Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1994 r., I PRN 52/94

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1994 r., I PRN 52/94

Tekst

1 Wyrok z dnia 25 sierpnia 1994 r.

2 I PRN 52/94

3 Status prawny pracowników gminnych jednostek pomocniczych różni się od statusu prawnego pracowników jednostek organizacyjnych tworzonych przez gminy. W pierwszym wypadku są to pracownicy samorządowi, do których mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 ze zm.), a przepisy kodeksu pracy stosuje się jedynie w kwestiach nie uregulowanych w tej ustawie (art. 31 ust. 1). Do pracowników jednostek organizacyjnych stosuje się wprost przepisy kodeksu pracy.

4 Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Antoni Filcek, Teresa Romer,

5 Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 1994 r. sprawy z powództwa Zofii Ł. przeciwko Zarządowi Miasta K. i Miejskiemu Zakładowi Dróg i Mostów w K. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Koszalinie z dnia 14 maja 1993 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części przywracającej powódkę do pracy i oddalił powództwo w tym zakresie.

Uzasadnienie

6 Powódka Zofia Ł. w pozwie przeciwko Zarządowi Miasta K. wnosiła o przywrócenie do pracy na stanowisko dyrektora Miejskiego Zakładu Dróg i Mostów w K. Uchwałą [...] Zarządu Miasta K. z dnia 30 grudnia 1992 r. odwołano powódkę z dniem 31 grudnia 1992 r. ze stanowiska dyrektora ww Zakładu na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym i art. 70 § 3 w związku z art. 52 § 1 pkt 1 kodeksu pracy.

7 Strona pozwana nie uznała powództwa wnosząc o jego oddalenie. Zdaniem strony pozwanej rozwiązanie stosunku pracy z powódką na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. uzasadniały: pobranie przez powódkę nienależnej odprawy w związku z likwidacją z końcem 1991 roku Przedsiębiorstwa Dróg i Mostów w K. oraz nieuzasadnione pobieranie ryczałtu z tytułu korzystania z samochodu służbowego.

8 Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Koszalinie wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Miejski Zakład Dróg i Mostów w K. i wyrokiem z dnia 15 maja 1993 r. przywrócił powódkę do pracy w tym Zakładzie na stanowisku i warunkach, jak w dniu 31 grudnia 1992 roku oraz zasądził na rzecz powódki kwotę 21.874.800 zł tytułem odszkodowania za czas pozostawania bez pracy. Powództwo wobec pozwanego Zarządu Miasta K. zostało oddalone.

9 Sąd Rejonowy uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że postępowanie powódki uzasadniało zastosowanie rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52 k.p. Powołując się na art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) Sąd Rejonowy przyjął, że stosunek pracy powódki nie został nawiązany na podstawie powołania lecz na podstawie umowy o pracę.

10 Powyższy wyrok zaskarżył jedynie pozwany Zarząd Miasta. Sąd Wojewódzki w Koszalinie wyrokiem z dnia 6 października 1993 r. oddalił rewizję ponieważ w stosunku do rewidującego zapadło orzeczenie oddalające powództwo, zgodnie zaś z art. 382 k.p.c. sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej rewizję. Sąd Wojewódzki podniósł jednocześnie, że pozwany Miejski Zakład Dróg i Mostów w K. będąc zakładem pracy w rozumieniu art. 3 k.p. i 460 § 1 k.p.c. ma zdolność sądową i procesową, mógł zatem samodzielnie dokonywać czynności procesowych. Nie wniesienie przez pozwany Zakład rewizji od wyroku Sądu Rejonowego wywołało zgodnie z art. 363 § 1 k.p.c. taki skutek, że orzeczenie to stało się prawomocne. Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Koszalinie rewizją nadzwyczajną, zarzucając mu rażące naruszenie art. 368 pkt 1 k.p.c., art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym, art. 69 pkt 2 lit. c i art. 70 § 1 k.p. oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w części przywracającej powódkę do pracy i oddalenie powództwa w tym zakresie, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy w zaskarżonym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy w Koszalinie. Rewidujący zarzucił w szczególności, że Sąd Rejonowy błędnie zastosował art. 2 ust. 4 ustawy o pracownikach samorządowych, że powódka była zatrudniona w jednostce pomocniczej na podstawie umowy o pracę w sytuacji, gdy powódka była dyrektorem zakładu budżetowego, który stanowi komunalną jednostkę organizacyjną w rozumieniu art. 9 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym. Według zaś art. 30 ust. 2 pkt 5 wymienionej ustawy do zadań Zarządu Gminy należy, m.in., zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Uchwałą Zarządu Miasta K. z dnia 4 kwietnia 1992 r. ustalono statut dla pozwanego Zakładu, który jest zakładem budżetowym, podlega Zarządowi Miasta K., a na czele Zakładu stoi dyrektor, którego powołuje i odwołuje Zarząd Miasta (§ 4 statutu).

11 Na rozprawie przed Sądem Najwyższym prokurator wnosił o uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 Rewizja nadzwyczajna jest w pełni uzasadniona. Zaskarżony pkt I wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Koszalinie rażąco narusza art. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) przyjmując, że powódka była pracownikiem samorządowym zatrudnionym w jednostce pomocniczej gminy na podstawie umowy o pracę. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95 ze zm.) w gminie mogą być tworzone jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice miejskie i osiedla. Bezspornym jest w sprawie, że aktualnie gmina K. nie ma jednostek pomocniczych. Natomiast pozwany Miejski Zakład Dróg i Mostów jest komunalną jednostką organizacyjną utworzoną na mocy art. 9 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym, działającą na zasadach zakładu budżetowego zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1991 r. w sprawie zakładów budżetowych (Dz. U. Nr 42, poz. 183).

