Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 11 marca 2026 r., III AUa 619/25

wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 11 marca 2026 r., III AUa 619/25

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 619/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 11 marca 2026 r.

3 Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący

6 Sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz

7 Protokolant: starszy sekretarz sądowy Urszula Goluch-Nikanowicz

8 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2026 r. w Lublinie

9 sprawy S. B.

10 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L.

11 o rekompensatę z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze

12 na skutek apelacji S. B.

13 od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie

14 z dnia 23 maja 2025 r. sygn. akt VIII U 1429/24

15 I. oddala apelację;

16 II. zasądza od S. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach postępowania do dnia zapłaty.

17 Iwona Jawor-Piszcz

18 Sygn. akt III AUa 619/25

Uzasadnienie

19 Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 23 maja 2025 r., po rozpoznaniu odwołania S. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. z 14 czerwca 2024 r., znak: (...)

20 o rekompensatę z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w pkt I. oddalił odwołanie; w pkt II. nie obciążył S. B. kosztami postępowania.

21 Swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach i ocenie prawnej.

22 S. B.urodziła się (...) Wnioskodawczyni wystąpiła 3 czerwca 2024 r. z wnioskiem o ustalenie rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczona 1 września 1979 r. zawarła z (...) w L. umowę o naukę zawodu kolejarza, specjalność: operator ruchowo-przewozowy kolei. W imieniu ubezpieczonej umowę podpisała jej matka. Zgodnie z postanowieniami czas szkolenia został przewidziany na trzy lata od 1 września 1979 r. do 30 czerwca 1982 r. Umowa określała stawki wynagrodzenia za każdy rok nauki, jak również czas pracy. Do ukończenia 16 r. życia miał on wynosić 6 godzin na dobę i 36 godzin tygodniowo, a następnie obowiązywać normalny czas pracy stosowany w zakładzie pracy. Do czasu pracy wliczono czas dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywała się w godzinach pracy, czy poza tymi godzinami, w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo .

23 Po zawarciu powyższej umowy wnioskodawczyni podjęła naukę w szkole przyzakładowej, co łączyła z zajęciami praktycznymi. W pierwszym roku nauka przedmiotów zawodowych odbywała się przez 3 dni w tygodniu, natomiast w pozostałych wnioskodawczyni uczęszczała do warsztatu przylegającego do szkoły. Ubezpieczona wykonywała tam czynności przy użyciu spawarek, czy szlifierek. Wykonywała śruby, nakrętki, dzwoneczki informujące oraz wycinała druty metalowe wykorzystywane do odśnieżania ruchomych części rozjazdów. Pracodawca zapewniał jej odzież ochronną. W drugim roku podział na dni nauki w szkole i dni praktyki było taki sam. W ramach pracy wnioskodawczyni była przydzielana do poszczególnych stanowisk w terenie, gdzie zapoznawała się z pracą kasjera biletowego, stemplowała bilety, naliczała należności oraz sporządzała listy sprzedanych i wycofanych biletów. Następnie przeszła na stanowisko przy kasie bagażowej oraz stanowisko nastawniczego. Zajmowała się też wydawaniem przesyłek w biurze wagonowym oraz przechodziła szkolenia operatora ruchowo-przewozowego kolei. W każdym miesiącu zakres obowiązków ulegał zmianie. Natomiast na trzecim roku wnioskodawczyni pracowała wyłącznie jako nastawniczy. Przed rozpoczęciem robiła obchód oraz konserwowała olejem ruchome części rozjazdów. Następnie zajmowała się, pod kierownictwem przełożonego nastawniczego, rozdzielaniem wagonów na poszczególne tory zgodnie z przeznaczeniem odbiorcy oraz poleceniem kierownika manewrów. Jeden raz w miesiącu usuwała usterki na rozjazdach, co polegało na dokręceniu śrub na torach. Roznosiła też dokumenty związane z wykonaniem rozkazów szczególnych otrzymanych od dyżurnego ruchu oraz sprawdzała, czy cysterny są zabezpieczone plombami. W zależności od potrzeby i konkretnej czynności wnioskodawczyni pracowała w zespole dwuosobowym z nastawniczym bezpośrednio na torach, bądź samodzielnie realizowała jego polecenia. Wówczas także przez 3 dni w tygodniu pobierała naukę teoretyczną, a przez pozostałe 3 dni praktykowała. Za pracę wnioskodawczyni otrzymywała wynagrodzenie, które odbierała w kasie (...) łącznie z innymi pracownikami. W czasie wakacji przez miesiąc wykonywała pracę, a jeden miesiąc był wolny. Wnioskodawczyni ukończyła (...) szkołę (...) z dniem 18 czerwca 1982 r., po czym po wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego od 22 czerwca 1982 r. została zatrudniona w (...) w L., w pełnym wymiarze czasu pracy. Stosunek pracy został rozwiązany z dniem 15 kwietnia 1988 r.

