Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 lutego 2025 r., I ACa 632/23

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 lutego 2025 r., I ACa 632/23

Tekst

1 Sygnatura akt I ACa 632/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 28 lutego 2025 roku

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny

4 Sędzia: Leon Miroszewski

5 Protokolant: Paulina Kaczor

6 po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2025 roku w Szczecinie

7 na rozprawie

8 sprawy z powództwa E. Ś. i G. Ś.

9 przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W.

10 o ustalenie i zapłatę

11 na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 29 listopada 2022 roku, sygnatura akt I C 1016/22

12 I. umarza postępowanie apelacyjne w zakresie zaskarżenia punktu I. oraz ponad kwotę 3.120,00 (trzy tysiące sto dwadzieścia) złotych oraz ustawowe odsetki zasądzone od tej kwoty w zakresie zaskarżenia punktu II. zaskarżonego wyroku;

13 II. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II. zaskarżonego wyroku tylko o tyle, że zasądzoną w tym punkcie kwotę złotych obniża o kwotę 3.120,00 (trzy tysiące sto dwadzieścia) złotych oraz ustawowe odsetki za opóźnienie zasądzone od tej kwoty i w tym zakresie oddala powództwo;

14 III. oddala apelację w pozostałej części;

15 IV. zasądza od pozwanego na rzecz każdego z powodów kwoty po 4.050,00 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach.

16 Leon Miroszewski

17 Sygnatura akt I ACa 632/23

Uzasadnienie

18 Wyroku z dnia 28 lutego 2025

19 Wyrokiem z dnia 15 maja 2023 roku, sygnatura akt I C 1016/22, Sąd Okręgowy w Szczecinie w punkcie I. ustalił nieistnienie między stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF z dnia 31 maja 2007r z powodu jej nieważności; w punkcie II. zasądził od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów E. Ś. i G. Ś. łącznie kwotę 98.974,10zł (dziewięćdziesiąt osiem tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt cztery złote i dziesięć groszy) i 50.491,24 CHF (pięćdziesiąt tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt jeden i dwadzieścia cztery centymy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od obu tych kwot od dnia 11 maja 2022r do dnia zapłaty; w punkcie III. zasądził od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz każdego z powodów E. Ś. i G. Ś. po 10.800 złotych oraz na rzecz powodów łącznie kwotę 1017 złotych tytułem kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku od każdej z tych kwot.

20 Wydanie wyroku Sąd Okręgowy poprzedził ustaleniami faktycznymi, w których między innymi stwierdził, że powodowie E. Ś. i G. Ś. są małżeństwem, w którym obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. W 2007 r. zamierzali zakupić mieszkanie celem zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Z uwagi na brak środków własnych na zrealizowanie inwestycji powodowie postanowili zaciągnąć kredyt hipoteczny. Wybrali ofertę poprzednika prawnego pozwanego ze względu na reklamę banku.

21 Ustalił też Sąd Okręgowy, że w (...) Bank S.A. powodom zaoferowano kredyt waloryzowany do waluty CHF (w wariancie spłaty w ratach stałych lub malejących), gdzie frank szwajcarski został zaprezentowany jako najstabilniejsza waluta na świecie. W dniu 31 maja 2007 r. powodowie G. Ś. i E. Ś. zawarli z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego) umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Na mocy przedmiotowej umowy bank udzielił powodom kredytu w wysokości 286.000zł w celu finansowania zakupu lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w S. przy ul. (...) (§ 1 ust. 1, 2). Dalej w § 1 umowy przewidziano, że walutą waloryzacji kredytu będzie CHF. Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 22 maja 2007 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. wynosiła 128.027,21 CHF. Kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania Banku. Przewidziano, że wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu mogła być inna niż ww. kwota (§ 1 ust. 3, 3A).

22 Okres kredytowania określono na 240 miesięcy, tj. od dnia 2 listopada 2006 r. do 2 listopada 2026 r. Spłata kredytu miała następować w malejących ratach kapitałowo - odsetkowych płatnych do 7 dnia każdego miesiąca (§ 1 ust. 4, 5, 6). Spłata kredytu następowała na podstawie nieodwołalnego, przez cały czas trwania umowy, zlecenia dokonywania przelewu z rachunku bankowego wskazanego w § 6 ust. 3 (§ 6). Szczegółowe obowiązki kredytobiorców oraz warunki wypowiedzenia umowy kredytu przez bank określone zostały w § 14-15 umowy.

23 Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności na dokumentach zawartych w aktach niniejszej sprawy oraz przesłuchaniu powodów na rozprawie.

24 Żadna ze stron nie kwestionowała dowodów z dokumentów co do ich treści. Strony co najwyżej wywodziły z nich odmienne skutki prawne. Sąd ten nie dopatrzył się okoliczności, które podważałby wiarygodność dowodów z dokumentów. W ocenie Sądu meriti nie budzą one żadnych zastrzeżeń. Choć Sąd ocenił te dowody jako wiarygodne, to jednak w różnym zakresie przyczyniły się one do dokonanych ustaleń, charakteryzował je różny stopień przydatności, a ponadto dokumenty nie zawsze wykazywały twierdzenia podnoszone przez strony. Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom powodów w całości uznając, że w sposób spójny przedstawili okoliczności towarzyszące zawarciu umowy z pozwanym bankiem.

25 Sąd Okręgowy – powołując się na utrwalone orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, Sądu Najwyższego i sądów powszechnych - wskazał, że sporna umowa kredytu zawierała niedozwolone postanowienia w rozumieniu art. 385¹ k.c., których wyeliminowanie prowadzi do nieważności powyższej czynności prawnej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że konsekwencję nieważności umowy kredytowej jest powstanie po stronie powodowej roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu na podstawie art. 410 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. Sąd Okręgowy wskazał, że wysokość dochodzonego roszczenia wynika z przedłożonych przez stronę powodową dokumentów.

26 Pozwany zaskarżył powyższy wyrok w całości. Zarzucił między innymi naruszenie art. 405 i 410 § 1 i 2 k.c. poprzez przyjęcie, że świadczenia spełnione przez powoda tytułem spłaty rat kredytu stanowią w części świadczenie nienależne, podczas gdy w niniejszej sprawie powód nie sprostał spoczywającemu na nim ciężarowi dowodu i nie wykazał, by postanowienia umowne uprawniające Bank do dokonywania przeliczeń kredytu według wewnętrznej tabeli kursów walut były niezgodne z dobrymi obyczajami i naruszały jego interesy w sposób rażący, a także naruszenie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i zasądzenie na rzecz każdego z powodów kwoty po 10 800,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, podczas gdy pomiędzy kredytobiorcami zachodzi współuczestnictwo jednolite konieczne, zaś powodowie reprezentowani przez jednego pełnomocnika - przedstawiają żądania w jednym piśmie, wskazując tę samą argumentację, a nie zaistniały żadne okoliczności uzasadniające konieczność ewentualnego podwyższenia przewidzianego wynagrodzenia w stawce minimalnej, a w konsekwencji jako bezzasadne jawi się zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz każdego z powodów, a ponadto powodowie uiścili opłatę od pozwu w wysokości 1000 zł oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw w kwocie 34 zł, a zatem należną kwotą zasądzoną na rzecz powodów tytułem kosztów postępowania winna być kwota 11 834,00 zł.

27 Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o:

28 1. zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości (art. 386 § 1 k.p.c.),

29 2. ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania (art. 386 § 4 k.p.c.),

30 3. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej pełnego zwrotu kosztów procesu za postępowanie przed Sądem I, jak i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.).

31 Powodowie, w odpowiedzi na apelację pozwanego, wnieśli o jej oddalenie w całości, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych oraz oddalenie wniosków zawartych w apelacji.

