Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 4 października 2016 r., IV Ka 436/16

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 4 października 2016 r., IV Ka 436/16

Tekst

1 Sygn. akt VII Ka 436/16

Uzasadnienie

2 Stawiając oskarżonemu A. W. zarzut popełnienia występku polegającego na tym, że : w dniu 29 sierpnia 2015 r. w (...)woj. (...) w Komendzie Miejskiej Policji w (...) wiedząc, że przestępstwa nie popełniono, po uprzednim pouczeniu, złożył zawiadomienie o przestępstwie dokonanym na jego szkodę polegającym na naruszeniu narządów czynności ciała dokonanego przez dwóch n/n sprawców, które miało miejsce w dniu 28 sierpnia 2015 r. pomiędzy godz. 22:00 a 22:10 w (...) w rejonie skrzyżowania ulic (...)/S. oraz będąc pouczony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, zeznał nieprawdę co do faktu i okoliczności przedmiotowego zdarzenia, tj. czynu z art. 238 kk w zb. z art. 233 § 1kk w zw. z art. 11 § 2 kk, Prokurator Prokuratury Rejonowej w Piotrkowie Trybunalskim złożył w dniu 09.12.2015roku wniosek o jakim mowa w art. 335 § 1 kpk. Wniosek Prokuratora został skierowany na posiedzenie w dniu 30.05.2016r., w toku którego (pod nieobecność stron) Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 30 maja 2016 roku w sprawie o sygn. VII K 764/15:

3 1. oskarżonego A. W. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wyczerpującego dyspozycję art. 238 kk w zb. z art. 233 § 1kk w zw. 11 § 2 kk i za to na podstawie art. 233 § 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności;

4 2. na podstawie art. 69 § 1 i 2 kk oraz art. 70 § 1 kk wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił oskarżonemu na okres próby 3 lat;

5 3. na podstawie art. 71 § 1 kk wymierzył oskarżonemu karę 60 stawek dziennych grzywny, przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych;

6 4. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 190 złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków oraz kwotę 240 złotych tytułem opłaty.

7 Apelację od powyższego wyroku wniósł Prokurator, skarżąc wyrok w części, co do kary na niekorzyść oskarżonego na podstawie art. 438 pkt 3 kpk postawił zarzut obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 72 § 1 kk poprzez nienałożenie na oskarżonego jednego z obowiązków wymienionych w powołanym przepisie w sytuacji warunkowego zawieszenia orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności.

8 Podnosząc ten zarzut prokurator, powołując się na art. 437 § 1 kpk wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zobowiązanie oskarżonego A. W. do informowania sądu na piśmie o przebiegu okresu próby co 6 miesięcy – na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 kpk i utrzymanie wyroku w pozostałej części.

9 Na rozprawie apelacyjnej nie stawił się oskarżony, prokurator popierał apelację, zmodyfikował wniosek odwoławczy w ten sposób, że wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

10 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

11 Apelacja - w postaci zmodyfikowanej przed sądem II instancji podlega uwzględnieniu.

12 Zaskarżony wyrok wydany został w ramach konsensualnego trybu unormowanego przez art. 335 § 1 kpk w zw. z art. 343 kpk - tzw. dobrowolnego poddania się karze bez przeprowadzenia rozprawy, inicjowanego wnioskiem prokuratora.

13 Sąd Rejonowy orzekł zgodnie z wnioskiem umieszczonym przez prokuratora, który odpowiadał porozumieniu, jakie w postępowaniu przygotowawczym zawarli oskarżyciel publiczny i oskarżony.

