Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 marca 2022 r., II AKa 608/21
wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 marca 2022 r., II AKa 608/21Otwórz w aplikacji
Tekst
1 Sygn. akt: II AKa 608/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
2 Dnia 24 marca 2022 r.
3 Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:
4 Przewodniczący
5 SSA Piotr Pośpiech (spr.)
6 Sędziowie
7 SA Wojciech Kopczyński
8 SA Piotr Filipiak
9 Protokolant
10 Agnieszka Bargieł
11 przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bielsku-Białej Arkadiusza Jóźwiaka
12 po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2022 r. sprawy
13 1. A. M. , c. S. J., ur. (...) w S.
14 oskarżonej o czyn z art. 310 § 1 i 2 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.
15 2. R. D. , s. J. i B., ur. (...) w O.
16 Oskarżonego o czyn z art. 310 § 1 i 2 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in.
17 na skutek apelacji prokuratora i obrońcy oskarżonego R. D.
18 od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku - Białej z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt III K 41/19
19 1. zmienia zaskarżony wyrok:
20 - w punkcie 1 wobec oskarżonej A. M. w ten sposób, że uzupełniając opis przypisanego jej czynu przyjmuje, iż dopuściła się go ona w usprawiedliwionym, błędnym przekonaniu, iż podrobiony przez nią dokument nie stanowił przedmiotu przestępstwa z art. 310 § 1 k.k. i uzupełnia kwalifikację prawną o przepis art. 28 § 2 k.k.;
21 - w punkcie 3 wobec oskarżonego R. D. w ten sposób, że uzupełniając opis przypisanego mu czynu przyjmuje, iż dopuścił się go on w usprawiedliwionym, błędnym przekonaniu, iż dokument do podrobienia, którego podżegał i którym się posłużył, nie stanowił przedmiotu przestępstwa z art. 310 § 1 k.k. i uzupełnia kwalifikację prawną o przepis art. 28 § 2 k.k.;
22 2. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;
23 3. zwalnia oskarżonych od ponoszenia kosztów sądowych postępowania odwoławczego, obciążając nimi Skarb Państwa.
24 SSA Wojciech Kopczyński SSA Piotr Pośpiech SSA Piotr Filipiak
Uzasadnienie
25 Formularz UK 2
26 Sygnatura akt
27 II AKa 608/21
28 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:
29 1
30 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA
31 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji
32 wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku - Białej z dnia 29.07.2021 r. sygn. akt III K 41/19
33 1.2. Podmiot wnoszący apelację
34 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego
35 ☐ oskarżyciel posiłkowy
36 ☐ oskarżyciel prywatny
37 ☐ obrońca
38 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego
39 ☐ inny
40 1.3. Granice zaskarżenia
41 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia
42 ☐ na korzyść
43 ☒ na niekorzyść
44 ☐ w całości
45 ☒ w części
46 ☒
47 co do winy
48 ☐
49 co do kary
50 ☐
51 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia
52 1.1.2. Podniesione zarzuty
53 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji
54 ☒
55 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu
56 ☐
57 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
58 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu
59 ☐
60 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia
61 ☐
62 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
63 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia
64 ☐
65 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka
66 ☐
68 ☐
69 brak zarzutów
70 1.4. Wnioski
71 ☐
72 uchylenie
73 ☒
74 Zmiana
75 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami
76 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy
77 1.5. Ustalenie faktów
78 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione
79 Lp.
80 Oskarżony
81 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi
82 Dowód
83 Numer karty
84 2.1.1.1.
85 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione
86 Lp.
87 Oskarżony
88 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi
89 Dowód
90 Numer karty
91 2.1.2.1.
92 1.6. Ocena dowodów
93 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów
94 Lp. faktu z pkt 2.1.1
95 Dowód
96 Zwięźle o powodach uznania dowodu
97 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
98 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)
99 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2
100 Dowód
101 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu
102 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków
103 Lp.
104 Zarzut
105 3.1.
