Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2026 r., III KK 346/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2026 r., III KK 346/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 6 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca)

4 SSN Jacek Błaszczyk

5 SSN Barbara Skoczkowska

6 po rozpoznaniu w dniu 6 października 2026 r.

7 na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w sprawie K.P. skazanego z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1a k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., kasacji Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt IV Ka 339/25, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 1785/24, uchyla wyrok Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim w zaskarżonej części, to jest, dotyczącej rozstrzygnięcia o karze - i w tym zakresie przekazuje sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

8 Jacek Błaszczyk Andrzej Stępka Barbara Skoczkowska

Uzasadnienie

9 Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 kwietnia 2025 r., w sprawie o sygn. akt II K 1785/24, K.P. został uznany za winnego tego, że w dniu 13 sierpnia 2024 r. około godz. 06.50 na drodze powiatowej pomiędzy miejscowościami S.-W., kierując samochodem osobowym marki N. o nr rej. […], jadąc z kierunku S. w kierunku W. umyślnie naruszył zasady w ruchu drogowym w ten sposób, że kierował pojazdem mechanicznym znajdując się w stanie nietrzeźwości 0,66 mg/1 alkoholu w wydychanym powietrzu i pod wpływem substancji psychotropowej w postaci amfetaminy i 9ATHC w stężeniu, które to stężenie wskazuje na oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy jak alkohol w stężeniu powyżej 0,5 promila we krwi, nie dostosował prędkości i techniki jazdy do warunków panujących na drodze, w następstwie czego stracił panowanie na pojazdem, zjechał na lewe pobocze i uderzył w drzewo, czym nieumyślnie spowodował wypadek drogowy, w wyniku którego pasażer K.C., doznał obrażeń ciała w postaci stłuczenia wątroby w postaci ogniska krwotocznego w miąższu, rozerwania naczyń krezkowych jelita cienkiego z krwotokiem do jamy otrzewnowej wymagającej pilnej interwencji chirurgicznej, złamania wyrostków poprzecznych 3 i 4 kręgów lędźwiowych oraz złamania wieloodłamowego prawej kości udowej, które to obrażenia skutkują ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu - powstanie choroby realnie zagrażającej życiu w postaci rozerwania naczyń krezkowych jelita cienkiego z krwotokiem do jamy otrzewnowej wymagającym pilnej interwencji chirurgicznej i prowadzenia intensywnej terapii w warunkach OIOM w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.k. - i za to, na podstawie art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., wymierzono mu karę 4 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności.

10 Sąd Rejonowy na podstawie art. 42 § 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio. Na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w kwocie 5.000 złotych. Na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności zaliczył okres jego tymczasowego aresztowania od 13.08.2024 r. do 11.10.2024 r. Orzekł także o zwrocie dowodów rzeczowych oraz o opłacie i kosztach sądowych.

11 Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca K.P. w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze. Skarżący zarzucił wymierzenie oskarżonemu rażąco surowej kary 4 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności, w sytuacji gdy - jak podał - niezmiernie specyficzny całokształt okoliczności faktycznych dotyczących przedmiotu niniejszego postępowania, a przede wszystkim stanowisko procesowe pokrzywdzonego, zaangażowanie oskarżonego w proces ratowania oraz leczenia pokrzywdzonego, a nadto warunki i właściwości osobiste oskarżonego, w tym aktualny tryb życia oraz sytuacja rodzinna, przemawiały za wymierzeniem K.P. kary oraz środków karnych we względniejszym wymiarze. Autor apelacji wniósł jednocześnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez złagodzenie na podstawie art. 60 § 2 pkt 1 i 2 k.k. wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 1 roku i 6 miesięcy oraz orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat.

12 Po rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt IV Ka 339/25:

13 1/ zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że po zastosowaniu art. 60 § 2 pkt 1 i 2 i § 6 pkt 2 k.k. orzeczoną wobec K.P. karę pozbawienia wolności złagodził do 2 lat;

14 2/ w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy;

15 3/ zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze obciążając nimi Skarb Państwa.

16 Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. Prokurator Generalny zaskarżył powyższy wyrok w drodze kasacji w zakresie zmieniającym wyrok Sądu I instancji w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze, na niekorzyść oskarżonego K.P.

17 Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 57 § 3 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k., polegające na zastosowaniu w stosunku do oskarżonego K.P. instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary o charakterze fakultatywnym, uregulowanej w art. 60 § 2 pkt 1 i 2 i § 6 pkt 2 k.k., w sytuacji występowania co do tego oskarżonego podstawy obostrzenia kary o charakterze obligatoryjnym, co wykluczało dopuszczalność nadzwyczajnego złagodzenia kary w oparciu o przyjętą przez Sąd odwoławczy podstawę i co skutkowało błędną zmianą wyroku Sądu I instancji poprzez złagodzenie w stosunku do K. P. kary pozbawienia wolności orzeczonej za czyn z art. 177 § 2 k.k. w zb. z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., do 2 lat, tj. poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, która wynosiła w tym wypadku 3 lata. Podnosząc powyższy zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

18 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

19 Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się być w sposób oczywisty zasadna, co uprawniało do jej rozpoznania na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i uwzględnienia w całości. Skarżący trafnie wskazał, że w sytuacji występowania co do K.P. podstawy obostrzenia kary o charakterze obligatoryjnym, było wykluczone zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary w oparciu o art. 60 § 2 pkt 1 i 2 i § 6 pkt 2 k.k.

