Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 1 grudnia 2022 r., II AKa 306/22

wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 1 grudnia 2022 r., II AKa 306/22

Tekst

1 Sygn. akt: II AKa 306/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 1 grudnia 2022 r.

3 Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

4 Przewodniczący

5 Sędzia SA Piotr Filipiak

6 Sędziowie

7 SA Marcin Schoenborn (spr.)

8 SO del. Teresa Jędrzejas-Paluch

9 Protokolant

10 Jolanta Stańczak

11 przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej w Żywcu Beaty Herzyk-Krzyżowskiej

12 po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy

13 M. S. , syna M. i B., ur. (...) w Ż.,

14 oskarżonego z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.

15 na skutek apelacji prokuratora

16 od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku - Białej z dnia 29 kwietnia 2022 roku,

17 sygn. akt III K 36/22

18 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Bielsku-Białej

19 do ponownego rozpoznania

20 SSO del. Teresa Jędrzejas-Paluch SSA Piotr Filipiak SSA Marcin Schoenborn

Uzasadnienie

21 Formularz UK 2

22 Sygnatura akt

23 II AKa 306/22

24 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

25 1

26 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

27 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

28 wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 29 kwietnia 2022 r. sygn. akt III K 36/22

29 1.2. Podmiot wnoszący apelację

30 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

31 ☐ oskarżyciel posiłkowy

32 ☐ oskarżyciel prywatny

33 ☐ obrońca

34 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

35 ☐ inny

36 1.3. Granice zaskarżenia

37 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

38 ☐ na korzyść

39 ☒ na niekorzyść

40 ☒ w całości

41 ☐ w części

42 ☐

43 co do winy

44 ☐

45 co do kary

46 ☐

47 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

48 1.1.2. Podniesione zarzuty

49 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

50 ☐

51 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

52 ☐

53 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

54 ☐

55 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

56 ☒

57 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

58 ☐

59 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

60 ☐

61 art. 439 k.p.k.

62 ☐

63 brak zarzutów

64 1.4. Wnioski

65 ☒

66 uchylenie

67 ☐

68 zmiana

69 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

70 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

71 1.5. Ustalenie faktów

72 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

73 Lp.

74 Oskarżony

75 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

76 Dowód

77 Numer karty

78 2.1.1.1.

79 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

80 Lp.

81 Oskarżony

82 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

83 Dowód

84 Numer karty

85 2.1.2.1.

86 1.6. Ocena dowodów

87 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

88 Lp. faktu z pkt 2.1.1

89 Dowód

90 Zwięźle o powodach uznania dowodu

91 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

92 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

93 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

94 Dowód

95 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

96 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

97 Lp.

98 Zarzut

99 3.1.

100 błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść poprzez uznanie, iż zachowanie oskarżonego polegające na niezwróceniu przedmiotu leasingu w postaci samochodu osobowego marki V. (...) o nr rej. (...) o wartości 250.000 złotych po skutecznym wypowiedzeniu umowy i wezwaniu do zwrotu w/w pojazdu, a kolejno użytkowanie go przez kolejne trzy miesiące bez jakiejkolwiek próby nawiązania kontaktu z leasingodawcą co do zmiany miejsca zwrotu w/w przedmiotu, nie są wystarczające do uznania za udowodniony faktu popełnienia przez oskarżonego przestępstwa z art. 284 § 2 kk, które w ocenie Sądu I instancji należy oceniać wyłącznie na płaszczyźnie niewykonania zobowiązania cywilnoprawnego, podczas gdy zgromadzone w toku postępowania dowody i ujawnione okoliczności ocenione we wzajemnym ze sobą powiązaniu prowadzą do jednoznacznego wniosku, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu przestępstwa

101 ☒ zasadny

102 ☐ częściowo zasadny

103 ☐ niezasadny

104 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

105 Sąd Okręgowy ustalił, że oskarżony w okresie po skutecznym wypowiedzeniu mu przez (...) umowy leasingu, w czasie, w którym był obowiązanym do zwrotu leasingodawcy przedmiotu tej umowy, dalej z niego korzystał, czyli używał samochód V. (...) nr rej. (...), aż do dnia 5 stycznia 2022 r., kiedy to o godz. 23:50 został mu odebrany przez Policję. W tejże okoliczności, jak i w szeregu innych jej towarzyszących, Sąd I instancji nie stwierdził jednak, aby oskarżony dał tym wyraz trwałego włączeniu przedmiotowego pojazdu do swego majątku. Tym samym uznał, iż oskarżony nie działał z właściwym dla przywłaszczenia zamiarem animus rem sibi habendi i z tego względu nie może być mu przypisanym popełnienie zarzucanego przestępstwa z art. 284 § 2 kk w zw. z art. 294 § 2 kk.

106 Sąd a quo nie dostrzegł jednak, że samowolne używanie cudzej rzeczy ruchomej stanowi wykroczenie z art. 127 § 1 kw ścigane na żądanie pokrzywdzonego.