106 z apelacji Prokuratora:
107 - obrazy przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynów przypisanych oskarżonym, a mianowicie art. 310 § 1 i 2 k.k. poprzez jego niezastosowanie do prawidłowo ustalonego przez sąd stanu faktycznego w sytuacji, gdy ustalenia te jednoznacznie wskazują na popełnienie przez oskarżonych przestępstwa z art. 310 § 1 i 2 k.k., a tym samym błędne uznanie, że oskarżeni swoim zachowaniem nie wyczerpali ustawowych znamion wyżej cytowanego przepisu prawa karnego, z uwagi na to, że nie mieli świadomości znaczenia prawnego podrobionego podpisu poręczyciela wekslowego na wekslu in blanco.
108 ☐ zasadny
109 ☐ częściowo zasadny
110 ☒ niezasadny
111 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny
112 - okoliczności przedmiotowe popełnionego przez oskarżoną czynu nie budzą żadnych wątpliwości.
113 - prawidłowo sąd I instancji ustalił, że A. M. podczas zawierania umowy leasingu operacyjnego w dniu 23.11.2016 r. na wekslu in blanco oraz deklaracji wypełnienia weksla in blanco, wystawionych przez (...), stanowiącego zabezpieczenie tej umowy zawieranej z (...) sp. z o.o., podrobiła podpisy poręczyciela wekslowego - swojego męża P. M., w celu użycia ich za autentyczne, a następnie dokumentami tymi posłużyła się w trakcie zawierania przedmiotowej umowy leasingu operacyjnego.
114 - oskarżona konsekwentnie przyznawała się do popełnienia tego czynu, a z jej wyjaśnień wynikało, że zdawała sobie sprawę z podejmowanych czynności i celowo dążyła do tego. Wiedziała, że w ten sposób narusza obowiązujące prawo i miała świadomość bezprawności postępowania.
115 - w orzecznictwie nie budzi aktualnie poważniejszych sporów pogląd, z którego wynika, że weksel in blanco, jako dokument potwierdzający istnienie prawa majątkowego, jest papierem wartościowym, dającym podstawę do otrzymania sumy pieniężnej, o którym mowa w art. 310 § 1 k.k., zaś jego podrobienie lub przerobienie wyczerpuje znamiona tego przepisu, a nie przepisu z art. 270 § 1 k.k.
116 - na powyższe względy słusznie zwracał uwagę prokurator w swojej apelacji, jednakże o jej nieuwzględnieniu zdecydowały inne okoliczności.
117 - skarżący, jak się wydaje, nie do końca zrozumiał motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia, które być może nie zostały w sposób wystarczająco klarowny przedstawione w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
118 - w przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej słusznie uznał, że zachowanie oskarżonej (a także R. D.) realizowało znamiona występku z art. 270 § 1 k.k., a nie za wskazanej w akcie oskarżenia zbrodni z art. 310 § 1 i 2 k.k.
119 - za takim rozstrzygnięciem przemawiały bowiem ustalenia co do podmiotowej strony popełnionego przestępstwa, które spowodowały potrzebę skorzystania z rozwiązania zawartego w przepisie z art. 28 § 2 k.k.
120 - zgodnie z treścią przywołanej normy prawa karnego materialnego „odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od której taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy”.
