Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 21 maja 2024 r., III Ca 1976/22

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 21 maja 2024 r., III Ca 1976/22

Tekst

1 Sygn. akt III Ca 1976/22

Uzasadnienie

2 Postanowienie z dnia 17 sierpnia 2022 roku Sąd Rejonowy w Pabianicach w sprawie I Ns 141/22 z wniosku M. T. i E. T. z udziałem Z. O., M. D., Ż. O., A. S. i T. Z. (1) o zniesienie współwłasności w punkcie:

3 1. ustalił, że przedmiotem wniosku jest zabudowana nieruchomość położona w K., objęta księgą wieczystą numer (...), oznaczona w ewidencji gruntów jako działka numer (...);

4 2. dokonał częściowego zniesienia współwłasności opisanej w punkcie 1 nieruchomości w ten sposób, iż;

5 a) wydzielił z działki opisanej w punkcie pierwszym działkę o powierzchni (...).kw, oznaczoną na mapie uprawnionego geodety K. B. z dnia 22 grudnia 2021 r. numerem 986/1 i przyznał ją na współwłasność Z. O. i Ż. O. po 3/9 (trzy dziewiąte) części każdej z nich oraz M. D., A. S. i T. Z. (2) po 1/9 (jednej dziewiątej) części każdemu z nich;

6 b) wydzielił z działki opisanej w punkcie pierwszym działkę o powierzchni (...).kw, oznaczoną na mapie uprawnionego geodety K. B. z dnia 22 grudnia 2021 r. numerem 986/2 i przyznał ją na prawach wspólności ustawowej M. T. i E. T.;

7 3. ustalił, iż niniejsze zniesienie następuje bez spłat i dopłat.

8 Powyższe rozstrzygnięcie nastąpiło na zgodny wniosek stron ustalony ostatecznie na rozprawie w dniu 22 lipca 2022 roku.

9 Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez uczestnika postępowania M. D. co do pkt 2.a. w apelacji uzupełnionej pismem pełnomocnika z urzędu z dnia 6 grudnia 2022 roku. Skarżący zarzucił postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych, będących podstawą wydanego w sprawie zaskarżonego rozstrzygnięcia, polegający na błędnym ustaleniu części w jakich uczestnicy będą współwłaścicielami działki oznaczonej numerem (...) tj. nieuwzględniającym faktu, iż nieruchomość wchodziła w skład wspólności majątkowej małżeńskiej S. i Z. O. i wskutek dziedziczenia udziałów w nieruchomości po zmarłym S. O., a prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien skutkować przyznaniem działki o powierzchni 1 504 m² oznaczonej na mapie uprawnionego geodety numerem 986/1 na współwłasność Z. O. w 12/18 części, Ż. O. w 3/18 części, zaś M. D., A. S. i T. Z. (2) w 1/18 części dla każdego z nich. Wobec powyższego reprezentujący skarżącego pełnomocnik z urzędu, na podstawie art. 368 § 1 pkt 5 w zw. z art. 386 § 1 k.p.c., wniósł o:

10 ⚫

11 zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie 2a) poprzez przyznanie działki o powierzchni 1504 m2 oznaczonej na mapie uprawnionego geodety numerem 986/1 na współwłasność Z. O. w 12/18 części, Ż. O. w 3/18 części, zaś M. D., A. S. i T. Z. (2) w 1/18 części dla każdego z nich,

12 ⚫

13 oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, oświadczając iż koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.

14 W uzasadnieniu wskazał on, iż Sąd I instancji przy obliczaniu udziałów uczestników we współwłasności nieruchomości, wziął jedynie po uwagą udziały jakie wynikały z treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym S. O., na mocy którego faktycznie spadek nabyli Z. O. i Ż. O. w 1/3 części oraz M. D., A. S. i T. Z. (2) w 1/9 części. Sąd I instancji nie wziął zatem pod uwagę, iż dzielona nieruchomość wchodziła w skład małżeńskiej wspólności majątkowej S. i Z. O.. Tym samym, z chwilą śmierci S. O. wspólność majątkowa przekształciła się we współwłasność w częściach ułamkowych, a w konsekwencji Z. O. przysługiwała ½ jej udziału we współwłasności nieruchomości oraz 1/3 z części dziedziczonej po zmarłym mężu. Łącznie zatem przy podzieleniu nieruchomości i przyznaniu działki (...) na własność uczestnikom wedle ich udziałów w całej nieruchomości zdaniem skarżącego uznać należało, iż Z. O. przysługuje 2/3 (12/18) nieruchomości uwzględniając jej własność oraz udział spadkowy, z kolei Ż. O. przysługuje 1/3 z odziedziczonego udziału S. O. tj. łącznie 1/6 (3/18) udziału w całej nieruchomości, zaś A. S., M. D. oraz T. Z. (2) przysługuje 1/9 z odziedziczonego udziału S. O. tj. łącznie 1/18 udziału w całej nieruchomości. Zdaniem skarżącego nikt nie zgadzał się na podział w sposób, jaki został przeprowadzony w pkt 2.a., a stanowisko stron zgłoszone na rozprawie w dniu 27 lipca 2022 roku i w pismach wniesionych po tej rozprawie wynikało z błędnych ustaleń tego wniosku przy Sądzie na rozprawie, na których dostrzeżenie przez Sąd Rejonowy skarżący i pozostali uczestnicy liczyli przed wydaniem postanowienia.