24 Sąd Okręgowy zrekonstruował stan faktyczny na podstawie dowodów

25 z zeznań wnioskodawczyni, zeznań świadków oraz w oparciu o dowody

26 z dokumentów. Zeznania świadków B. T. oraz K. G. ocenił jako wiarygodne. Wymienione z wnioskodawczynią chodziły do wspólnej klasy w szkole zawodowej i pobierały naukę zawodu w (...) w L.. Zgodnie wskazały na podział nauki na 3 dni szkoły oraz 3 dni praktyk, gdzie w każdym roku praca różniła się. Opisały szczegóły co do konkretnych obowiązków oraz czasu pracy. Zeznania były spójne i wzajemnie się uzupełniały. Ponadto świadkowie są osobami obcymi dla wnioskodawczyni

27 i niezainteresowanymi wynikiem sprawy, co również wzmacnia wiarygodność ich zeznań. Sąd podzielił też zeznania odwołującej się S. B.. Wskazywane przez nią informacje były zgodne z relacjami świadków oraz treścią dokumentów. Wnioskodawczyni szczegółowo przedstawiła zakres czynności wykonywanych podczas kolejnych lat pobierania nauki. Skrupulatnie przytoczyła wszelkie okoliczności związane z systematyczną nauką zawodu operatora ruchowo-przewozowego kolei, rodzaj obowiązków, zależności służbowe, czas pracy, czy odbiór wynagrodzenia. Co jednak najbardziej istotne przyznała, że w każdym roku podział tygodnia wyglądał w ten sposób, że przez 3 dni uczyła się przedmiotów zawodowych w szkole, a przez pozostałe 3 dni realizowała praktyki w warsztacie, w terenie, a także bezpośrednio pod nadzorem nastawniczego. Zeznania te Sad pierwszej instancji ocenił jako szczegółowe, chronologiczne i szczere, przyjął je do ustaleń faktycznych.

28 Dowody z dokumentów Sąd Okręgowy uznał za rzetelne. Akta osobowe z okresu zatrudnienia w (...) potwierdzają przebieg pracy i nauki oraz zajmowane stanowisko. Stanowią przy tym oryginalną, źródłową dokumentację, sporządzaną na bieżąco w okresie spornym. Umowa o naukę zawodu zawiera informacje odpowiadające treści zeznań, a także została sporządzona w myśl obowiązujących ówcześnie przepisów. Okoliczności stwierdzone tym dokumentem nie były sporne w sprawie.

29 Analizując materiał dowodowy Sąd pierwszej instancji uznał za wystarczający i pozwalający na właściwą ocenę żądania. Nie zachodziła potrzeba jego uzupełnienia, w tym poprzez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy na okoliczność warunków pracy ubezpieczonej w okresie spornym. Przede wszystkim Sąd Okręgowy jednoznacznie ustalił rodzaj podejmowanych czynności oraz charakter zatrudnienia zgodnie z tym, co podała wnioskodawczyni, a co znalazło potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Po drugie ocena, czy dany rodzaj pracy wchodzi w katalog prac w warunkach szczególnych stanowi element oceny prawnej, a nie opinii biegłego. Taka ocena zaś należy do Sądu. Po trzecie wreszcie w sprawie sporne było, czy pracę wnioskodawczyni można uwzględnić do warunków szczególnych z uwagi na pobieranie nauki zawodu, a nie z powodu kwestionowania charakteru samego zatrudnienia. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 235² § 1 pkt 5 k.p.c. pominął dowodów z opinii biegłego jako zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania.

30 Przechodząc do oceny prawnej ustalonego jak wyżej stanu faktycznego Sąd pierwszej instancji przypomniał, że warunki przyznania ubezpieczonym rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych zostały uregulowane w ustawie z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. 2024, poz. 1696, tekst jednolity ze zmianami), przytaczając treść art. 2 pkt 5, art. 21 ust. 1 i 2 ustawy.

31 Sąd pierwszej instancji zdiagnozował istotę sprawy jako sprowadzającą się do oceny prawnej charakteru pracy ubezpieczonej w okresie od 1 września 1979 r. do 21 czerwca 1982 r., tz. kiedy realizowała umowę o naukę zawodu. Pozostałe przesłanki rekompensaty uznał za niesporne. W tym zakresie także przytoczył treść regulacji prawnej art. 32 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2024, poz. 1631, tekst jednolity ze zmianami, obecnie: Dz.U. 2025 poz. 1749 tekst jednolity zwana dalej ustawą emerytalną), wskazując iż zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej rodzaje prac wykonywanych w warunkach szczególnych ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Tego typu prace zawarte są w rozporządzeniu i załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. 1983, Nr 8, poz. 43, ze zmianami). Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Wykaz takich prac zawarty jest w załączniku do rozporządzenia. Nadto w myśl § 1 ust. 2 rozporządzenia m.in. właściwi ministrowie ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B.