121 - „w art. 28 § 2 k.k. została uregulowana kwestia odpowiedzialności karnej sprawcy, który dopuszcza się czynu, pozostając w błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca ustawowe znamię czynu zabronionego, od której zależy łagodniejsza odpowiedzialność karna w ramach przestępstwa w typie uprzywilejowanym. Chodzi zatem o błąd dotyczący tylko takich okoliczności stanowiących ustawowe znamię czynu zabronionego, które powodują uprzywilejowaną odpowiedzialność karną. W przepisie wskazuje się, że sprawca działa w błędnym przekonaniu o istnieniu takich okoliczności, co oznacza, że uroił on sobie ich istnienie. Błąd co do okoliczności stanowiących znamiona czynu zabronionego powodujących uprzywilejowanie odpowiedzialności karnej jest – pod określonymi warunkami – okolicznością umniejszającą winę. Daje to podstawę do łagodniejszej odpowiedzialności takiego sprawcy, który dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność uprzywilejowująca tę odpowiedzialność. Odpowiada on zatem z przepisu konstruującego typ uprzywilejowany. (Kodeks karny. Komentarz red. prof. dr hab. Alicja Grześkowiak, prof. dr hab. Krzysztof Wiak. Legalis)
122 - sąd apelacyjny wyraża przekonanie, że regulacja zawarta w art. 28 § 2 k.k. ma zastosowanie również do sytuacji, gdy określone normy prawa karnego pozostaja względem siebie w relacji lex specialis derogat lex generali, a przepis o charakterze ogólnym przewiduje łagodniejsza odpowiedzialność.
123 - za ugruntowany należy obecnie uznać pogląd, że „nie zachodzi właściwy zbieg przepisów art. 310 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k., jako że ten pierwszy stanowi lex specialis. W art. 270 § 1 k.k. mowa jest o wszystkich dokumentach, gdy tymczasem w art. 310 § 1 k.k. ustawodawca zawęża zakres przepisu, wskazując tylko niektóre rodzaje dokumentów, które mogą być podrobione lub przerobione (w ten sposób SA w Lublinie w wyroku z 30.03.2000 r., II AKa 41/00, Prok. i Pr.-wkł. 2000/10, poz. 23 oraz SA w Katowicach w wyroku z 14.02.2002 r., II AKa 505/01, OSA 2003/6, poz. 61).
124 - (na marginesie tych rozważań należy zauważyć, że w swietle tego stanowiska za nieprawidłową należało uznać kwalifikację przyjętą w akcie oskarżenia, gdzie zarzucono popełnienie oskarżonej przestępstwa z art. 310 § 1 i 2 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.)
125 - zatem przepis z art. 270 § 1 k.k. przewidujący łagodniejszą odpowiedzialność za podrobienie lub przerobienie dokumentu i posłużenie się nim z uwagi na niższą sankcję stanowi swoistego rodzaju typ uprzywilejowany wobec przestępstwa z art. 310 § 1 k.k. w rozumieniu art. 28 § 2 k.k.
126 - w świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że A. M. niewątpliwie działała w błędzie co do charakteru prawnego fałszowanych przez nią dokumentów.
127 - w ocenie oskarżonej podpisując się za męża na wekslu in blanco oraz deklaracji wekslowej realizowała jedynie znamiona przestępstwa podrobienia dokumentu, nie mając świadomości jego znaczenia, a konkretnie temu jakie ustawodawca nadał mu w przepisie art. 310 § 1 k.k., a w konsekwencji niezmiernie surowej ustawowej sankcji.
128 - A. M. nie posiadała świadomości rangi i charakteru powyższego dokumentu, oznaczając go tytułem "weksel", uznając, iż jest to zwykły dokument, który stanowi wyłącznie zabezpieczenie zawartej umowy leasingu.
129 - działała tym samym w błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od którego zależy łagodniejsza odpowiedzialność.
130 - z racji doświadczenia życiowego i wykształcenia oskarżonej, która nie jest prawnikiem, nie sposób jest przyjąć, że był to błąd nieusprawiedliwiony. Nie posiadała wiedzy, iż podrobiony przez nią dokument tj. weksel in blanco, stanowi rodzaj papieru wartościowego, zaś własnoręczne jego sporządzenie, na zwykłej kartce papieru i opatrzenie słowem "weksel", nadaje termu dokumentowi szczególną rangę i zwiększa zakres odpowiedzialności karnej w przypadku jego podrobienia, zwłaszcza pod względem wysokości ustawowej sankcji.
131 - generalnie też wiedza zdecydowanej większości społeczeństwa co do rangi weksli znajdujących się w obrocie, nie jest wysoka. Jest to bowiem instytucja wprowadzona ustawą z dnia 28 kwietnia 1936 r. - prawo wekslowe, która na przestrzeni szeregu lat funkcjonowała w znikomym zakresie.
132 - w doktrynie i orzecznictwie przez wiele lat toczyły się spory o to jakiego rodzaju dokumentem jest wspomniany weksel in blanco na gruncie prawa karnego i dopiero uchwała SN z dnia 21.03.2007 r. (sygn. I KZP 2/07, publ. OSNKW 2007/4/31), iż „może on stanowić dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej, o którym mowa w art. 310 § 1 k.k.” kwestię tę ostatecznie wyjaśniła.
133 - trudno jednak oczekiwać znajomości tej uchwały u przeciętnego mieszkańca naszego kraju i stąd też rygorystyczne egzekwowanie od oskarżonej wiedzy i świadomości w tym przedmiocie wydaje się być niezasadne.
134 - zaistniała sytuacja powoduje, że mamy do czynienia z instytucją uregulowaną w art. 28 § 2 k.k., a więc z błędem co do okoliczności stanowiącej znamię uprzywilejowujące typ czynu zabronionego Błąd, który zaistniał nie miał charakteru nieświadomości bezprawności w rozumieniu art. 30 k.k. mimo, że dotyczył treści obowiązującego prawa. A. M. wiedziała przecież, że fałszuje dokument, a tym samym świadoma była bezprawności swojego zachowania, ale nie dostrzegała jego zwiększonej społecznej szkodliwości z uwagi na szczególny rodzaj dokumentu.
135 - niewątpliwie sposób działania oskarżonej zdecydowanie był sprzeczny z prawem, ale z podanych wyżej powodów realizował wyłącznie znamiona przestępstwa z art. 270 § 1 k.k.
136 Wniosek
137 o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, że oskarżeni zachowaniem swoim wyczerpali ustawowe znamiona przestępstwa z art. 310 § 1 i 2 k.k. i wymierzenie wobec A. M. za czyn z pkt I z art. 310 § 1 i 2 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., przy przyjęciu, że czyn z art. 310 § 1 i 2 k.k. stanowi wypadek mniejszej wagi z art. 310 § 3 k.k. - kary 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności.
138 ☐ zasadny
139 ☐ częściowo zasadny
140 ☒ niezasadny
141 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.
142 niezasadny zarzut nie dawał podstaw do zmiany wyroku w kierunku wskazanym w apelacji.
143 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU
144 4.1.
145 sąd apelacyjny dostrzegł, iż kwalifikacja prawna czynu przypisanego oskarżonej nie jest pełna. Przyjmując za prawidłowe ustalenia sądu I instancji o działaniu w warunkach błędu co do okoliczności stanowiącej znamię uprzywilejowujące typ czynu zabronionego należało powołać w podstawie skazania także przepis z art. 28 § 2 k.k., gdyż stanowi on istotny element strony podmiotowej czynu, a tym samym zakresu i stopnia winy.
146 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
147 zgodnie z art. 455 k.p.k. stanowi to okoliczność podlegająca wzięciu pod uwagę z urzędu.
148 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO
149 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji
150 5.1.1.
151 Przedmiot utrzymania w mocy
152 wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku - Białej z dnia 29.07.2021 r. sygn. akt III K 41/19 za wyjątkiem zmiany opisanej w pkt 5.2.1. niniejszego uzasadnienia
153 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy
154 nieskuteczna apelacja prokuratora (i obrońcy współoskarżonego R. D.), a także brak okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu z art. 439 k.p.k. i art. 440 k.p.k., nie dawały podstaw do dalej idącej zmiany zaskarżonego wyroku lub też jego uchylenia.
