Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 20 września 2024 r., IV Ka 405/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 20 września 2024 r., IV Ka 405/24

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 IV Ka 405/24

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 2

6 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

7 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

8 Wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 maja 2024 roku w sprawie II K 1063/23

9 1.2. Podmiot wnoszący apelację

10 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

11 ☒ oskarżyciel posiłkowy

12 ☐ oskarżyciel prywatny

13 ☐ obrońca

14 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

15 ☐ inny

16 1.3. Granice zaskarżenia

17 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

18 ☐ na korzyść

19 ☒ na niekorzyść

20 ☒ w całości

21 ☐ w części

22 ☐

23 co do winy

24 ☐

25 co do kary

26 ☐

27 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

28 1.1.2. Podniesione zarzuty

29 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

30 ☐

31 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

32 ☐

33 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

34 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

35 ☒

36 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

37 ☒

38 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

39 ☐

40 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

41 ☐

42 art. 439 k.p.k.

43 ☐

44 brak zarzutów

45 1.4. Wnioski

46 ☒

47 uchylenie

48 ☐

49 zmiana

50 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

51 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

52 1.5. Ustalenie faktów

53 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

54 Lp.

55 Oskarżony

56 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

57 Dowód

58 Numer karty

59 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

60 Lp.

61 Oskarżony

62 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

63 Dowód

64 Numer karty

65 1.6. Ocena dowodów

66 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

67 Lp. faktu z pkt 2.1.1

68 Dowód

69 Zwięźle o powodach uznania dowodu

70 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

71 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

72 Lp. faktu z pkt 2.1..2

73 Dowód

74 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

75 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

76 Lp.

77 Zarzut

78 3.1.

79 - podniesiony w apelacji prokuratora zarzut dowolnej oceny przeprowadzonych dowodów;

80 - podniesiony w apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego zarzut naruszenia licznych przepisów postępowania, w wyniku których doszło do błędnych ustaleń faktycznych, mających istotny wpływ na treść zapadłego orzeczenia .

81 ☒ zasadny

82 ☐ częściowo zasadny

83 ☐ niezasadny

84 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

85 Apelacje okazały się zasadne w takim stopniu, że na skutek ich wniesienia zaistniała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zgodnie z treścią art. 436 k.p.k. Sąd odwoławczy ograniczył się w swoich rozważaniach jedynie do omówienia tych uchybień, podniesionych przez strony, które były wystarczające do wydania orzeczenia II – instancyjnego.

86 Sąd odwoławczy nie podzielił toku rozumowania Sądu meriti, zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, który doprowadził go do podjęcia finalnej decyzji o uniewinnieniu oskarżonego.

87 Przede wszystkim zauważyć należy, że z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd meriti w ogóle ustalił, czy sporządzona przez oskarżonego mapa do sprawy II Ca 18/18 Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, obiektywnie zawiera błąd, czy też nie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Rejonowy konsekwentnie unikał odpowiedzi na to, zasadnicze przecież, pytanie. Trudno dociec, jakie były ostatecznie przemyślenia Sądu Rejonowego w tym przedmiocie, gdyż, z jednej strony, dał on w całości wiarę wyjaśnieniom oskarżonego, jednocześnie zaś nie zdyskwalifikował opinii biegłego R. S.. Sąd meriti stwierdził jedynie, że opinia biegłego z zakresu geodezji jest wiarygodna ,,częściowo”, nie wskazując jednak, o jaką część chodzi i jakie są powody takiej właśnie oceny tegoż dowodu. Stwierdzenie Sądu Rejonowego, że ,,zastrzeżenia i uwagi co do wniosków końcowych opinii sporządzonej przez J. B., nie dezawuują oceny strony podmiotowej zachowania oskarżonego z punktu widzenia stawianego mu zarzutu”, nic tu nie wnosi, gdyż w dalszym ciągu nie wiadomo, jakie są ustalenia Sądu I instancji, co do podstawowej kwestii: tzn., czy postawiona w akcie oskarżenia teza o sfałszowaniu mapy znalazła potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, czy też nie. A przecież bez wiążącego ustalenia, czy mapa zaewidencjonowana w Starostwie Powiatowym w R. za numerem (...), zawierała błąd i na czym on konkretnie polegał, trudno prowadzić następcze rozważania, odnośnie zawinienia oskarżonego, a w dalszej perspektywie – stopnia społecznej szkodliwości takiego czynu.

