Art. 4c

Pokaż w całym akcie

Art. 4c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Art. 4c.
1. W sprawie utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia granic gminy może być przeprowadzone referendum lokalne z inicjatywy mieszkańców.
2. Z inicjatywą przeprowadzenia referendum, o którym mowa w ust. 1, wystąpić może jedynie grupa co najmniej 15 obywateli, o której mowa w art. 11 ust. 1a ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 472).
3. Referendum, o którym mowa w ust. 1, nie przeprowadza się, jeżeli z analizy przeprowadzonej przed referendum wynika, iż na skutek podziału lub ustalenia nowych granic gminy:
1) dochody podatkowe na mieszkańca gminy w zmienionych granicach lub gminy utworzonej byłyby niższe od najniższych dochodów podatkowych na mieszkańca ustalonych dla poszczególnych gmin zgodnie z ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572 i 1717 oraz z 2025 r. poz. 1659);
2) gmina w zmienionych granicach lub gmina utworzona byłaby mniejsza od najmniejszej pod względem liczby mieszkańców gminy w Polsce według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedzającego ogłoszenie rozporządzenia, o którym mowa w art. 4.
4. Analizy, o której mowa w ust. 3, dokonuje właściwy wojewoda.
5. W przypadku przeprowadzania z inicjatywy mieszkańców referendum, o którym mowa w ust. 1, pytanie zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, powinno określać szczegółowo proponowane zmiany w podziale terytorialnym państwa.
6. Wojewoda przekazuje ministrowi właściwemu do spraw administracji publicznej informację o publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym protokołu wyniku referendum, o którym mowa w ust. 1.

art. 4c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2026 r. poz. 662)

Orzecznictwo

1. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 21 czerwca 2016 r., II OSK 1236/16

   …do wystąpienia do wojewody o wymaganą analizę NSA przyjął, że wykładnia systemowa i celowościowa przepisów ustawy o referendum oraz przepisów art. 4c ust. 1-5 u.s.g. "prowadzi jednoznacznie do uznania, że to właściwe organy gminy jako wspólnoty mieszkańców gminy (a nie inicjator referendum czy…

2. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 27 czerwca 2012 r., II OSK 943/12

   …pozostawałaby w mocy, wiązałoby się również z naruszeniem obowiązków organów gminy wynikających z procedury referendalnej. Ani przepisy art. 4c ust. 1-4 u.s.g. ani przepisy ustawy o referendum lokalnym nie wskazują wprost podmiotu właściwego (organu gminy, inicjatorów referendum,…

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrok z 29 grudnia 2011 r., III SA/Lu 750/11

   …nie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem" nie zostało zdefiniowane. Z pewnością należy je odnieść, np. do regulacji zawartej w art. 4c ust. 3 u. s. g.. Zgodnie z tą regulacją, referendum (...) nie przeprowadza się, jeżeli z analizy przeprowadzonej przed referendum wynika, iż na…

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrok z 28 listopada 2013 r., III SA/Lu 807/13

   …istnienia pozytywnej analizy wojewody w drodze takiego domniemania należałoby uznać za dopuszczalne. Należy również zauważyć, że przepis art. 4c ust. 3 stanowi, że referendum nie przeprowadza się, jeżeli z analizy przeprowadzonej przed referendum wynika, iż na skutek podziału lub ustalenia…

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wyrok z 12 czerwca 2012 r., II SA/Bk 360/12

   …gminy oraz ustalanie ich granic następuje w drodze Rozporządzenia Rady Ministrów. Ustawodawca wprowadzając do ustawy o samorządzie gminnym art. 4c, umożliwiający przeprowadzenie referendum w sprawie utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia granic gminy nałożył na…

6. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrok z 23 lutego 2010 r., IV SA/Gl 409/09
7. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrok z 25 maja 2017 r., II SA/Wa 613/17

   …lokalnego w ogóle, z uwagi na zastrzeżenie przyjęcia ww. ustawy do wyłącznej kompetencji organów innych władz publicznych, 5. naruszenie art. 4c ust. 1 i ust. 2 ustawy: poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że uchwała Rady jest sprzeczna z tymi przepisami, gdyż Rada pominęła wskazaną…

8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrok z 27 czerwca 2013 r., IV SAB/Gl 48/13

   …ten sformułowano w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej ustawę o samorządzie gminnym, mocą której wprowadzony został do niej przywołany art. 4c (ustawa z dnia 26 maja 2011 r. - Dz. U. nr 134, poz. 777), gdzie podkreślono rolę ustrojową referendum lokalnego i potrzebę rozszerzenia zakresu…

9. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrok z 4 grudnia 2012 r., III SA/Kr 1652/12

   …sygn. akt. III SA/Lu 689/12), określenie, czy wniosek nie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem, należy odnosić do regulacji przepisu art. 4c. ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym, tj. dokonywanej przez właściwego wojewodę analizy dotyczącej skutków podziału gminy. Skarżący podnieśli, iż…

10. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrok z 16 października 2012 r., III SA/Lu 689/12

    …Sądu podjęcie uchwały było przedwczesne, ponieważ organ nie zwrócił się do Wojewody L. z wnioskiem o przeprowadzenie analizy, o której mowa w art. 4c ust. 3 i ust. 4 u.s.g. Ponadto uchwała nie zwierała pisemnego uzasadnienia i przy jej podjęciu posłużono się kryteriami nienormatywnymi. Mając na…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 4c (10)

Historia zmian

Bez zmian od 13 maja 2026 r.