155 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji
156 5.2.1.
157 Przedmiot i zakres zmiany
158 w pkt 1 wyroku (a także 3 odnośnie oskarżonego R. D.) doprecyzowano opis i kwalifikację przypisanego oskarżonej czynu, przyjmując iż dopuściła się go ona w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, iż podrobiony przez nią dokument nie stanowił przestępstwa z art. 310 § 1 k.k., a więc o okoliczności związane z błędem co do okoliczności stanowiącej znamię uprzywilejowujące typ czynu zabronionego z art. 28 § 2 k.k.
159 Zwięźle o powodach zmiany
160 Sąd Apelacyjny z urzędu, na mocy art. 455 k.p.k., niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, nie zmieniając ustaleń faktycznych, poprawił błędną kwalifikację przestępstwa przypisanej oskarżonej z przyczyn wskazanych w pkt 4 uzasadnienia.
161 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji
162 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia
163 5.3.1.1.1.
165 Zwięźle o powodach uchylenia
166 5.3.1.2.1.
167 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości
169 Zwięźle o powodach uchylenia
170 5.3.1.3.1.
171 Konieczność umorzenia postępowania
173 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia
174 5.3.1.4.1.
176 Zwięźle o powodach uchylenia
177 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania
178 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku
179 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
180 Przytoczyć okoliczności
181 6. Koszty Procesu
182 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
183 Przytoczyć okoliczności
184 pkt 3
185 na podstawie art. 636 § 3 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k. oraz art. 17 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych, zwolniono oboje oskarżonych od odpłaty za II instancję oraz wydatków postępowania odwoławczego, które przejęto na rachunek Skarbu Państwa. Za rozstrzygnięciem tej treści przemawiały względy słuszności związane z nieuwzględnieniem obu skarg apelacyjnych wniesionych zarówno przez prokuratora i obrońcę R. D..
186 7. PODPIS
187 SSA Wojciech Kopczyński SSA Piotr Pośpiech SSA Piotr Filipiak
188 1.11. Granice zaskarżenia
189 Kolejny numer załącznika
190 1
191 Podmiot wnoszący apelację
192 Prokurator Okręgowy w Bielsku – Białej.
193 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja
194 skazanie oskarżonej A. M. za czyn z art. 270 § 1 k.k. (pkt 1 wyroku) oraz oskarżonego R. D. (pkt 3 wyroku) za czyn z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.
195 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia
196 ☐ na korzyść
197 ☒ na niekorzyść
198 ☐ w całości
199 ☒ w części
200 ☒
201 co do winy
202 ☐
203 co do kary
204 ☐
205 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia
206 1.3.2. Podniesione zarzuty
207 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji
208 ☒
209 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu
210 ☐
211 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
212 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu
213 ☐
214 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia
215 ☐
216 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
217 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia
218 ☐
219 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka
220 ☐
222 ☐
223 brak zarzutów
224 1.4. Wnioski
225 ☐
226 Uchylenie
227 ☒
228 Zmiana
Powołane przepisy
- Kodeks karny, art. 11 (§ 2)
- Kodeks karny, art. 12 (§ 1)
- Kodeks karny, art. 18 (§ 2)
- Kodeks karny, art. 28 (§ 2)
- Kodeks karny, art. 30
- Kodeks karny, art. 270 (§ 1)
- Kodeks karny, art. 310 (§ 1, § 3)
- Kodeks postępowania karnego, art. 437 (§ 2)
- Kodeks postępowania karnego, art. 438
- Kodeks postępowania karnego, art. 439
- Kodeks postępowania karnego, art. 440
- Kodeks postępowania karnego, art. 454 (§ 1)
- Kodeks postępowania karnego, art. 455
- Kodeks postępowania karnego, art. 624 (§ 1)
- Kodeks postępowania karnego, art. 636 (§ 3)
- Ustawa o opłatach w sprawach karnych, art. 17