Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2026 r., I CSK 499/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2026 r., I CSK 499/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 30 lipca 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Agnieszka Piotrowska

4 na posiedzeniu niejawnym 30 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko Z.M. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 26 lipca 2024 r., I AGa 224/23,

5 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

6 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi orzeczenia do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 3 lipca 2023 r., wydanym w sprawie z powództwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przeciwko Z.M. o zapłatę, Sąd Okręgowy w Łodzi zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 369 250 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 16 lipca 2022 r. do 3 lipca 2023 r., rozkładając płatność tej kwoty rozłożył na dwie bliżej opisane raty i zastrzegając, że pozwana będzie mogła powołać się na ograniczenie jej odpowiedzialności tylko do bliżej opisanych nieruchomości.

8 Po rozpoznaniu apelacji pozwanej, Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 26 lipca 2024 r. zmienił powyższe orzeczenie w ten sposób, że oddalił powództwo. Powód wniósł skargę kasacyjną opierając wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 398⁹ § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

9 Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

10 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł, że istnieje potrzeba wykładni art. 365 § 1 k.p.c. Wskazał, że moc wiążąca orzeczenia sądu, o której mowa w tym przepisie. charakteryzuje się dwoma aspektami - pierwszy odnosi się do faktu istnienia orzeczenia, drugi zaś przejawia się w mocy wiążącej, rozumianej jako określony walor prawny rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Jej istota wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Na gruncie niniejszej sprawy przekłada się to na wątpliwość, czy Sąd Apelacyjny był uprawniony do kwestionowania podstaw wydania prawomocnego nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w Toruniu z 23 listopada 2021 r. w sprawie VI GNc 366/21 z powództwa P. sp. z o.o. przeciwko G. sp. z o.o. o zapłatę.

11 W nawiązaniu do tak sformułowanej przyczyny kasacyjnej należy przypomnieć, że na gruncie przyczyny kasacyjnej objętej art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. rozbieżności w orzecznictwie należy interpretować jako brak zgodności rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie te same przepisy, wykładane lub stosowane w sposób prowadzący do odmiennych - zróżnicowanych albo sprzecznych - orzeczeń albo decyzji procesowych. Wskazując na tę przyczynę kasacyjną, skarżący powinien opisać, na czym polega trudność w interpretacji określonych przepisów prowadząca do niepożądanego wyżej stanu oraz zilustrować swoje twierdzenia przykładami takich rozbieżnych rozstrzygnięć. Skarżący nie spełnił powyższych wymagań. Po pierwsze, przedstawiona we wniosku o przyjęcie skargi wątpliwość nie wskazuje na trudność w interpretacji przytoczonego przepisu lub rozbieżności w orzecznictwie sądów, a sprowadza się do kazuistycznego pytania o rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po drugie, w orzecznictwie wyjaśniono, że artykuł 365 § 1 k.p.c. regulując problematykę mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia charakteryzuje się dwoma aspektami.

12 Pierwszy odnosi się do samego faktu istnienia orzeczenia, a drugi przejawia się w jego mocy wiążącej, którą należy oceniać zarówno od strony przedmiotowej, jak i podmiotowej. Zasadą jest, że związanie rozstrzygnięciem określonej kwestii w innej sprawie, różniącej się przedmiotem, występuje tylko granicach podmiotowych prawomocności, czyli w sprawie, w której występują te same strony lub osoby objęte prawomocnością rozszerzoną na podstawie przepisu szczególnego. W braku tożsamości podmiotowej rozstrzygnięcie określonego zagadnienia przy orzekaniu w jednej sprawie nie wyłącza dopuszczalności jego badania i oceny w innej sprawie. Osoby, które nie były stronami i których nie obejmuje z mocy przepisu szczególnego rozszerzona prawomocność materialna wcześniejszego orzeczenia, nie są pozbawione możliwości realizowania swego prawa we własnej sprawie, także wtedy, gdy łączy się to z kwestionowaniem oceny wyrażonej w innej sprawie w zakresie przesłanek orzekania (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2010 r., IV CSK 359/09, OSNC 2011, Nr 2, poz. 16 i z 14 stycznia 2015 r., I CSK 1057/14).

13 W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że przedmiotowe granice mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia należy oceniać według reguł przyjętych w art. 366 k.p.c., tj. w odniesieniu do przedmiotowych granic powagi rzeczy osądzonej. Objęte jest nią tylko to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, przy czym przedmiot ten należy postrzegać przez pryzmat żądania pozwu i faktów przytoczonych w celu jego uzasadnienia - art. 187 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 321 § 1 k.p.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 sierpnia 2022 r., II CSKP 326/22, OSNC 2023, Nr 4, poz. 38). W tym zakresie należy uwzględnić uzasadnienie wyroku a jeśli uzasadnienie nie zostało sporządzone, to także dane o żądaniu powoda i stosunku pozwanego do tego żądania, jakie wynikają z akt sprawy dokumentujących przebieg postępowania (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2016 r., II CNP 10/15 i z 23 czerwca 2016 r., V CNP 55/15). Z uzasadnienia zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia wynika, że Sąd Apelacyjny ustalił, w oparciu o dokumenty zawarte w aktach sprawy Sądu Okręgowego w Toruniu VI GNc 366/21 z powództwa P. sp. z o.o. przeciwko G. sp. z o.o. o zapłatę (w której to sprawie Z.M. nie występowała w charakterze strony), że nakaz zapłaty, na który powołał się skarżący we wniosku o przyjęcie skargi, dotyczył należności wynikających z umowy tych spółek z 5 stycznia 2017 r. nr […]. Natomiast w tej sprawie, Z.M., pozwana w niniejszej sprawie jako dłużnik rzeczowy odpowiadała na mocy aktu notarialnego jedynie za zobowiązania wynikające z umowy nr […] z 8 stycznia 2018 r., co skutkowało oceną, że powód nie wykazał zasadności żądania zasądzenia od pozwanej dochodzonych pozwem kwot.

14 Skarżący powołał się także na oczywistą zasadność skargi, wynikającą z wydania wyroku przy dokonaniu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przez Sąd art. 65 § 1 i § 2 k.c. art. 65 ust.1 w zw. z art.73 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 365 § 1 k.p.c.

15 Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na przyczynie objętej art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. nakłada na skarżącego powinność wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby zagłębiania się w szczegóły sprawy lub dokonywania jej poszerzonej analizy. Należy też przypomnieć, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230). Skarżący nie wykazał tak rozumianej, widocznej prima vista, wadliwości zaskarżonego wyroku. W jego uzasadnienia Sąd Apelacyjny trafnie podniósł że zachowanie powodowej Spółki jako przedsiębiorcy należy oceniać w zakresie zawierania spornych umów o dostawę paliw z 5 stycznia 2017 r. i z 8 stycznia 2018 r. oraz ich realizacji przez pryzmat art. 355 § 1 k.c. Twierdzenie powódki, że stanowiły one w istocie jeden kontrakt o dostawę paliw pozostaje w oderwaniu od werbalnej treści umów, ale także od wiążących Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym (art. 398¹³ § 2 k.p.c.) ustaleń faktycznych, dotyczących dalszych podejmowanych przez strony czynności (treść pozwu w sprawie o sygn. akt VI GNc 366/21 w którym powodowa Spółka dochodziła należności za dostarczone paliwo na podstawie umowy z 5 stycznia 2017 r., oświadczenie pozwanej z 30 stycznia 2018 r. o ustanowieniu na rzecz powódki hipoteki umownej łącznej na zabezpieczenie wierzytelności powódki z tytułu umowy na dostawę paliw z 8 stycznia 2018 r.). W konsekwencji nie ma podstaw do przyjęcia, że Sąd Apelacyjny w stopniu rażącym naruszył art. 65 w zw. z art. 73 u.k.w.h. Skarga nie jest także oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie art. 365 § 1 k.p.c, co wynika z przedstawionych wyżej rozważań dotyczących przesłanki kasacyjnej objętej art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.

16 O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanej, reprezentowanej przez adwokata ustanowionego z urzędu, który wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, orzeczono na podstawie art. 98 i art. 99 w związku z art. 108 w związku z art. 398²¹ i 391 § 1 k.p.c. oraz § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz.763). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu stronie wygrywającej sprawę podlegają bowiem zasądzeniu od przeciwnika procesowego na rzecz tej strony (por. uchwała Sądu Najwyższego z 1 marca 1989 r., III CZP 12/89.). Nie ma podstaw do powiększenia tego wynagrodzenia o podatek od towarów i usług, gdy koszty te ponosi strona przegrywająca sprawę, a nie Skarb Państwa. Należy przy tym przypomnieć, że stosownie do art. 122 § 1 k.p.c., pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma prawo, z wyłączeniem reprezentowanej przez niego strony, ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od jej przegrywającego przeciwnika. Skarb Państwa pokrywa je dopiero po wykazaniu przez pełnomocnika z urzędu bezskuteczności ich egzekucji od zobowiązanego (§ 6 przytoczonego wyżej rozporządzenia).