32 Poddając analizie prawnej sporny okres zatrudnienia Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że nie może on zostać zakwalifikowany jako praca w warunkach szczególnych z powodu braku prawnej możliwości zaliczenia okresu praktycznej nauki zawodu do pracy w warunkach szczególnych, co wynika z zestawienia przepisów regulujących obydwie te kwestie. Wnioskodawczyni jako uczennica szkoły zawodowej przy (...) w ramach umowy o naukę zawodu realizowała praktyczną część zajęć w (...), przyuczając się do zawodu operatora ruchowo-przewozowego kolei. Do czasu osiągnięcia 16 r. życia wymiar jej czasu pracy był określony na 36 godzin tygodniowo, a następnie był zgodny z podstawowym wymiarem czasu pracy. Odpowiadało to ówczesnym przepisom, jako że zgodnie z art. 191 § 1 pkt 1 i § 2 k.p. młodociani mogli być zatrudniani po ukończeniu szkoły podstawowej, a gdy nie posiadali kwalifikacji zawodowych, tylko w celu przygotowania zawodowego. Stosownie do art. 197 § 1 k.p. pracownik młodociany był obowiązany dokształcać się do ukończenia 18 lat, chyba że uzyskał kwalifikacje zawodowe przez naukę w szkole. Przepis art. 202 k.p. z kolei regulował czas pracy młodocianego, który w wieku do 16 lat nie mógł przekraczać 6 godzin na dobę, a w wieku powyżej 16 lat przekraczać 8 godzin na dobę. Przy czym do czasu jego pracy wliczał się czas nauki bez względu na to, czy odbywała się ona w godzinach pracy, jednakże w wymiarze nie przekraczającym 18 godzin tygodniowo.

33 Sytuacja ubezpieczonej była też dookreślona w rozporządzeniu Rady Ministrów z 20 września 1974 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. 1974, Nr 37, poz. 219). Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników, mogło odbywać się w zakładach pracy jako nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia nauka zawodu trwała od 2 do 3 lat, a przepis § 5 pkt 2 rozporządzenia nakładał na młodocianego obowiązek systematycznego dokształcania się. Przepis § 13 rozporządzenia określał przy tym wysokość wynagrodzenia.

34 Wskazane przepisy nakładały zatem na osoby odbywające w zakładzie pracy naukę zawodu obowiązek dokształcania się, co polegało na realizacji programu nauczania w szkole. Tymczasem jak stanowi zacytowany wyżej § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. do pracy w warunkach szczególnych uzasadniającej prawo do świadczeń wlicza się okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Nie można zatem uwzględnić do niego okresu, w trakcie którego ubezpieczony faktycznie nie świadczył tego rodzaju pracy. Czym innym jest bowiem nauka zawodu wliczana do okresu zatrudnienia, a czym innym jest zaliczenie tego okresu na potrzeby wykazania pracy w warunkach szczególnych. Za okresy składkowe w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej uznaje się bowiem również okresy ubezpieczenia. Nie jest to jednak jednoznaczne z potraktowaniem tych okresów jako pracy w warunkach szczególnych (por. wyroki Sądu Apelacyjnego: w Białymstoku z 13 czerwca 2019 r., III AUa 305/19, LEX nr 2781351, w Lublinie z 3 lipca 2019 r., III AUa 646/18, LEX nr 2697277; w Łodzi z 3 grudnia 2019 r., III AUa 403/19, LEX nr 2932381).

35 Nie ulega wątpliwości, że w przypadku wnioskodawczyni okres nauki zawodu trwający od 1 września 1979 r. do 21 czerwca 1982 r. został zaliczony do ogólnego stażu pracy, co potwierdza wykaz wprowadzonych okresów sporządzony przez ZUS. Nie jest to jednak wystarczające, aby jednocześnie uznać go za pracę w warunkach szczególnych w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w orzecznictwie panuje konsensus co do wykładni tego przepisu. Przyjmuje się, że stałe wykonywanie pracy w warunkach szczególnych oznacza wypełnianie pełnego wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku, gdyż nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Wymaganie wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy należy odnosić do pracowników, których czas pracy nie jest w żaden sposób umniejszony ze względu na ich cechy osobiste, lecz czas wymagany dla danego stanowiska, choćby skrócony, ze względu na szczególne warunki i zagrożenia wynikające ze świadczenia pracy na tym stanowisku. Tymczasem uczniowie praktycznej nauki zawodu mieli obowiązek dokształcania się do ukończenia 18 roku życia. Tak więc o ile praca mogła być świadczona w wymiarze 8 godzin, o tyle nie mogła to być to praca codzienna od poniedziałku do soboty, gdyż w jej tygodniowej normie musiał być uwzględniony czas nauki (wyrok Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2012 r., I UK 130/12, LEX nr 1265553; wyroki Sądu Apelacyjnego: w Lublinie z 9 maja 2013 r., III AUa 280/13, LEX nr 1314810; w Gdańsku z 18 listopada 2015 r., III AUa 927/15, LEX nr 1950627; w Łodzi z 27 stycznia 2016 r., III AUa 1177/15, LEX nr 1983738). Gdyby nawet przyjąć, że przewidziana w zacytowanych wyżej przepisach – ze względu na charakter zatrudnienia lub związane z nim warunki – norma czasu pracy w rozmiarze odbiegającym od powszechnie obowiązującego, stanowiła pełny wymiar czasu pracy, to nie można pominąć koniunktywnego wymagania wykonywania pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przewidzianym dla stanowiska, na którym takie warunki występowały. Praca na podstawie umowy o naukę zawodu wykonywana była zawsze w rozmiarze mniejszym, niż obowiązujący na danym stanowisku, również w przypadku młodocianych w wieku powyżej 16 lat (wskazany wyżej wyrok Sądu Najwyższego w sprawie I UK 130/12).

