Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2021 r., II AKa 406/20

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2021 r., II AKa 406/20

Tekst

1 Sygn. akt II AKa 406/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 8 kwietnia 2021 r.

3 Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

4 Przewodniczący: Sędzia SA – Rafał Kaniok – spr.

5 Sędziowie: SA – Ewa Jethon

6 SO (del.) – Paweł Dobosz

7 Protokolant: – Adriana Hyjek

8 przy udziale prokuratora Marka Deczkowskiego

9 po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2021 r.

10 sprawy z wniosku J. D.

11 w przedmiocie zadośćuczynienia za internowanie na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. (Dz. U. 1991 nr 34 poz. 149 ze zm.)

12 na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy

13 od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

14 z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt VIII Ko 96/18

15 I. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

16 I. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. K. N. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy), obejmującą VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu w postępowaniu odwoławczym;

17 II. kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie

UZASADNIENIE

18 Formularz UK 2

19 Sygnatura akt

20 II AKa 406/20

21 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

22 1

23 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

24 Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

25 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 września 2020 r. sygn. akt VIII Ko 96/18 w przedmiocie zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z internowania

26 Podmiot wnoszący apelację

27 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

28 ☐ oskarżyciel posiłkowy

29 ☐ oskarżyciel prywatny

30 ☐ obrońca

31 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

32 ☒ pełnomocnik wnioskodawcy J. D.

33 1.3. Granice zaskarżenia

34 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

35 ☒ na korzyść

36 ☐ na niekorzyść

37 ☒ w całości

38 ☐ w części

39 ☐

40 co do winy

41 ☐

42 co do kary

43 ☐

44 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

45 1.3.2. Podniesione zarzuty

46 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji.

47 ☐

48 art. 438 pkt 1 k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

49 ☐

50 art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

51 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

52 ☒

53 art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

54 ☒

55 art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

56 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

57 ☐

58 art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

59 ☐

60 art. 439 k.p.k.

61 ☐

62 brak zarzutów

63 1.4. Wnioski

64 ☐

65 uchylenie

66 ☒

67 zmiana

68 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

69 2.1. Ustalenie faktów

70 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

71 Lp.

72 Wskazać oskarżonego.

73 Wskazać fakt.

74 Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

75 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

76 Lp.

77 Wskazać oskarżonego.

78 Wskazać fakt.

79 Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

80 2.2. Ocena dowodów

81 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

82 Wskazać fakt

83 Dowód

84 Zwięźle o powodach uznania dowodu.

85 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

86 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

87 Wskazać fakt

88 Dowód

89 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu.

90 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

91 Lp.

92 Zarzut

93 1)

94 2)

95 3)

96 4)

97 5)

98 a. naruszenie art. 7 k.p.k. w mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego dotyczącego karalności wnioskodawcy przed internowaniem, podczas gdy skazania za czynną napaść na funkcjonariuszy (...) w kontekście całokształtu materiału dowodowego przy uwzględnieniu wiedzy i doświadczenia życiowego wskazują, iż miały związek z działalnością opozycyjną i były jedną z podstaw decyzji o internowaniu J. D..

99 b. błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia polegający na ustaleniu, iż internowanie J. D. nie było spowodowane represjami za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, lecz wyłącznie jego działalnością kryminalną, podczas gdy J. D. skazany był m.in. za występki przeciwko osobom związanym z aparatem państwa, co wskazuje na jego działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i legło u podstaw decyzji o internowaniu J. D..

100 ☐ zasadny

101 ☐ częściowo zasadny

102 ☒ niezasadne

103 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny lub niezasadny.

104 1) Zarzuty zawarte w apelacji pełnomocnika wnioskodawcy są bezzasadne w stopniu oczywistym. Ponieważ dotykają one tych samych zagadnień i odwołują się do identycznej argumentacji to wskazanym jest ich łączne (w przeważającej części) rozpatrzenie.

105 2) Sąd I instancji, wbrew stanowisku skarżącego nie naruszył granic swobodnej ceny dowodów określonych w art. 7 k.p.k., oceniając zebrany materiał dowodowy zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wiedzy historycznej, w kontekście wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

106 3) Na tej podstawie Sąd meriti poczynił trafne, pozbawione luk i błędów, ustalenia faktyczne, wskazujące w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, iż wnioskodawca po pierwsze – nie był internowany z powodu swojej działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz po drugie – że podstawą decyzji o internowaniu była tylko i wyłącznie aktywność przestępcza wnioskodawcy i jego przeszłość kryminalna, czyli taka działalność, która stanowiła zaprzeczenie działalności niepodległościowej, w rozumieniu art. 8 ust. 5 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34 poz. 149 ze zm.).

107 4) Za punkt wyjścia rozważań należy przyjąć trafną ocenę Sądu I instancji, iż nie było żadnych powodów (i nie zostały one w toku niniejszego postępowania choćby w znikomym stopniu wykazane), dla których organ podejmujący decyzję o internowaniu miałby, w ramach własnej wewnętrznej dokumentacji, ukrywać swoją ewentualną wiedzę, o faktach dotyczących niepodległościowego zaangażowania, czy też patriotycznych działań i postawy wnioskodawcy, zarówno w ramach funkcjonowania (...) (przed i po wprowadzeniu stanu wojennego), jak też we wcześniejszym okresie, tj. w latach 70-tych.

108 5) Z przedstawionych tuż przed internowaniem, szczegółowych wykazów i informacji milicyjnych (k. 46 – 47) wynika natomiast, że przeszłość wnioskodawcy została poddana dokładnej weryfikacji oraz kontroli, nawet przy wykorzystaniu osobowych źródeł informacji (TW) i że pomimo to nie stwierdzono by wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną lub chociażby przejawiał w przeszłości jakąkolwiek aktywność o charakterze politycznym, czy antyustrojowym, wymierzoną w przedstawicieli ówczesnej władzy.

109 6) Nawet zatem, jeżeli wnioskodawca (tak jak twierdzi), należał do (...) i podejmował czynności wspierające (ochraniające) działaczy opozycji antykomunistycznej, to i tak nie przedstawiono w postępowaniu żadnych dowodów (łącznie z zeznaniami wnioskodawcy), które mogłyby wskazywać, chociażby pośrednio, na to, iż organ internujący posiadał wiedzę na ten temat i tym bardziej, by tego rodzaju wiedza mogła się stać realną podstawą decyzji o internowaniu.

110 7) Na marginesie jedynie należy nadmienić, że nie każda działalność opozycyjna, podejmowana zwłaszcza przez członków wielomilionowego ruchu związkowego (...), stanowiła następnie podstawę dla internowania tych osób. Jest zatem hipotetycznie możliwym, że również w sytuacji posiadania ewentualnej wiedzy na temat działalności wnioskodawcy w ww. ruchu, organ internujący nie uznał, iż może to uzasadniać decyzję o internowaniu, lecz przyjął, że podstawę internowania stanowi w tym przypadku przeszłość kryminalna wnioskodawcy. Przy tym oczywistym jest, że wnioskodawca (również w świetle swoich zeznań), nie odgrywał w ruchu związkowym znaczącej, czy też wyjątkowo niebezpiecznej dla ówczesnego ustroju, roli, która mogłaby skłaniać organy bezpieczeństwa państwa, do stosowania wobec niego represji opartych na fałszywych zarzutach o charakterze kryminalnym, przy zatajeniu rzeczywistego podłoża tychże represji.

111 8) Podstawą decyzji internowania była więc w tym przypadku wyłącznie przeszłość i aktywność kryminalna wnioskodawcy tj. m. in.:

112 - sprawa dotycząca rozboju z użyciem noża (art. 210 § 2 dkk), który został uznany przez Sąd Najwyższy, w ramach postępowania rewizyjnego za groźbę karalną (art. 166 dkk) – k. 114, 162 akt IV K 306/73;

113 - sprawy dotyczące kradzieży i włamań (k. 46v);

114 - liczne wykroczenia (k. 46 – 47);

115 - podejrzenia o udział w kolejnych kradzieżach i włamaniach (k. 47, 54v);

116 - wielokrotne pobyty w Zakładzie Karnym (od 1973 r. do 1979 r.), w ramach tymczasowego aresztowania lub wykonania kary pozbawienia wolności, wymierzonej za przestępstwa pospolite, nie mające charakteru politycznego (46 – 46v).

117 9) Na powyższą konkluzję nie wpływa okoliczność, że wnioskodawca został jednorazowo skazany, w roku 1976, za czynną napaść na funkcjonariusza milicji obywatelskiej (art. 234 dkk – k. 46v). Z zachowanej dokumentacji milicyjnej, dotyczącej weryfikowania przeszłości wnioskodawcy przed internowaniem, nie wynika bowiem by ww. przestępstwo zostało popełnione na tle politycznym i co za tym idzie, nie ma przesłanek pozwalających na ustalenie, iż taki ewentualny, opozycyjny lub też antykomunistyczny, podtekst ww. czynu stał się (po 6 latach od jego popełnienia) podstawa podjęcia decyzji o internowaniu.

118 10) Podsumowując stwierdzić należy, że wnioskodawca, podobnie jak inni przebywający razem z nim „ przestępcy kryminalni”, został osadzony w ośrodku dla internowanych z powodu swojej wielokrotnej karalności, co w ocenie ówczesnych władz stanowiło, samo w sobie, zagrożenie dla porządku i bezpieczeństwa publicznego zwłaszcza, iż zebrane wówczas materiały operacyjne wskazywały, że osoby te nadal zajmują się aktywną działalnością przestępczą (vide: pismo Naczelnika Wydziału Kryminalnego (...) z 31 czerwca 1982 r., k. 54).

119 11) To właśnie przeszłość kryminalna wnioskodawcy, stała się podstawą podjęcia decyzji o internowaniu, nawet jeśli ówczesne władze liczyły na to, iż wnioskodawca zostanie pozyskany do tajnej współpracy w celu inwigilowania innych osadzonych osób. Jak bowiem wynika z ww. pism Naczelnika Wydziału (...), decyzje o internowaniu tego typu osób były utrzymywane w mocy pomimo, iż nie chciały one podejmować tajnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa (k. 54).

120 12) Jest przy tym małoprawdopodobnym by wnioskodawcę internowano tylko po to by pozyskać go w charakterze tajnego współpracownika w celu inwigilowania internowanych opozycjonistów i by proponowano mu tego rodzaju współpracę (k. 54) w sytuacji, w której organ internujący posiadałby wiedzę, iż wnioskodawca jest aktywnym działaczem opozycji o bogatej przeszłości antykomunistycznej. Nadto, jak już powiedziano jest nieprawdopodobnym by organy, które doprowadziły do internowania wnioskodawcy, ukrywały tego rodzaju wiedzę w swojej wewnętrznej dokumentacji.

121 13) Zgodnie z utrwalonym w tej mierze, trafnym, orzecznictwem, działalnością stanowiącą zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, która w myśl art. 8 ust. 5 cyt. ustawy wyłącza uprawnienie do zadośćuczynienia jest m. in. kryminalna działalność przestępcza osoby internowanej, w sytuacji gdy została ona (tak jak w niniejszej sprawie) internowana jedynie z powodu takiej działalności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 marca 2010 r., V KK 230/09, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 października 2010 r., II AKa 250/10.

122 14) Przy tym przepis art. 8 ust. 5 ww. ustawy wymaga, by ustalenia dotyczące działalności stanowiącej zaprzeczenie działalności patriotycznej, odnosiły się do czasu poprzedzającego internowanie czyli okresu od 1 stycznia 1944 r. (art. 1 ustawy) do daty wykonania decyzji o internowanie (zobacz trafne w tym zakresie rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 12 lutego 2009 r., II AKa 8/09). Nie ma zatem znaczenia, w kontekście wykluczeń o których mowa w art. 8 ust. 5 ustawy, fakt, iż wnioskodawca prowadził działalność niepodległościową w okresie po uchyleniu decyzji o internowaniu.

123 15) Jak wynika z prawidłowych ocen i ustaleń Sądu I instancji, powodem internowania wnioskodawcy była wyłącznie jego działalność kryminalna a nie działalność patriotyczna. Działalność taka stanowi zaprzeczenie działalności niepodległościowej, o której mowa w ustawie z 23 lutego 1991 r. Pomimo zatem, że sama decyzja o internowaniu wnioskodawcy budzi wyjątkową dezaprobatę i słusznie została uznana za nieważną z mocy prawa (art. 2 ustawy z 19 września 2007 r. nowelizującej ustawę z 23 lutego 1991 r.), to jednak wnioskodawca jest wyłączony z możliwości uzyskania zadośćuczynienia za internowanie na podstawie ustawy z 23 lutego 1991 r., skoro podstawą takiej decyzji była działalność stanowiąca zaprzeczenie działalności niepodległościowej w rozumieniu art. 8 ust. 5 ustawy.

124 16) Z uwagi na zasadę samodzielności jurysdykcyjnej (art. 8 k.p.k.) Sąd rozstrzygający nie był w jakimkolwiek zakresie związany treścią decyzji Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, potwierdzającej status wnioskodawcy, jako osoby represjonowanej z powodów politycznych.

125 17) Wobec braku możliwości przyznania wnioskodawcy J. D., zadośćuczynienia w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., Sąd I instancji słusznie orzekł o oddaleniu roszczeń wnioskodawcy w tym zakresie, a zatem za bezzasadne uznać należy zarzuty apelacyjne kwestionujące trafność powyższego rozstrzygnięcia, jak też wniosek apelacyjny, o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie żądanej kwoty na rzecz wnioskodawcy.

126 Wniosek

127 o zmianę wyroku poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwoty 20.000 zł

128 ☐ zasadny

129 ☐ częściowo zasadny

130 ☒ niezasadny

131 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny lub niezasadny.

132 Kwestia bezzasadności wniosku omówiona wyżej w Lp. 3

133 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

134 Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia

135 i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.).

136 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności.

137 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

138 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

139 1

140 Przedmiot utrzymania w mocy

141 Rozstrzygnięcie o oddaleniu wniosku o zadośćuczynienie

142 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy.

143 Powody utrzymania omówiono w pkt 3 Lp. 3

144 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

145 1.

146 Przedmiot i zakres zmiany

147 Zwięźle o powodach zmiany.

148 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

149 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

150 ☐ art. 439 k.p.k.

151 Zwięźle o powodach uchylenia.

152 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

153 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

154 Zwięźle o powodach uchylenia.

155 Konieczność umorzenia postępowania

156 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

157 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia.

158 4.

159 Konieczność warunkowego umorzenia postępowania

160 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

161 Zwięźle o powodach uchylenia i warunkowego umorzenia ze wskazaniem podstawy prawnej warunkowego umorzenia postępowania.

162 5.

163 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

164 Zwięźle o powodach uchylenia.

165 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

166 5.4. Inne rozstrzygnięcia z wyroku

167 Lp.

168 Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

169 Przytoczyć okoliczności.

170 2)

171 Zasądzono na rzecz pełnomocnika wnioskodawcy koszty wskazane w art. 8618 § 1 pkt 11 k.p.k.

172 6. Koszty Procesu

173 Wskazać oskarżonego.

174 Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

175 Przytoczyć okoliczności.

176 Postępowanie wolne od kosztów sądowych na podstawie art. 554 § 4 k.p.k.

177 7. PODPIS

178 Rafał Kaniok

179 Ewa Jethon Paweł Dobosz

180 1.3 Granice zaskarżenia

181 Wpisać kolejny numer załącznika 1

182 Podmiot wnoszący apelację

183 Pełnomocnik wnioskodawcy

184 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

185 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt VIII Ko 96/18

186 1.3.1 Kierunek i zakres zaskarżenia

187 ☒ na korzyść

188 ☐ na niekorzyść

189 ☒ w całości

190 ☐w części

191 ☐

192 co do winy

193 ☐

194 co do kary

195 ☐

196 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

197 1.3.2 Podniesione zarzuty

198 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji.

199 ☐

200 art. 438 pkt 1 k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

201 ☐

202 art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

203 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

204 ☒

205 art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

206 ☒

207 art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

208 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

209 ☐

210 art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

211 ☐

212 art. 439 k.p.k.

213 ☐

214 brak zarzutów

215 1.4. Wnioski

216 ☐

217 uchylenie

218 ☒

219 zmiana