Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 października 2024 r., I SAB/Sz 96/24

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 października 2024 r., I SAB/Sz 96/24

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi P. J. na bezczynność P. M. S. w przedmiocie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego I. stwierdza, że P. M. S. dopuścił się bezczynności w zakresie zgłoszenia P. J. do ubezpieczenia zdrowotnego, II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. zobowiązuje P. M. S. do dokonania czynności w zakresie zgłoszenia P. J. do ubezpieczenia zdrowotnego od 1 marca 2023 r., w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, IV. w pozostałym zakresie skargę P. J. oddala, V. zasądza od P. M. S. na rzecz P. J. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 P. J. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") 18 czerwca 2024 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Prezydenta Miasta S. w przedmiocie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego.

3 Skarżący wniósł o:

4 1) zobowiązanie organu do zgłoszenia Strony w określonym terminie do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 marca 2023 r. oraz opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za Stronę za okres od 1 marca 2023 r. do 1 grudnia 2023 r.;

5 2) stwierdzenie, że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce

6 z rażącym naruszeniem prawa;

7 3) zasądzenie od organu na rzecz Strony sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., względnie o wymierzenie organowi grzywny;

8 4) nakazanie organowi nadzoru wykonanie niezbędnych czynności na rzecz Strony, na koszt i ryzyko gminy;

9 5) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, na okoliczność ich treści:

10 - decyzji SKO w S. z 14 września 2023 r.;

11 - ponaglenia;

12 - postanowienia SKO w S. z 6 maja 2023 r.;

13 - informacji o podstawach i składkach;

14 - informacji rocznej dla osoby ubezpieczonej;

15 - pisma przewodniego z 15 grudnia 2023 r.;

16 6) zasądzenie od organu na rzecz Strony kosztów postępowania.

17 Skarżący w uzasadnieniu pisma odwołał się do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z 14 września 2023 r., nr [...] uchylającej decyzję Prezydenta Miasta S. z 24 kwietnia 2023 r., nr [...] w całości i przyznającą Stronie świadczenie pielęgnacyjne

18 z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką

19 nad niepełnosprawną matką, począwszy od dnia 1 marca 2023 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł.

20 Skarżący podkreślił, że mimo przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

21 organ do chwili złożenia skargi nie zgłosił go do ubezpieczenia zdrowotnego,

22 tj. od dnia 1 marca 2023 r. i nie opłacił składek za okres od 1 marca 2023 r.

23 do 1 grudnia 2023 r. (wniosek Strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu 21 marca 2023 r. – uwaga Sądu).

24 W dalszej kolejności Skarżący wskazał na przepisy: art. 35 ust. 1, ust. 2, ust. 3

25 w zw. z art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 t.j. ze zm.; dalej: "K.p.a."); art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 75 ust. 11,

26 art. 86 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2021.1285 tj. ze zm.; dalej: "u.ś.o.z.");

27 art. 23b ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2022.615 t.j. ze zm.; dalej: "u.ś.r.). Odwołał się, także do orzeczeń sądów administracyjnych i poglądów wyrażonych w doktrynie.

28 Skarżący zwrócił uwagę, że w sprawie nie zaistniały jakiekolwiek przyczyny uniemożliwiające organowi samodzielne uzyskanie lub weryfikację informacji

29 o okresie podlegania przez Stronę ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skarżący stwierdził,

30 że zgłoszenie do ww. ubezpieczenia powinno nastąpić od dnia przyznania

31 świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, że organ pozostaje bezczynny

32 w zakresie przedmiotowego zgłoszenia, zdaniem Skarżącego dochodzi do naruszenia jego interesów, poprzez narażenie na obciążenie należnościami w sytuacji korzystania

33 z publicznej służby zdrowia w ww. okresie.

34 Skarżący uznał, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia i opłacenia składek ciąży na organie z mocy prawa, a więc powinien on podjąć niezwłocznie działania zmierzające do zgłoszenia, także wstecznie.

35 Do skargi Strona załączyła m.in. ponaglenie z 13 kwietnia 2024 r. skierowane

36 do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w zakresie zgłoszenia Strony do ubezpieczenia zdrowotnego przez Organ w związku z uzyskaniem prawa

37 do świadczenia pielęgnacyjnego.

