Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 31 maja 2023 r., I ACa 726/22

wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 31 maja 2023 r., I ACa 726/22

Tekst

1 I ACa 726/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 31 maja 2023 r.

3 Sąd Apelacyjny w Łodzi w I Wydziale Cywilnym w składzie:

4 Przewodniczący: Sędzia Michał Kłos

5 Sędziowie: Wiesława Kuberska

6 Jacek Świerczyński

7 Protokolant: Kamila Jarosińska

8 po rozpoznaniu 25 maja 2023 r. w Łodzi na rozprawie

9 sprawy z powództwa

10 R. M.

11 przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę

12 na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 15 lutego 2022 r. sygn. akt I C 120/21

13 1. oddala apelację;

14 2. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz R. M. kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset złotych) z tytułu zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

15 Sygn. akt I ACa 726/22

Uzasadnienie

16 Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił żądanie główne pozwu zmodyfikowane w pkt. I pisma z 3 listopada 2021 r.; oddalił żądania ewentualne pozwu zmodyfikowane w pkt. II-V pisma z 3 listopada 2021 r.; z żądania ewentualnego pozwu zmodyfikowanego w pkt. VI pisma z 3 listopada 2021 r: zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 47.703,60 zł tytułem nadpłaconych kwot za okres od 7 listopada 2008 r. do 30 września 2020 r. z uwagi na abuzywność klauzul umownych określających mechanizm waloryzacji świadczenia kredytobiorcy zawartych w umowie o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) nr (...) zawartej pomiędzy R. M. a (...) Bank S.A. z siedzibą w W. 29 sierpnia 2007 r; oddalił roszczenie ewentualne pozwu zmodyfikowane w pkt. VI pisma z 3 listopada 2021 r. w pozostałej części i zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu.

17 Sąd I instancji ustalił stan faktyczny szczegółowo opisany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd Odwoławczy ustaleń tych nie zmienił, ani nie przeprowadził postępowania dowodowego, w całości akceptując te ustalenia i przyjmując je za własne - bez konieczności ich ponownego przytaczania (art. 387 § 2¹pkt 1 k.p.c.).

18 Powyższy wyrok zasakrżył pozwany w części, co do punktu 3. a, punkt trzeci litera a i punktu 4.

19 Zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

20 - art. 3 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. i w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że powód udowodnił, iż kwestionowane przez niego postanowienia umowne spełniają przesłanki abuzywności, tj. że są sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz że rażąco naruszają interes powoda w niniejszej sprawie, podczas gdy nie zaoferował na tę okoliczność żadnego dowodu, poza odwołaniem się do literalnego brzmienia spornych postanowień umownych oraz do motywów orzeczeń sądów powszechnych oraz Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, co jednak nie zastępuje dowodu w sprawie, wskutek czego roszczenie strony powodowej winno zostać uznane za nieudowodnione;

21 - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez:

22 - zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie w ustaleniach faktycznych sprawy okoliczności wynikających z dowodów z dokumentów, tj. z przedłożonych przez pozwanego wykresów obrazujących porównanie kursów pozwanego banku z kursami konkurencyjnych banków komercyjnych oraz z kursami NBP (płyta CD), podczas gdy z ww. dokumentów wynikały okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, tj. okoliczność rynkowości kursów walut z tabeli pozwanego banku, jak również korelacji kursów pozwanego banku z kursami NBP, co potwierdza okoliczność, iż bank nie miał dowolności w ustalaniu kursów walut, a zapisy umowne odsyłające do tabel kursowych nie przyznają pozwanemu prawa do dowolnego kształtowania kursów walut, a tym samym nie oddziałują negatywnie na sytuację powoda, tym bardziej nie naruszająjego interesów w stopniu rażącym;

23 - zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji czynienie ustaleń faktycznych w sprawie w sposób sprzeczny ze zgromadzonym materiałem dowodowym tj.:

24 a) z dowodu z dokumentu prywatnego - ekspertyzy „Tabela kursowa mBanku oraz analiza porównawcza’’ z czerwca 2016r, sporządzonej przez dr hab. A. R., byłego doradcę Prezesa NBP,

25 b) z dokumentu - pisma okólnego nr (...) (...) wraz z załącznikiem do w/w pisma okólnego - Regulaminem udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach mPlanów,

26 c) z dokumentu- pisma okólnego nr (...) (...) wraz z załącznikiem Regulaminem udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach mPlanów, oraz wzoru aneksu do umowy kredytu

27 d) z oględzin zawartości płyty CD,

28 e) z dokumentu w postaci raportu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pt. Raport dotyczący spreadów z września 2009 r

29 f) uchwały zarządu NBP nr 51/2002 r. z dnia 23.09.2002r. w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut obcych,

30 g) tabeli pn „Bilans kredytów walutowych oraz spread dla (...)" opracowanej na podstawie danych uzyskanych ze (...) Banków (...)

31 h) pisma pozwanego banku z dnia 13 kwietnia 2015 r. skierowanego do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczącego wyjaśnień złożonych przez Bank na wystąpienie U (...) w sprawie kredytów waloryzowanych kursem (...),

32 podczas gdy z dowodów tych wynikało, że pozwany bank nie mógł i nie ustalał kursów w sposób dowolny, metodyka ustalania kursów była weryfikowalna (poprzez sposób ustalania kursów oparty na przenoszeniu kursów średnich z serwisów (...)), zasady ustalania spreadów także były weryfikowalne i pozbawione dowolności, a nadto pozytywnie ocenione przez Prezesa UOKiK-u, informacje o ryzyku kursowych i kursach walut były powszechnie dostępne (także dla powoda), a pozwany wprowadził do umowy powoda do spłaty kredytu bezpośrednio w walucie waloryzacji już w 2009 r.,

33 - zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego w sprawie poprzez pominięcie w ustaleniach faktycznych wniosków płynących z dokumentu w postaci wydruku z kalkulatora bankowego (...) załączonego do odpowiedzi na pozew co do posiadania przez powoda zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu Złotowego nieangażującego elementu walutowego do kwoty 268.868,67 zł a zatem o niemal 80 000 zł wyższej niż kwota zaciągniętego kredytu, a także poprzez nieprzydanie należytej wagi dowodowi z dokumentów - oświadczeń powoda dla kredytów i pożyczek hipotecznych z dnia 6 sierpnia 2007 r. i 24 sierpnia 2007 r. a w konsekwencji pominięcie w ustaleniach faktycznych, iż powód dokonał wyboru kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej dobrowolnie, jak i w pełni świadomie, mając także świadomość odniesienia do tabeli kursowej pozwanego banku;

34 - zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie w ustaleniach faktycznych sprawy okoliczności wynikających z dowodu z dokumentu w postaci harmonogramów spłaty kredytu, w tym w szczególności z 17 września 2007 r., stanowiących integralną część urnowy kredytu powoda, doręczanych powodowi zgodnie z warunkami umowy kredytu i niekwestionowanych przez powoda, podczas gdy z dokumentów tych wynikają okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, także wysokość zobowiązania powoda oraz wysokość rat kredytu wyrażone w walucie waloryzacji, wskazująca na zmienności kursu (...) i wpływu kursu na kwotę zadłużenia i wysokość rat kredytu;

35 - art. 233 § 1 k.p.c, poprzez:

36 - dokonanie wadliwej, sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, oceny dowodu z zeznań powoda, jako wiarygodnego i prawdziwego w sytuacji w której zeznania powoda pozostają w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności ze złożonym przez powoda oświadczeniem o zapoznaniu z ryzykiem walutowym zawartym w §29 umowy kredytu powoda,, a także oświadczeniami dla kredytów i pożyczek hipotecznych złożonymi przez powodów na etapie ubiegania się o udzielenie kredytu w pozwanym banku i w konsekwencji przyjęcie, że powód nie był w sposób dostateczny poinformowany o ryzyku kursowym związanym z kredytem waloryzowanym kursem (...), jego wpływie na koszty obsługi kredytu, podczas, gdy co innego wynikało, ze złożonego przez powoda

37 - poprzez dokonanie wadliwej, sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego ocenę dowodu z przesłuchania powoda polegających na pominięciu okoliczności wskazanych przez powoda w toku przesłuchania w charakterze strony tj.

38 - powód nie był zainteresowany innymi rodzajami kredytu aniżeli kredyt waloryzowany kursem franka szwajcarskiego - Nie, nie pytałem o nic takiego"

39 (vide protokół elektroniczny z przesłuchania powoda na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. nagranie audio od 40:18 do 40:28)

40 - powód miał świadomość, iż jego kredyt powiązany będzie z walutą franka szwajcarskiego To znaczy byłem informowany, że kredyt jest we frankach ale jest to na tyle stabilne, że nic się nie będzie zmieniała... Na pewno Pani M. (...) był jeden człowiek z którym podpisałem umowę ...)

41 (vide protokół elektroniczny z przesłuchania powoda na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. nagranie audio od 40:37 do 42:07)

42 - powód nie interesował się jak kształtowały się kursy franka szwajcarskiego przed dniem zawarcia umowy kredytu: „ Nie ja się tym nie interesowałem”

43 (vide protokół elektroniczny z przesłuchania powoda na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. nagranie audio od 42:37 do 42:40)

44 - art. 235² §1 pkt 2 i 5 k.p.c. poprzez bezzasadne pominięcie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego złożonego przez pozwanego na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. jako zmierzającego do wykazania faktu nieistotnego dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania podczas gdy realizacja tez dowodowych według postulowanych przez pozwanego założeń tj. zwłaszcza przy zastosowaniu średniego kursu NBP, jednoznacznie wskazałyby na niewielką różnicę pomiędzy kosztami kredytu powoda przy zastosowaniu kursu średniego (...) publikowanego przez NBP w stosunku do kursów (...) z tabeli kursowej pozwanego banku, co powinno prowadzić do przyjęcia przez Sąd, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia interesu ekonomicznego powoda, będącego przesłanką warunkującą ocenę zakwestionowanych przez powoda postanowień umownych za abuzywne, co stanowi okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a wykazanie której zostało przez Sąd zaniechane;

45 - art. 278 k.p.c. poprzez dokonanie we własnym zakresie i na podstawie własnych tylko wnioskowań Sądu I instancji ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, co do faktycznej możliwości dowolnego (arbitralnego) kształtowania wysokości kursów walut oraz spreadu walutowego w tabeli kursowej pozwanego banku, ocenianej przy uwzględnieniu otoczenia regulacyjnego, jak i społeczno - gospodarczego w jakim funkcjonują banki, jak również zasad oraz zwyczajów panujących w tym zakresie na rynkach finansowych, których uczestnikiem jest bank podczas gdy czynienie tego rodzaju ustaleń wymagało zasięgnięcia wiadomości specjalnych z uwagi na profesjonalną materię której dotyczyły, a Sąd nie był władny dokonać takich ustaleń we własnym zakresie, wyłącznie na podstawie językowej analizy treści umowy kredytu, z pominięciem ww. okoliczności dotyczących pozwanego;

46 - art. 299 § 1 k.p.c. poprzez przydanie dowodowi z przesłuchania strony kluczowego znaczenia przy ustalaniu okoliczności faktycznych sprawy, jak i przy ocenie zasadności roszczenia, tj. wystąpienia przesłanek abuzywności, w tym przesłanki rażącego naruszenia interesów powoda, jak i w zakresie informacji o ryzyku kursowym udzielonych powodowi na etapie procedury kredytowej, podczas gdy dowód z przesłuchania strony ma charakter subsydiamy względem innych środków dowodowych znanych procedurze cywilnej i winien zostać przeprowadzony dopiero po ich wyczerpaniu, a nadto w okolicznościach sprawy dowód z przesłuchania powoda był sprzeczny ze zgormadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym z treścią zgromadzonych dokumentów, a zatem wbrew ocenie Sądu I instancji nie korzystał z przymiotu wiarygodności i nie mógł stanowić podstawy ustaleń faktycznych w sprawie, ani też podstawy uwzględnienia powództwa;

47 - art. 245 k.p.c . poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że powód nie był w sposób dostateczny poinformowany o ryzyku kursowym związanym z kredytem waloryzowanym kursem (...), jego wpływie na koszty obsługi kredytu, podczas, gdy co innego wynikało, ze złożonego przez niego pisemnego oświadczenia o zapoznaniu z ryzykiem kursowym zawartego w odrębnym dokumencie jak i w umowie kredytu - § 29 a zeznania powoda w tym zakresie, wobec sprzeczności z treścią tego dokumentu, należało ocenić jako niewiarygodne, składane na potrzeby procesu, powód zaś ze swej strony nie sprostał ciężarowi wzruszenia domniemania prawdziwości złożonego oświadczenia.

