Art. 4¹

Brzmienie zmienione z dniem 8 lipca 2026 r. (Dz. U. z 2026 r. poz. 830).

Pokaż w całym akcie

Art. 4¹ Kodeksu postępowania cywilnego
Art. 4¹. Z uprawnienia przewidzianego w przepisach postępowania stronom i uczestnikom postępowania nie wolno czynić użytku niezgodnego z celem, dla którego je ustanowiono (nadużycie prawa procesowego). Czynność procesowa strony lub uczestnika postępowania stanowiąca nadużycie prawa procesowego jest niedopuszczalna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

art. 4¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, 473 i 830)

art. 4¹ k.p.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, wyrok z 17 czerwca 2021 r., II CSKP 104/21

   …prawnym, dopuszczalność stosowania art. 5 k.c. do badania dokonywania czynności procesowych: podstaw do takiej oceny poszukiwać należy w art. 4¹ k.p.c. Przed 7 listopada 2019 r. podstawę taką odnajdywano natomiast w art. 3 k.p.c. (uchwała Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2013 r., III CZP 78/13,…

2. Sąd Najwyższy, postanowienie z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 897/22

   …spowodowaną jej własnymi, celowymi, działaniami, podlega ocenie z punktu widzenia reguł dobrej wiary i nadużycia prawa procesowego (art. 3 i art. 4¹ k.p.c.). Dotyczy to wszystkich przypadków niewykonalności zapisu, bez względu na przyczyny, które stanowią jej podstawę. Ocena taka musi jednak…

3. Sąd Najwyższy, postanowienie z 8 lipca 2025 r., I NSP 73/25

   …merytoryczne rozpoznanie sprawy jest tamowane przez działanie Powoda, co może być rozpatrywane w kategoriach nadużycia prawa procesowego (art. 4¹ k.p.c.). Trzeba jednak zauważyć, że fakt ten zdaje się zauważać również Sąd Apelacyjny, który konsekwentnie stosuje art. 53¹ § 2 k.p.c. Trudno zatem…

4. Sąd Najwyższy, postanowienie z 13 listopada 2024 r., I NSP 382/24

   …W odpowiedzi na skargę wskazano, że „wniesienie skargi przez stronę pozwaną uznać należy za rażące nadużycie prawa procesowego w rozumieniu art. 4¹ k.p.c., albowiem zasadniczo jedyną przyczyną niezaprzeczalnej długotrwałości postępowania apelacyjnego było zachowanie tej strony polegające na…

5. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, wyrok z 21 stycznia 2025 r., III AUa 315/23

   …stronom i uczestnikom postępowania nie wolno czynić użytku niezgodnego z celem, dla którego je ustanowiono (nadużycie prawa procesowego art. 4¹ k.p.c.). Mając na uwadze powyższe regulacje oraz art. 235² § 2 pkt 2 i 5 k.p.c. oraz 381 k.p.c. Sąd Apelacyjny pominął wnioski dowodowe o…

6. Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrok z 27 marca 2026 r., VII AGa 868/24

   …było niemożliwe. Czym innym jest działanie pozwanego, który przez składanie wniosków o odroczenie rozprawy może nadużyć prawa procesowego z art. 4¹ k.p.c., tym samym pozbawiając się samemu możności obrony swoich praw, a czym innym wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym w oparciu o nieistniejąca…

7. Sąd Okręgowy w Olsztynie, wyrok z 27 lutego 2026 r., I C 1697/24

   …kapitału oraz czy złożone oświadczenia o potrąceniu były skuteczne. Pozwany podniósł zarzut nadużycia prawa procesowego w rozumieniu art. 4¹ k.p.c. przez powódkę w związku z wytoczeniem niniejszego powództwa. Wskazać należy, że przepis 4¹ k.p.c. stanowi, że z uprawnienia przewidzianego w…

8. Sąd Okręgowy w Olsztynie, wyrok z 3 lutego 2026 r., I C 2398/24

   …Sąd Okręgowy w O. tutejszy Sąd mógł rozstrzygnąć co do roszczenia powódki. Pozwany podniósł zarzut nadużycia prawa procesowego w rozumieniu art. 4¹ k.p.c. przez powoda w związku z wytoczeniem niniejszego powództwa. Wskazać należy, że przepis 4¹ k.p.c. stanowi, że z uprawnienia przewidzianego w…

9. Sąd Okręgowy w Olsztynie, wyrok z 23 grudnia 2025 r., I C 2031/24

   …Sądu należy ocenić nich zasadność na dzień wniesienia pozwu przez powódkę. Pozwani podnieśli zarzut nadużycia prawa procesowego w rozumieniu art. 4¹ k.p.c. przez powódkę w związku z wytoczeniem niniejszego powództwa. Wskazać należy, że przepis 4¹ k.p.c. stanowi, że z uprawnienia przewidzianego w…

10. Sąd Okręgowy w Olsztynie, wyrok z 18 grudnia 2025 r., I C 2248/24

    …pozwu i wniosła o jego oddalenie w całości. Podniosła w szczególności zarzut nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) oraz procesowego (art. 4¹ k.p.c.), przedawnienia co do żądania zwrotu kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału (...) oraz potrącenia wierzytelności jej…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 4¹ (77)

Historia zmian

Zmiany od 24 marca 2026 r.

1. 8 lipca 2026 r.: zmiana brzmienia (Dz. U. z 2026 r. poz. 830) tekst z tego dnia