Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2026 r., IV KZ 36/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2026 r., IV KZ 36/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 20 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)

4 SSN Marek Pietruszyński

5 SSN Andrzej Stępka

6 w sprawie M.O. w przedmiocie wznowienia postępowania, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 545 § 3 zd. 2 k.p.k. w dniu 20 października 2026 r.

7 zażalenia skazanego na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2026 r., IV KO 96/25, o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z powodu jego oczywistej bezzasadności.

8 na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.

9 postanowił:

1. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie;

2. kosztami postępowania o wznowienie postępowania obciążyć Skarb Państwa.

Uzasadnienie

12 W dniu 6 listopada 2024 r. (data wpływu) Sąd Apelacyjny w Katowicach przekazał do Sądu Najwyższego osobisty wniosek M.O. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt II AKa 262/120, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku Białej z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt III K 88/18.

13 Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2025 r., IV KO 127/24, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o przepis art. 545 § 3 k.p.k. jako oczywiście bezzasadnego.

14 Postanowienie to, po rozpoznaniu zażalenia skazanego, zostało uchylone przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 12 czerwca 2025 r., IV KZ 10/25, z uwagi na stwierdzenie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a osobisty wniosek M.O. przekazano Sądowi Najwyższemu do ponownego rozpoznania.

15 Postanowieniem z dnia 30 lipca 202 r., IV KO 96/25, Sąd Najwyższy orzekając ponownie odmówił przyjęcia wskazanego wyżej wniosku skazanego w oparciu o przepis art. 545 § 3 k.p.k.

16 Orzeczenie powyższe zaskarżył M.O., zarzucając w zażaleniu błędne ustalenie przez sąd wznowieniowy, że okoliczności wskazane w jego wniosku były już przedmiotem wcześniejszych postanowień o wznowienie postępowania inicjowanych przez niego samego lub jego obrońców.

17 W oparciu o tak zredagowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyjęcie złożonego wniosku do merytorycznego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

18 Zażalenie skazanego na uwzględnienie nie zasługuje.

19 Podstawą wydanego przez Sąd Najwyższy postanowienia było stwierdzenie jego oczywistej bezzasadności, o której mowa w art. 545 § 3 k.p.k.

20 Sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy podnoszone – we wniosku niespełniającym wymogów formalnych (art. 545 § 2 k.p.k.) – okoliczności nie wskazują na wystąpienie jakiejkolwiek z przesłanek mogących stanowić podstawę wznowienie postępowania określonych w art. 540 k.p.k., art. 540a k.p.k. lub art. 540b k.p.k. oraz gdy nie wchodzi w grę wznowienie postępowania z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), a w szczególności, gdy okoliczności takie podnoszone w kolejnym wniosku były już wcześniej rozpoznawane w postępowaniu o wznowienie postępowania. Ten ostatni przypadek ma miejsce właśnie w niniejszej sprawie i stał się on podstawą wydanego przez Sąd Najwyższy postanowienia z dnia 30 lipca 2026 r., IV KO 96/25, o odmowie przyjęcia wniosku skazanego jako oczywiście bezzasadnego, zaskarżonego przez M.O. obecnie rozpoznawanym zażaleniem. Skarżący wywodzi w nim, że opinia biegłego z zakresu rachunkowości P.B., której fragmenty dołączono do wcześniejszego wniosku jego obrońcy o wznowienie postępowania, oddalonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2024 r., IV KO 18/24, właśnie z uwagi na jej niekompletność zauważoną przez sąd wznowieniowy rozpoznający wniosek jego obrońcy, była wyłącznym powodem wydanej wówczas decyzji procesowej, co przeoczył Sąd Najwyższy w obecnie toczącym się postępowaniu. W jego (skazanego) ocenie zapoznanie się z całością opinii, która podważyła wcześniej wydawane w jego sprawie ekspertyzy, prowadzić musi do konkluzji, że zeznający w sprawie o sygn. akt III KK 88/18, pokrzywdzony P.G., na depozycjach którego oparty został wyrok skazujący Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt III KK 88/18, mijał się z prawdą, co z kolei miało wynikać z jego zeznań złożonych w kolejnej sprawie M.O. zakończonej wyrokiem tego samego Sądu z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt III K 156/20. Opinia biegłego P.B. ma natomiast wskazywać, że świadek P.G. nigdy nie udzielał mu w dnu 16 maja 2016 r. pożyczki w kwocie 992.000 zł, z której 100.000 zł miało być przekazanych skazanemu w gotówce, natomiast kwota 882.000 zł przelana z konta P.G. na konto M.O., co przecież nie miało – jak stwierdza wnioskodawca – miejsca i co potwierdza wskazany wyżej biegły.

