Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 1139/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 1139/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Adam Doliwa

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 marca 2024 r., VII AGa 824/23, w sprawie z powództwa M. spółki komandytowej w Ł. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę,

1. uchyla postanowienie Sądu Najwyższego z 30 grudnia

6 2025 r. wydane w sprawie o sygn. akt I CSK 2704/24;

2. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

3. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz M. spółki komandytowej w Ł. 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia pozwanej do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

9 M. spółka komandytowa w Ł. wniosła o zasądzenie od Banku spółki akcyjnej w W. na jej rzecz kwoty 79 696,15 CHF oraz 13 886,04 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty.

10 Wyrokiem z 14 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 79 969,15 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 1); zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11 893,26 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 2); umorzył postępowanie w części, to jest w zakresie kwoty 180,13 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 3); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 4); oddalił wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności (pkt 5) i rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt 6).

11 Wyrokiem z 21 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację (pkt I) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania odwoławczego (pkt II). Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wywiodła strona pozwana, zaskarżając go w całości, zarzucając:

12 - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 k.c. i art. 56 k.c.; art. 405 k.c.; art. 410 k.c.; art. 5 k.c.

13 Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank wskazał na potrzebę dokonania wykładni przepisów, w oparciu o które sformułował szczegółowe zagadnienia.

14 Skarżący bank wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

15 W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o odmowę jej przyjęcia do rozpoznania.

16 Postanowieniem z 30 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania.

17 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

18 Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398⁹ § 1 k.p.c.).

19 W przypadku przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi do rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych Jednakże jeśli skarżący dąży do zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23). Skarżący przedstawił szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących się do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane. Kwestie jednak doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

20 Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, po pierwsze, sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu (art. 353¹ k.c.). Po drugie, jeżeli postanowienia umowy są abuzywne i jednocześnie dają podstawy do stwierdzenia ich nieważności, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385¹ KC. Przepisy dotyczące klauzul abuzywnych, w zakresie swego zastosowania, mają pierwszeństwo względem przepisów regulujących naruszenia ograniczeń swobody umów wynikające z zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) i właściwości (natury) stosunku prawnego (art. 353¹ k.c.) oraz konsekwencji tych naruszeń, co nie oznacza, że skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowienia umownego nie może być nieważność obejmującej je umowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2023 r., II CNPP 11/22). Jednakże tam, gdzie umowa powinna być oceniana jednolicie, jeżeli chodzi o stosowana sankcję w szczególności w relacjach z przedsiębiorcami dopuszczalne byłoby stosownie sankcji z art. 58 § 1-3 k.c. w zw. z art. 353¹ k.c., (sprzeczność z prawem naturą stosunku umownego lub jako odrębna podstawa sprzeczność z zasadami współżycia społecznego). Jak przyjęto w wyroku Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, (tak też wyrok z 6 kwietnia 2023 r., II CSKP 491/22, wskazujący na możliwość konsumenckiego charakteru umowy ustanowienia hipoteki), wadliwie sformułowane klauzule waloryzacyjne w umowie kredytu frankowego mogą także naruszać zasady współżycia społecznego z art. 58 § 2 k.c. i naturę stosunku prawnego poprzez jednostronne kształtowanie niektórych postanowień umownych (art. 353¹ k.c.), co pozwala na stwierdzenie nieważności umowy, także w odniesieniu do umów nie mających charakteru konsumenckiego (zob. wyrok SN z 30 listopada 2023 r., II CSKP 1834/22).

21 Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowoodsetkowej (zob. postanowienie SN z 13 sierpnia 2026 r., I CSK 1349/26). Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

27 Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej izby jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).

28 Żadna umowa, nawet zawarta pomiędzy przedsiębiorcami, nie może przyznawać jednej ze stron prawa do jednostronnego, arbitralnego kształtowania wysokości świadczenia drugiej strony. W konsekwencji przyznanie bankowi uprawnienia do ustalania kursu kupna/sprzedaży CHF w tabelach bez jasnych, obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów narusza istotę zobowiązania, tj. istotę umowy kredytu z art. 69 pr. bank.

29 W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r., poz. 985) w sprawach, o których mowa w art. 1 ust. 1 lub 2, w których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 Kodeksu postępowania cywilnego. Wobec powyższego, w oparciu o powołany przepis, postanowienie Sądu Najwyższego z 30 grudnia 2025 r. podlegało uchyleniu, zaś na podstawie art. 398⁹ § 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.