Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2026 r., I CSK 1913/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2026 r., I CSK 1913/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 27 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Piotr Telusiewicz

4 na posiedzeniu niejawnym 27 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M. spółki akcyjnej w W. przeciwko I.R. i K.R. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej I.R. i K.R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 grudnia 2025 r., VII AGa 887/24,

I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

II. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia obowiązanemu odpisu niniejszego postanowienia.

Uzasadnienie

1. Wyrokiem z 8 grudnia 2025 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie z powództwa M. spółki akcyjnej w W. przeciwko I.R., K.R., o zapłatę, na skutek apelacji powoda od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Warszawie z 10 kwietnia 2024 r., zmienił zaskarżony wyrok: w punkcie pierwszym częściowo w ten sposób, że zasądził od I.R. i K.R. solidarnie na rzecz M. spółki akcyjnej w W. kwotę 890 518,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 25 sierpnia 2022 r. do dnia zapłaty; orzekł o kosztach postępowania (pkt I); oddalił apelację w pozostałej części (pkt II); orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III).

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiedli pozwani, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt I i III.

3. Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłanki określone w art. 398⁹ § 1 pkt 1, 2, 4 k.p.c.

10 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398⁹ k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skarg)i kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania, w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.

6. Skarga kasacyjna pozwanych nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzą powołane przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 1, 2, 4 k.p.c.

7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

8. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

9. Powołanie się na przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący, przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej „oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

10. W przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z wyżej wymienionych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

18 W kontekście przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, na którą w pierwszej kolejności powołują się skarżący, uzasadnienie w tym zakresie ograniczono do następującego sformułowania: „Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z powodu nieprawidłowej wykładni przez Sąd Apelacyjny przepisów art. 299 § 1 k.s.h. w zw. z art. 410 § 2 k.c. i art. 405 k.c. oraz na skutek naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 415 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c.”. Zatem pomimo wskazania przepisów, których naruszenie spowodowało – według skarżących - oczywistą zasadność skargi, nie zawarto w tej części uzasadnienia skargi kasacyjnej argumentacji wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Przypomnieć dodatkowo trzeba, że w orzecznictwie SN wskazuje się, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 398⁴ § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (zob. postanowienia SN z 22 maja 2024 r., I CSK 786/24).

19 Uznaje się, że nie ma możliwości pośredniego wyartykułowania wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z innych wniosków formalnych. W konsekwencji tego nie można w treści uzasadnienia skargi kasacyjnej doszukiwać się fragmentów mogących wskazywać na uzasadnienie podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonych w art. 398⁹ § 1 k.p.c.

20 Całość uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wyczerpuje odniesienie do przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. W pierwszej kolejności należy wskazać, że istotne zagadnienie prawne zostało przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny, co w tym przypadku należy potraktować, co do zasady, jako działanie prawidłowe. Zostało ono sformułowane w następujący sposób: „Czy w rozumieniu art. 299 § 1 k.s.h. zobowiązanie spółki z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia (art. 410 § 2 k.c.) powstaje i obciąża członków zarządu już w dacie uchylenia przez Sąd Najwyższy wyroku oddalającego apelację od wyroku sądu I instancji zasądzającego świadczenie i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd odwoławczy, skoro w obrocie prawnym pozostaje wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający należne świadczenie, który nie został prawomocnie uchylony ani zmieniony, czy też dopiero w dacie ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd odwoławczy, które to rozstrzygnięcie uchyla wyrok sądu I instancji stanowiący podstawę świadczenia oraz definitywnie przesądza o braku obowiązku tego świadczenia?” W kontekście tejże przesłanki należy jednak wskazać, że to co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na samym wstępie (zob. postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21).

21 Analiza treści wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje, że opisana powyżej sytuacja (traktowana jako niedopuszczalna) zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący konstruują swoje wywody w wokół art. 299 § 1 k.s.h. oraz art. 410 § 2 k.c., wskazując zarówno na ich naruszenie (odnosząc się w tren sposób do przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.), jak i występowanie istotnego zagadnienia prawnego (nawiązując do przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.).

22 Opisana sytuacja zachodzi również w przypadku powołanej przez skarżących przesłanki wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.) Ponadto w kontekście tejże przesłanki nie spełniono wymagania wskazania tych przepisów oraz wykazania rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta miałaby polegać. Kolejny raz należy podkreślić, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak odrębnej argumentacji odnoszącej się do powoływanej przesłanki.

23 Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty należy jeszcze raz podkreślić, że nie została spełniona żadna z wyżej wymienionych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

24 Na wyżej zaprezentowane wątpliwości zwrócono również uwagę w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Ponowne przywoływanie wskazanych tam argumentów Sąd Najwyższy uznaje w tym miejscu za zbędne.

11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 398⁹ § 1 pkt 3 k.p.c.).

12. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 1 i 2 k.p.c.).

13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 1¹ i 3 k.p.c. w związku z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.