Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2026 r., II CSKP 251/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2026 r., II CSKP 251/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 12 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Ewa Stefańska

4 na posiedzeniu niejawnym 12 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 1 czerwca 2023 r., I ACa 84/23, w sprawie z powództwa M.P. i D.S. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 31

6 marca 2025 r., I CSK 3686/23, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania i odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów po 1350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu postanowienia do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

8 Pozwany Bank S.A. w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 1 czerwca 2023 r., I ACa 84/23.

9 Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

10 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

11 Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (dalej: „ustawa frankowa”) przepisy tej ustawy stosuje się do rozpoznawanych w sądowym postępowaniu cywilnym w trybie procesowym spraw o roszczenia związane z zawartą z konsumentem umową: 1) kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego lub 2) pożyczki hipotecznej denominowanej lub indeksowanej do franka szwajcarskiego − o ile konsument ten jest stroną tego postępowania. Jak natomiast wynika z art. 20 ust. 1 ustawy frankowej w tych sprawach, w których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Ustawa frankowa weszła w życie 7 sierpnia 2026 r. (art. 21 tej ustawy).

12 W okolicznościach sprawy skarga kasacyjna wniesiona przez pozwany bank została przyjęta do rozpoznania postanowieniem Sądu Najwyższego z 31 marca 2025 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy frankowej, co umożliwiło dokonanie ponownej weryfikacji wniosku kredytodawcy o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

13 Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

14 Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia.

15 W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

16 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłankach uregulowanych w art. 398⁹ § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione.

17 Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na twierdzeniu, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15).

18 Skarżący wskazał, że rozstrzygnięcie niniejszej skargi kasacyjnej będzie się wiązało z koniecznością udzielenia przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na następujące pytania:

1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego odnoszącego się do sposobu określenia kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, czy możliwe jest przyjęcie, że w miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa o charakterze dyspozytywnym, a przy tym musi być to przepis „wyraźnie przewidziany” do zastosowania w tego typu sytuacji, czy może to być przepis dyspozytywny o ogólnym charakterze - a nadto czy Sąd nie ma możliwości stosowania tego typu norm dyspozytywnych w ogóle, z uwagi na wymóg osiągnięcia odpowiedniego efektu odstraszającego przedsiębiorcę?

2. czy w sytuacji stwierdzenia abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego odnoszących się do określenia kursu waluty obcej (tj. elementu mechanizmu indeksacji), umowa może obowiązywać w pozostałym zakresie?

3. czy umowa kredytu ma charakter umowy wzajemnej i w zw. z tym możliwe jest podniesienie przez strony zarzutu zatrzymania w razie uznania jej za nieważną? Nadto, skarżący wskazał na oczywistą zasadność skargi w zakresie, w jakim wyrok Sądu Apelacyjnego zawiera rażące naruszenia prawa w sposób oczywisty wpływający na jej zasadność w części dotyczącej zarzutu naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 378 §1 k.p.c. w zw. z art. 387 §2¹ pkt 2 k.p.c. poprzez zaniechanie rozpatrzenia przez Sąd II instancji zarzutu naruszenia przepisu prawa procesowego, tj. art. 98 §1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

22 W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa (procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest wadliwe i dlatego skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania.

23 W zakresie wykładni przepisów poruszonych w skardze Sąd Najwyższy odsyła do uchwały składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), przypominając, że według art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała składu całej izby, z chwilą jej podjęcia, uzyskuje moc zasady prawnej, co oznacza, że wiąże inne składy Sądu Najwyższego (zob. art. 87 i 88 ustawy o Sądzie Najwyższym).

24 Odnośnie do potrzeby wykładni art. 496 w zw. z art. 497 k.c., to należy wskazać na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23 (OSNC 2025, nr 3, poz. 25), w której wyjaśniono, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Co więcej, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98) w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. Należy też wskazać na uchwałę całego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, zgodnie z którą postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności (art. 385¹ § 1 k.c.) wyłącznie jako całość. W uchwale tej Sąd Najwyższy sprzeciwił się dzieleniu klauzul przeliczeniowych na części i eliminowaniu z umów kredytu jedynie części takich postanowień. Przywołane orzeczenia doprowadziły do ujednolicenia orzecznictwa Sądu Najwyższego w sprawach, których dotyczy ustawa frankowa. Wytyczona w ten sposób linia orzecznictwa utrwaliła się i nie ulega zmianie. Przesłanki powołane przez skarżącego jako uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uległy zatem dezaktualizacji. Nie istnieje już potrzeba wykładni przepisów prawnych wskazanych przez skarżącego, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 2 lub 4 k.p.c.

25 Odnośnie przesłanki oczywistej zasadności skargi, to istotnie z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby SA odniósł się do wskazanego zarzutu apelacyjnego. Okoliczność ta nie jest jednak wystarczająca do stwierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Pominięty przez Sąd drugiej instancji zarzut apelacyjny dotyczył bowiem wyłącznie sposobu ustalenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego. Nierozpoznanie tego zarzutu, choć stanowi uchybienie w zakresie realizacji przez Sąd II instancji obowiązków związanych z rozpoznaniem apelacji, nie prowadzi do wniosku o oczywistej zasadności skargi. Zarzut ten odnosi się do akcesoryjnego rozstrzygnięcia o kosztach procesu i pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie o przedmiocie procesu.

26 Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 1 k.p.c.

27 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy frankowej zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 31 marca 2025 r., I CSK 3686/23, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania i odmówił przyjęcia jej do rozpoznania, a stosownie do art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych obciążył skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego.