Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2023 r., II AKa 344/22

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2023 r., II AKa 344/22

Tekst

1 Sygn. akt II AKa 344/22

2 Sygn. akt II AKa 344/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 Dnia 28 czerwca 2023 r.

4 Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia SA Anna Nowakowska

6 Sędziowie : SA Katarzyna Capałowska

7 SA Anna Zdziarska

8 Protokolant: Wiktoria Siporska

9 przy udziale Prokuratora - Marka Deczkowskiego

10 po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r.

11 sprawy z wniosku T. S.

12 przeciwko Skarbowi Państwa

13 w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2021r., poz. 1693 ze zm.)

14 w przedmiocie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę przez T. S. na skutek pozbawienia go wolności w dniach 24 i 29 października 1980 r. przez funkcjonariuszy Wydziału III Komendy Stołecznej Milicji Obywatelskiej w W. bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania

15 na skutek apelacji, wniesionych przez Prokuratora oraz pełnomocnika Skarbu Państwa - Komendanta Stołecznego Policji

16 od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

17 z dnia 16 maja 2022 r., sygn. akt VIII Ko 10/21

18 utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

19 wydatkami poniesionymi w postępowaniu odwoławczym obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie

UZASADNIENIE

20 Formularz UK 2

21 Sygnatura akt

22 II AKa 344/22

23 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

24 2

CZĘŚĆ WSTĘPNA

25 Oznaczenie zapadłego wyroku

26 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie wydany w dniu 16 maja 2022 roku w sprawie sygn. akt VIII Ko 10/21

27 Podmiot wnoszący apelację

28 ☒ prokurator

29 ☐ oskarżyciel posiłkowy

30 ☐ oskarżyciel prywatny

31 ☐ obrońca

32 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

33 ☒ inny – pełnomocnik Komendanta Stołecznego Policji

34 1.3. Granice zaskarżenia

35 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

36 ☐ na korzyść

37 ☒ na niekorzyść

38 ☐ w całości

39 ☒ w części

40 ☐

41 co do winy

42 ☐

43 co do kary

44 ☒

45 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

46 1.3.2. Podniesione zarzuty

47 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji.

48 ☐

49 art. 438 pkt 1 k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

50 ☐

51 art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

52 ☐

53 art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

54 ☒

55 art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

56 ☐

57 art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

58 ☐

59 art. 439 k.p.k.

60 ☐

61 brak zarzutów

62 1.4. Wnioski

63 ☐

64 uchylenie

65 ☒

66 zmiana

67 Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

68 2.1. Ustalenie faktów

69 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

70 Lp.

71 Wskazać oskarżonego.

72 Wskazać fakt.

73 Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

74 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

75 Lp.

76 Wskazać oskarżonego.

77 Wskazać fakt.

78 Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

79 2.2. Ocena dowodów

80 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

81 Wskazać fakt

82 Dowód

83 Zwięźle o powodach uznania dowodu.

84 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

85 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

86 Wskazać fakt

87 Dowód

88 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu.

89 STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

90 Lp.

91 Zarzuty

92 Zarzuty zawarte w apelacji Prokuratora:

93 - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, mający wpływ na jego treść, polegający na niezasadnym przyjęciu, że kwota w wysokości 30 000 zł zasądzona z tytułu zadośćuczynienia będzie stanowiła odpowiednią rekompensatę za krzywdy jakich doznał wnioskodawca w wyniku zastosowanego wobec niego dwukrotnego pozbawienia wolności, podczas gdy prawidłowe ustalenia w tej sprawie winny prowadzić do wniosku, że wysokość zasądzonej kwoty jest wygórowana;

94 Zarzuty zawarte w apelacji pełnomocnika Skarbu Państwa - Komendanta Stołecznego Policji:

95 - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mających wpływ na jego treść, a polegający na niesłusznym przyjęciu, że rozmiar doznanej przez wnioskodawcę krzywdy spowodowany pozbawieniem wolności w dniach 24 i 29 października 1980 r. bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowa-

96 nia uzasadnia zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia w kwocie 30 000 zł podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż zasądzona przez Sąd kwota zadośćuczynienia jest rekompensatą nadmiernie wygórowaną.

97 ☐ zasadne

98 ☐ częściowo zasadne

99 ☒ niezasadne

100 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny lub niezasadny.

101 Zdaniem Sądu Apelacyjnego zarzuty podniesione w apelacji Prokuratora oraz pełnomocnika Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji stanowią jedynie nieuzasadnioną polemikę z ustaleniami Sądu I instancji, a zatem nie zasługują na uwzględnienie.

102 Skarżący Prokurator nie kwestionował zasadności przyznanego na rzecz wnioskodawcy zadośćuczynienia, a jedynie jego wysokość. Natomiast pełnomocnik Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji nie poddając w wątpliwość faktu pozbawienia wolności wnioskodawcy, przebiegu tego zatrzymania oraz okoliczności z tym związanych zaooponował przyznaniu wnioskodawcy zasądzonej kwoty zadośćuczynienia, jednocześnie wnosząc o oddalenie jego żądania w całości ewentualnie o zasądzenie kwoty niższej, czego jednak nie był w stanie skutecznie uargumentować. Obydwie apelacje opierały się na zarzucie błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mającego wpływ na jego treść.

103 Błąd w ustaleniach faktycznych może stanowić skuteczny zarzut środka odwoławczego, jeżeli odwołujący wykaże, że sąd pierwszej instancji choć prawidłowo ocenił dowody, na jakich oparł swoje ustalenia, wyprowadził z nich nieprawidłowe wnioski, albo pominął okoliczności, jakie były ich treścią (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2022 r.

104 II AKa 249/21). Wbrew wywodom obu skarżących, uzasadnienie wyroku Sądu I instancji wskazuje, że Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny, biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności sprawy związane z pozbawieniem wolności T. S. w dniach 24 i 29 października 1980 r., które mają znaczenie dla oceny rozmiaru krzywd, jakich doznał. Powyższe znalazło odzwierciedlenie w wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, zwłaszcza w zakresie intensywności cierpień fizycznych i psychicznych związanych z pozbawieniem wolności wnioskodawcy.

105 Rozważając stopień krzywd doznanych przez T. S. na skutek pozbawienia go wolności w dniach 24 i 29 października 1980 r., Sąd I instancji w sposób niezwykle precyzyjny wypunktował poszczególne istotne dla rozstrzygnięcia elementy. Zasadnie przy tym zwrócił w szczególności uwagę na czas trwania pozbawienia wolności (łącznie 4 dni) oraz jego różnorodne skutki w postaci np. rozłąki z rodziną, niepewności o swój los podczas wielogodzinnego oczekiwania na decyzje co do jego osoby. Istotny jest fakt, że wnioskodawca w chwili zatrzymań był młodym człowiekiem, miał zaledwie 17 lat, uczył się. Jego zatrzymania były wynikiem dyskrecjonalnej decyzji służb: SB i Milicji Obywatelskiej bez przeprowadzenia żadnej rzetelnej procedury poprzedzającej jej wydanie i niepoddanej kontroli żadnego niezawisłego organu. Wnioskodawca nie miał wiedzy gdzie i na jak długo będzie izolowany, jego zatrzymań dokonano w miejscu publicznym, zastosowano w stosunku do niego środek przymusu bezpośredniego w postaci kajdanek jak również skierowano w jego kierunku broń, sugerując jej użycie w razie stawiania przez niego oporu. Wnioskodawcę przesłuchiwano, usiłując uzyskać od niego informacje na temat środowiska szkolno – opozycyjnego. W czasie przedmiotowych przesłuchań proponowano mu podjęcie współpracy, a także straszono go wyrzuceniem ze szkoły, a jego rodziców z pracy. Wnioskodawcy uniemożliwiono skorzystanie z pomocy prawnika, utrudniano mu dostęp do toalety oraz zapewniono pożywienie w minimalnym zakresie. Zatrzymania wnioskodawcy spowodowały również jego nieobecność w szkole, której nie mógł usprawiedliwić, a na dalszym etapie jego nauki niespodziewane sytuacje, takie jak odpytywanie go aż do momentu pojawienia się możliwości postawienia mu oceny niedostatecznej.

106 Powyższe okoliczności wpływające na rozmiar krzywdy doznanej przez wnioskodawcę znalazły odzwierciedlenie w wysokości zasądzonego zadośćuczynienia. Kwota 30 000 zł jest odpowiednia, rekompensuje dolegliwości wynikające z pozbawienia wnioskodawcy wolności, a jednocześnie stanowi odczuwalną wartość ekonomiczną i nie prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia. Pomimo, iż wnioskodawca jak sam przyznał w czasie zatrzymań nie doznał przemocy fizycznej, nie sposób zbagatelizować przebiegu i okoliczności zdarzeń, w tym faktu, że funkcjonariusze publiczni dwukrotnie mierzyli do wnioskodawcy z broni palnej. Oczywistym jest, że znalezienie się w polu możliwego strzału wywołuje w człowieku, zwłaszcza tak młodym jak ówcześnie wnioskodawca, nieprawdopodobny stres i lęk o własne życie. Nie można poddać marginalizacji również presji psychicznej jakiej doznał wnioskodawca w czasie przesłuchań, któremu grożono negatywnymi konsekwencjami dla niego samego, ale również najbliższych mu osób w przypadku odmowy współpracy.

107 Przyznane zadośćuczynienie nie może być nadmierne w stosunku do doznanej krzywdy i nie może być źródłem nieuzasadnionej korzyści majątkowej.

108 Zadośćuczynienie ma mieć charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomiczną wartość. Jednocześnie wartość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być stosownie do art. 445 § 1 kc „odpowiednia” w tym sensie, że powinna być utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom społeczeństwa, nie może prowadzić do nadmiernego bogacenia się (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2015 r. III KK 252/14, Legalis; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7 września 2018 r. II AKa 297/18, Legalis).

109 Przyznana przez Sąd I instancji kwota zadośćuczynienia jest adekwatna do czasokresu zatrzymania wnioskodawcy, doznanych przez niego niedogodności i negatywnych przeżyć psychicznych. Biorąc pod uwagę, okoliczności w jakich został pozbawiony wolności - co bez wątpienia było związane z jego aktywnymi działaniami niepodległościowymi - uznać należy, że nie jest to kwota wygórowana w stosunku do kompensacyjnego celu instytucji z art. 552 § 4 k.p.k., w tym nadmierna w stosunku do wyrządzonej wnioskodawcy krzywdy i nie przekracza rozsądnych granic zadośćuczynienia, odpowiada także aktualnym warunkom życia społeczeństwa.

110 Dodać należy, że pełnomocnik Skarbu Państwa - Komendanta Stołecznego Policji wskazując, że przyznana kwota zadośćuczynienia jest nadmiernie wygórowana i prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia się przez wnioskodawcę, jedynie polemizuje z ustaleniami Sądu I instancji, nie wskazując konkretnych uchybień, a przedstawiając jedynie własną, subiektywną, nie podpartą żadnymi konkretnymi argumentami ocenę. Skarżący zdaje się nie dostrzegać powagi zdarzenia do jakiego doszło z udziałem wnioskodawcy, wówczas 17 - letniego chłopaka, dopiero wkraczającego w dorosłe życie, gdzie funkcjonariusze państwowi celują do niego z broni, grożąc jej użyciem, odseparowują go ponadto na kilka dni od najbliższych i środowiska szkolnego, bez żadnego tytułu prawnego, bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania, nie może być uznawana za taką, która nie niesie ujemnych następstw i nie zasługuje na właściwe i godne zrekompensowanie.

111 Także apelujący Prokurator poza ogólnym kwestionowaniem zasądzonej na rzecz wnioskodawcy kwoty, nie wskazał argumentów, które okazałyby się skuteczne, a w konsekwencji prowadziły do uznania, że uznana przez skarżącego kwota 5 000 zł będzie odpowiednia.

112 W związku z powyższym, w ocenie Sądu Apelacyjnego, przyznana przez Sąd Okręgowy na rzecz wnioskodawcy kwota zadośćuczynienia była prawidłowa, a zatem zaskarżone orzeczenie nie wymagało korekty.

113 Wnioski

114 W apelacji Prokuratora znalazły się wnioski o:

115 zmianę zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej wysokości zasądzonego odszkodowania poprzez jego obniżenie do kwoty wnioskowanej przez prokuratora na rozprawie tj. 5 000 zł;

116 W apelacji pełnomocnika Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji znalazły się wnioski o:

117 zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I i II poprzez oddalenie w całości zasądzonego zadośćuczynienia na rzecz wnioskodawcy oraz oddalenie żądania w przedmiocie zasądzenia obowiązku zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika,

118 ewentualnie :

119 zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I poprzez zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz wnioskodawcy kwoty niższej niż została zasądzona i oddalenie żądania w pozostałej części.

120 ☐ zasadny

121 ☐ częściowo zasadne

122 ☒ niezasadne

123 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny lub niezasadny.

124 Wnioski obu Skarżących zostały uznane za niezasadne, z przyczyn, jak wyżej. Wobec uznania za bezzasadne żądania oddalenia w całości zasądzenia zadośćuczynienia, w konsekwencji także bezzasadny był wniosek pełnomocnika Komendanta Stołecznego Policji dotyczący oddalenia żądania w przedmiocie zasądzenia obowiązku zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika.

OKOLICZNO ŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

125 Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.).

126 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności.

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

127 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

128 111

129 Przedmiot utrzymania w mocy

130 Zaskarżony w punkcie I i II wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 16 maja 2022r., sygn. akt VIII Ko 10/21.

131 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy.

132 Powody wynikają z rozważań w części 3.

133 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

134 1.

135 Przedmiot i zakres zmiany

136 Zwięźle o powodach zmiany.

137 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

138 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

139 Nie dotyczy.

140 ☐ art. 439 k.p.k.

141 Zwięźle o powodach uchylenia.

142 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

143 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

144 Zwięźle o powodach uchylenia.

145 Konieczność umorzenia postępowania

146 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

147 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia.

148 4.

149 Konieczność warunkowego umorzenia postępowania

150 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

151 Zwięźle o powodach uchylenia i warunkowego umorzenia ze wskazaniem podstawy prawnej warunkowego umorzenia postępowania.

152 5.

153 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

154 Zwięźle o powodach uchylenia.

155 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

156 5.4. Inne rozstrzygnięcia z wyroku

157 Lp.

158 Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

159 Przytoczyć okoliczności.

160 Koszty Procesu

161 Wskazać oskarżonego.

162 Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

163 Przytoczyć okoliczności.

164 2.

165 Podstawą decyzji o obciążeniu Skarbu Państwa wydatkami poniesionymi w postępowaniu odwoławczym był art. 13 Ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego z dnia 23 lutego 1991 r.

PODPISY

166 Anna Nowakowska

167 Katarzyna Capałowska Anna Zdziarska

168 1.3. Granice zaskarżenia

169 Kolejny numer załącznika

170 1

171 Podmiot wnoszący apelację

172 Prokurator

173 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

174 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie wydany w dniu 16 maja 2022 roku w sprawie sygn. akt VIII Ko 10/21

175 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

176 ☐ na korzyść

177 ☒ na niekorzyść

178 ☐ w całości

179 ☒ w części

180 ☐

181 co do winy

182 ☐

183 co do kary

184 ☒

185 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

186 1.3.2. Podniesione zarzuty

187 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

188 ☐

189 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

190 ☐

191 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

192 ☐

193 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

194 ☒

195 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

196 ☐

197 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

198 ☐

199 art. 439 k.p.k.

200 ☐

201 brak zarzutów

202 1.4. Wnioski

203 ☐

204 uchylenie

205 ☒

206 zmiana

207 1.3. Granice zaskarżenia

208 Kolejny numer załącznika

209 2

210 Podmiot wnoszący apelację

211 Pełnomocnik Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji

212 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

213 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie wydany w dniu 16 maja 2022 roku w sprawie sygn. akt VIII Ko 10/21

214 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

215 ☐ na korzyść

216 ☒ na niekorzyść

217 ☐ w całości

218 ☒ w części

219 ☐

220 co do winy

221 ☐

222 co do kary

223 ☒

224 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

225 1.3.2. Podniesione zarzuty

226 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

227 ☐

228 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

229 ☐

230 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

231 ☐

232 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

233 ☒

234 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

235 ☐

236 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

237 ☐

238 art. 439 k.p.k.

239 ☐

240 brak zarzutów

241 1.4. Wnioski

242 ☐

243 uchylenie

244 ☒

245 zmiana