14 Sąd Rejonowy wychodząc z błędnych założeń co do statusu pracowniczego powódki pominął całkowicie stan prawny wynikający z tego, że powódka podlegała zatrudnieniu na podstawie powołania z mocy art. 68 § 1 k.p. dlatego, że pozwany zakład był zakładem pracy w rozumieniu art. 3 k.p., a powódka jego kierownikiem. Słusznie podniesione zostało w rewizji nadzwyczajnej, że art. 2 pkt 3 ustawy o pracownikach samorządowych przewidujący formę powołania dla stanowisk sekretarza gminy i skarbnika (głównego księgowego budżetu), nie wyłącza stosowania tej formy nawiązania stosunku pracy z kierownikami komunalnych jednostek organizacyjnych. Takie zatrudnienie na podstawie powołania przewidział również statut pozwanego Zakładu w stosunku do stanowiska dyrektora. Wbrew przedłożonym do akt dokumentom, a przede wszystkim wbrew statutowi Miejskiego Zarządu Dróg i Mostów w K. uchwalonym uchwałą Zarządu Miasta z dnia 4 kwietnia 1992 r. [...], którego istnienia w ogóle nie uwzględniono w rozważaniach zaskarżonego wyroku, Sąd Rejonowy dowolnie przyjął, że strony łączyła umowa o pracę.

15 Trafnie natomiast przyjęły Sądy obu instancji, że dopozwany Miejski Zakład Dróg i Mostów w K. posiada przymiot zakładu pracy w rozumieniu art. 3 k.p., co oznacza, że jest jednostką organizacyjną zatrudniającą pracowników. Sąd Wojewódzki w Koszalinie prawidłowo podkreślił, że dla uznania danej jednostki organizacyjnej za zakład pracy bez znaczenia jest fakt, iż sposób nawiązania stosunku pracy z niektórymi pracownikami (np. z dyrektorem) ma charakter szczególny i należy do kompetencji innej jednostki. Taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanym stanie faktycznym i prawnym. Miejski Zakład Dróg i Mostów w K. jest wyodrębnioną w strukturze gminy komunalną jednostką organizacyjną posiadającą uprawnienia do nawiązywania, zmiany i rozwiązywania stosunku pracy. Do pracowników tego Zakładu mają zastosowanie przepisy kodeksu pracy w odróżnieniu od pracowników jednostek administracyjnych gminy, którzy są pracownikami samorządowymi (art. 1 ustawy o pracownikach samorządowych), wobec których stosuje się przepisy kodeksu pracy jedynie w kwestiach nie uregulowanych w ustawie o pracownikach samorządowych (art. 31, ust. 1).

16 Jednostka organizacyjna, jaką jest pozwany Zakład, reprezentowana jest przez dyrektora, którego zgodnie ze statutem Zakładu, powołuje i odwołuje Zarząd Miasta K. Te kompetencje Zarządu Miasta reguluje art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o samorządzie terytorialnym, który stanowi, że do zadań Zarządu należy m. innymi zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Nie zmienia to w niczym stosunku pracy powstałego w drodze powołania, który łączy pracownika z zakładem pracy, w którym jest zatrudniony, a nie z organem, który go powołał.

17 Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 września 1977 r. I PRN 115/77, (OSNCP 1978 nr 10 poz. 177) gdzie wskazano, że jednostka organizacyjna będąca w rozumieniu art. 3 k.p. zakładem pracy jest biernie legitymowana w sporach o roszczenia ze stosunku pracy jej pracowników, nie wyłączając pracowników zatrudnionych w niej na podstawie powołania przez właściwy organ nadrzędny, dochodzących roszczeń wynikających z rozwiązania z nimi stosunku pracy wskutek odwołania ich przez ten organ z zajmowanych stanowisk.

18 Przyjmując zatem, że nawiązanie stosunku pracy z powódką, jako kierownikiem zakładu pracy nastąpiło na podstawie powołania (art. 68 § 1 k.p.) przez właściwy organ zgodnie z postanowieniami statutu pozwanego Zakładu, to zgodnie z art. 69 pkt 2 lit. c k.p. dla takiego stosunku pracy wyłączone są przepisy regulujące rozpatrywanie sporów w części dotyczącej orzekania o przywróceniu do pracy.

19 Minister Sprawiedliwości nie kwestionował w rewizji nadzwyczajnej zasadności stanowiska Sądu Rejonowego, że brak było uzasadnionych przyczyn, o których mowa w art. 52 k.p., dla odwołania powódki ze stanowiska dyrektora pozwanego Zakładu, równoznacznego z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Na podstawie art. 58 k.p. powódce przysługuje zatem odszkodowanie, które zasadnie uwzględnił Sąd Rejonowy w pkt II wyroku. Natomiast zaskarżony rewizją nadzwyczajną pkt I wyroku, przywracający powódkę do pracy na zajmowane poprzednio stanowisko, rażąco naruszył art. 69 pkt 2 lit.c k.p., a także interes Rzeczypospolitej Polskiej [...]. Z tych też względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części przywracającej powódkę do pracy i w tym zakresie powództwo oddalił na podstawie art. 422 § 1 k.p.c.

20 ========================================