Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 851/24

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 851/24

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Tomasz Szczurowski

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 26 października 2022 r., I ACa 690/22, w sprawie z powództwa J.G. i K.G. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1215/23, w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania;

2. zasądza od pozwanego Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz powodów J.G. i K.G. kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 16 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Toruniu, w sprawie z powództwa J.G. i K.G. przeciwko Bank Spółce Akcyjnej w W., ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr […] indeksowanego do CHF, zawartej 27 sierpnia 2008 r., z uwagi na nieważność tej umowy, a ponadto zasądził na rzecz każdego z powodów kwotę 17 703,04 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 22 maja 2021 r. do dnia zapłaty oraz rozstrzygnął o kosztach procesu.

8 Wyrokiem z 26 października 2022 r. I ACa 690/22, Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd ten podzielił w szczególności ocenę, że postanowienia kształtujące mechanizm indeksacji i ryzyko walutowe nie zostały sformułowane w sposób pozwalający konsumentom na ocenę ekonomicznych następstw wieloletniego związania umowy z kursem CHF, zaś odesłanie do tabel kursowych banku nie określało obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów wyznaczania kursu. Przyjął też, że przekazane powodom informacje o ryzyku walutowym, w tym prezentowanie historycznych wahań kursu i przykładowej zmiany raty, nie odpowiadały wymaganiom przejrzystości wynikającym z dyrektywy 93/13.

9 Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania oparł na dwóch przyczynach przewidzianych w art. 398⁹ § 1 k.p.c. W odniesieniu do pytań pierwszego i drugiego wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących, w jego ocenie, rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.), natomiast pytanie trzecie przedstawił jako istotne zagadnienie prawne (art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.). Skarżący sformułował następujące pytania:

1. Czy wykonanie przez bank obowiązku informacyjnego względem konsumenta (o ryzykach związanych z zawarciem umowy o kredyt indeksowany/denominowany do waluty obcej) w sposób zgodny z wiążącą bank na dzień zawarcia umowy z konsumentem rekomendacją Komisji Nadzoru Finansowego w zakresie przekazywania klientom jednoznacznych, zrozumiałych i czytelnych informacji, uzasadnia przyjęcie, że konsument nie został w sposób odpowiedni poinformowany o tych ryzykach, a co miałoby uniemożliwić podjęcie racjonalnej decyzji odnośnie zawarcia umowy?

2. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, czy możliwe jest przyjęcie, że w miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa o charakterze dyspozytywnym, a przy tym, czy musi to być przepis „wyraźnie przewidziany” do zastosowania w tego typu sytuacji, czy może to być przepis dyspozytywny o ogólnym charakterze, a nadto czy Sąd nie ma możliwości stosowania tego typu norm dyspozytywnych w ogóle, z uwagi na wymóg osiągnięcia odpowiedniego efektu odstraszającego przedsiębiorcę?

3. Czy umowa kredytu ma charakter umowy wzajemnej i w zw. z tym możliwe jest podniesienie przez jej strony zarzutu zatrzymania w razie uznania jej za nieważną?

13 Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, a w razie przyjęcia – o jej oddalenie oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

14 Postanowieniem z 13 sierpnia 2024 r. I CSK 1215/23, Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną pozwanego do rozpoznania.

15 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

16 W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu skargi i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, a zarazem nie zachodzi nieważność postępowania ani skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona.

17 Ocena aktualnego stanu orzecznictwa prowadzi do wniosku, że przyczyny, na których pozwany oparł wniosek o przyjęcie skargi, nie uzasadniają obecnie jej rozpoznania. Nie zachodzą również przesłanki określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

18 Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawnych w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis, mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie doczekał się dostatecznego wyjaśnienia albo że jego niejednolita wykładnia wywołuje rzeczywiste i aktualne rozbieżności w orzecznictwie. Jeżeli skarżący powołuje się na rozbieżności, powinien wskazać orzeczenia wydane w porównywalnych stanach faktycznych, poddać je analizie i wykazać, że odmienne wyniki są następstwem różnej wykładni tego samego przepisu. Potrzeba wykładni nie zachodzi natomiast wtedy, gdy Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w danej kwestii i nie powstały okoliczności uzasadniające odstąpienie od przyjętej wykładni. Z kolei istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., powinno przedstawiać rzeczywisty, poważny i dotychczas nierozstrzygnięty problem wykładni prawa, którego znaczenie wykracza poza interes stron konkretnego postępowania. Musi ono pozostawać w związku z podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia i być relewantne dla wyniku sprawy. Nie spełnia tego wymagania problem, który został już rozstrzygnięty w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego lub Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

19 Pierwsze z pytań skarżącego nie ujawnia aktualnej potrzeby wykładni prawa. Standard informacji o ryzyku walutowym został szczegółowo wyjaśniony zarówno w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i Sądu Najwyższego. Z orzecznictwa tego wynika, że dla spełnienia wymogu przejrzystości nie wystarcza formalne poinformowanie konsumenta o możliwości zmiany kursu waluty ani odebranie od niego oświadczenia o świadomości ryzyka. Informacja powinna umożliwiać właściwie poinformowanemu, dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi ocenę potencjalnie istotnych konsekwencji ekonomicznych mechanizmu walutowego w całym okresie obowiązywania wieloletniej umowy (por. wyroki TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc; z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank; z 10 czerwca 2021 r., C-776/19–C-782/19, BNP Paribas Personal Finance, oraz wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, LEX nr 2744159; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, LEX nr 3350095 i z 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22, LEX nr 3510814).

