Art. 242

Pokaż w całym akcie

Art. 242 Kodeksu karnego
Art. 242.
§ 1. Kto uwalnia się sam, będąc pozbawionym wolności na podstawie orzeczenia sądu lub prawnego nakazu wydanego przez inny organ państwowy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto, będąc pozbawionym wolności na podstawie orzeczenia sądu lub prawnego nakazu wydanego przez inny organ państwowy oraz przebywając bez dozoru poza zakładem karnym lub aresztem śledczym w związku z wykonywaniem pracy, samowolnie opuszcza wyznaczone miejsce wykonywania pracy lub samowolnie poza nim pozostaje.
§ 2. Kto, korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego bez dozoru albo zakładu psychiatrycznego dysponującego warunkami podstawowego zabezpieczenia, bez usprawiedliwionej przyczyny nie powróci najpóźniej w ciągu 3 dni po upływie wyznaczonego terminu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
§ 3. Karze określonej w § 2 podlega, kto, korzystając z przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, bez usprawiedliwionej przyczyny nie powróci do zakładu karnego najpóźniej w ciągu 3 dni po upływie wyznaczonego terminu.
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa w porozumieniu z innymi osobami, używa przemocy lub grozi jej użyciem albo uszkadza miejsce zamknięcia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

art. 242 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, 1818 i 1872 oraz z 2026 r. poz. 902 i 988)

art. 242 k.k.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, wyrok z 21 czerwca 2017 r., I KZP 3/17

   …w K.. Trafnie oskarżyciel publiczny podnosi, że w doktrynie prawa karnego wskazuje się, iż przedmiotem ochrony przestępstwa określonego w art. 242 § 1 k.k. jest prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w zakresie wykonywania decyzji sądu lub prawnych nakazów innych organów państwowych,…

2. Sąd Najwyższy, wyrok z 28 czerwca 2017 r., III KK 35/17

   …k.p.k., przeprowadził kontrolę odwoławczą, co doprowadziło do utrzymania w mocy orzeczenia opartego na ewidentnie błędnej wykładni przepisu art. 242 § 2 k.k. Do wykazania na czym polegało uchybienie popełnione przez sądy obu instancji celowe wydaje się prześledzenie toku ich rozumowania. Z treści…

3. Sąd Najwyższy, postanowienie z 8 lutego 2008 r., II KK 320/07

   …– pomimo braku wyraźnego zarzutu w jej części dyspozytywnej – zasadności przyjęcia naruszenia przez skazanego znamion przestępstwa z art. 242 § 1 k.k. Na wstępie trzeba podkreślić, że konstrukcja zarzutów kasacji stanowi powtórzenie zarzutów skargi apelacyjnej, a wniosek o przekazanie…

4. Sąd Najwyższy, postanowienie z 8 września 2020 r., III KK 278/19

   …kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w B. wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w B., zaistniała poważna wątpliwość co do wykładni przepisu art. 242 § 1 k.k. Z uwagi na to, że rozstrzygnięcie tej wątpliwości będzie miało istotne znaczenie dla wydania orzeczenia w sprawie, Sąd Najwyższy postanowił…

5. Sąd Najwyższy, postanowienie z 19 stycznia 2017 r., I KZP 11/16

   …karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jego oddalenie się z miejsca pobytu mieści się w płaszczyźnie znamion czynu z art. 242 § 1 k.k., a zatem – jak to ujął Sąd – „w sensie spełnienia znamion, jest traktowane tak samo jak w przypadku odbywania kary pozbawienia wolności, np.…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 17 września 2026 r., II KK 285/26

   …prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegającego na ponownym skazaniu oskarżonego W.S. za ten sam czyn z art. 242 § 1 k.k., znajduje potwierdzenie w treści zaskarżonego wyroku i skutkuje uznaniem zaistnienia w tej sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej…

7. Sąd Najwyższy, wyrok z 25 lutego 2009 r., II KK 249/08

   …w sprawie Sądu Okręgowego w Ł., uwolnił się sam z konwoju podczas sprowadzania z sali sądowej do aresztu, tj. za winnego przestępstwa z art. 242 § 1 k.k. i za przestępstwo to wymierzono mu karę roku pozbawienia wolności. Tym samym wyrokiem sąd uznał Sławomira M. za winnego tego, że w dniu 21…

8. Sąd Najwyższy, postanowienie z 30 października 2015 r., IV KK 235/15
9. Sąd Najwyższy, wyrok z 16 lipca 2013 r., III KK 197/13

   …art. 91 § 1 k.k., popełnione w nocy z 4/5 sierpnia 2004 r. i z 9/10 sierpnia 2004 r., na karę roku pozbawienia wolności i za czyn z art. 242 § 1 k.k., popełniony w dniu 30 lipca 2004 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności - z orzeczeniem kary łącznej w wymiarze roku pozbawienia…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 23 kwietnia 2013 r., V KK 280/12

    …zatrzymaniu w policyjnej izbie zatrzymań na terenie KPP w S., uwolnił się sam, działając w warunkach powrotu do przestępstwa, tj. o czyn z art. 242 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.; V. w dniu 22 sierpnia 2009 r. w S., działając w warunkach recydywy wielokrotnej, usiłował dokonać kradzieży roweru…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 242 (406)

Historia zmian

Bez zmian od 2 stycznia 2026 r.