14 Czyn zarzucany oskarżonemu został popełniony w dniu 29.08.2015roku. Propozycje co do kary opiewają na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wskazany w wniosku oraz grzywnę. Sięgnięcie po karę pozbawienia wolności, propozycje co do jej wymiaru nie budzą zastrzeżeń, pozostają bowiem w zgodzie z prawem materialnym (art. 233 § 1 kk, art. 238 kk – w brzmieniu sprzed 15.04.2016r.). Proponowany wymiar kary pozbawienia wolności – do 1 roku, oraz fakt uprzedniej niekaralności oskarżonego otwiera drogę do rozważań o zasadność sięgnięcia po instytucję przewidzianą w art. 69 § 1 i 2 kk. Podobnie zastrzeżeń nie budzi propozycja co do kary grzywny, a jej podstawa prawna została określona prawidłowo. Rzecz jednak w tym, że, poczynając od 01.07.2015r., zawieszając wykonanie kary pozbawienia wolności sąd zobowiązany jest orzec przynajmniej jeden z obowiązków wskazanych w art. 72 § 1 kk, chyba że orzeka środek karny, wówczas nałożenie co najmniej jednego z obowiązków jest fakultatywne (art. 72 § 1 kk), pomijając sytuacje w których konieczne jest poszukiwanie przepisów względniejszych (poprzez art. 4 § 1 kk) regulujących całokształt orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności. Po 1 lipca 2015 r., a więc po wejściu w życie noweli z dnia 20 lutego 2015 r. została wzmocniona możliwość oddziaływania na skazanego w okresie próby. Jak już zaznaczono, zgodnie z powołaną ustawą sąd musi nałożyć w okresie próby przynajmniej jeden z wymienionych w art. 72 § 1 kk obowiązków, chyba że orzeka środek karny. Orzeczenie środka karnego nie uniemożliwia także nałożenia obowiązków. Sąd może nałożyć jednocześnie kilka obowiązków wymienionych w art. 72 § 1 kk. Katalog obowiązków, które mogą być nakładane na skazanego, nie został zamknięty, skoro art. 72 § 1 pkt 8 kk zezwala na nałożenie obowiązku "innego stosownego postępowania w okresie próby". Ustawodawca dał więc sądowi bardzo dużą władzę w kształtowaniu okresu próby. Nałożenie obowiązków powinno być podporządkowane podstawowemu celowi warunkowego zawieszenia wykonania kary - zapobieżeniu popełnienia ponownie przestępstwa.

15 W realiach sprawy przedmiotowej wniosek prokuratora, jako pochodna uzgodnień z oskarżonym nie zawierał propozycji co do obowiązku/obowiązków wskazanych w art. 72 § 1 kk, podczas gdy orzeczenie przynajmniej jednego z wyliczonych w tym przepisie, lub innych, w świetle wyżej przedstawionych rozważań jest obligatoryjne. Porozumienie stron zostało zaakceptowane przez sąd I instancji, czemu wyraz dano w zaskarżonym wyroku.

16 W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie - na gruncie art. 335 kpk w zw. z art. 343 kpk w brzmieniu sprzed 01.07.2015roku, wyrażano pogląd, który należy podzielić, że Sąd, do którego oskarżyciel publiczny kieruje wniosek w trybie art. 335 § 1 kpk, z uwagi na treść art. 343 § 7 kpk, zobligowany jest do szczegółowej tak formalnej, jak i merytorycznej kontroli takiego pisma procesowego. W jej ramach niezbędnym jest sprawdzenie czy przedłożone przez prokuratora propozycje pozostają zgodne z uprzednimi ustaleniami stron, a także czy nie popadają w sprzeczność z przepisami prawa materialnego. W przypadku braku pozytywnego wyniku tej weryfikacji sąd nie może uwzględnić wniosku, co rodzi konieczność rozpoznania sprawy na zasadach ogólnych (art. 343 § 7 k.p.k.) bądź też na posiedzeniu, za zgodą oskarżonego, może dojść do modyfikacji konwalidującej uchybienia, która będzie czyniła zadość kryteriom z art. 335 § 1 kpk (wyrok SN z dnia 10 czerwca 2015 r., V KK 96/15, LEX nr 1744200 , wyrok SN z dnia 22 sierpnia 2013 r. - LEX nr 1350542, wyrok z dnia 19 kwietnia 2013 r., V KK 17/13, LEX nr 1313140 ).

17 Aktualne są powyższe rozważania w zakresie w jakim traktują, iż sąd ma obowiązek zbadać, czy spełnione są określone w przepisach art. 335 § 1 i 2 kpk przesłanki skazania bez rozprawy. Przedmiotem tego rodzaju kontroli powinna być tak kwestia zgodności propozycji zawartych we wniosku z regułami obowiązującego prawa materialnego, ustalenie, czy poza zakresem uzgodnień z oskarżonym nie pozostają te rozstrzygnięcia, które mają charakter obligatoryjny, ale również zbadanie czy treść wniosku oskarżyciela publicznego odpowiada treści porozumienia zawartego z oskarżonym co do orzeczenia uzgodnionych z nim kar i środków karnych. Przepisy art. 335 § 1 i 2 nie pozwalają na formułowanie wniosków co do kar i innych środków poza granicami wynikającymi z prawa karnego materialnego (wyr. SN z 25.9.2013 r., II KK 113/13, LEX 1375770). Jeżeli określony środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek ma charakter obligatoryjny w okolicznościach faktycznych sprawy, porozumienie stron powinno obejmować również uzgodnienia jego dotyczące, które następnie powinny zostać zamieszczone we wniosku (Komentarz do Kodeksu postępowania karnego – art. 335 – pod red. Dariusza Świeckiego – baz Lex).

18 Negatywna weryfikacja wniosku o jakim mowa w art. 335 § 1 kpk winna skutkować bądź to próbą modyfikacji wniosku za zgodą dwóch stron, bądź zwrotem sprawy prokuratorowi (art. 343 § 7 zdanie pierwsze kpk). Przypomnieć tylko należy, iż zgoda oskarżonego musi być niewątpliwa i wyraźna, a zatem konieczne jest złożenie wyraźnego oświadczenia woli, zgoda nie może być dorozumiana (wyrok SN z dnia 17.05.2002 r., II KK 106/02, Lex nr 53328). Musi nadto obejmować zarówno sam fakt skazania, w tym skazania na posiedzeniu w trybie art. 335 i 343, jak i treść wniosku prokuratora, w tym wszystkie zawarte w nim propozycje wymiaru kary i innych środków przewidzianych za zarzucany występek (por. S. Steinborn, Porozumienia..., s. 239–240 – powołane w Komentarzu do Kodeksu postępowania karnego pod redakcją Dariusza Świeckiego – baza Lex).

19 W świetle powyższych rozważań, nie ulega wątpliwości, że wniosek prokuratora o jakim mowa w art. 335 § 1 kpk, a inicjujący postępowanie sądowe w tej sprawie – był wadliwy i jako taki nie podlegał uwzględnieniu.

20 Postulat zmiany wyroku i propozycja nałożenia na oskarżonego obowiązku sprecyzowanego w apelacji prokuratora, winien być traktowany jako modyfikacja wniosku. Uwzględnienie wniosku w kształcie zmodyfikowanym przez prokuratora było możliwe wyłącznie za wyraźną zgodą oskarżonego. Sąd odwoławczy podjął próbę odebrania stanowiska oskarżonego, wzywając wskazanego na rozprawę apelacyjną w dniu 04.10.2016r.. Oskarżony odebrał wezwanie osobiście, nie stawił się jednak na wezwanie, odebranie stanowiska okazało się niemożliwe.

21 Zaakceptowanie przez sąd instancji wniosku przed modyfikacją prowadziło do rażącego naruszenia art. 335 § 1 kpk i art. 343 § 7 kpk. Sąd Rejonowy powinien w trybie art. 343 § 7 kpk zwrócić sprawę prokuratorowi, ponieważ z przyczyn wyżej wskazanych, od początku nie było podstaw do uwzględnienia tego wniosku. Niewykorzystanie przez Sąd Rejonowy przysługujących mu uprawnień zainicjowania zmiany wadliwego wniosku przez prokuratora i rozpoznanie wniosku, mimo braku podstaw do jego uwzględnienia na posiedzeniu, zamiast zwrot prokuratorowi lub doprowadzenia do modyfikacji wniosku, stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego określonych w art. 343 § 7 kpk w zw. z art. 335 § 1 kpk. Tak czyniąc Sąd I instancji dopuścił się rażącej obrazy przytoczonych przepisów prawa procesowego, które to naruszenie z uwagi na swój istotny charakter, miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

22 Uchybienie to powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Pogląd o konieczności uchylania sprawy do ponownego rozpoznania w razie wydania wyroku na posiedzeniu z naruszeniem dyspozycji art. 343 § 7 kpk. w zw. z art. 335 kpk, który nadzy podzielić, był już wielokrotnie wyrażany zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2005 r., I KZP 10/05, OSNKW 2005 r., z. 4, poz. 42; wyroki Sądu Najwyższego z: 9 listopada 2005 r., V KK 296/05, i 9 grudnia 2005 r., KK 25/05, OSNKW 2006 r., z. 6, poz. 20 oraz T. Grzegorczyk, Wydanie wyroku na posiedzeniu w znowelizowanej procedurze karnej, PS 2003, nr 9, s. 22-24; K. Lewczuk, Rola sądu w konsensualnym zakończeniu procesu karnego, Prok. i Pr. 2004 r., Nr 4, poz. 143).

23 Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien, bądź to uzyskać zgodę oskarżonego na wydanie wyroku skazującego w kształcie zmodyfikowanym w apelacji prokuratora, bądź wydać rozstrzygnięcie wskazane w art. 343 § 7 zdanie pierwsze kpk. Ponieważ oskarżony nie stawił się ani na posiedzenie przed sądem I instancji, ani na rozprawie apelacyjnej, a podejmowano próby wezwania (nawet za pośrednictwem policji), należy postulować ostatni z wskazanych wyżej dalszych sposób procedowania przez sąd I instancji.

24 Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji wyroku.