20 Szczególnie istotny dla pytania skarżącego jest wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22 (niepubl.), w którym wprost odniesiono się do standardu informacyjnego wynikającego z Rekomendacji S. Sąd Najwyższy wskazał, że nawet pełne przekazanie danych zalecanych w tej rekomendacji – w szczególności symulacji opartej na wahaniach kursu z poprzednich 12 miesięcy oraz założeniu wzrostu kapitału o 20% – nie zapewniało konsumentowi miarodajnej informacji o skali ryzyka właściwej wieloletniemu kredytowi hipotecznemu. Wymagane było uświadomienie, że ryzyko walutowe może być znacznie większe i może prowadzić do wzrostu zadłużenia do poziomu trudnego do udźwignięcia. Stanowisko to nawiązywało do wcześniejszego wyroku z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 (LEX nr 3350095). Tym samym sam fakt zgodności działań banku z rekomendacją nadzorczą nie rozstrzyga o spełnieniu cywilnoprawnego standardu przejrzystości wynikającego z art. 385¹ k.c. i dyrektywy 93/13.

21 W okolicznościach niniejszej sprawy pytanie pierwsze zmierza w istocie do zakwestionowania dokonanej przez sądy meriti oceny treści informacji rzeczywiście przekazanych powodom. Z ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że powodom przedstawiono jedynie ogólne informacje o możliwości zmian kursu, dane historyczne oraz przykład wzrostu raty odpowiadający ograniczonej zmianie kursu, nie przedstawiając pełnego obrazu nieograniczonego charakteru ryzyka kursowego w perspektywie 420 miesięcy. Ocena, czy konkretny zakres informacji odpowiada wyjaśnionemu już standardowi prawnemu, nie tworzy potrzeby wykładni w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c., lecz dotyczy zastosowania tego standardu do ustalonego stanu faktycznego.

22 Również drugie pytanie skarżącego utraciło znaczenie jako podstawa przedsądu. Problematyka zastępowania niedozwolonych klauzul kursowych normą dyspozytywną została jednoznacznie rozstrzygnięta uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), mającą moc zasady prawnej. W punkcie 1 tej uchwały przyjęto, że w razie uznania postanowienia umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej za niedozwolone i niewiążące konsumenta, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

23 Stanowisko wynikające z uchwały III CZP 25/22 jest następnie konsekwentnie stosowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z 11 czerwca 2025 r., II CSKP 122/24 (LEX nr 3883436), wskazano wprost, że uchwała ta wiąże składy Sądu Najwyższego i wyklucza zarówno utrzymanie umowy jako kredytu złotowego, jak i zastąpienie abuzywnego mechanizmu innym sposobem ustalania kursu, w tym kursem średnim NBP opartym na art. 358 § 2 k.c. Także w wyroku z 25 czerwca 2025 r., II CSKP 496/23 (LEX nr 3886207), Sąd Najwyższy podkreślił wiążący charakter uchwały III CZP 25/22 oraz niedopuszczalność sądowego tworzenia nowego mechanizmu przeliczeniowego. Brak jest zatem aktualnych rozbieżności, które wymagałyby kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego.

24 Trzecie pytanie, przedstawione jako istotne zagadnienie prawne, również nie uzasadnia obecnie rozpoznania skargi. Zawiera ono w istocie dwa powiązane problemy: kwalifikację umowy kredytu jako umowy wzajemnej oraz dopuszczalność skorzystania przez bank z prawa zatrzymania po stwierdzeniu, że umowa kredytu nie wiąże stron. Pierwszy z tych problemów został rozstrzygnięty uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025 r., III CZP 126/22 (OSNC 2025, nr 11, poz. 97), w której przyjęto, że umowa o kredyt bankowy, o której mowa w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c. Nie oznacza to jednak, że bank może skutecznie powołać się na prawo zatrzymania w sporze restytucyjnym z konsumentem. Już w uchwale składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23 (OSNC 2025, nr 3, poz. 25), Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo zatrzymania z art. 496 k.c. nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony. Następnie w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, Nr 11, poz.

25 98), odnoszącej się wprost do rozliczeń niewiążącej umowy kredytu, przesądzono, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie takiej umowy bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w związku z art. 497 k.c. Rozstrzygnięcie zagadnienia przedstawionego przez skarżącego nie wymaga zatem dalszej wypowiedzi Sądu Najwyższego: teoretyczna kwestia wzajemności umowy kredytu została wyjaśniona, a kwestia praktycznie relewantna dla wyniku sporów konsumenckich, czyli możliwość skorzystania przez bank z prawa zatrzymania, została jednoznacznie rozstrzygnięta negatywnie. Powołane przez skarżącego przyczyny nie uzasadniają zatem rozpoznawania skargi kasacyjnej. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1215/23, i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania.

26 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 1¹ i § 3 k.p.c.