48 Dodatkowo skarżący zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

49 - art. 385¹ § 1 k.c. poprzez:

50 - jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż o ziszczeniu się przesłanki rażącego naruszenia interesu konsumenta świadczy okoliczność jakiegokolwiek nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków pomiędzy stronami umowy, tj. w okolicznościach sprawy wykonywania przez bank uprawnienia do stosowania własnych kursów walut ogłaszanych w tabeli kursowej oraz wpływania na wartość zobowiązania kredytobiorców, podczas gdy istnieje konieczność ustalenia, czy, w oparciu o uwarunkowania rynkowe, jak i kontekst społeczno - gospodarczy w chwili zawarcia umowy kredytu, owa nierównowaga ma prawnie relewantne znaczenie dla konsumenta;

51 - poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia rażącego naruszenia interesu konsumenta, przejawiającą się w braku rozważenia czy w tej konkretnej sprawie doszło do rażącego naruszenia interesu powoda jako kredytobiorcy, w tym interesu ekonomicznego, z uwagi na to, że Sąd I instancji ab initio przyjął iż doszło do naruszenia interesu konsumenta przez samo zastosowanie kursów pochodzących z tabeli kursowej pozwanego i możliwości kreowania przez pozwanego własnej tabeli kursowej, oceniając sporne klauzule bez uwzględnienia okoliczności z daty zawarcia umowy kredytu, a jeśli chodzi o interes ekonomiczny powoda z pominięciem okoliczności dotyczących zawierania i wykonywania umowy kredytu w spornym okresie;

52 - art. 385² k.c. poprzez jego niezastosowanie i sprowadzenie oceny przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami, jak i przesłanki rażącego naruszenia interesu powoda do literalnego brzmienia kwestionowanych postanowień umownych, bez uwzględnienia okoliczności zawarcia umowy w przedmiotowej sprawie, w tym bez uwzględnienia otoczenia społeczno - gospodarczego z chwili zawarcia umowy kredytu, jak i z pominięciem zwyczajów i zasad panujących na rynkach finansowych, a w konsekwencji dokonanie nieprawidłowej oceny wystąpienia przesłanek abuzywności w okolicznościach przedmiotowej sprawy, podczas gdy Sąd rozpoznający zarzut niedozwolonego charakteru postanowień umownych obowiązany jest rozpoznać tenże zarzut z uwzględnieniem okoliczności sprawy, bowiem dopiero wówczas możliwa staje się ocena, czy w sprawie występuje nierównowaga praw i obowiązków stron, ale taka, która jest znacząca i prawnie relewantna względem pozycji konsumenta, jak również pozwala zrealizować w pełni cel Dyrektywy Rady 93/13/EWG, tzn. zapewnić konsumentowi ochronę, przy równoczesnym poszanowaniu interesów przedsiębiorcy, nie doprowadzając w sposób nieuzasadniony do uprzywilejowania konsumenta;

53 - art. 358 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie , w sytuacji gdy umowa kredytu po wyłączeniu z niej niedozwolonych postanowień umownych, nadal pozostaje umową kredytu indeksowanego kursem waluty (...), a nieokreślony pozostaje wyłącznie sposób ustalenia kursu, zaś w tym zakresie zastosowanie winien znaleźć właśnie art, 358 § 2 k.c. jako przepis dyspozytywny prawa krajowego, stosowany w zakresie nieuregulowanym przez strony;

54 - art. 385¹ § 112 k.c. w zw. art. 3 Dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich – dalej jako: „dyrektywa 93/13/EWG” poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zapewnienie ochrony konsumentowi w świetle powołanych przepisów, w przypadku uznania określonych postanowień umownych za niedozwolone, oznacza przyznanie mu nieuzasadnionych względem przedsiębiorcy, jak również względem pozostałych uczestników rynku korzyści, polegających na zastosowaniu stałego kursu z dnia uruchomienia kredytu co prowadzi do skutków analogicznych do pozbawienia mechanizmu waloryzacji z pozostawieniem pozostałych postanowień umownych w tym w zakresie oprocentowania kredytu, bez konieczności wyważenia pozycji kontraktowej stron, podczas gdy celem dyrektywy jest przywrócenie wzajemnej równowagi stron, nie zaś odwrócenie istniejącej nierównowagi, lecz na korzyść konsumenta;

55 - art. 385¹ § 2 k.c, w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG w zw. z art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż Sąd jest związany wyrażoną przez konsumenta wolą unieważnienia umowy co powoduje konieczność uznania, iż umowa jest nieważna, podczas gdy jak wynika z aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej celem Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r., w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, jest przywrócenie równowagi między stronami umowy, co do zasady przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy umowy kredytu jako całości, a nie wyeliminowaniu z obrotu umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, przy czym dla przywrócenia równowagi kontraktowej, wystarczającym jest zagwarantowanie konsumentowi prawa do zwrotu kwot nienależnie otrzymanych przez przedsiębiorcę. Jednocześnie prawo konsumenta do żądania zwrotu nienależnego świadczenia nie pozbawia jednocześnie sądu i ustawodawcy prawa ingerencji w treść umowy celem przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w której znalazłby się konsument w braku nieuczciwych warunków;

56 - art. 358 § 2 k.c. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy Sąd I Instancji stwierdził abuzywność postanowień umownych dotyczących indeksacji (a ocena Sądu sprowadzała się do kwestionowania odesłania do tabel kursowych pozwanego banku, przy jednoczesnym uznaniu, że indeksacja kredytu była i jest dopuszczalna) podczas, gdy przy ewentualnym przyjęciu abuzywności postanowienia stanowiącego o indeksacji do kursów publikowanych przez pozwanego w tabelach kursowych, zastosowanie winien mieć art. 358 § 2 k.c., stanowiący o stosowaniu średniego kursu NBP, o czym stanowi chociażby wyrok (...) z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie C-70/17 S. - vide Relewantne fragmenty uzasadnienia ww. wyroku: „(...) art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie można interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on temu, aby sąd krajowy, w celu uniknięcia unieważnienia tej umowy, zastąpił ten warunek umowny tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy

57 - art. 411 pkt 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie co w konsekwencji doprowadziło do zasądzenia na rzecz powoda dochodzonych pozwem kwot, podczas gdy powód spełniał świadczenia wynikające z umowy kredytu na rzecz pozwanego dobrowolnie, nie zastrzegając jego zwrotu, co zgodnie z powołanym przepisem winno uzasadniać oddalenie powództwa;

58 - art. 32 w zw. z art. 24 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w dacie zawarcia umowy i w okresie późniejszym nie istniała podstawa normatywna do ustalenia sposobu wykonywania umowy po stwierdzeniu bezskuteczności postanowień odnoszących się do przeliczeń kursowych wedle tabel kursowych pozwanego banku, a jego zastosowanie winno doprowadzić Sąd do przyjęcia, że nawet w razie bezskuteczności postanowień odnoszących się do tabel kursowych umowa jest ważna i wykonalna, w oparciu o normę prawną istniejącą w dacie zawarcia umowy;

59 - art. 5 ust. 2 pkt 7 w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, że banki na podstawie upoważnienia ustawowego są uprawnione do publikowania własnych tabel kursowych, będących podstawą przeliczeń, a działalność bankowa poddawana jest kontroli, co winno doprowadzić Sąd do konkluzji, że pozwany nie miał dowolności w zakresie ustalania kursów walut, a dokonywał tego na podstawie i w granicach ustawy, pod kontrolą organów nadzoru.