32 Na rozprawie apelacyjnej mającej miejsce w dniu 25 lutego 2025 r. pozwany cofnął apelację niemal w całości, podtrzymując ją jedynie w zakresie kwoty 3.120,00 zł, która to suma stanowi składkę na ubezpieczenie nieruchomości oraz w zakresie kosztów procesu zasądzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

33 Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji w pozostawionej części oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

34 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

35 Na wstępie, wobec cofnięcia apelacji w przeważającej części przez pozwanego na rozprawie apelacyjnej w dniu 25 lutego 2025 roku, należało umorzyć postępowanie apelacyjne w zakresie tego cofnięcia, zgodnie z art. 391 § 2 k.p.c. Wskazana czynność dyspozytywna strony nie podlega kontroli sądu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2000 roku, III CZP 6/00, Biul.SN 2000/5/9).

36 Przechodząc do merytorycznej oceny wywiedzionej apelacji w zakresie, w którym nie została cofnięta przez pozwanego należało zgodzić się ze skarżącym, że w utrzymanym zakresie (kwoty 3 120 zł) podlegała ona uwzględnieniu.

37 W postępowaniu cywilnym obowiązuje model apelacji pełnej (cum beneficio novorum). W modelu tym zarzuty naruszenia przepisów postępowania mają charakter wiążący, co oznacza, że bez zarzutu naruszeń takich korygować nie można, choćby nawet sąd odwoławczy samodzielnie je zauważył i choćby miały one wpływ na wynik sprawy (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna z dnia 31.01.2008 roku, III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6 poz. 55, Prok.i Pr.-wkł. 2009/6/60, a także wyroki SA w Szczecinie z dnia 29.11.2021 roku, I ACa 531/21; SA w Lublinie z dnia 11.05.2021 roku, I ACa 517/20 oraz SN z dnia 14.10.2020 roku, I PK 58/19). W granicach ustalonego stanu faktycznego sąd odwoławczy ma jednak obowiązek z urzędu zastosować właściwe prawo materialne. Jako instancja merytoryczna, powinien naprawić wszystkie naruszenia prawa materialnego, bez względu na to, czy zostały one wytknięte w apelacji (vide postanowienia SN z dnia: 06.07.2021 roku, V CZ 46/21; 16.03.2021 roku, I USK 166/21; 30.09.2020 roku, IV CZ 51/20 oraz wyrok SN z dnia 24.06.2020 roku, IV CSK 607/18).

38 W niniejszej sprawie należy przede wszystkim zauważyć, że skarżący ostatecznie nie zakwestionował poprawności poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych ani przeprowadzonego postępowania dowodowego. Wywiedziona przez pozwanego apelacja zmierza wyłącznie do podważenia prawidłowości materialnoprawnej oceny dochodzonego roszczenia i wykazania, że zasądzone na rzecz powodów świadczenie w łącznej kwocie 3 120 zł z tytułu składek na ubezpieczenie kredytowej nieruchomości nie stanowi świadczenia niezależnego w świetle art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.. Wadliwości rozstrzygnięcia w tym zakresie skarżąca upatrywała w błędnej subsumcji istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych do treści wskazanego powyżej przepisu (wadliwość materialna). W świetle tak sformułowanego zarzutu kluczową dla kierunku rozpoznania jej apelacji w tym aspekcie okazała się kognicja Sądu odwoławczego, jako sądu ad meriti, ponownie weryfikującego żądanie i poprawność jego jurydycznej oceny zaprezentowanej przez Sąd I instancji.

39 W wyniku tego badania należało stwierdzić, że zasadnym było uznanie, że skoro podstawą prawną zasądzenia dochodzonego w pozwie świadczenia pieniężnego, w tym składek na ubezpieczenie kredytowanej nieruchomości jest art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c., to konieczna jest ocena, czy całość uiszczonych Bankowi świadczeń przez powodów faktycznie stanowi jego bezpodstawne wzbogacenie.