88 Zdaniem Sądu Okręgowego – nie ma żadnych racjonalnych i prawnych podstaw, by negować opinię biegłego R. S.. Jest ona jasna i pełna, została poprzedzona pomiarami na gruncie i analizą dokumentacji geodezyjnej, a biegły konsekwentnie i przekonywująco uzasadnił swoje stanowisko. Biegły R. S., w przeciwieństwie do oskarżonego i oskarżyciela posiłkowego (które to strony są zaineresowane – co jest poniekąd zrozumiałe – w forsowaniu swoich racji), ocenił sprawę bezstronnie i obiektywnie. Nie można zatem pominąć tych stwierdzeń biegłego, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy postawiony w akcie oskarżenia zarzut jest zasadny. Z opinii R. S. m.in. wynika, iż szerokość ewidencyjna działki nr (...) (tzw. miara czołowa), została błędnie określona przez geodetę J. B. na 36,70 m., gdyż w rzeczywistości wynosi ona 37,21 m. Błąd ten miał następnie wpływ na określenie na mapie granicy pomiędzy działkami (...), a (...). W świetle opinii biegłego R. S. nie da się więc nie zauważyć, że sporządzona przez oskarżonego mapa do sprawy II Ca 18/18 Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, następnie zaewidencjonowana w Starostwie Powiatowym w R. za numerem(...) (...) (...) (...), była wadliwa, gdyż przedstawiała błędny przebieg granicy, pomiędzy działkami (...), a (...). Biegły R. S. zakwestionował też ustalony przez oskarżonego przebieg granicy pomiędzy działką (...), stanowiącą drogę, a działkami (...). W konsekwencji powyższego, nastąpił także błąd powierzchni działki (...) oraz powierzchni działek (...) w stanie nowym. Skoro rozpatrywany tu dokument w postaci mapy nie odpowiadał stanowi rzeczywistemu, to przyjąć należało, że owa mapa została sfałszowana w rozumieniu kodeksu karnego. Zgodnie bowiem ze Słownikiem Języka Polskiego ,,fałszywy”, to: ,,nieprawdziwy”, ,,niezgodny z prawdą”, ,,błędny”, ,,nieautentyczny”, ,,nieoryginalny”. Nie oznacza to automatycznie, że doszło do umyślnego sfałszowania dokumentu. Ustawodawca, decydując się na taką, a nie inną, treść art. 233 § 4a k.k., w pełni usankcjonował możliwość dopuszczenia się nieumyślnego sfałszowania opinii, czy też ekspertyzy.

89 W świetle opinii biegłego R. S. nie przekonuje też stanowisko Sądu Rejonowego, że oskarżonemu nie da się przypisać winy nieumyślnej.

90 W dziale 3.5 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Rejonowy poświęcił znaczną część rozważań na przytoczenie poglądów doktryny, po części krytycznie oceniającej wprowadzenie do systemu prawa karnego występku z art. 233 § 4a k.k. Nie wypowiadając się co do tego rodzaju poglądów, stwierdzić jedynie wypada, że przepis art. 233 § 4a k.k. jest prawem obowiązującym i nic nie zwalnia sądy od jego stosowania.

91 W dalszej części uzasadnienia, traktującej o powodach uniewinnienia, Sąd Rejonowy skupił się na szerokim przytoczeniu wyjaśnień oskarżonego, jednakże wciąż bez odniesienia ich do jednoznacznych i krytycznych względem sporządzonej przez J. B. mapy (a zwłaszcza wskazanym na niej przebiegu granicy pomiędzy działkami (...), a (...)), stwierdzeń biegłego R. S.. Zdaniem tegoż biegłego błędne określenie szerokości działki nr (...), jest dużym uchybieniem, które wyniknęło z tego, że oskarżony nie wykorzystał danych ewidencyjnych w zasobie geodezyjnym, nie policzył granicy na podstawie danych archiwalnych, jakim był operat podstawowy z 1963 roku. Ustalenie przedmiotowej odległości 36,70 m. było dokonane w oderwaniu od danych, które są w operacie podstawowym. Tym bardziej w terenie uwidoczniony był także punkt osnowy o nr (...). Należy zatem uznać, iż J. B. przy sporządzeniu przedmiotowej mapy nie dochował należytej staranności, wymaganej od niego jako geodety, powołanego przez organ procesowy w charakterze biegłego sądowego. Zgodnie z treścią art. 9 § 2 k.k. sprawca, choćby nie miał zamiaru popełnienia przestępstwa, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał, albo mógł przewidzieć.

92 Sąd I instancji uznając, iż oskarżony dopuścił się jedynie ,,błędu opiniodawczego” (który, jego zdaniem, nie skutkuje odpowiedzialnością karną), przyjął – wbrew wnioskom opinii biegłego R. S. – iż całość działań oskarżonego pozostawała w zgodzie z wiedzą w zakresie geodezji i była poprawna w sensie logicznym. Poza tym, w ocenie Sądu Okręgowego, o braku zawinienia po stronie biegłego można byłoby mówić, gdyby chodziło o opinię pozostawiającą biegłemu pewne pole interpretacji, a biegły wytłumaczyłby należycie przyjętą przy dokonywaniu wykładni metodykę dojścia na końcowych konkluzji (choćby te okazały się potem obiektywnie błędne). Zaistnienie tego rodzaju sytuacji można by ewentualnie rozważać w kontekście określenia przez oskarżonego przebiegu granicy pomiędzy działką (...) (stanowiącą drogę), a działkami (...). Jednakże w przypadku błędnego wskazania granicy pomiędzy działkami (...) mieliśmy do czynienia z ewidentnie nieprawidłowym wskazaniem – obliczeniem konkretnej odległości, którego to błędu, przy dołożeniu staranności biegły J. B. mógł uniknąć, albo – po jego wystąpieniu – błąd ten zweryfikować i skorygować, poprzez sporządzenie drugiej mapy (por. ustna opinia uzupełniająca biegłego R. S. – k. 308 - 309), czego jednak nie uczynił. Chybionym są zatem próby usprawiedliwiania oskarżonego, że dokonał on jedynie ,,nieprawidłowej interpretacji danych i własnych spostrzeżeń” oraz wyciągnął nieprawidłowy wniosek przyczynowo – skutkowy.