15 (apelacja k. 73, pismo uzupełniające k. 82, 124)

16 Nikt z uczestników nie złożył odpowiedzi na apelację, nie zajął stanowiska w jej przedmiocie.

17 Sąd Okręgowy zważył co następuje:

18 Apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu.

19 W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy należycie ustalił stan faktyczny oraz dokonał wnikliwej i prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W oparciu o tę ocenę, mając na względzie, iż rozstrzygnięcie w sprawie opierało się na zgodnym wniosku stron, wyprowadził również trafne wnioski jurydyczne. Jednocześnie swoje stanowisko wyczerpująco i przekonująco uzasadnił, a dokonane w sprawie ustalenia faktyczne były wystarczające dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Z tego względu ustalenia te Sąd odwoławczy podziela i przyjmuje za własne.

20 Nie ma racji skarżący, iż Sąd Rejonowy dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wprost wynika, iż Sąd a quo prawidłowo ustalił stan prawny nieruchomości, tj. działki numer (...), dla której Sąd Rejonowy w Pabianicach prowadzi księgę wieczystą numer (...), a która to jest przedmiotem zniesienia współwłasności w tej sprawie. W ustaleniach tych uwzględnił treść księgi wieczystej, zmiany w stanie prawnym wynikające z późniejszego, nieuwzględnionego w treści KW, przejścia praw majątkowych S. O. na jego następców prawnych w drodze dziedziczenia, oraz informacje z rejestru gruntów obrazujące aktualny stan prawny wynikający z w/w okoliczności. Ustalenia te korelują z okolicznościami wskazanymi w zarzucie. Z treści sformułowanego w apelacji zarzutu, jak i jego uzasadnienia, wynika jednak, że skarżący nie tyle kwestionuje błędne ustalenie stanu faktycznego, co treść samego rozstrzygnięcia nie korelującą z wielkością udziałów, jakie każdy ze współwłaścicieli posiada w tej nieruchomości. Trudno jednak ustalić, o naruszenie jakiego przepisu skarżącemu chodzi, jeśli skarżący nie wskazuje naruszenia jakich przepisów postępowania dopuścił się Sąd I instancji. Skarżący podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania upatruje wyłącznie w zarzucie błędnych ustaleń faktycznych. Błąd w ustaleniach faktycznych nie jest zaś błędem samym w sobie, ale efektem naruszenia przez Sąd jakiegoś innego przepisu, najczęściej normującego postępowanie dowodowe. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych powinien więc być sformułowany w ten sposób, że najpierw należy wskazać naruszony przepis i sposób jego naruszenia, a dopiero uzasadniając ten zarzut wykazać błędne ustalenie stanu faktycznego jako następstwo tego naruszenia. Już tylko z tych przyczyn jest więc on bezzasadny.

21 Apelujący pomija jednak i tę okoliczność, iż w przedmiotowej sprawie postanowienie w przedmiocie zniesienia współwłasności zapadło po ustaleniu przez wszystkich współwłaścicielu zgodnego wniosku co do sposobu podziału nieruchomości, jak i rozliczeń z tego podziału wynikających. Powyższe oznacza, iż dokonane w sprawie ustalenia w zakresie wielkości udziałów współwłaścicieli w prawie własności nieruchomości nie mają bezpośredniego przełożenia na rozstrzygnięcie, jeśli ich wola, określona w złożonym wniosku, wskazywała na inny sposób podziału nieruchomości. Jeżeli uczestnicy złożą zgodny wniosek o zniesienie współwłasności, to sąd jest zobowiązany ten wniosek uwzględnić, o ile spełnione zostały przesłanki określone w art. 621, a ponadto wniosek nie sprzeciwia się prawu, zasadom współżycia społecznego ani nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych (postanowienie SN z 24.06.2014 r., I CSK 479/13, LEX nr 1532774, i postanowienie SN z 4.03.2015 r., IV CSK 400/14, LEX nr 1663138). Wniosek taki musi zostać złożony przez wszystkich współwłaścicieli (postanowienie SN z 6.11.2002 r., III CKN 1372/00, LEX nr 75281), nie jest wystarczające złożenie takiego wniosku przez większość współwłaścicieli przy braku sprzeciwu pozostałych. Wymagania tego nie należy przy tym rozumieć dosłownie w ten sposób, że wszyscy uczestnicy muszą złożyć jeden wniosek, lecz mogą oni wyrazić zgodę na wniosek czy to w piśmie procesowym, czy w toku posiedzenia sądowego (postanowienie SN z 14.03.2017 r., II CSK 221/16, LEX nr 2297384). Kontrola zgodnego wniosku uczestników przez sąd powinna dotyczyć: zgodności z prawem – tj. przepisami prawa materialnego regulującymi sposób zniesienia współwłasności (art. 211–216 k.c.) – a także z art. 621, wskazującym odpowiednią formę dla projektu podziału nieruchomości na części (P. Pruś [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 478-1217, red. M. Manowska, LEX/el. 2022, art. 622).