40 Nie budzi w sprawie wątpliwości, że konsekwencją ustalenia nieważności umowy jest możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie tej umowy, jako świadczenia nienależnego. W przypadku powodów przysługuje ich roszczenie o zwrot świadczeń spłaconych z tytułu rat kredytu, prowizji i opłat, tych, które zostały dokonane na rzecz Banku, a nie na rzecz innego podmiotu, w ramach innej umowy, niż ta, której ocena doprowadziła do wniosku, że nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z konkretnej umowy wiąże się z obowiązkiem zwrotu tego, co strona umowy otrzymała na jej podstawie. Natomiast w przypadku składki na ubezpieczenie kredytowanej nieruchomości powodowie uiszczali je na rzecz ubezpieczyciela, nie zaś pozwanego Banku (czy jego poprzednika prawnego). Co więcej, powodowie wykupując takie ubezpieczenie zyskiwali ochronę ubezpieczeniową wynikającą z umowy ubezpieczenia. Powodowie mieli możliwość wyboru oferty ubezpieczenia i ubezpieczyciela, który udzieli im ochrony ubezpieczeniowej. Bez znaczenia jest fakt, że zawarcie ubezpieczenia kredytowanej nieruchomości stanowiło obowiązek kredytobiorców. Istotne jest jedynie to, że składki ubezpieczeniowe przekazywane były wprost do ubezpieczyciela, a zatem pozwany Bank nie był wzbogacony w tym zakresie. W konsekwencji konieczna była modyfikacja zapadłego rozstrzygnięcia poprzez obniżenie zasądzonej od pozwanego na rzecz powodów kwoty 3 120 zł oraz oddalenie powództwa w tym zakresie, czemu wyraz Sąd Apelacyjny dał w pkt. II sentencji.

41 Odnosząc się z kolei do zasądzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym kosztów procesu na rzecz powodów rozstrzygnięcie to należy uznać za prawidłowe. Jak podstawę prawną Sąd Okręgowy wskazał przepis art. 98 § 1 k.p.c. przyjmując, że powodowie wygrali sprawę w całości, a zatem pozwany bank zobowiązany jest do pokrycia wszelkich kosztów poniesionych przez kredytobiorców w celu dochodzenia przedmiotowego roszczenia. Dopuszczalne było przy tym ustalenie wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika powodów w wyższej kwocie niż stawka minimalna. Także zmiana rozstrzygnięcia w zakresie kwoty należności głównej nie mogła prowadzić do korekty zasądzonych kosztów, bowiem powodowie ulegli jedynie w nieznacznej części (art. 100 k.p.c.).

42 Mając na uwadze całość powyższych rozważań, odnoszonych do apelacji pozwanego, należało, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c., zmienić zaskarżony wyrok w części obejmującej koszty ubezpieczenia na kredytowaną nieruchomość, w sposób opisany w punkcie drugim sentencji oraz oddalić apelację pozwanego w pozostałym zakresie na zasadzie art. 385 k.p.c. (pkt III.).

43 Orzeczenie o kosztach procesu uwzględnia zasadę odpowiedzialności stron za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.). Stosując natomiast art. 100 k.p.c. należało przyjąć, że zachodziła w niniejszej sprawie przesłanka obciążenia kosztami w postępowaniu apelacyjnym wyłącznie pozwanego, bowiem powodowie ulegli tylko co do nieznacznej części (przy wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej 331.260 złotych). Należy też zauważyć, że cofnięcie apelacji skutkuje co do zasady przyjęciem, że apelujący przegrał postępowanie apelacyjne.

44 Koszty powodów ograniczają się do wynagrodzenia zastępującego ich radcy prawnego. Wysokość tego wynagrodzenia określono na podstawie § 2 pkt 7) w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, przy czym ich zasądzenie na rzecz każdego z powodów nastąpiło w kwotach, których suma odpowiada stawce wynikającej z powołanych przepisów (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 10 lipca 2015 roku, III CZP 29/15, OSNC 2016, nr 6, poz. 69, z dnia 16 listopada 2023 roku, III CZP 54/23). O ustawowych odsetkach za opóźnienie od zasądzonych kosztów orzeczono na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c.

45 Leon Miroszewski