności

134 3 i 4

135 Mając na uwadze, iż pomimo zmiany zaskarżonego wyroku, utrzymał on charakter wyroku skazującego, na podstawie art. 634 kpk w zw. z art. 628 kpk oskarżonego obciążono kosztami procesu za postępowanie odwoławcze. Obrońcy z urzędu zasądzono zwrot kosztów nieopłaconej przez oskarżonego pomocy prawnej, którymi finalnie – patrz zdanie poprzednie – obciążono oskarżonego.

136 7. PODPIS