22 W przedmiotowej sprawie zaś wszyscy współwłaściciele wyrazili zgodę na wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości w sposób ustalony na rozprawie w dniu 27 lipca 2022 roku. Ustaleń tych skarżący nie kwestionuje wskazując jedynie, iż zasugerowany przez Sąd Rejonowy sposób podziału nieruchomości był błędny, nie nawiązujący - w ocenie skarżącego omyłkowo - do wielkości udziałów posiadanych przez współwłaścicieli w nieruchomości. Pomimo tej wiedzy, odroczenia publikacji orzeczenia na okres ponad 3 tygodni, skarżący uczestnik nie wycofał swojej zgody na tak sformułowany wniosek, a pozostali uczestnicy, których nie było na rozprawie w dniu 27 lipca 2022 roku zgodzili się w sposób nie budzący wątpliwości na ustalony na rozprawie sposób zniesienia współwłasności – w świetle art. 622 k.p.c. nieuzasadnionym było oczekiwanie skarżącego na wydanie rozstrzygnięcia odmiennego niż wniosek. Także i na etapie postępowania poza skarżącym, żaden z uczestników postępowania nie przyłączył się do jego apelacji, nie zajął stanowiska, nie potwierdził okoliczności wskazanych w apelacji, co pozwala na konstatację, iż skarżący zmienił stanowisko w przedmiocie zniesienia współwłasności na późniejszym etapie (co nie ma jednak znaczenia, jeśli i tak przed wydaniem orzeczenia go nie zmaterializował). Wyrażona zaś przez współwłaściciela zgoda na zaproponowany przez innych współwłaścicieli sposób zniesienia współwłasności może być odwołana, i to bez podania przyczyny, co zasady aż do rozprawy poprzedzającej wydanie postanowienia, a w przedmiotowej sprawie do wydania orzeczenia, co wynika z faktu oczekiwania na stanowiska dwóch uczestników do wydania orzeczenia. Natomiast w postępowaniu apelacyjnym – stosownie do zasad z art. 381 k.p.c. – można odwołać skutecznie taką zgodę tylko wówczas, gdy się wykaże, że zaszły nowe okoliczności, które uzasadniają wycofanie udzielonej zgody (A. Górski [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Art. 506–729, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021, art. 622). Na takie okoliczności zaś uczestnik się nie powoływał.

23 Nie ulega przy tym wątpliwości, iż określony w rozstrzygnięciu sposób zniesienia współwłasności nie sprzeciwia się ani prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych. Z pewnością okolicznością taką nie może być tylko i wyłącznie okoliczność, iż jeden ze współwłaścicieli w wyniku zniesienia pozbywa się nieodpłatnie prawa własności do całości, bądź też do części nieruchomości. Z istoty prawa własności wynika bowiem prawo do rozporządzania rzeczą, w tym również i do nieodpłatnego przeniesienia jej na inny podmiot. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż w wyniku zniesienia współwłasności uczestniczce Z. O. przypadła stosunkowa mniejszy udział w nieruchomości, niż wynikałoby z dotychczasowego stanu prawnego. Wola Z. O. została jednak wyrażona bezpośrednio przed Sądem, a w jej wyniku beneficjentami tej decyzji były wyłącznie osoby jej najbliższe tj. Ż. O., A. S., T. Z. (2) i skarżący M. D.. Trudno w takiej sytuacji, gdy Z. O. nie kwestionowała niniejszego rozstrzygnięcia, uznać, iż podział ten był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, jeśli w jego wyniku osobami obdarowanymi większymi udziałami w nieruchomości kosztem Z. O. zostały właśnie osoby najbliższe. Zaskarżone rozstrzygnięcie z pewnością nie narusza też interesu M. D. w sposób rażący, jeśli się zważy, iż uzyskał on większy o 1/18 udział w nieruchomości od tego, jaki wynikałby z uwzględnienia aktualnego stanu prawnego.

24 Z tych też względów apelację uczestnika należało uznać za bezzasadną, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

25 Z uwagi na to, że w toku postępowania apelacyjnego uczestnik postępowania M. D. był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, a koszty pomocy prawnej świadczonej mu z urzędu – zgodnie z oświadczeniem złożonym przez pełnomocnika – nie zostały uiszczone w całości ani w części, Sąd Okręgowy przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz pełnomocnika kwotę 2 490,75 zł, zawierającą należny podatek VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym (koszty obliczone w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22 na podstawie § 2 pkt 6 i § 5 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964, w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu – t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2631). Ustalając wysokość wynagrodzenia Sąd Okręgowy miał na względzie, iż sprawa została rozstrzygnięta na zgodny wniosek stron, a pełnomocnik reprezentował M. D. wyłącznie w postępowaniu odwoławczym.

26 O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na mocy art. 520 § 1 k.p.c. zgodnie z zasadą, iż w postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.