60 W konsekwencji postawionych zarzutów, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 3. a) (punkt trzy litera a) poprzez oddalenie powództwa w całości, zmianę zawartego w punkcie 4. wyroku rozstrzygnięcia o kosztach procesu poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

61 Nadto skarżący wniósł o rozpoznanie - w ramach rozpoznania apelacji, w trybie art. 380 k.p.c. - nie podlegających odrębnemu zaskarżeniu postanowienia dowodowego zawartego w postanowieniu Sądu z 25 stycznia 2022 r. jako nieistotnych dla rozstrzygnięcia, jako że przedmiotem ww dowodów były – zdaniem apelującego - okoliczności stanowiące okoliczności istotne dla sprawy, zwłaszcza co do ustaleń co do zakresu, w jakim posługiwanie się tabelą kursową banku wpływało na sytuację powoda, czy sporne postanowienia prowadziły do naruszenia m.in. interesów stron poprzez samo ustalanie kursów w tabeli banku, i czy ewentualnie takowe miało charakter rażący, jak również prowadzący do właściwego rozumienia przez Sąd istoty różnic pomiędzy kredytem waloryzowanym i czysto złotówkowym co do skutków indeksacji, wobec wyrażonego w motywach wyroku zastąpienia ocen w oparciu o materiał dowodowy sprawy, własnymi wnioskami Sądu nie osadzonymi w materiale dowodowym i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

62 W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

63 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

64 Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie, co nie oznacza, że wyrok Sądu I instancji, w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jest aprobowany przez Sąd Odwoławczy. Wobec zaniechania wniesienia apelacji przez stronę przeciwną zgodnie z art. 384 k.p.c. i wyrażoną tym przepisem zasadą zakazu reformationis in peius wyrok Sądu I instancji w tym kształcie w jakim został zasakrżony, nie podlegał jakimkolwiek korektom.

65 Sąd I instancji przyjął bowiem koncepcję, że umowa łącząca strony o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem franka szwajcarskiego ( (...)) o nr (...) jest umową ważną, może zatem funkcjonować w obrocie prawnym tyle tylko, że uprawnia do wystąpienia z roszczeniem o zapłatę różnicy pomiędzy kwotą wpłaconą a kwotą wynikającą z istniejących w owym czasie parametrow waloryzacji do (...). Roszczenie to wynika z faktu, że klauzule waloryzacyjne zawarte w przedmiotowej umowiem Sąd I instancji uznał za abuzywne.

66 Takie rozumowanie nie jest jednak zbieżne z poglądem Sądu Apelacyjnego w niniejszym składzie, a który prowadzi do nieważności umowy. Jednakże z powodu akcentowanego wcześniej braku środka odwoławczego ze strony powoda niemożlią stała się modyfikacja zapadłego rozstrzygnięcia. Oparcie rozstrzygnięcia przez Sąd II instancji na kwalifikacji prawnej mniej korzystnej dla apelującego, o ile nie prowadzi do modyfikacji orzeczenia Sądu I instancji, nie narusza jednak zasady zakazu reformationis in peius. Nie ma bowiem podstaw do rozszerzenia tego zakazu na sferę motywacyjną orzeczenia (tak też wyroki SN z: 13 listopada 1967 r. I PR 296/67, L.; z 5 września 2002 r. II CKN 831/00, L. i z 26 czerwca 2003 r. V CKN 412/01, L. i z 12 października 2007 r. V CSK 261/07, L.).

67 Podsumowując powyższe rozważania należy zatem uznać, że na aprobatę zasługuje pogląd Sądu I instancji, że klauzule zastosowane w umowie łączącej strony, mają charakter abuzywny, odmienne jedynie wnioski wypada na tej podstawie sformułować, gdy chodzi o obowiązywanie umowy. Nie zmienia to jednak oceny apelacji wywiedzonej przez pozwanego.

68 Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – w tym Sądu Najwyższego – „Uzasadnienia sądów odwoławczych nie muszą, a zwykle wręcz nie powinny zawierać wszystkich elementów typowych dla uzasadnienia judykatu pierwszoinstancyjnego, lecz jedynie te z elementów, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania sprawy są niezbędne do przedstawienia motywów wydanego przez ten sąd rozstrzygnięcia (postanowienie SN z 24 maja 2022 r., I CSK 1434/22). Natomiast, zgodnie z innymi judykatami, wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. nakaz odniesienia się do zarzutów apelacji nie oznacza konieczności bezpośredniego odniesienia się do każdego argumentu apelanta. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały rozważone przed wydaniem orzeczenia (patrz: przykładowo postanowienie SN z 16 października 2020 r., I CSK 120/20 oraz wyrok SN z 4 września 2014 r., II CSK 478/13).

69 Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów obrazy prawa procesowego podniesionych w apelacji Sąd II instancji uznał je za nietrafione.

70 Wbrew ujętym w jej treści zarzutom Sąd Okręgowy oceniając zgromadzony materiał dowodowy zastosował się do reguł art. 233 § 1 k.p.c. i nie dopuścił się naruszenia tego przepisu.

71 W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że ramy swobodnej

72 oceny dowodów, do których odwołuje się powyższa norma, muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy, jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (zob. uzasadnienie wyroku SN z 20 marca 1980 r., II URN 175/79, OSNC 1980, Nr 10, poz. 200; uzasadnienie wyroku SN z 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000, Nr 17, poz. 655; uzasadnienie postanowienia SN z 15 lutego 2000 r., III CKN 1049/99, LEX nr 51627; uzasadnienie wyroków SN z 16 maja 2000 r., IV CKN 1097/00, LEX nr 52624; z 29 września 2000 r., V CKN 94/00, LEX nr 52589; z 15 listopada 2000 r.,

73 IV CKN 1383/00, LEX nr 52544; wyrok SN z 19 czerwca 2001 r., II UKN 423/00, OSNP 2003, Nr 5, poz. 137; uzasadnienie wyroku SN z 14 marca 2002 r., IV CKN 859/00, LEX nr 53923; uzasadnienie postanowienia SN z 16 maja 2002 r.,

74 IV CKN 1050/00, LEX nr 55499; uzasadnienie wyroku SN z 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56906; uzasadnienie wyroku SN z 27 września 2002 r., IV CKN 1316/00, LEX nr 80273).

75 Skuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Tylko to może być bowiem przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak: orzeczenia SN: z 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99, OSNAPiUS 2000, Nr 19, poz. 732; z 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, OSNC 2000, Nr 10, poz. 189; z 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99, LEX nr 53136; z 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56096).

76 W rozpatrywanej sprawie pozwany upatrywał naruszenia analizowanego przepisu w dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenie dowodów, zwłaszcza przedstawionych przez strony dokumentów, a także w zaniechaniu przeprowadzenia niektórych dowodów, co miało skutkować dokonaniem ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią materiału dowodowego oraz niewyjaśnieniem istotnych okoliczności sprawy.