107 Niewątpliwie oskarżony nie miał zgody na dalsze korzystanie z przedmiotowego pojazdu od jego właściciela, czyli leasingodawcy. Takowej nie sposób dopatrywać się w karze umownej naliczanej za okres bezumownego korzystania z pojazdu, a stanowiącej jedynie sankcję o charakterze cywilnoprawnym w związku z niewywiązaniem z obowiązku jego dostarczenia na jeden ze wskazanych mu dwóch parkingów. Zatem korzystał z przedmiotowego pojazdu samowolnie. Tym samym swym zachowaniem, które zdaniem oskarżyciela publicznego, wręcz wyczerpywało znamiona przestępstwa z art. 284 § 2 kk w zw. z art. 294 § 1 kk, przynajmniej zrealizował znamiona wykroczenia z art. 127 § 1 kk.

108 Nie może być przy tym wątpliwości, iż już tylko samowolne korzystanie przez oskarżonego z przedmiotu umowy leasingowej po jej skutecznym wypowiedzeniu w okresie, w którym obowiązany był przedmiot ten zdać, a nie nim dalej dysponować, stanowiło zachowanie pozostające w granicach oskarżenia. Aktem oskarżenia zarzucono bowiem M. S., iż w okresie od dnia 4 października 2021 r., a więc kiedy zostało mu doręczone pismo z wypowiedzeniem umowy leasingu, do dnia 20 grudnia 2021 r., miał przywłaszczyć przedmiot tej umowy w związku z tym, iż nie zwrócił go właścicielowi w sposób mu przez niego wskazany, lecz dalej z niego korzystał. Podkreślenia zaś wymaga, iż z art. 399 § 1 kpk wynika, że sąd nie jest związany opisem i kwalifikacją prawną czynu przedstawioną przez oskarżyciela, gdyż nie wychodząc poza granice oskarżenia, może czyn zakwalifikować według innego przepisu. W wypadku stwierdzenia, że kwalifikacja wskazana w akcie oskarżenia jest błędna, sąd ma obowiązek dokonać jej zmiany przez przyjęcie prawidłowej kwalifikacji prawnej czynu. Przedmiotem osądu jest bowiem zdarzenie historyczne, które leży u podstaw oskarżenia, i sąd może tym samym modyfikować zarówno ów opis, jak i jego kwalifikację, jeżeli tylko mieści się w granicach owego zdarzenia (zob. wyrok SN z dnia 14 kwietnia 2016 r., V KK 43/16, LEX nr 2179282). Zdarzenie historyczne obejmuje opisane w skardze wniesionej przez prokuratora zdarzenie faktyczne. Jest przy tym pojęciem o szerszym znaczeniu niż pojęcie „czynu” oskarżonego, polegającego na jego działaniu lub zaniechaniu. Sąd, w następstwie wyników postępowania dowodowego, może inaczej, w porównaniu z twierdzeniami oskarżyciela w akcie oskarżenia, dokonać ustaleń w sprawie, o ile porusza się w granicach wyznaczonych zdarzeniem ujętym w akcie oskarżenia. Granice oskarżenia są zaś zachowane wtedy, gdy w miejsce czynu (bądź czynów) zarzuconego, w ramach tego samego zdarzenia faktycznego (historycznego) można przypisać oskarżonemu czyn ze zmienionym opisem, czy nawet oceną prawną, ale mieszczący się w tym samym zespole zachowań człowieka, które stały się podstawą poddania w akcie oskarżenia przejawów jego działalności wartościowaniu z punktu widzenia przepisów prawa karnego materialnego (zob. wyrok SA w Warszawie z dnia 16 lutego 2016 r., II AKa 367/15, LEX nr 2071581). Zgodnie przy tym z art. 400 § 1 kpk, jeśli po rozpoczęciu przewodu sądowego ujawni się, czy oskarżonego stanowi wykroczenie, sąd nie przekazując sprawy właściwemu sądowi, rozpoznaje ją w tym samym składzie, stosując w dalszym jej toku przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

109 Zaznaczenia wymaga, iż należycie umocowany pełnomocnik pokrzywdzonego zażądał skutecznie ścigania oskarżonego za wykroczenie z art. 127 § 1 kw polegające na samowolnym używaniu cudzej rzeczy ruchomej w związku z tym, że po wypowiedzeniu umowy leasingu do dnia 5 stycznia 2022 r. samowolnie używał przedmiotu tej umowy w postaci samochodu V. (...) o nr rej. (...) o wartości 250.000 zł (k. 123-125).

110 Ponadto karalność tego rodzaju czynu zabronionego nie uległa przedawnieniu. Jest tak, gdyż art. 45 § 1 kw stanowi, że karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok, a jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego rocznego okresu. Tymczasem postępowanie o czyn, który stanowi najmniej wykroczenie z art. 127 § 1 kw, które popełnione byłoby nawet najpóźniej 4 października 2021 r., wszczęte zostało 17 grudnia 2021 r. (k. 22). Zatem przy takim założeniu przedawniało się będzie najwcześniej 4 października 2024 r..

111 Już tylko w świetle powyższego zachodziły podstawy do skazania M. S. za popełnienie wykroczenia z art. 127 § 1 kw. W związku z tym Sąd odwoławczy skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 436 kpk i ograniczył rozpoznanie środka odwoławczego tylko do uchybienia mieszczącego się w granicach podniesionego w apelacji oskarżyciela publicznego zarzutu błędu w ustaleniach faktycznego, a sprowadzającego się do twierdzenia, że oskarżony niezasadnie został uniewinniony w sytuacji, gdy pozostając w granicach oskarżenia wedle ustaleń Sądu I instancji czyn, którego się dopuścił, realizował co najmniej znamiona czynu zabronionego stypizowanego w art. 127 § 1 kw. Przedwczesnym byłoby bowiem rozpoznanie najdalej idącego uchybienia, na które naprowadzał zarzut apelacji prokuratora oparty na twierdzeniu, iż prawidłowo oceniony zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawać ma podstawy do skazania oskarżonego nie tylko za samowolne korzystanie z cudzej rzeczy ruchomej, ale wręcz za jej przywłaszczenie jako rzeczy powierzonej i stanowiącej mienie znacznej wartości.

112 Wniosek

113 uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

114 ☒ zasadny

115 ☐ częściowo zasadny

116 ☐ niezasadny

117 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

118 Już tylko z powodu powyżej stwierdzonego uchybienia z kategorii obrazy prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu zachodziły warunki do wydania wyroku skazującego, a to art. 437 § 2 zd. 2 kpk w zw. z art. 454 § 1 kpk stosowane odpowiednio z mocy art. 109 § 2 kpsw obligowały do wydania orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd odwoławczy i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji w której czyn z art. 127 § 1 kw polegający nawet na około trzymiesięcznym okresie samowolnego korzystania z cudzej rzeczy ruchomej o wartości aż 250.000 złotych w efekcie sprzeniewierzenia się obowiązkowi jej zwrotu właścicielowi, niewątpliwie musiałby uchodzić za społecznie szkodliwy w świetle kwantyfikatorów określonych w art. 47 § 6 kw, jakimi są rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, waga naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak też postać zamiaru, motywacja sprawcy.

119 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

120 4.1.

121 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

122 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

123 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

124 5.1.1.

125 Przedmiot utrzymania w mocy

126 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

127 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

128 5.2.1.

129 Przedmiot i zakres zmiany

130 Zwięźle o powodach zmiany

131 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

132 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

133 5.3.1.1.1.

134 ☐ art. 439 k.p.k.

135 Zwięźle o powodach uchylenia

136 5.3.1.2.1.

137 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

138 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

139 Zwięźle o powodach uchylenia

140 5.3.1.3.1.

141 Konieczność umorzenia postępowania

142 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

143 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

144 5.3.1.4.1.

145 Sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, którego Sąd I instancji uniewinnił

146 ☒ art. 454 § 1 k.p.k.

147 Zwięźle o powodach uchylenia

148 Z powodów wyłożonych w podsekcji 3.1 zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego.

149 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

150 W dalszym postępowaniu Sąd I instancji obowiązany będzie powtórzyć postępowanie dowodowe w całości.

151 W dalszym ciągu otwartą pozostaje również kwestia pociągnięcia oskarżonego do odpowiedzialności karnej za przestępstwo w kształcie mu zarzucanym. Stąd właściwym niewątpliwie pozostaje Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej. Zresztą o właściwości rzeczowej sądu decyduje czyn przestępny, na którego popełnienie wskazuje akt oskarżenia, z tym jednak zastrzeżeniem, że ani opis czynu, ani kwalifikacja prawna zaproponowana w akcie oskarżenia, nie wiążą sądu (zob. wyrok SN z dnia 4 lutego 2014 r., II K 262/13, OSNKW 2014/9/68).

152 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

153 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

154 Przytoczyć okoliczności

155 6. Koszty Procesu

156 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

157 Przytoczyć okoliczności

158 7. PODPIS

159 SSO del. Teresa Jędrzejas-Paluch SSA Piotr Filipiak SSA Marcin Schoenborn

160 1.11. Granice zaskarżenia

161 Kolejny numer załącznika

162 1

163 Podmiot wnoszący apelację

164 prokurator Prokuratury Rejonowej w Żywcu

165 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

166 uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 284 § 2 kk w zw. z art. 294 § 1 kk, a w konsekwencji obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania po myśli art. 632 pkt 2 kpk

167 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

168 ☐ na korzyść

169 ☒ na niekorzyść

170 ☒ w całości

171 ☐ w części

172 ☐

173 co do winy

174 ☐

175 co do kary

176 ☐

177 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

178 1.3.2. Podniesione zarzuty

179 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

180 ☐

181 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

182 ☐

183 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

184 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

185 ☐

186 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

187 ☒

188 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

189 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

190 ☐

191 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

192 ☐

193 art. 439 k.p.k.

194 ☐

195 brak zarzutów

196 1.4. Wnioski

197 ☒

198 uchylenie

199 ☐

200 zmiana