93 Z tych też względów Sąd Okręgowy uznał, iż uniewinnienie oskarżonego było rozstrzygnięciem błędnym.

94 Wniosek

95 o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji

96 ☒ zasadny

97 ☐ częściowo zasadny

98 ☐ niezasadny

99 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

100 Z przyczyn podanych wyżej, Sąd odwoławczy nie mógł zgodzić się na utrzymanie w mocy wyroku uniewinniającego oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu. Natomiast zgodnie z treścią art. 454 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie. Jedynym rozstrzygnięciem w takiej sytuacji mogło być tylko uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

101 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

102 4.1.

103 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

104 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

105 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

106 5.1.1.

107 Przedmiot utrzymania w mocy

108 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

109 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

110 5.2.1.

111 Przedmiot i zakres zmiany

112 Zwięźle o powodach zmiany

113 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

114 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

115 5.3.1.1.1.

116 ☐ art. 439 k.p.k.

117 Zwięźle o powodach uchylenia

118 5.3.1.2.1.

119 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

120 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

121 Zwięźle o powodach uchylenia

122 5.3.1.3.1.

123 Konieczność umorzenia postępowania

124 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

125 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

126 5.3.1.4.1.

127 całość wyroku

128 ☒ art. 454 § 1 k.p.k.

129 Zwięźle o powodach uchylenia

130 Sąd odwoławczy doszedł do przekonania, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, decyzja Sądu meriti, co do wydania wyroku uniewinniającego wobec oskarżonego, była chybiona. W konsekwencji zaskarżony wyrok należało uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Piotrkowie Trybunalskim. Zachodzi tu bowiem sytuacja, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie 2 k.p.k. w związku z art. 454 § 1 k.p.k.

131 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

132 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien powtórzyć postępowanie dowodowe. Przeprowadzając ponownie postępowanie dowodowe, Sąd Rejonowy może rozważyć zastosowanie art. 442 § 2 k.p.k. i poprzestać na ujawnieniu protokołów przesłuchania świadków, których zeznania nie miały wpływu na uchylenie wyroku. Przypomnieć też wypada, że Sąd I instancji nadal posiada autonomię w zakresie oceny dowodów, które weryfikuje w oparciu o własne przekonanie, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 k.p.k., a także – co jest oczywiste – ma pełną możliwość poczynienia własnych ustaleń faktycznych, wynikających z przeprowadzonych dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2014 roku - V KK 144/14; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2009 roku - II KK 224/08). W przypadku uznania, iż oskarżony popełnił zarzucany mu występek, nieodzownym będzie należyte rozważenie przez Sąd Rejonowy stopnia społecznej szkodliwości czynu.

133 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

134 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

135 Przytoczyć okoliczności

136 6. Koszty Procesu

137 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

138 Przytoczyć okoliczności

139 7. PODPIS

140 1.11. Granice zaskarżenia

141 Kolejny numer załącznika

142 1

143 Podmiot wnoszący apelację

144 prokurator

145 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

146 Całość wyroku

147 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

148 ☐ na korzyść

149 ☒ na niekorzyść

150 ☒ w całości

151 ☐ w części

152 ☐

153 co do winy

154 ☐

155 co do kary

156 ☐

157 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

158 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

159 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

160 ☐

161 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

162 ☐

163 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

164 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

165 ☐

166 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

167 ☒

168 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

169 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

170 ☐

171 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

172 ☐

173 art. 439 k.p.k.

174 ☐

175 brak zarzutów

176 0.1.1.4. Wnioski

177 ☒

178 uchylenie

179 ☐

180 zmiana

181 1.12. Granice zaskarżenia

182 Kolejny numer załącznika

183 2

184 Podmiot wnoszący apelację

185 Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego

186 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

187 Całość wyroku

188 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

189 ☐ na korzyść

190 ☒ na niekorzyść

191 ☒ w całości

192 ☐ w części

193 ☐

194 co do winy

195 ☐

196 co do kary

197 ☐

198 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

199 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

200 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

201 ☐

202 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

203 ☐

204 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

205 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

206 ☒

207 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

208 ☒

209 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

210 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

211 ☐

212 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

213 ☐

214 art. 439 k.p.k.

215 ☐

216 brak zarzutów

217 0.1.1.4. Wnioski

218 ☒

219 uchylenie

220 ☐

221 zmiana