77 Z powyższymi zarzutami nie sposób się zgodzić, gdyż ocena dowodów dokonana przez Sąd I instancji nie uchybiła regułom wyznaczonym przez

78 art. 233 § 1 k.p.c., a poczynione ustalenia faktyczne w pełni uwzględniły zaprezentowany przez strony materiał dowodowy.

79 Pozwany w kontekście zarzutów obrazy prawa procesowego nawiązał do pominięcia przez Sąd Okręgowy wnioskowanego przez niego dowodu z opinii biegłego.

80 Zdaniem Sądu Odwoławczego w sprawie niniejszej istotnie nie zachodziła potrzeba powołania dowodu z opinii biegłego ds. rachunkowości na okoliczności wskazane przez pozwanego w tezie dowodowej sformułowanej na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. - (k.547v.), albowiem nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia, co słusznie zasygnalizował już wcześniej Sąd I instancji wydając na tej rozprawie postawienie w przedmiocie jego pominięcia. Biorąc bowiem pod uwagę treść obowiązujących przepisów oraz dorobek orzecznictwa, za ugruntowany należało uznać pogląd, że nie jest uprawnione zastępowanie klauzul waloryzacyjnych innym, obiektywnym czynnikiem, jak choćby kursami średnimi NBP. Żadne okoliczności dotyczące wykonania umowy kredytowej nie wpływają na ocenę tego, czy postanowienie umowne rażąco narusza interes powodów, godząc w dobre obyczaje, ponieważ takiego badania należy dokonać, stosownie do treści art. 385² k.c., według stanu z chwili zawarcia umowy.

81 Przeprowadzenie zatem dowodu z opinii biegłego, który miałby dokonać przeliczenia rat kredytu za okres sporny w odniesieniu do kursu NBP jest nieistotne dla rozstrzygnięcia istoty niniejszej sprawy i przedmioiprowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania, albowiem wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały w istocie ustalone na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodach z dokumentów, które były niekwestionowane przez strony.

82 Brak także podstaw dla zaakceptowania wywodów przedstawionych przez stronę pozwaną w ramach zarzutu naruszenia prawa procesowego poprzez pominięcie części dowodów z dokumentów w postaci pisma okólnego nr (...) (...) wraz z załącznikami, raportu UOKiK, uchwały zarządu NBP nr (...), tabeli ,,Bilans kredytów walutowych oraz spread dla (...) etc.

83 i niepoczynienie w oparciu o nie ustaleń faktycznych.

84 Pozwany nie wyjaśnił, w jaki sposób każdy z tych dowodów miałby świadczyć o faktach, które przekonują o braku abuzywności spornych klauzul umownych, a zatem nie wykazał, by ich wadliwa ocena przełożyła się na treść rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu II instancji wskazane dokumenty (poza dokumentacją dotyczącą spornej umowy, która stanowiła podstawę ustaleń faktycznych) oraz treści utrwalone na nośniku elektronicznym pozbawione są mocy dowodowej. (...) ekspertyzy, czy notowania kursów utrwalone na płycie CD odnoszą się do praktyki ustalania kursów przez pozwanego, czyli ewentualnie do okoliczności wykonywania spornej umowy kredytu. Tymczasem – jak już wskazano – w świetle ugruntowanego stanowiska orzecznictwa oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Wszelkiej mocy dowodowej pozbawione są nadto symulacje spłat kredytów oparte na założeniach, które nie miały żadnego potwierdzenia w treści zawartej przez strony umowy. Tak samo bez znaczenia pozostają pisma okólne i zmiany regulaminu, skoro weszły one w życie po zawarciu umowy i jedynie umożliwiały jej aneksowanie ze skutkiem na przyszłość.

85 Strona pozwana nie wyjaśniła również w uzasadnieniu, w jaki sposób ekspertyza prof. A. R. „Tabela Kursowa mBanku - metodyka oraz analiza porównawcza” i płynące z niej wnioski świadczy o braku abuzywności spornych klauzul umownych.

86 W ocenie Sądu Odwoławczego tego rodzaju ekspertyza, która została sporządzona na zlecenie Banku, podobnie zresztą jak pisma i raporty różnych instytucji, urzędów czy przedstawicieli doktryny, które dotyczą ogólnej problematyki tzw. kredytów frankowych nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a zatem istotnie pozbawione są mocy dowodowej. Przedmiotem niniejszego postępowania była umowa zawarta między mBankiem, a powodem jako konsumentem i tylko kwestie związane z jej treścią pozostawały w sferze zainteresowania Sądów obu instancji, o czym zdaje się zapominać apelujący.

87 W konsekwencji tego rodzaju dokumenty nie mają wpływu na ustalenia faktyczne i należy je traktować jedynie w kategorii umotywowania stanowiska stron. Praktyka kształtowania kursów wymiany waluty przez stronę pozwaną po zawarciu umowy nie wpływa na ocenę niedozwolonego charakteru analizowanych postanowień.

88 W sprawie nie doszło także do naruszenia przepisów art. 233 § 1 k.p.c.

89 w związku z art. 299 k.p.c., poprzez oparcie ustaleń faktycznych na zeznaniach powoda w zakresie, w jakim były one niewiarygodne i sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, jak również z dokumentacją kredytową i innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie, co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowych ustaleń faktycznych sprowadzających się do przyjęcia, ze powód nie był dostatecznie poinformowany o ryzyku związanym z kredytem waloryzowanym kursem (...), jego wpływie na koszty obsługi kredytu.

90 W tym miejscu podkreślić należy, że celem dowodu z przesłuchania stron (art. 299 k.p.c.) jest przede wszystkim uzupełnienie materiału dowodowego, jeśli z przyczyn obiektywnych taka potrzeba występuje. Dowód ten jest dowodem o charakterze subsydiarnym i należy po niego sięgać w sytuacji, w której brak jest materiału dowodowego pozwalającego na ocenę istotnych okoliczności w sprawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. akt III CSK 269/06).

91 Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że art. 247 k.p.c. nie wyłącza dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron, zmierzających do wykładni oświadczenia woli zawartego w dokumencie obejmującym czynność prawną (por. wyroki SN: z 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, Nr 5, poz. 81; z 19 lutego 2003 r., V CKN 1843/00; z 29 stycznia 2002 r., V CKN 679/00; z 8 marca 2008 r., V CKN 418/07). Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron jest uprawnieniem sądu. Potrzeba lub zbędność przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron indywidualizuje się w konkretnej sprawie, na tle jej okoliczności. Nie ulega wątpliwości, że dowód z przesłuchania stron, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.), jest równoprawnym środkiem dowodowym, który może służyć dokonywaniu ustaleń faktycznych w takim samym stopniu, jak inne środki dowodowe.