21 Skarżący myli się jednak co do wyrażanego przez siebie poglądu, że postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2024 r., o oddaleniu wniosku jego obrońcy wynikało wyłącznie z braku przedstawienia całej opinii biegłego P.B. i w związku z tym błędne jest stanowisko Sądu Najwyższego w aktualnie toczącym się postępowaniu, że kwestia przedmiotowej opinii była już przedmiotem analizy sądu wznowieniowego w sprawie IV KO 18/24.

22 Przeczy temu treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w którym stwierdzono m.in., że „Trafnie wskazano tam (w postanowieniu w sprawie IV KO 18/4 – uwaga SN), że dla uwzględnienia wniosku konieczne jest wykazanie wpływu, jaki nowy dowód miałby mieć na prawomocne orzeczenie, powodując potrzebę jego wzruszenie. W tej sprawie skazany nie wykazał skutecznie w jaki sposób powoływany we wniosku dowód podważa ustalenia faktyczne w sprawie i jak wpływa on na zakres jego odpowiedzialności karnej. Sąd Najwyższy w sprawie IV KO 18/24 słusznie zauważył, że w postępowaniu o sygn. akt III K 156/20 przeprowadzono więcej niż jedną ekspertyzę z zakresu rachunkowości. Na tę okoliczność wskazał sam skazany, w tym załączając do aktualnego wniosku dwa odrębne postanowienia o przeprowadzeniu dowodu z takich opinii. Ostatecznie powołuje się jednak tylko na jedną z nich. Co więcej, ma rację Sąd Najwyższy w sprawie IV KO 18/24, że materiał dowodowy w sprawie M.O. opierał się nie tylko na analizie kryminalistycznej rachunków bankowych, ale także zeznaniach szeregu świadków, wyjaśnieniach oskarżonego, licznych dokumentach finansowych (zob. uzasadnienie wyroku Sądu I instancji, k. 3294-3336). Dowody te zakwestionowano w treści apelacji, a do ich wartości Sąd odwoławczy ustosunkował się szeroko w uzasadnieniu swojego wyroku (k. 3387-3403). Na marginesie wskazać należy, że w postępowaniu, którego wznowienia domaga się skazany, nie dopuszczono opinii biegłego z zakresu rachunkowości, uznając, że do dokonania prostych wyliczeń matematycznych nie jest konieczna opinia specjalisty (rozważania w punkcie 3.10. uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego)”.

23 Wywody skazanego zawarte w zażaleniu konkluzji tej nie podważają.

24 W uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 października 2024 r., IV KO 18/4, Sąd Najwyższy stwierdził bowiem dokładnie to na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w zaskarżonym postanowieniu, a mianowicie „Zauważenia wymaga, że materiał dowodowy przedmiotowej sprawy, której wznowienia domaga się obrońca, opierał się nie tylko na analizie kryminalistycznej rachunków bankowych autorstwa J.H., ale także zeznaniach szeregu świadków, wyjaśnieniach oskarżonego, licznych dokumentach finansowych (zob. uzasadnienie wyroku Sądu I instancji, k. 3294-3336). Dowody te zakwestionowano w treści apelacji, a do ich wartości Sąd odwoławczy ustosunkował się szeroko w uzasadnieniu swojego orzeczenia (k. 3387-3403). Na marginesie wskazać należy, że w postępowaniu tym nie dopuszczono opinii biegłego z zakresu rachunkowości, uznając, że do dokonania prostych wyliczeń matematycznych nie jest konieczna opinia specjalisty. W konsekwencji uznać należy, że obrońca nie wykazała w jaki sposób przywoływana ekspertyza z innej sprawy podważa analizę kryminalistyczną czy zeznania świadków bądź pozostałe dowody w sprawie, za wyjątkiem ogólnikowych tez, że opinia ta >>podważyła zupełnie wnioski płynące z wcześniejszej analizy biegłych sporządzonej w sprawie III K 88/18<< oraz, że w konsekwencji prowadzi ona do odmiennych ustaleń faktycznych, o których >>zeznawał świadek P.G. czy też świadek S.P., a mianowicie kwot rzeczywiście przekazanych przez tych świadków M.O.<<”.

25 Co więcej, wnioskodawca po raz kolejny podnosi, że wskazany dowód podważa zeznania P.G. złożone w sprawie III K 88/18, nie zauważając, że to właśnie w tamtej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał depozycje pokrzywdzonego za wiarygodne jedynie w części m.in. odrzucając początkowe twierdzenia pokrzywdzonego (z których zresztą później się wycofał) o udzieleniu M.O. w dniu 16 maja 2016 r. kolejnej pożyczki w kwocie w kwocie 992.000 zł, z której 100.000 zł miało być przekazanych skazanemu w gotówce, natomiast kwota 882.000 zł przelana z konta P.G. na konto M.O. (strona 43-46 uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku Białej z dnia 26 lutego 2020 r., k. 3315- 3316 verte akt sprawy III K 88/18).

26 Nadto, to właśnie w sprawie, o której wznowienie wnosi skazany, w swoich wyjaśnieniach sam nie zaprzeczył otrzymaniu od P.G. w latach 2011- 2016 kwoty około 600.000 zł twierdząc jedynie, że nie były to pożyczki (chociaż przeczyły temu ich umowy), lecz dokonywane za jego pośrednictwem przez pokrzywdzonego inwestycje w papiery wartościowe.

27 Tym samym słuszna jest konkluzja Sądu Najwyższego wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że przedmiotowa opinia biegłego P.B., z którą Sąd Najwyższy rozpoznający zażalenie zapoznał się w toku postępowania odwoławczego, wydana w innej sprawie na potrzeby stawianych skazanemu M.O. zarzutów z art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i art. 65 § 1 k.k. („pranie brudnych pieniędzy”) nie stanowi podstawy do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez sądy w sprawie III KK 88/18.

28 Nie można również podzielić zarzutu skarżącego, że wydając postanowienie o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie jako oczywiście bezzasadnego, Sąd Najwyższy nie uwzględnił zalecenia zawartego w uzasadnieniu postanowienia tego Sądu z dnia 12 czerwca 2025 r., IV KZ 10/25, dotyczącego wyznaczenie skazanemu – na potrzeby postępowania o wznowienie postępowania – obrońcy z urzędu. Należy zwrócić uwagę, że w tym ostatnim orzeczeniu Sąd Najwyższy jedynie poddał pod rozwagę wyznaczenie skazanemu obrońcy z urzędu zastrzegając „o ile spełnia ku temu ustawowe wymagania”.

29 A przecież nie może budzić wątpliwości, że w wypadku oczywistej bezzasadności wniosku o wznowienie zbędne jest wyznaczanie wnioskodawcy obrońcy z urzędu, pomimo zgłoszenia takiego żądania w samym wniosku lub obok niego. Ustanowienie przez sąd z urzędu przedstawiciela procesowego uznać należy za zasadne wyłącznie w takich sytuacjach, gdy treść pisma procesowego zainteresowanego chociaż w minimalnym stopniu wskazuje na konieczność zbadanie przez podmiot profesjonalny zawartych w nim twierdzeń przez pryzmat przesłanek wznowieniowych przewidzianych w powołanych wyżej przepisach regulujących instytucję nadzwyczajnego środka zaskarżenia jakim jest wznowienie postępowania. Skoro przepis art. 545 § 3 k.p.k. nie wymaga, aby w przewidzianej w nim konfiguracji procesowej wzywać osobę inicjującą postępowanie o wznowienie postępowania do usunięcia braków formalnych wniosku, to tym samym pozbawione zasadności jest też wyznaczenie jej obrońcy, skoro sama treść wniosku nie daje jakichkolwiek podstaw do czynienia rozważań w kontekście którejkolwiek z podstaw uzasadniających wznowienie postępowania.

30 Tak też jest w niniejszej sprawie, co słusznie zauważył Sąd Najwyższy w końcowej części zaskarżonego postanowienia.

31 Kierując przedstawionymi wyżej powodami postanowiono jak na wstępie.

32 Przewodniczący: SSN (Tomasz Artymiuk)

33 Sędziowie: SN (Marek Pietruszyński)

34 SN (Andrzej Stępka) [WB]