20 K.P. został skazany za przestępstwo z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za co wymierzono mu na podstawie art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w pierwszej instancji karę 4 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 178 § 1a pkt 1 k.k., skazując sprawcę, który popełnił przestępstwo określone w art. 173 § 3 lub 4, art. 177 § 2 lub 2a, art. 178c § 1 pkt 2 lub art. 178d, w warunkach określonych w § 1, lub którego dotyczy wskazana w tym przepisie okoliczność, sąd orzeka karę pozbawienia wolności w wysokości nie niższej niż 3 lata, jeżeli następstwem wypadku jest ciężki uszczerbek na zdrowiu innej osoby albo następstwem katastrofy jest ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, do dwukrotności górnej granicy ustawowego zagrożenia. Z treści wskazanego przepisu wynika, że w stosunku do oskarżonego K.P. winna zostać wymierzona za przypisany mu czyn z art. 177 § 2 k.k. w zb. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., którym spowodował powstanie choroby realnie zagrażającej życiu pokrzywdzonego, kara pozbawienia wolności nie niższa niż 3 lata.

21 W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że art. 178 § 1 k.k.

22 przewiduje nadzwyczajne obostrzenie kary wobec sprawcy jednego z przestępstw wymienionych w jego dyspozycji. Wskazywany w tym przepisie stan nietrzeźwości powiązany jest z osobą sprawcy, nie zaś ze znamionami popełnianego przestępstwa, które zostały opisane w art. 173, 174 i 177 k.k. - i nie należy do nich stan odurzenia, nietrzeźwości lub ucieczka z miejsca wypadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r., II KK 285/05, LEX nr 193050 i glosa R. A. Stefańskiego do tego postanowienia, Prok. i Pr. 2007, Nr 11, s. 53-160). Przepis ten nie przewiduje więc ustanowienia nowego ustawowego zagrożenia karnego i nowego typu przestępstwa. Omawiany przepis może być zastosowany dopiero wówczas, gdy zostanie uznana wina sprawcy. A zatem, najpierw musi nastąpić przypisanie sprawcy popełnienie przestępstwa. Mamy do czynienia z zastosowaniem klasycznego ogólnego schematu określającego budowę przepisów określających ustawowe okoliczności obciążające – przykładowo, jak w art. 64 § 1 i 2 k.k. Powyższe uwagi dotyczą także istoty uregulowania z art. 178 § 1a pkt 1 k.k.

23 W rezultacie, skoro Sąd I instancji zastosował instytucję nadzwyczajnego zaostrzenia o charakterze obligatoryjnym, to w grę musiały wchodzić reguły kolizyjne z art. 57 k.k., regulującego sytuację, w której zachodzi kilka niezależnych od siebie podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia kary. Oczywistym jest, że w takiej sytuacji sąd może tylko jeden raz karę nadzwyczajnie złagodzić albo obostrzyć, uwzględniając przy określaniu wymiaru kary łącznie zbiegające się podstawy łagodzenia albo obostrzenia. Zgodnie z art. 57 § 3 k.k., w wypadkach, o których mowa w § 1 i 2, jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia lub obostrzenia kary o charakterze obligatoryjnym i fakultatywnym, sąd stosuje podstawę o charakterze obligatoryjnym. Art. 57 k.k. z dniem 1 października 2023 r. zmieniony został przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 2600), a więc obowiązywał już w dniu popełnienia przez oskarżonego przestępstwa. Jakkolwiek z dniem 29 stycznia 2026 r. zmianie uległa też treść art. 178 § 1 i § 1a k.k., nie wpłynęło to w żadnym stopniu na omawiane uregulowania (art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, Dz. U. z 2025 r., poz. 1872).

24 Tymczasem, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok Sądu I instancji w ten sposób, że po zastosowaniu art. 60 § 2 pkt 1 i 2 oraz § 6 pkt 2 k.k. orzeczoną karę pozbawianie wolności złagodził do 2 lat. W ocenie Sądu Okręgowego nietypowe i wyjątkowe okoliczności samego zdarzenia oraz występowanie takich cech sprawcy, które charakteryzują go w sposób wyjątkowo pozytywny uzasadniały przyjęcie stanowiska, że zasługuje on na wymierzenie kary poniżej minimum ustawowego. Zdaniem Sądu Okręgowego - Sąd I instancji niezasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary.

25 Biorąc powyższe pod uwagę, skarżący słusznie podnosi, że Sąd Okręgowy tym samym dopuścił się rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 57 § 3 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k., gdyż w tej sytuacji prawnej niedopuszczalne było zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary o charakterze fakultatywnym, na podstawie w art. 60 § 2 pkt 1 - 2 i § 6 pkt 2 k.k.

26 Ponieważ występowała co do oskarżonego K.P. podstawa obostrzenia kary o charakterze obligatoryjnym, wykluczało to dopuszczalność nadzwyczajnego złagodzenia kary w oparciu o przyjętą przez Sąd odwoławczy podstawę i skutkowało błędną zmianą wyroku Sądu I instancji poprzez złagodzenie w stosunku do oskarżonego kary pozbawienia wolności do 2 lat, tj. poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, która wynosiła w tym wypadku 3 lata.

27 W rezultacie, Sąd Najwyższy uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na niekorzyść skazanego, na mocy art. 537 § 2 k.p.k., uchylił wyrok Sądu II instancji w zaskarżonym zakresie i przekazał sprawę w tej części Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

28 Jacek Błaszczyk Andrzej Stępka Barbara Skoczkowska