92 Wbrew zatem odmiennemu stanowisku pozwanego banku, brak podstaw do umniejszania znaczenia dowodu z zeznań powoda, mającego

93 w końcu taką samą rangę jak inne środki dowodowe, skoro ustawodawca nie przewidział w kodeksie postępowania cywilnego hierarchii środków dowodowych. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują żadnej gradacji dowodów, więc nie ma podstaw do podziału dowodów na lepsze czy gorsze. Z faktu, że osobowym źródłem dowodowym jest w tym wypadku sama strona (podmiot z natury rzeczy zainteresowany rozstrzygnięciem), nie można zatem zasadnie wyprowadzić wniosku, że dowód z jej przesłuchania jest z tej tylko przyczyny stronniczy. Powód w sposób przekonuwujący zeznał, że w istocie w sposób ramowy poinforomowano go o możłiwej skali ryzyka i nie przedstawiono mu historycznego kursu (...) (k. 548). Zarazem z zeznań powoda wynika, że ma on świadomość konsekwencji wyikających z unieważnienia umowy – (k. 548).

94 Tym samym Sąd Apelacyjny wszystkie te zarzuty poczytał za przejaw nieuzasadnionej polemiki. Jednocześnie nie stwierdził w objętym apelacją orzeczeniu upatrywanych przez skarżącego błędów natury materialnoprawnej.

95 Odnosząc się do zarzutu jakoby strona powodowa nie udowodniła, że kwestionowane przez powoda postanowienia umowne spełniają przesłanki abuzywności, tj. że są sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz, że rażąco naruszają interes powoda w niniejszej sprawie, a powód nie zaoferował na tę okoliczność żadnego dowodu, poza odwołaniem się do literalnego brzmienia spornych postanowień umownych oraz do motywów orzeczeń sądów powszechnych oraz Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, co jednak nie zastępuje dowodu w sprawie, wskutek czego roszczenie strony powodowej winno zostać uznane za nieudowodnione, powtórzyć należy za powodem, że to na pozwanym ciążył dowód wykazania indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych postanowień umownych, bowiem zgodnie z art. 385¹ § 4 k.p.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a także dowód wykazania wypełnienia obowiązków informacyjnych, gdyż to bank przygotowuje umowę oraz wszelką dokumentacje kredytową (zob. wyrok (...) z 20 września 2017 r., C-186/16).

96 Dodatkowo, jak wynika z orzecznictwa, analiza treści zawartej przez powoda z pozwanym umowy a także przesłuchanie powoda, które zostało uznane za wiarygodne pozwalają na wniosek, że klauzule dotycząca sposobu waloryzacji rat, jakimi obciążony był powód pozostaje postanowieniem abuzywnym. Ponadto, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości sąd krajowy jest zobowiązany z urzędu do zbadania, czy dane warunki umowy wchodzące w zakres stosowania Dyrektywy (postanowienie (...) z 28 listopada 2018 r., C - 632-17). To na podstawie tylko ww. dowodów, które zostały w niniejszej sprawie przeprowadzone i prawidłowo ocenione, Sąd mógł już ustalić stan faktyczny pozwalający na ocenę czy spełniono przesłanki zastosowania prawa materialnego, na które powołał się powód (i zastosowanie których odpowiednio uargumentował), co jak już wyżej wskazano Sąd uczynił. Należy więc uznać, że powód w wystarczającym zakresie udowodnił swoje roszczenie, a Sąd w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, co pozwalało na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, tj. oceny czy umowa zawiera postanowienia abuzywne.

97 Jak wynika z zeznań powoda, które Sąd I instancji uznał za wiarygodny materiał dowodowy, kredyt był mu przedstawiany jako atrakcyjna oferta. Jeden z pracowników banku zapewniał go, ze frank to stabilna waluta, a ewentualne zmiany kursu nie będą znaczące. Powodowi nie zostało przy tym wyjaśnione, na czym polega ryzyko walutowe, ani w jaki sposób jest obliczany obowiązujący w banku kurs (...). Sama wizyta w banku sprowadzała się do przedstawienia przez powoda dokumentów dotyczących zdolności kredytowej i podpisania umowy na wzorze przygotowanym i wcześniej podpisanym przez pozwanego. Powód zapoznał się z projektem umowy tuż przed jej podpisaniem, a sam pracownik banku zapewniał, że przedstawiony powodowi wzór umowy jest standardowy i zgodny z procedurami bankowymi.

98 Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika więc by pozwany przed zawarciem przedmiotowej umowy rzetelnie uprzedził powoda o możliwych znacznych wahaniach kursu waluty przyjętej za podstawę przeliczenia świadczenia.

99 Biorąc pod uwagę powyższe, nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 3 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. i w zw. z art. 232 k.p.c.

100 W dalszej kolejności wskazać należy, że powód trafnie zakwestionował zawarte w § 7 ust. 1, § 11 ust. 4, § 13, ust 6, § § 16 ust. 3 umowy klauzule waloryzacyjne, zarzucając im, że kształtują prawa i obowiązki kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, gdyż pozwany zastrzegł sobie w istocie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem (...) poprzez wyznaczanie w stosowanej w banku tabeli kursowej kursu sprzedaży franka szwajcarskiego, nie wskazując w umowie kryteriów czy przesłanek ustalania tego kursu. Postanowienia te były nieprecyzyjne, niejasne oraz przewidywały uprawnienia do kształtowania treści stosunku tylko dla jednej, mocniejszej strony - banku. Oznacza to, że bank miał pełną kontrolę nad wysokością rat spłacanych przez powódkę i ustalaniem różnicy pomiędzy ceną kupna i sprzedaży waluty (tzw. spread walutowy), która stanowiła jego zysk.

101 W analizowanych klauzulach brakowało oparcia zasad ustalania

102 kursów na obiektywnych i przejrzystych kryteriach. Stosowanie mechanizmu przeliczania najpierw kwoty wypłaconych środków według kursu kupna walut,

103 a następnie przeliczanie wysokości zobowiązania według kursu sprzedaży

104 walut przyznawało stronie pozwanej uprawnienie do ewentualnego uzyskania dodatkowego wynagrodzenia, którego oszacowanie dla konsumenta nie było możliwe. Wynika z tego, że na konsumenta, poza ryzykiem kursowym, na

105 które godził się, zawierając umowę kredytu waloryzowanego do waluty obcej, zostało przerzucone ryzyko dowolnego kształtowania kursów wymiany przez kredytodawcę.

