Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2016 r., II SA/Wa 1306/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2016 r., II SA/Wa 1306/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Danuta Kania (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2016 r. sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - uchyla zaskarżone postanowienie -

Uzasadnienie

2 Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS") decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...], działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.), odmówił przyznania J.F. prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku.

3 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 55 ust. 1 ww. ustawy Prezes KRUS może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia – wskutek szczególnych okoliczności – warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wymienione w cytowanym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich uniemożliwia uzyskanie prawa do przedmiotowego świadczenia.

4 Organ zauważył, iż aktualnie J. F. pobiera świadczenie ustawowe, którym jest stała renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1091,57 zł brutto miesięcznie. Ponadto ww. pobiera świadczenie z tytułu orzeczonej niepełnosprawności w kwocie 153 zł. Łączny dochód wnioskodawczyni wynosi zatem 1.244.57 zł.

5 Z powyższego wynika, iż zainteresowana, jako osoba uprawniona do ustawowych świadczeń emerytalno-rentowych, nie jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki określone w powołanym wyżej przepisie.

6 Powyższa decyzja została podpisana przez – działającą z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Dyrektor Biura Świadczeń A.L.

7 Pismem z dnia 6 maja 2015 r. J. F. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. W uzasadnieniu podniosła w szczególności, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został oceniony przez organ w sposób wybiórczy, niekorzystny dla niej. Zwróciła się przy tym do organu z prośbą o zmianę stanowiska przyjętego w zaskarżonej decyzji.

8 Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] Prezes KRUS, powołując w podstawie prawnej art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej "k.p.a.", stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

9 W uzasadnieniu wskazał, iż decyzja z dnia [...] kwietnia 2015 r., odmawiająca przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, została doręczona stronie w dniu [...] kwietnia 2015 r., zatem termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 7 maja 2015 r. Natomiast z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zwróciła się do organu w dniu 8 maja 2015 r., co wynika z daty stempla pocztowego. Zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. Z okoliczności sprawy wynika, że termin do wniesienia środka zaskarżenia od powyższej decyzji nie został dochowany, co skutkowało stwierdzeniem uchybienia terminu do jego wniesienia.

10 Powyższe postanowienie zostało również podpisane przez – działającą z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Dyrektor Biura Świadczeń A. L.

11 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie J.F. wniosła o ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa KRUS.

12 Wskazała, iż organ błędnie interpretuje przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., w sytuacji, gdy w miejscu zamieszkania skarżącej nie ma placówki pocztowej, lecz jedynie agencja pocztowa prowadzona przez osobę prywatną w porozumieniu z urzędem pocztowym.

13 Nadto podniosła, że jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej opieki ze strony innych osób. Nie mogła zatem opuścić miejsca zamieszkania i udać się na pocztę. Pamięta jednak, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończyła pisać i podpisała w dniu 6 maja 2015 r. z zamiarem jego wysłania. W ocenie skarżącej, stan jej zdrowia, niemożność wykonywania podstawowych czynności życiowych oraz brak możliwości posłużenia się osobą sprawującą nad nią opiekę, stanowią okoliczności obiektywne, usprawiedliwiające ewentualne opóźnienie w nadaniu przesyłki.

14 Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., podkreślając, iż uchybienie terminowi było nieznaczne i usprawiedliwione.

15 W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi, bowiem skarżąca nie złożyła formalnego wniosku o przywrócenie terminu, a nadto brak jest przesłanek uprawdopodobniających, że nastąpiło to bez jej winy.

16 W piśmie procesowym z dnia 1 września 2015 r. skarżąca podtrzymała zawarty w skardze wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa KRUS. Podniosła, iż wysłanie przesyłki w dniu 6 maja 2015 r. powierzyła córce, nie miała jednak świadomości, że nie zostanie ona wysłana w tym samym dniu lub w dniu następnym. Nie mogła zatem złożyć wniosku o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uczyniła to, jak tylko dowiedziała się od organu o opóźnieniu w wysłaniu przesyłki.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

18 Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

19 Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, jednakże zasadniczo z innych powodów aniżeli w niej podniesione.

20 Stosownie do brzmienia art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz. 704 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi.

21 Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ww. ustawy, Prezes KRUS wydaje decyzje m.in. w sprawach, o których mowa w art. 41a i 55. Prezes Kasy może upoważniać do wydawania decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1, pracowników Kasy (ust. 2 zdanie pierwsze).

22 W postępowaniu w sprawach określonych w art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym wyrażoną w art. 7 k.p.a. – zasadę prawdy obiektywnej oraz unormowaną w art. 9 k.p.a. – zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej. Realizacji tych dwóch zasad służy m.in. instytucja wyłączenia pracownika organu, określona w art. 24 k.p.a.

23 Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że Prezes KRUS, wydając zaskarżone postanowienie z dnia [...] czerwca 2015 r., naruszył art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez wydanie aktu administracyjnego przez tą samą osobę, która brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku

24 Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, iż pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przy czym wyłączenie pracownika od ponownego rozpoznania sprawy, o którym mowa w ww. przepisie ma również zastosowanie do postanowień wydawanych w następstwie wniosku, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Wprawdzie w art. 126 k.p.a. nie zostały wymienione jako mające odpowiednie zastosowanie do postanowień przepisy art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a., jednakże rozważając w niniejszym przypadku kwestię odpowiedniego zastosowania wyłączenia przewidzianego w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134, poza przepisami art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, stosuje się odpowiednio również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym, że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.

25 Skoro zatem do postanowień, wydawanych na podstawie art. 134 k.p.a. stosuje się odpowiednio m.in. art. 145 k.p.a., to ma do nich zastosowanie również art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., w którym odwołano się wprost do art. 24 k.p.a. Ma więc również w omawianym przypadku zastosowanie zakaz przewidziany w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt I OSK 491/13, publ. Lex nr 1529057).

26 Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy wskazać należy, że od decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w sprawie określonej w art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc również w sprawie przyznania emerytury rolniczej w drodze wyjątku na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy, stosownie do art. 127 § 3 k.p.a., przysługuje stronie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Z kolei do decyzji i postanowień wydanych z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym do postanowień w sprawie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydanych w trybie art. 134 k.p.a., ma zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. z uwagi na regulacje zawarte w art. 126 w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

27 Zaznaczyć również należy, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma na celu ochronę prawidłowości i rzetelności postępowania, stanowiących istotną wartość procedury administracyjnej. Przepis ten odnosi się do podejmowania wszelkich czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 18 lutego 2013 r. sygn. akt II GPS 4/12 (publ. ONSAiWSA 2013/4/58), instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Potrzeba ochrony wartości konstytucyjnych w postępowaniu administracyjnym jest bezwarunkowa i nie może być uzależniona od modelu postępowania administracyjnego. Każde postępowanie powinno dawać gwarancje rzetelnego ponownego rozpatrzenia sprawy.

28 Zauważyć przy tym należy, że wyłączenie pracownika od rozpoznania sprawy, w której brał udział w wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia jest obligatoryjne. Wskazuje na to, użyty przez ustawodawcę w redakcji tego przepisu zwrot "podlega wyłączeniu". Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. (por. uchwała 7 sędziów NSA z 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, publ. ONSAiWSA 2010/5/82; wyrok NSA z 31 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 799/10, Lex nr 1079832).

29 Tymczasem w niniejszej sprawie zarówno decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r., jak i postanowienie z dnia [...] czerwca 2015 r. wydane w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpisał ten sam, działający z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Dyrektor Biura Świadczeń A.L. Bezsporne jest przy tym, że ww. nie jest piastunem funkcji Prezesa KRUS, lecz jedynie pracownikiem urzędu działającym na podstawie znajdującego się w aktach sprawy upoważnienia nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. udzielonego przez Prezesa KRUS m.in. do wydawania i podpisywania decyzji w sprawach, o których mowa w art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

30 Zatem Dyrektor Biura Świadczeń, jako pracownik organu upoważniony do załatwiania spraw w imieniu organu, podlegał wyłączeniu od ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Taki stan rzeczy powoduje, że niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów, Sąd zobligowany był do uchylenia obarczonego wadą kwalifikowaną postanowienia z dnia [...] czerwca 2015 r.

31 Ponownie rozpatrując sprawę Prezes KRUS uwzględni powyższą ocenę prawną. W pierwszej kolejności jednakże organ rozpatrzy – zawarty w skardze – wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 58 § 1 k.p.a.). Weźmie przy tym pod uwagę, że prośba o przywrócenie terminu została złożona przez skarżącą w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 58 § 2 k.p.a.). W niniejszej sprawie bowiem, za dzień ustania przyczyny uchybienia terminu należy uznać dzień, w którym doręczono skarżącej postanowienie z dnia [...] czerwca 2015 r. z treści tego postanowienia skarżąca dowiedziała się bowiem, iż termin do wniesienia środka zaskarżenia nie został dochowany.

32 Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku.