Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 grudnia 2004 r., I SA/Wr 1692/03

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 grudnia 2004 r., I SA/Wr 1692/03

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Cisek Sędziowie: Sędzia NSA Lidia Błystak (sprawozdawca) Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant: Agnieszka Mazurek Po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi G. i J. (małżonków) F. na postanowienie Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.G. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów dłużnika w postępowaniu zabezpieczającym oddala skargę.

Uzasadnienie

2 2

3 Uzasadnienie

4 Zarzutami na zarządzenie zabezpieczające z dnia [...] nr [...] G. i J. F. wnosząc o uchylenie zarządzenia zabezpieczającego jako wydanego bez podstawy prawnej - decyzji w sprawie dokonania zabezpieczenia. Podniosła strona, że podstawą zabezpieczenia w trybie przepisów Ordynacji podatkowej jest wydanie i doręczenia decyzji w sprawie dokonania zabezpieczenia, która ustanawia obowiązek i podstawę dokonania zabezpieczenia. Dopiero w momencie doręczenia stronie decyzji w sprawie zabezpieczenia wydanej w oparciu o przepis art. 33 Ordynacji podatkowej organ może wydać zarządzenie o zabezpieczeniu i przystąpić do dokonania zajęcia. W sprawie przeprowadzono czynności zabezpieczające przed ustanowieniem podstawy ich dokonania. Doręczenia zarządzenia zabezpieczenia oraz dokonanie zajęć wierzytelności z rachunków bankowych nastąpiło przed doręczeniem decyzji w sprawie dokonania zabezpieczenia zaległości podatkowych, bowiem zarządzenia zabezpieczenia wraz z zajęciem wierzytelności strony na rachunku bankowym nastąpiło trzy dni wcześniej niż doręczenie decyzji w sprawie dokonania zabezpieczenia. Dokonanie tych czynności bez doręczenia decyzji powoduje, że postępowanie zabezpieczające nie ma podstawy prawnej, brak jest podstaw prawnych do egzekwowania nieistniejącego obowiązku - decyzji, z której obowiązek ten wynikałby. Podniosła strona, że zabezpieczenie dokonane zostało na majątku wspólnym małżonków, bez doręczeni J. F. decyzji w sprawie dokonania zabezpieczenia oraz zarządzenia w sprawie zabezpieczenia.

5 Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego zajmując stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów, uznał, że zarzuty strony są bezzasadne. Podniósł organ, że w dniu [...] wydał decyzję w oparciu o przepis art. 33 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej, w której określił przybliżoną wysokość zobowiązania podatkowego strony w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. i postanowił dokonać zabezpieczenia wykonania na majątku strony zobowiązania podatkowego na określoną kwotę. Na tej podstawie w dniu [...] wydał zarządzenia zabezpieczenia, w którym wskazał kwotę należności, podstawę prawną jego wydania. Zarówno zarządzenie zabezpieczenia jak i decyzja z dnia [...] zostały doręczone pełnomocnikowi strony w dniu [...]. Ponadto wskazał, że z mocy art. 156 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zastosował drugi sposób zabezpieczenia, poza zajęciem rachunków bankowych, zajął samochód osobowy strony. Strona, oboje małżonkowie, złożyła

6 Sygn. akt ISA/Wr 1692/03

7 3

8 zeznanie podatkowe o wysokości wspólnych dochodów, w związku z czym majątek małżonków podlegał zabezpieczeniu.

9 W zażaleniu na postanowienie G. i J.F. zarzucili rażące naruszenie postanowień art. 33 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zw. z art. 33, art. 210 i art. 211 Ordynacji podatkowej naruszenie art. 32 i art. 80 w zw. z art. 166b) i art. 164 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, bez doręczenia stronie w terminie dokumentów o których mowa w art. 80 § 3 tej ustawy oraz naruszenie art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej przez błędną wykładnię przepisów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uznanie zarzutów strony za zasadne oraz umorzenia postępowania przez Urzędem Skarbowym w sprawie zgłoszonych zarzutów. Powtórzyła strona swoje stanowisko wyrażone w zgłoszonych zarzutach.

10 Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Izba Skarbowa na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 k.p.a. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Podzielił organ II instancji stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wskazując, że zabezpieczenia dotyczy obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 r., a więc zobowiązania powstającego z mocy prawa. Warunkiem wystarczającym do wydania zarządzenia zabezpieczenia było wydanie decyzji w sprawie wykonania zabezpieczenia zobowiązania podatkowego, konkretyzującej w sposób przybliżony istniejące zobowiązanie podatkowe. Nie można uznać za uzasadnione twierdzenia, że brak uwarunkowań do wydania zarządzenia zabezpieczenia występuje w sytuacji, gdy wydana decyzja o zabezpieczeniu nie została stronie bądź jej pełnomocnikowi doręczona, o ile nie pozbawia to strony praw w zakresie ochrony jej interesów. Podkreślił organ, że decyzję w sprawie zabezpieczenia oraz zarządzenie w tej sprawie doręczono stronie w dniu [...], tj. w chwili przystąpienia do czynności zabezpieczających. Charakter tych czynności nie wymaga obecności pełnomocnika strony. Uzasadnione jest w tym wypadku doręczenie pełnomocnikowi odpowiedniej dokumentacji, zwłaszcza gdy nie ogranicza to praw strony do składania środków zaskarżenia. Ponadto wskazał organ na przepis art. 164 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzając, że organ egzekucyjny ma prawo dokonać zabezpieczenia należności pieniężnej po wydaniu zarządzenia zabezpieczenia, a więc niezależnie od tego, że przy czynnościach zabezpieczających nie jest wymagana obecność pełnomocnika, późniejsze w stosunku do faktycznych czynności powiadomienie pełnomocnika o ich przeprowadzeniu nie stanowi naruszenia prawa.

11 Sygn. akt ISA/Wr 1692/03

12 4

13 W skardze strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 33 pkt. 1 w zw. z art. 155 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w zw. z art. 33 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej i w zw. z art. 40 § 1 k.p.a. i art. 145 § 2 Ordynacji przez dokonanie zabezpieczenia przed wydaniem decyzji w sprawie ustanowienia zabezpieczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym przez wydanie postanowienia w sprawie zasadności wniesionych zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym przez wierzyciela w przypadku, w którym funkcje wierzyciela i organu egzekucyjnego pełni ten sam podmiot i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Powtórzyli skarżący argumentację z zażalenia na postanowienie organu I instancji i wniesionych zarzutach, podkreślając, że dokonując zabezpieczenia w trybie art. 155 ustawy bez aktu administracyjnego organ działa bez podstawy prawnej, a więc zostaje spełniona hipoteza z art. 33 pkt. 1 ustawy, skoro egzekwowany obowiązek nie istnieje. Odwołali się skarżący, w zakresie doręczeń i pełnomocnictwa, do przepisów k.p.a., stwierdzając, że w postępowaniu podatkowym, a także w toku postępowania zabezpieczającego podatnik może korzystać z pomocy pełnomocnika, co rodzi po stronie organu obowiązek doręczania mu wszystkich pism. Podkreślili skarżący, że upatrują naruszenia art. 33 pkt. 1 w związku z art. 155 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 33 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej przez prowadzenie czynności zabezpieczających przed ustanowieniem obowiązku w drodze decyzji oraz naruszenia art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej poprzez wydanie postanowienia z naruszeniem przepisów kompetencyjnych, w sprawie, w której kompetencje wierzyciela i organu egzekucyjnego wykonuje ten sam podmiot.

14 W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację z jej uzasadnienia. Odnośnie argumentów skargi na tle naruszenia art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej wskazał organ, że skarżący wywodzą swoje twierdzenia z literatury odnoszącej się do ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym z dniem 30 listopada 2001 r.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

16 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) w art. 97 § 1 stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".