106 Uznanie powyższego mechanizmu ustalania przez bank kursów waluty za sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interesy konsumenta,

107 a co za tym idzie uznanie klauzuli, która nie zawiera jednoznacznej treści

108 i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, za niedozwoloną

109 w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. nie budzi wątpliwości w aktualnym orzecznictwie sądów powszechnych, w tym tutejszego Sądu Apelacyjnego (por. wyrok SA

110 w Ł. z 19 maja 2021 r., I ACa 931/20; wyrok SA w Łodzi z 3 listopada

111 2021 r., I ACa 835/20; wyrok SA w Łodzi z 5 października 2021 r., I ACa 1342/20), jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wielokrotnie badał postanowienia umów analogiczne do ocenianych w tej sprawie. Dominuje w nim trafny pogląd, że takie klauzule mają charakter abuzywny, ponieważ kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron (zob. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016/11/134; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, LEX nr 2567917; z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, LEX nr 2618543; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, LEX nr 2626330; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, LEX nr 2642144; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299;

112 z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, LEX nr 3126114).

113 Zaprezentowana wyżej interpretacja zapisów klauzul waloryzacyjnych wspierana jest stanowiskiem (...), który w wyroku z 10 czerwca 2021 r. (C-776/19, VB i in. przeciwko (...) SA, LEX nr 3183143) stwierdził, że nie do pogodzenia z zasadami dobrej wiary jest wywoływanie po stronie klienta w długoterminowej umowie kredytowej ryzyka walutowego, które jest nieadekwatne do węzła prawnego zawiązywanego taką umową (teza 101-103). W rezultacie Trybunał wywiódł, że wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu przewidujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków (pkt. 5 sentencji). Z tych względów kredytodawca musi kredytobiorcy obowiązkowo przedstawić możliwe zmiany kursów walut i realne ryzyko związane z zawarciem takiej umowy.

114 Dodatkowo, co zaakcentował Trybunał Sprawiedliwości Unii

115 (...), art. 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG należy interpretować

116 w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą

117 a konsumentem, ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu, uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (wyrok (...) z 18 listopada 2021 r. w sprawie C-212/20, Dz.U. UE.C.220.302.6), a poza sporem pozostaje, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zaszła, gdyż zgodnie z postanowieniami umowy stron kurs (...) przy indeksowaniu kwoty kredytu i rat do spłaty był (i miał być) ustalany przez kredytodawcę w sposób arbitralny, bez ujawniania szczegółów algorytmu kontrahentom.

118 Powód wprawdzie w § 29 umowy oświadczył, że został zapoznany z ryzykiem walutowym, jednakże jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 lutego 2019 r., w sprawie II CSK 19/18 (LEX nr 2626330), z deklaracji kredytobiorcy o świadomości ryzyka walutowego nie można wyciągać zbyt daleko idących wniosków. Taka konkluzja jest tym bardziej uzasadniona, jeśli oświadczenie kredytobiorcy jest elementem opracowanego przez bank wzorca umowy.

119 Ponadto, ani umowa ani żaden inny dokument nie pozwala na ustalenie, jakie konkretnie informacje zostały przedstawione powodowi, a w konsekwencji, czy uzyskał ona rzetelną i pełną wiedzę na temat ryzyka kursowego.

120 Tego rodzaju informacji nie można bowiem utożsamiać z ogólną wiedzą konsumenta, że kursy walut obcych ulegają wahaniom, tj. mogą wzrosnąć lub spaść, a hipotetyczny wzrost kursu będzie skutkował wzrostem obciążeń po stronie konsumenta. Wprowadzenie do umowy kredytowej, zawieranej na wiele lat, mechanizmu działania ryzyka kursowego wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok SA w Gdańsku z 19 stycznia 2021 r., I ACa 505/20, LEX nr 3190312). Chodziło zatem o przedstawienie powodowi relacji między złotym a frankiem szwajcarskim w przeszłości oraz prognoz co do ich kursów na przyszłość w szerokiej perspektywie czasowej, czego – jak o tym była wyżej mowa - zaniechano. Tylko wówczas R. M. mógłby faktycznie ocenić poziom ryzyka towarzyszący kilkudziesięcioletniemu związaniu kontraktowemu, a dokładnej obejmującego okres 360 miesięcy.

121 Ponadto wybór przez powoda określonego produktu oferowanego przez bank, tj. kredytu waloryzowanego kursem (...) (zamiast kredytu w PLN)

122 i zakreślenie we wzorcu wniosku stosownego pola w rubryce „waluta kredytu” nie oznaczał, że indywidualnie uzgodniony został sam mechanizm waloryzacji,

123 a tym bardziej - nieujawniony w treści umowy i regulaminu - sposób ustalenia przez bank kursów wymiany. Wniosek kredytowy nie określał samej klauzuli waloryzacyjnej, nie zawierał żadnych informacji o tym, kto i w jaki sposób będzie ustalał kurs wymiany. Trudno uznać, by dokument ten miał przekonywać

124 o indywidualnym uzgodnieniu postanowień umowy kredytu w tych kwestiach.

125 Tym samym stanowisko Sądu Okręgowego, który wskazał, że pozwany nie dowiódł tego, że wywiązał się z ciążących na nim obowiązków informacyjnych wobec powoda należało uznać za prawidłowe.

126 W ślad za tym Sąd I instancji - w odniesieniu do umownej klauzuli waloryzacyjnej- słusznie uznał, że nie ma podstaw do tego, aby przyjąć, że została ona uzgodniona indywidualnie z powodem. Zawarte w umowie stron klauzule waloryzacyjne, z uwagi na blankietowe odniesienie się do „tabel kursowych” pozwanego banku, których treść bank miał ustalać samodzielnie, nie określały wysokości świadczenia pieniężnego obciążającego powódkę w sposób jednoznaczny i precyzyjny. Postanowienia te pozwalały pozwanemu całkowicie dowolnie kształtować kurs w tabelach kursowych, a uprawnienie to nie przewidywało w umowach żadnego ograniczenia. Okoliczność ta bezspornie wskazuje, że pozwany naruszył zasadę równorzędności stron, tym bardziej, że nie zawarł we wzorcach umownych ograniczenia co do wysokości ustalanych kursów np. poprzez wprowadzenie zapisów przewidujących o ile może maksymalnie wzrosnąć kurs w tabeli bankowej. W umowie nie istniały jakiekolwiek zapisy limitujące swobodę pozwanego w ustalaniu kursów (...) na potrzeby waloryzacji w ramach umowy kredytowej - jedynym ogranicznikiem pozostawała wola pozwanego, co niewątpliwie świadczy o braku równorzędności stron stosunku zobowiązaniowego.

127 Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, ze postanowienia dotyczące mechanizmu waloryzacji poprzez odniesienie się do tabel kursowych mają charakter abuzywny i tym samym nie wiążą powoda od samego początku zawarcia analizowanej umowy. Konsekwencja powyższego było częściowe uwzględnienie żądania ewentualnego pozwu zawartego w pkt IV precyzującym powództwo pismem z dnia 3 listopada 2012 roku.

128 W dalszej kolejności Sąd Apelacyjny podzielił w całości argumentację strony powodowej odnoszącej się do podniesionego w apelacji zarzutów naruszenia art. 358 § 2 k.p.c. a także art. 32 w zw. z art. 24 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, których celem było wykazanie, że po wyeliminowaniu niedozwolonych klauzul umownych lukę po nich może wypełnić przepis dyspozytywny wynikający z prawa krajowego.

129 Jak słusznie wskazał powód w odpowiedzi na apelację, brak wskazanej możliwości uzupełnienia treści umowy stron wynika z treści normy art. 385¹ k.c., która nie przewiduje jakiejkolwiek możliwości zastępowania postanowienia umowy uznanego za abuzywne innym postanowieniem. Jak bowiem stanowi art. 385¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie abuzywne nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Na gruncie tego przepisu nie ma więc znaczenia, czy bez abuzywnych klauzuli umowa zostałaby zawarta przez strony. Wykluczona jest zarówno tzw. redukcja utrzymująca skuteczność postanowienia abuzywnego, jak i możliwość uzupełniania luk w umowie powstałych po wyeliminowaniu takiego postanowienia.

130 Podobnie należy ocenić normę wynikającą z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG, który przewiduje, że „...nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”, przy czym Dyrektywa ta również nie wskazuje na możliwość zastąpienia postanowienia umowy uznanego za abuzywne innym postanowieniem.

131 Powyższą interpretację potwierdził także Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 3 października 2018 r. w sprawie C - 260/18, na który swoją drogą również powołuje się pozwany, który wskazał, że art. 6 Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. Podkreślenia również wymaga fakt, że na żadnym etapie postępowania powód nie wyraził zgody na zastąpienie jakichkolwiek postanowień umowy przepisami prawa krajowego, w tym chociażby art. 358 § 2 k.c..

132 Podkreślić należy, że Sąd nie jest władny uzupełniać luk powstałych po wyeliminowaniu tych klauzul. Stanowiłoby to bowiem niedopuszczalną konwersję umowy, zwłaszcza że wprowadzanie w miejsce kursu kupna i sprzedaży (...) jakiegokolwiek innego miernika wartości (np. kursu średniego NBP) byłoby zbyt daleko idącą modyfikacją umowy. Wprowadzałoby do niej zupełnie nowy element. Ani art. 385¹ k.c., ani żaden inny przepis prawa nie daje podstaw do zastąpienia abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej inną, a w szczególności taką, która określałaby inny sposób ustalenia kursu waluty waloryzacji. Ponadto, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 grudnia 2019 r. V CSK 382/18, z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości przywołanego w cytowanym wyroku wynika, że punktem wyjścia do oceny dopuszczalności zastąpienia klauzuli abuzywnej inną, dopuszczalną jest ustalenie, czy bez tej klauzuli umowa może nadal istnieć, a w razie odpowiedzi negatywnej - czy jej "unieważnienie" zagraża interesom konsumenta, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w czasie sporu.

133 W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że bez abuzywnych postanowień umownych, umowa może w dalszym ciągu istnieć i może być przez strony wykonywana. Dokonał przy tym przeliczenia kwot wpłaconych przez powoda według kursu z daty zawarcia umowy.

134 Działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej powinny mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu. Należy zatem dążyć do osiągnięcia stanu "niezwiązania" konsumenta zakwestionowanymi postanowieniami umownymi, przy jednoczesnym (na ile to możliwe) utrzymaniu w mocy umowy (art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13); (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie P. i P., C-453/10, pkt 31; a także wyrok w sprawie B. E. de C., pkt 40 i przytoczone tam dalsze orzecznictwo).

135 Powyższe, nie pozwalałoby na zapewnienie pewności stosunku prawnego łączącego konsumenta z bankiem, a tym samym oszacowanie przez konsumenta kosztów jakie zobowiązany będzie ponieść w związku z zawarciem umowy.

136 W konsekwencji zastąpienie przez sąd klauzul abuzywnych np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez NBP (wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, nie publ. i z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, nie publ.) należy wykluczyć, jako sprzeczne z celem Dyrektywy 93/13, ryzyko przedsiębiorcy stosującego abuzywne klauzule byłoby bowiem w razie ich eliminacji ze stosunku umownego niewielkie i nie zniechęcałoby przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych klauzul w przyszłości. W rezultacie zgodnie z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 po wyeliminowaniu z umowy niedozwolonych klauzul umowa będzie wiązała strony bez nieuczciwych postanowień albo dojdzie do tak istotnego jej zniekształcenia, że nie będzie ona mogła być utrzymana.

137 W dalszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 411 pkt 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie co w konsekwencji doprowadziło do zasądzenia na rzecz powoda dochodzonych pozwem kwot, podczas gdy powód spełniał świadczenia wynikające z umowy kredytu na rzecz pozwanego dobrowolnie, nie zastrzegając ich zwrotu, co zgodnie z powołanym przepisem winno uzasadniać oddalenie powództwa. Zgodnie ze wskazanym unormowaniem, nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.

138 W ocenie Sądu, przewidziana w art. 411 pkt. 1 k.c. niemożność żądania zwrotu świadczenia nienależnego w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania, a to dlatego, że spełnienie świadczenia pieniężnego, którego wysokość została ustalona na podstawie niedozwolonych, tj. niewiążących dla strony będącej konsumentem, postanowień umownych należy traktować identycznie jak spełnienie świadczenia na podstawie nieważnej czynności prawnej (art. 411 pkt. 1 k.c . in fine) - brak jest podstaw do różnicowania w omawianym kontekście między świadczeniem spełnionym na podstawie umowy nieważnej oraz świadczeniem spełnionym na podstawie postanowienia umownego uznanego następnie przez sąd za niewiążące ex tunc i ex lege z uwagi na jego abuzywny charakter. Ponadto, ewentualne wątpliwości powoda co do obowiązku spełnienia świadczenia lub jego wysokości nie mogą być utożsamiane z wymaganą przez art. 411 pkt 1 k.c. pozytywną wiedzą dłużnika o braku powinności spełnienia świadczenia.

139 Ustabilizowana wykładnia art. 411 pkt 1 k.c. oparta jest na ścisłym rozumieniu przesłanki wiedzy spełniającego świadczenie. Musi on nie tylko spełnić świadczenie całkowicie dobrowolnie, ale też z pozytywną wiedzą i świadomością, że nie jest do tego świadczenia zobowiązany. Nie wystarczy więc, aby powodowie mieli w tym względzie wątpliwości lub podejrzenia, że - być może - świadczą nienależnie w całości lub w części.

140 Uwzględniając powyższe Sąd Apelacyjny oddalił przedstawioną apelację stosownie do art. 385 k.p.c., o czym orzekł jak w pkt 1. niniejszego wyroku.

141 O kosztach powstałych w obecnym stadium postępowania Sąd Odwoławczy orzekł z mocy art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 oraz § 10 ust. 1 pkt 2) in principio rozporządzenia MS z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U z 2018 r., poz. 265).