36 Podsumowując powyższe Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw, aby w przypadku wnioskodawczyni odejść od ugruntowanej praktyki i zastosować § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. do okresu nauki zawodu od 1 września 1979 r. do 21 czerwca 1982 r. Okres sporny nie wpływa więc na okresy pracy w warunkach szczególnych uwzględnionych już przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji, przez co odwołanie od niej podlega oddaleniu.

37 O zasadach zwrotu kosztów procesu Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o zasadę słuszności wyrażoną w art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepisy kodeksu nie precyzują sytuacji, które mogą zostać uznane za szczególnie uzasadnione wypadki, pozostawiając ich kwalifikację sądowi orzekającemu, co oznacza, że każdy przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie. Sposób skorzystania z art. 102 k.p.c. jest bowiem suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególny wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór (wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 2006 r., III CK 221/05, LEX nr 439151). Dyrektywy stosowania przepisu nakazują brać pod uwagę nie tylko wynik postępowania, czy sytuację majątkową strony, ale chociażby subiektywne przekonanie o wyniku sprawy z uwagi na uzasadnione okoliczności, czy zawiłość postępowania (postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 grudnia 2011 r., IV CZ 111/11, LEX nr 1119554; z 19 września 2013 r., I CZ 183/12, LEX nr 1388472). W niniejszej sprawie Sąd uznał, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek skutkujący nieobciążaniem odwołującej się obowiązkiem zwrotu zastępstwa procesowego organu rentowego. Takie rozstrzygnięcie podyktowane jest charakterem sprawy, w której należało szczegółowo przeanalizować warunki pracy i zestawić je z treścią umowy o naukę zawodu z 1 września 1979 r. Ponadto zaprezentowane przez ubezpieczoną stanowisko, zgodnie z którym była traktowana na równi z innymi pracownikami (...), mogło wpływać na jej subiektywny odbiór okresu zatrudnienia. Wobec tego obciążenie jej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu jawiłoby się jako niesłuszne.

38 Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy w Lublinie, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 47714 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.

39 Z wyrokiem nie zgodziła się wnioskodawczyni. Skarżąc wyrok częściowo tj. w zakresie pkt I. podniosła zarzuty:

40 1. naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 21 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych poprzez odmowę uznania, że ubezpieczona przedstawia się okresem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze wynoszącym co najmniej 15 lat, pozwalającym na przyznanie jej rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w sytuacji gdy zaliczenie okresu wykonywania przez ubezpieczoną umowy o naukę zawodu w okresie od 1 września 1979 r. do 30 czerwca 1979 r. do stażu pracy w warunkach szkodliwych będzie wystarczające do wypełnienia 15 letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze uprawniającym do uzyskania rekompensaty;

41 2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 32 ust. 2 i 4 ustawy emerytalnej w zw. z art. § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze poprzez uznanie, że ubezpieczona nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach w okresie od 1 września 1979 r. do dnia 30 czerwca 1979 r. w ramach wykonywania przez ubezpieczoną umowy o naukę zawodu, w sytuacji gdy praca w szczególnych warunkach wykonywana była przez ubezpieczoną w tym okresie stale i w pełnym wymiarze, pomimo że czynności stanowiące narażenie na zdrowie

42 i życie wykonywane były tylko w ramach części obowiązków;

43 3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235²§ 1 pkt 3 i 5 k.p.c. polegające na pominięciu dowodu z opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy wnioskowanego na wykazanie faktu warunków pracy ubezpieczonej w okresie spornym, w sytuacji gdy dowód ten zmierzał do ustalenia okoliczności istotnych w sprawie tj. do ustalenia, czy ubezpieczona w okresie spornym wykonywała pracę w warunkach niebezpiecznych dla jej zdrowia, uznawanych za warunki szkodliwe, jak również do ustalenia czy praca wykonywana przez ubezpieczoną odpowiadała stanowiskom wskazanym w stosownych aktach prawnych zawierających wykazy stanowisk, w ramach których wykonywana jest praca w warunkach szczególnych;

44 4. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, dokonanie oceny dowolnej i wybiórczej z pominięciem części materiału dowodowego oraz poczynienie ustaleń sprzecznych ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez:

45 - nieuwzględnienie faktu, że pracodawca ubezpieczonej (...) S.A., 29 lipca 2024 r. wydał odwołującej się zaświadczenie, że pracowała w jednostkach organizacyjnych (...) od 1 września 1979 r. czyli od momentu nawiązania stosunku pracy w ramach przedmiotowej nauki zawodu a także potwierdza, że okresy do 30 czerwca 1982 r. są zatrudnieniem na kolei w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz, że zalicza się je do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o których mowa w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze;

46 - nieuwzględnienie faktu, że stanowisko na którym pracowała ubezpieczona

47 i wykonywane przez nią czynności, odpowiadały konkretnie pracom wskazanym w Dziale VIII pozycja 13 (prace zakładowych służb kolejowych bezpośrednio związane z utrzymaniem ruchu pociągów) wykazu A załącznika do ww. rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r.;

48 - nieuwzględnienie faktu, że praca wykonywana przez ubezpieczoną odpowiadała także pracom wskazanym w Dziale VIII pozycja 13 (prace zakładowych służb kolejowych bezpośrednio związane z utrzymaniem ruchu pociągów m.in. nastawniczy) wykazu A załącznika nr 1 do zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z 29 czerwca 1983 r. w sprawie pracy w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji;

49 - nieuwzględnienie faktu, że praca wykonywana przez ubezpieczona opowiada pracom wskazanym w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych jako wykonywanych w szczególnych warunkach w załączniku 2 pozycja 6 - prace bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów i pojazdów metra (dyżurny ruchu, nastawniczy, manewrowy, ustawiacz, zwrotniczy, rewident taboru bezpośrednio potwierdzający bezpieczeństwo pociągu, dyspozytor ruchu metra, dyżurny ruchu i stacji metra);

50 - nieuwzględnienie dowodu w postaci świadectwa pracy ubezpieczonej z 16 kwietnia 1984 r. za okres pracy od 1 września 1979 r. do 15 kwietnia 1988 r., czyli obejmujący okres sporny, co jasno wskazuje na to, że okres nauki zawodu jest integralną częścią okresu zatrudnienia w jakim odwołująca się pracowała w warunkach narażających jej zdrowie i życie;

51 - nieuwzględnienie dowodu w postaci umowy o naukę zawodu ubezpieczonej z 1 września 1979 r., która dowodzi, iż odwołująca się począwszy od 1 września 1979 r. mimo nauki zawodu, podlegała takim samym przepisom jak wszyscy pracownicy zatrudnieni w zakładzie pracy, była zgłoszona do ZUS a pracodawca odprowadzał wszelkie składki tak i wszystkim pozostałym pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, po ukończeniu 16 roku życia obowiązywał ją normalny czas pracy obowiązujący w zakładzie, a dodatkowo sama umowa o naukę zawodu zawiera zapisy o szczególnych warunkach udzielania urlopu i sposobie rozwiązania stosunku pracy, tylko na podstawie przepisów dotyczących rozwiązywania umowy o pracę skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia a polegającym na uznaniu, iż okres pracy ubezpieczonej od 1 września 1979 r. do 30 czerwca 1982 r. nie może zostać zakwalifikowany jako pracy w szczególnych warunkach w sytuacji gdy całość materiału dowodowego wprost wskazuje na to, że w okresie spornym odwołująca się świadczyła pracę w pełnym wymiarze i pracowała w warunkach niebezpiecznych narażających jej zdrowie i życie;

52 5. naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 5 k.c. poprzez zakwestionowanie ubezpieczonej prawa do rekompensaty za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych, w sytuacji gdy ubezpieczona przez cały okres nauki zawodu pracowała w warunkach niebezpiecznych, narażających swoje zdrowie, a wręcz życie na poważane i realne niebezpieczeństwo.

53 Mając na względzie podniesiony zarzut naruszenia przepisu postępowania wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd drugiej instancji dowodu z opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy na wykazanie faktów: warunków pracy ubezpieczonej w okresie spornym, jak również do ustalenia czy praca wykonywana przez ubezpieczoną odpowiadała stanowiskom wskazanym w stosownych aktach prawnych zawierających wykazy stanowisk gdzie wykonywana jest praca w warunkach szczególnych, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika ubezpieczonej z pisma z 20 stycznia 2025 roku.

54 Powołując się na powyższe zarzuty wiosła o zmianę pkt I zaskarżonego wyroku poprzez zmianę zaskarżonej decyzji ZUS z 14 czerwca 2024 r.

55 i przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, zaliczając do okresu pracy w warunkach szczególnych wykonywanie pracy na podstawie umowy o naukę zawodu w (...) w L. w okresie od 1 września 1979 roku do 30 czerwca 1979 roku. W uzasadnieniu powołała argumentację wspierającą podniesione zarzuty. Na rozprawie apelacyjnej skorygowała wskazaną datę końcową spornego okresu na 30 czerwca1982 r.

56 Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne. W uzasadnieniu powołał argumentację wspierającą jego stanowisko procesowe.

57 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

58 Apelacja jest niezasadna. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ponowna analiza materiału dowodowego, a także analiza zastosowanych w sprawie przepisów prawa i ich subsumcja, doprowadziła do wniosku, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ustalenia i rozważania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ponieważ rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji nie naruszył ani norm prawa materialnego, ani zasad postępowania.

59 Przedmiotem sporu, także na obecnym etapie procesu, było ustalenie, czy wnioskodawczyni wykonywała prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w wymiarze co najmniej 15 lat i czy staż ten osiągnęła na dzień 31 grudnia 2008 r. Apelująca akcentowała, że w spornym okresie wykonywała pracę w warunkach szczególnych w czasie nauki zwodu, a praca ta opowiada pracom wskazanym w ustawie z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych jako wykonywanych w szczególnych warunkach w załączniku 2 pozycja 6 - prace bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów i pojazdów metra (dyżurny ruchu, nastawniczy, manewrowy, ustawiacz, zwrotniczy, rewident taboru bezpośrednio potwierdzający bezpieczeństwo pociągu, dyspozytor ruchu metra, dyżurny ruchu i stacji metra) oraz pracom wymienionym w Dziale VIII pozycja 13 (prace zakładowych służb kolejowych bezpośrednio związane z utrzymaniem ruchu pociągów m.in. nastawniczy) wykazu A załącznika nr 1 do zarządzenia nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983r. w sprawie pracy w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji. Analizując zakres stawianych zarzutów apelacyjnych należy uznać, iż w istocie spór sprowadzał się do oceny prawnej charakteru pracy jaką wymieniona wykonywała w okresie od 1 września 1979 r. do 21 czerwca 1982 r. tak by możliwe stało się uzupełnienie kwalifikowanego stażu ubezpieczeniowego uznanego przez ZUS w wymiarze 12 lat 11 miesięcy 9 dni do koniecznych 15 lat. Okres wykonywania pracy, zgodnie z umową o pracę z 22 czerwca 1982 r. po dniu 21 czerwca 1982 r. do 30 czerwca 1982 r. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia z uwagi na swój zbyt krótki czas trwania.

60 Za bezzasadny uznać należy, zawarty w apelacji zarzut przekroczenia przez Sąd pierwszej instancji granicy swobodnej oceny dowodów, bowiem skuteczna obrona stanowiska skarżącej w tym zakresie wymagałaby wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego oraz brak jest wszechstronnej oceny wszystkich istotnych dowodów (wyroki Sądu Najwyższego: z 29 lipca 1998 r. II UKN 151/98, LEX nr 36997; z 5 stycznia 1999 r. II UKN 76/99, LEX nr 42074). Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (wyrok Sądu Najwyższego z 27 września 2002 r., II CKN 817/00 LEX nr 56906). Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy należycie wyjaśnił sprawę, a przeprowadzona ocena dowodów jest prawidłowa i odpowiada powyższym kryteriom. Przede wszystkich w analizie zarzutów tej kategorii jakie stawia apelant należy rozróżnić ocenę prawną jako należąca do Sądu od oceny mocy dowodowej poszczególnych dowodów i poczynienia ustaleń faktycznych w oparciu o dowody uznane za wiarygodne. Należy dostrzec, iż Sąd pierwszej instancji uznał za wiarygodne dowody osobowe zaoferowane przez skarżącą, podobnie jak dowody z dokumentów. Godzi się jedynie dodać, iż świadectwo pracy, zaświadczenie o wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych na które powołuję się apelantka nie są dokumentami urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c., gdyż podmiot wydający to świadectwo, zaświadczenie nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast świadectwo, zaświadczenie traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (wyrok Sądu Najwyższego z 23 listopada 2004 r., I UK 15/04, OSNAP 2005 nr 11, poz. 161). Zatem oświadczenie pracodawcy podlega weryfikacji w toku procesu przez pryzmat wyników całości postępowania dowodowego. W oparciu o zeznania wnioskodawczyni i świadków Sąd pierwszej instancji szczegółowo zrekonstruował czynności jakie w ramach nauki zawodu były udziałem ubezpieczonej w okresie 1 września 1979 r. do 21 czerwca 1982 r., wspierając swe ustalenia dowodami z dokumentów w tym umowy o nauki zawodu. Apelantka nie podnosi w tej mierze błędu w ustaleniach faktycznych. Zatem za niesporne pozostaje, iż wymieniona w okresie swej nauki zawodu (w całym okresie spornym) 3 dni w tygodniu pobierała naukę w szkole oraz 3 dni miała tzw., naukę praktyczną wykonując czynności w terenie, na warsztacie, bezpośrednio pod nadzorem nastawniczego, opisane wyżej, w pierwszej części uzasadnienia.

61 Słusznie Sąd pierwszej instancji ocenił za zbędny dowód z opinii biegłego sądowego. Teza dowodowa jaką został zaopatrzony ten wniosek dowodowy w piśmie procesowym z 20 stycznia 2025 r., oraz w apelacji wskazuje na niezrozumienie przez wnoszącego istoty takiego dowodu. Wywołanie opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 227 w zw. z art. 278 § 1 k.p.c.) jest powinnością sądu wówczas kiedy dla rozstrzygnięcia sporu niezbędna jest wiedza "specjalna" czyli wiedza dostępna specjalistom w danej dziedzinie. Biegły sądowy nie dokonuje oceny prawnej bo nie może zastępować sądu orzekającego. Praca w szczególnych warunkach to sfera ustaleń stanu faktycznego i jej ocena (prawna kwalifikacja) należy do sądu, a nie do biegłego (wyroki Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2019 r., I UK 394/17, LEX nr 2607310; z 12 kwietnia 2022 r., II USKP 142/21, LEX nr 3425224; postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 2021 r., I PSK 190/21, LEX nr 3271123). Rekonstrukcja stanu faktycznego była w pełni możliwa dowodami jakie zgromadził Sąd pierwszej instancji. Także tożsame wskazania legły u podstaw pominięcia przez Sąd Apelacyjny ponownie zgłoszonego, także na etapie postępowania apelacyjnego, wniosku dowodowego o wywołanie opinii biegłego sadowego z zakresu bhp.

62 Apelant wskazywał również na naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych nakazującego dokonywanie oceny prawnej charakteru pracy jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych przez pryzmat uregulowania zawartego w art. 32 ust. 2 i 4 ustawy emerytalnej i rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. Myli się apelant podnosząc, iż dla prawnej oceny wykonywanej pracy w szczególnych warunkach wystarczy wykonywanie jej w szkodliwych warunkach. Praca w warunkach szkodliwych nie jest bowiem tożsama z pracą w szczególnych warunkach. W świetle art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej ustawodawca wymaga równocześnie pracy o znacznej uciążliwości, a takie prace zostały rodzajowo wymienione w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Oznacza to, że w rozumieniu ustawowym, pracą o znacznej szkodliwości dla zdrowia i o znacznym stopniu uciążliwości dla osoby, która nie wykonuje jako podstawowych prac wymienionych w wykazie A, stanowiącym załącznik do w/wymienionego rozporządzenia, są wyłącznie czynności zgodne z wykazem, nie zaś wykonywanie jakichś innych prac, choćby w tych samych szkodliwych warunkach (wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2014 r., I UK 388/13, LEX nr 1464690; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 2017 r., III AUa 1042/16). Warunkiem sine qua non doliczenia do kwalifikowanego stażu pracy dla uzyskania rekompensaty jest wykonywanie tej pracy faktycznie, stale

63 i to w pełnym wymiarze czasu pracy (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 sierpnia 2024 r., III USK 70/24, LEX nr 3748672). Zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż apelantka nie pracowała w tak sprecyzowanych warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy . W ocenie Sądu Apelacyjnego, okres sporny nie był okresem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy emerytalnej w związku z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowy, z uwzględnieniem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), gdyż praca ucznia nie była wykonywana w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy, ustanowionym dla danego stanowiska pracy (por. § 2 rozporządzenia). Bezsporne jest, że ubezpieczona, urodzona w (...) była od 1 września 1979 r. do 21 czerwca 1982 r. była pracownikiem młodociany, zgodnie z art. 191 k.p. do ukończenia 18 roku życia, realizującym obowiązek pracy i nauczania zgodnie z umową o naukę zawodu w (...) dla pracowników (...) do 21 czerwca 1982 r. Nie budzi wątpliwości, że okresy zatrudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed 1 stycznia 1975 r. jak i po tej dacie uważa się za okresy składkowe (por. art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej). Tego aspektu prawnego (zwykłego stażu ubezpieczeniowego) dotyczy także wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z w sprawie III AUa 288/18, na który powołuje się apelantka. Natomiast stałe wykonywanie pracy w warunkach szczególnych jest rozumiane w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych jako wypełniania pełnego wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku, gdyż nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika (wyrok Sadu Najwyższego z 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290). Wyjątek mogą tu stanowić krótkotrwałe, konieczne szkolenia pracownika (wyrok z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75). Nie można uznać za trafną argumentację apelantki w tym zakresie powołującą liczne orzeczenia w zakresie odstępstwa od tej zasady w realiach stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Wymaganie wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy należy odnosić do pracowników, których czas pracy nie jest w żaden sposób umniejszony ze względu na ich cechy osobiste, lecz czas wymagany dla danego stanowiska, choćby skrócony, lecz tylko ze względu na szczególne warunki i zagrożenia wynikające ze świadczenia pracy na tym stanowisku. Na stanowisku pracy ucznia nauki zawodu przewidziana była norma czasu wnikająca z obowiązującej w spornym okresie z umowy o naukę zawodu i kodeksu pracy. Wnioskodawczyni jednoznacznie wskazała, iż we wszystkich latach nauki kontynuowała pracę

64 i naukę wg schematu 3 dni nauki i 3 dni pracy. Na zatrudnienie jej jako pracownika składał się zarówno okres faktycznego wykonywania pracy, jak

65 i okres jego szkolenia teoretycznego (związanego z nauką w szkole). Szkolenie teoretyczne z istoty swej nie wiąże się z narażeniem na działanie czynników szkodliwych, które co do zasady występują przy pracy na stanowiskach określonych w wykazie prac wykonywanych w warunkach szczególnych. Okresu przygotowania zawodowego nie można zatem zaliczyć do stażu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej na zasadach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ray Ministrów z 7 lutego 1983 r. (wyroki Sądu Najwyższego: z 24 kwietnia 2009 r., II UK 338/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 294; z 20 stycznia 2011 r., II UK 169/20, LEX nr 786387; z 23 stycznia 2012 r. ,II UK 96/11, LEX nr 1215433; z 22 sierpnia 2012 r. ,I UK 130/12, LEX nr 1265553 i z dnia 25 kwietnia 2017 r., II UK 176/16, LEX nr 2306372). Powołane judykaty zapadły w stanach faktycznych, w których zatrudnienie młodocianych było realizowane na podstawie przepisów ustawy z 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy, jednakże wyrażone w nich poglądy prawne, są w pełni akceptowane także na gruncie regulacji prawnej zwartej w kodeksie pracy, zachowując aktualność, skoro w okresie obowiązywania tej ustawy z 2 lipca 1958 r. art. 13 ust. 3 również przewidywał, analogicznie jak art. 202 §3 k.p., wliczenie do czasu pracy młodocianego czasu nauki w wymiarze wynikającym z obowiązującego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywała się ona w godzinach pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2018 r. I UK 294/17 LEX nr 2577420, postanowienie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2018 r. II UK 105/17 LEX nr 3372995). Praca na podstawie umowy o naukę zawodu wykonywana była zawsze w rozmiarze mniejszym, niż obowiązujący na danym stanowisku, mimo że pracownika w wieku powyżej lat 16 obowiązywał normalny czas pracy stosowany w zakładzie pracy. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że przez cały okres zatrudnienia na podstawie umowy o naukę zawodu wnioskodawczyni pracowała na wynikających z tej umowy warunkach i w określonym w niej czasie pracy. Także po ukończeniu 18 roku życia łączyła naukę zawodu z obowiązkiem dokształcania się w(...) szkole (...), była przyuczana do wykonywania pracy określonej w art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej (o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia) i nie wykonywała tej pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, więc okres ten nie stanowił okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej na zasadach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.

66 Końcowo należy odnieść się do podniesionego zarzutu naruszenia art. 5 k.c. Apelantka uzasadniała ten zarzut, powołując się zasady współżycia społecznego, wskazując wieloletnie narażenie ubezpieczonej własnego życia

67 i zdrowia. Przepisy ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujących. W konsekwencji nie ma możliwości wykładania przepisów tego prawa na korzyść wnioskodawcy z uwzględnieniem reguł słuszności. Do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 k.c. (zasady współżycia społecznego), bowiem przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest powoływanie się na zasady współżycia społecznego, jako że prawo ubezpieczeń społecznych, w odróżnieniu od przepisów prawa pracy (art. 300 k.p.), nie zawiera normy o charakterze takiej klauzuli generalnej, ani też normy zezwalającej na stosowanie w zakresie nieuregulowanym przepisów kodeksu cywilnego. Materialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych (rekompensaty) mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego (wyroki Sądu Najwyższego: z 29 października 1997 r., II UKN 311/97, OSNAP 1998/15/ 465; z 26 maja 1999 r., II UKN 669/98, LEX nr 577278 II UKN 293/99 LEX nr 46775; z 16 stycznia 2020 r., II UK 190/18, LEX nr 2792256 postanowienie z 6 grudnia 2023 r., II USK 249/22 LEX nr 3834916; z 12 lipca 2023 r. I USK 125/22 LEX nr 3592647). Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 5 k.c. jest niezasadny.

68 Zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zarzuty apelacyjne stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu Okręgowego i w ocenie Sądu Apelacyjnego w żadnej mierze nie podważyły prawidłowego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

69 Mając na uwadze powyższe, w konsekwencji przedstawionej oceny prawnej, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację, orzekając o tym w pkt I sentencji.

70 Natomiast zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, która została określona w art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Jak stanowi art. 98 § 1¹ zd. 1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Stosownie do art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. W niniejszej sprawie stroną ją przegrywającą jest wnioskodawczyni. Zatem zobowiązana jest do zwrotu kosztów procesu, których wysokość ustalona została w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2026 poz. 118 tekst jednolity).

71 Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy art. 98 § 1 i § 1¹k.p.c., art. 99 k.p.c. zw. z art. 108 § 1 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. orzekł jak w pkt II wyroku.

72 Iwona Jawor-Piszcz