17 Sygn. akt ISA/Wr 1692/03

18 5

19 W myśl treści przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sprawowana przez sądy administracyjne kontrola przeprowadzana jest pod względem zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i tylko w sytuacji naruszenia tego prawa mającego lub mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżone decyzje podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na wstępie rozważań należy wskazać na ustalony stan faktyczny.

20 W dniu [...] została wydana decyzja Nr [...], w której określono G. i J. (małżonkom) F. przybliżoną wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. i dokonano zabezpieczenia wykonania tego zobowiązania podatkowego na majątku podatnika. Decyzję doręczono G. i J. F. w dniu [...], natomiast pełnomocnikowi strony - w dniu [...]. Znajdujące się w aktach spraw toczących się ze skargi G. i J.F. pełnomocnictwo J.F. udzielone doradcy podatkowemu nie posiada daty jego sporządzenia, ani też daty wpływu do urzędu skarbowego. Natomiast pełnomocnictwo pochodzące od G. F. posiada jedynie datę wpływu do urzędu skarbowego - [...], nie posiadając daty jego udzielenia. W wyniku wydania decyzji określającej kwotę przybliżonego zobowiązania podatkowego i dokonującej zabezpieczenia na majątku podatnika w dniu [...], wydano zarządzenie zabezpieczające, doręczone G. i J. F. w dniu [...] i w tym samym dniu dokonano zajęcia rachunku bankowego oraz zajęcia samochodu osobowego.

21 Zgodnie z treścią art. 33 § 7 Ordynacji podatkowej, zabezpieczenia na majątku podatnika przed terminem płatności zobowiązania podatkowego, mającego swoje źródło w decyzji zabezpieczającej przyszłe wykonanie zobowiązania podatkowego, następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

22 Zabezpieczenie jest instytucją, której celem jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela. Ma ona zapewnić wykonanie przez zobowiązanego (podatnika) ciążącego na nim obowiązku i jest w istocie postępowaniem pomocniczym w stosunku do postępowania egzekucyjnego. To, że zabezpieczenie następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 33 § 7 Ordynacji podatkowej) nie może być utożsamiane z postępowaniem egzekucyjnym, gdyż w jego wyniku nie dochodzi do wykonania zobowiązania podatkowego. Z drugiej zaś strony usytuowanie przepisów o zabezpieczeniu w Dziale III Ordynacji podatkowej i odesłanie do przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

23 Sygn. akt ISA/Wr 1692/03

24 6

25 przemawia za tym, że do przepisów tych nie mają zastosowania zasady ogólne postępowania oraz przepisy dotyczące wszczęcia postępowania, zawarte w Ordynacji podatkowej. Prowadzenie postępowania z wszelkimi rygorami określonymi w Dziale IV Ordynacji podatkowej czy też jak chce strona skarżąca kodeksie postępowania administracyjnego, którego przepisy mają zastosowanie w toku postępowania egzekucyjnego, kłóciłoby się z ratio legis postępowania zabezpieczającego, którego istota polega na skutecznym zabezpieczeniu realizacji przyszłych zobowiązań podatkowych.

26 Skarżący otrzymali decyzję o określeniu wysokości kwoty zaległości podatkowej i dokonania zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego, w tym samym dniu otrzymali zarządzenie zabezpieczenia, jak również nastąpiło zajęcie ich rachunków bankowych i ruchomości - samochodu, o czym świadczą potwierdzenia przez skarżących otrzymania tych dokumentów. Jak wynika z akt sprawy skarżący J. F. i S. C. ustanowili pełnomocnika, jednakże brak jest daty jego ustanowienia w pełnomocnictwie, jak i daty wpływu pełnomocnictwa do organu. G.F. również ustanowiła pełnomocnika, a pełnomocnictwo zostało złożone do akt sprawy w dniu [...]. Za słuszny uznał Sąd argument organu II instancji, iż czynności zabezpieczające nie wymagają obecności pełnomocnika przy ich wykonaniu, a doręczenie dokumentów pełnomocnikowi J. F. w dniu [...], podczas gdy skarżącym doręczono te dokumenty w dniu [...], w niczym nie naruszyło praw strony do podejmowania kroków dążących do ochrony interesów strony w dalszym postępowaniu. Odnosząc się do zasadności zgłoszonych przez skarżących zarzutów do postępowania zabezpieczającego odwołać się należy do treści art. 33. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które wymienia taksatywnie przyczyny, które mogą być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej :

27 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku,

28 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej,

29 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4,

30 4) błąd co do osoby zobowiązanego,

31 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym,

32 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego,

33 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1,

34 8) Sygn. akt ISA/Wr 1692/03

35 7

36 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,

37 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny,

38 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

39 Jak wynika z treści zarzutów jak i z treści skargi, skarżący wskazują jako podstawę zarzutów nieistnienie obowiązku w związku z dokonaniem zabezpieczenia przed wydaniem decyzji w sprawie ustanowienia zabezpieczenia, uznając, iż brak doręczenia decyzji o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego pełnomocnikowi skarżących przed dokonaniem zajęcia stanowi wypełnienie podstawy zarzutu z art. 33 pkt. 1 ustawy.

40 Przede wszystkim stwierdzić należy, iż nie mają racji skarżący twierdząc, że organ egzekucyjny dokonał zabezpieczenia przed wydaniem decyzji o dokonaniu zabezpieczenia z dnia [...], gdyż, jak wynika to z akt administracyjnych doręczenie decyzji i dokonanie zabezpieczenia nastąpiło w tym samym dniu, o czym była mowa wyżej, co należy uznać za prawidłowe ze względu na charakter postępowania zabezpieczającego, chodzi bowiem o to aby uniemożliwić zobowiązanemu przeciwdziałanie zabezpieczeniu. Odnosząc się do podstawowej kwestii, która wina podlegać rozpoznaniu w niniejszej sprawie, a więc istnieniu podstaw do kwestionowania zarzutów podkreślić należy, że w błędzie pozostają skarżący twierdząc, że w rozpoznawanej sprawie przeprowadzonego postępowania zabezpieczającego podstawę zarzutów stanowi art. 33 pkt. 1 ustawy. Zarzut ten dotyczy sytuacji, gdy egzekucja - tu - postępowanie zabezpieczające jest niedopuszczalne ze względów merytorycznych, o których stanowi art. 33 pkt. 1 lub 21, tj. z powodu wykonania, umorzenia, przedawnienia, wygaśnięcia obowiązku, odroczenia wykonania obowiązku itd. Chodzi o sytuacje, kiedy obowiązek w ogóle nie istnieje (np. wygasł ze względu na przedawnienie, czyli egzekucja jest niedopuszczalna), albo też o sytuację czasowej niedopuszczalności egzekucji (odroczenie wykonania obowiązku, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej).

41 Jak wynika z akt sprawy, została wydana najpierw decyzja o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania na majątku podatnika, a następnie decyzja dokonująca określenia zobowiązania podatkowego skarżących w podatku dochodowym, zaległości w tym podatku i odsetek za zwłokę. Tak więc argument, że obowiązek, na poczet którego dokonano zabezpieczenia, w momencie dokonania zabezpieczenia istniał.

42 Odnośnie natomiast stanowiska skarżących wskazujących na naruszenie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym stwierdzić należy, iż w sytuacji, gdy istnieje tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, jak wystąpiło to w rozpoznawanej sprawie, brak jest podstaw do żądania od wierzyciela wypowiedzi w trybie art. 34 § 1 ustawy. Mając jednakże

43 Sygn. akt ISA/Wr 1692/03

44 8

45 na względzie, że organ egzekucyjny wypowiedział się co do zarzutów oraz rozpatrzył zgłoszone zarzuty merytoryczne w jednym postanowieniu, stanowisko to nie stanowi błędu, który mógłby mieć jakikolwiek wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, że wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

46 Reasumując, skoro powyższe rozważania w zakresie zasadności zgłoszonych przez skarżących zarzutów wskazują, że zarzut z art. 33 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym nie ma uzasadnienia, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.