38 Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

39 W uzasadnieniu Organ wyjaśnił, że związany był oświadczeniami Strony złożonymi dla celów ustalenia ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjnej, z którego wynikało, że Skarżący posiada ubezpieczenie własne przy rencie z ZUS od 4 marca 2001 r. Okoliczność ta została potwierdzona

40 złożonymi przez Stronę dokumentami, tj. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności

41 z 11 czerwca 2018 r. z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. ; orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS nr [...] z 14 lutego 2022 r. stwierdzającym trwałą, częściową niezdolność do pracy oraz zaświadczeniem

42 wydanym przez ZUS z 30 marca 2023 r., nr [...] – prawo do pobierania świadczenia ZUS – renta przysługująca od 4 marca 2001 r. oraz zgłoszeniem

43 do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania ww. świadczenia. Organ podkreślił,

44 że oświadczenia i dokumenty zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności

45 z art. 233 § 1 K.k.

46 Organ wskazał, że brak zgłoszenia Strony do ubezpieczenia zdrowotnego

47 opierał się o przepisy prawa (art. 66 ust. 1 pkt 28a u.ś.o.z.) i zgromadzone w toku rozpoznawania wniosku dokumenty. W tym zakresie organ wyjaśnił, że świadczeniobiorca (jako podmiot, któremu w drodze decyzji administracyjnej zostało potwierdzone prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych) ma obowiązek niezwłocznie poinformować organ o każdej zmianie w zakresie tytułu ubezpieczenia zdrowotnego i przedstawić dokument potwierdzający brak uprawnień do obowiązkowego ubezpieczenia z innego tytułu.

48 Organ zwrócił uwagę, że w przedłożonym oświadczeniu dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna z 15 grudnia 2023 r.

49 Strona wskazała, że zawiesiła rentę ZUS od 1 października 2023 r., o czym organ

50 nie został poinformowany w odpowiednim czasie. Organ wskazał na art. 76a u.ś.o.z.

51 Organu podkreślił, że informacja o braku posiadaniu przez Stronę tytułu

52 do ubezpieczenia zdrowotnego wpłynęła na piśmie do Szczecińskiego Centrum Świadczeń 20 grudnia 2023 r. W tych okolicznościach, wg. organu zgłoszenia Strony

53 do ubezpieczenia należało dokonać począwszy od 1 grudnia 2023 r. (zgodnie z art. 72 ust. 1 u.ś.o.z.).

54 Organu wyjaśniał, że Skarżący posiadał ubezpieczenie zdrowotne do momentu zawieszenia renty, tj. do dnia 30 września 2023 r. Natomiast w zakresie ubezpieczeń społecznych Strona jest zgłoszona od dnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

55 tj. od 1 marca 2023 r.

56 Organ podniósł, że wyjaśnienia w ww. zakresie doręczono Stronie w formie pisemnej 5 stycznia 2024 r. (pismo z 28 grudnia 2023 r.).

57 Końcowo organ podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko. Wyjaśnił, że jest

58 ono zbieżne z twierdzeniami zamieszczonymi w piśmie skierowanym do SKO

59 w S., za którym przekazano ponaglenie Strony. SKO w S. postanowieniem z 6 maja 2024 r., nr [...] uznało ponaglenie

60 za nieuzasadnione.

61 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

62 Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują

63 wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy

64 nie stanowią inaczej.

65 W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania.

66 Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j.; dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone

67 w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Kontrola sądu obejmuje również orzekanie w sprawach spraw na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 P.p.s.a.).

68 Sąd wskazuje, że przyjmuje się, iż stan bezczynności organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok WSA w Warszawie

69 z 4 marca 2003 r., IV SAB/Wa 109/07).

70 Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku

71 z 10 maja 2019 r., I OSK 2255/17 – "należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że pojęcie "bezczynności" odnosi się do niewydania

72 w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych

73 w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a P.p.s.a. Natomiast przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym,

74 jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok NSA

75 z 5 lipca 2012 r., II OSK 1031/12). Pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania

76 w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu,

77 bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 44; J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w:] Prawo

78 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera

79 i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2017, art. 3 Nb 78). Przewlekłość postępowania

80 jest stanem sprawy, którego zaistnienie Sąd ocenia bez względu na to, czy organ podjął czynności w sprawie. Przy ocenie przewlekłości postępowania istotne jest bowiem

81 i to, czy organ podejmował czynności niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy i to niezależnie od tego, czy strona zgłaszała określone żądania w tym zakresie. W piśmiennictwie przyjmuje się także, że przewlekłe prowadzenie postępowania może pozostawać

82 w związku z bezczynnością organu, które wystąpi wówczas, gdy we wszczętym postępowaniu organ nie podejmuje żadnych czynności (por. J. P. Tarno, Bezczynność organu a przewlekłe prowadzenie postępowania, Casus 2013, nr 69, s. 11).".

83 Tak czy inaczej o bezczynności lub przewlekłym prowadzeniu postępowania może być mowa wówczas, gdy mamy do czynienia z toczącym się postępowaniem administracyjnym, które powinno zakończyć się wydaniem decyzji, postanowienia

84 lub podjęciem aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a P.p.s.a.

85 Sąd stwierdza, że stosownie do art. 53 § 2b P.p.s.a. skarga została

86 poprzedzona ponagleniem z 13 kwietnia 2024 r. skierowanym do SKO w S., a zatem skarga jest dopuszczalna. Rozpoznając ponaglenie Skarżącego postanowieniem

87 z 6 maja 2024 r. SKO uznało je za nieuzasadnione.

88 Sąd wskazuje ponadto, że skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (por. wyroki NSA:

89 z 13 października 2020 r., II OSK 71/20 oraz z 25 września 2018 r., II OSK 1659/18).

90 Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy zasadne

91 jest zobowiązanie organu do dokonania przedmiotowej czynności materialnotechnicznej (tj. zgłoszenia Strony, jako osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne,

92 do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacenia za nią składek za kolejne miesiące

93 od 1 marca 2023 r. do 1 grudnia 2023 r.) i stwierdzenie, że organ dopuścił

94 się bezczynności w powyższym zakresie, pomimo iż zobowiązany był do dokonania czynności w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

95 Odniesienie się do istoty sporu wymaga omówienia zasad zgłaszania i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne za osoby, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne, a ponadto oceny wymagają czynności podjęte przez organ

96 w sprawie, które wywierają wpływ na wynik rozstrzygnięcia podjętego przez sąd administracyjny.

97 Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że 21 marca 2023 r. wpłynął

98 do Prezydenta Miasta S. wniosek Skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku

99 z opieką nad niepełnosprawną matką M. J.. Organ po jego rozpoznaniu

100 decyzją z 24 kwietnia 2023 r. nr [...] odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została następnie uchylona całości decyzją SKO w S. z 14 września 2023 r., nr [...] Jednocześnie SKO orzekło o przyznaniu Stronie świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 marca 2023 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie.

101 Sąd dostrzega, że w tych okolicznościach z decyzji tej wynika,

102 że Skarżącemu przyznano, ze wszelkimi konsekwencjami, świadczenie pielęgnacyjne

103 od 1 marca 2023 r., przy czym wadliwa w całości okazała się decyzja Prezydenta Miasta S. odmawiająca Skarżącemu prawa do takiego świadczenia.

104 Sąd zwraca uwagę, że wydanie 14 września 2023 r. przez SKO decyzji o charakterze reformacyjnym skutkowało powstaniem po stronie Prezydenta Miasta określonych obowiązków.

105 Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 28a u.ś.o.z. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne, przyznane

106 na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.

107 Zgodnie z art. 73 pkt 10 u.ś.o.z. obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28 i 28a, obejmuje okres od dnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku

108 dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania do dnia utraty prawa do ich pobierania. Z art. 75 ust. 11 u.ś.o.z. wynika natomiast, że osoby, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28-28b, zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego wójt, burmistrz

109 lub prezydent miasta.

110 W art. 86 ust. 1 pkt 9 u.ś.o.z. jest mowa, że składki na ubezpieczenie

111 zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 28-28b, opłaca wójt, burmistrz

112 lub prezydent miasta. W myśl art. 33 ust. 2 u.ś.r. świadczenia rodzinne i koszty ich obsługi, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne są finansowane w formie dotacji celowej z budżetu państwa.

113 Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie ma jakichkolwiek wątpliwości, że przepisy u.ś.o.z. jak i u.ś.r. nie przewidują, aby czynności zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osoby posiadającej ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,

114 jak również opłacanie za nią składek na to ubezpieczenie, wymagało wydania decyzji administracyjnej. Nie jest zatem zależne od woli organu. Osoba posiadająca prawo

115 do świadczenia pielęgnacyjnego i pobierająca to świadczenie, co do zasady podlega

116 z mocy prawa obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

117 Jednakże dostrzec należy, że zgłoszenie do takiego ubezpieczenia uzależnione jest jednak od uprzedniej weryfikacji przez zobowiązany do zgłoszenia organ, czy osoba uprawniona do świadczenia nie podlega obowiązkowi zgłoszenia z innego tytułu.

118 W związku z powyższym obowiązkiem organu administracji publicznej

119 (tu Prezydenta Miasta S. ) jest niezwłoczne dokonanie zgłoszenia takiej

120 osoby do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacanie należnej składki, co oczywiste,

121 po przeprowadzeniu analizy czy osoba ta nie ma innego tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacanie należnej składki stanowi czynność materialno-techniczną z zakresu administracji publicznej. Jak bowiem wskazano powyżej, jedynym wyjątkiem jest podleganie przez taką osobę ubezpieczeniu zdrowotnemu na innej podstawie niż świadczenie pielęgnacyjne. Wówczas

122 nie ma powodów ani do zgłoszenia takiej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego,

123 ani też do opłacania za nią składki.

124 Jakkolwiek zgłoszenie i opłacanie składki nie wymaga skonkretyzowania

125 w formie decyzji administracyjnej, to jednak stosowny obowiązek obciąża organ,

126 zaś strona posiada uprawnienie do domagania się respektowania należnych jej praw (prawa do ubezpieczenia zdrowotnego, z którego korzysta), co musi z kolei pozostawać w sferze kontroli sądów administracyjnych, tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

127 Sąd zwraca uwagę, że w sytuacji, gdy organ nie chce lub zwleka ze zgłoszeniem i opłaceniem składki, osobie korzystającej ze świadczenia przysługuje uprawnienie

128 do żądania od organu, aby stosownego zgłoszenia dokonał, a w konsekwencji skarga

129 na bezczynność tego organu.

130 Dostrzec należy, że w niniejszej sprawie decyzją SKO w S.

131 z 14 września 2021 r. potwierdzone i przez to przesądzone w istocie zostało, że skoro wniosek o uznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął 21 marca 2023 r.,

132 to prawo to przysługuje od 1 marca 2023 r. do dnia ostatniego dnia miesiąca,

133 w którym upływa termin ważności orzeczenia. A dodatkowo to, że obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne towarzyszy świadczeniu głównemu

134 i jest realizowany przez podmiot wypłacający świadczenie (w ramach tzw. czynności materialno-technicznych).

135 Sąd zwraca uwagę, że stanowisko organu w niniejszej sprawie opiera

136 się na twierdzeniu, że obowiązek zgłoszenia Strony do ubezpieczenia zdrowotnego zaktualizowała się dopiero w chwilą wpływu pisma Strony z 15 grudnia 2023 r. W piśmie tym Strona zamieściła żądanie zgłoszenia do przedmiotowego ubezpieczenia począwszy od 1 marca 2023 r. do nadal. Strona przedłożyła także oświadczenie dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne. Wskazała w nim, że nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego od 1 marca 2023 r.

137 oraz że przysługująca Stronie renta przyznana 4 marca 2001 r. w związku z trwałą częściową niezdolnością do pracy wstrzymana została od 1 października 2023 r.

138 Sąd dostrzega, że organ oparł zajęte w sprawie stanowisko o materiał zgromadzony w sprawie na etapie składania przez Stronę wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. To wówczas Strona złożyła oświadczenia dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne i to w tym dokumencie z 21 marca 2023 r. oświadczyła, że dysponuje tytułem do ubezpieczenia zdrowotnego w związku z prawem do renty.

139 Tym samym uznać należało, że po rozpoznaniu sprawy przez organ odwoławczy i wydaniu decyzji reformacyjnej, a następnie przekazaniu orzeczenia wraz z aktami sprawy organowi I instancji, nie przeprowadzono ponownego badania podstaw do ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącego.

140 Sąd zwraca uwagę na kilka kluczowych zdarzeń wiążących się ściśle

141 z obowiązkiem przeprowadzenia przez organ analizy podstaw do zgłoszenia

142 Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego. Skoro zatem wniosek wraz ze stosownymi załącznikami złożono 21 marca 2023 r. i w oparciu o taki materiał dowodowy

143 organ I instancji wydał decyzję z 24 kwietnia 2023 r., a decyzję organu odwoławczego wydano 14 września 2023 r., to nie ulega wątpliwości, że pomiędzy dniem złożenia wniosku i datą wydania decyzji przez organ odwoławczy upłynęło niemal 6 miesięcy. Ponadto jak Strona wskazała w piśmie z 15 grudnia 2023 r., przysługujące jej prawo

144 do renty zostało wstrzymane ze skutkiem od 1 października 2023 r.

145 Analiza sprawy nie pozwoliła jednak na ustalenie, w jakich okolicznościach

146 i w jakiej dacie rzeczywiście nastąpiła utrata tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to istotne na gruncie niniejszej sprawy, co wynika niewątpliwie z opisanych powyżej zdarzeń (elementów stanu faktycznego).

147 Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że organ

148 I instancji po doręczeniu decyzji organu odwoławczego zobowiązany był niezwłocznie podjąć działania z urzędu w zakresie zbadania, czy istnieją inne tytuły do ubezpieczenia zdrowotnego. Innymi słowy wymagane było niezwłoczne podjęcie działań w celu realizacji obowiązku zgłoszenia Strony do ubezpieczenia, gdyż organ miał w takim przypadku działać z urzędu, a co więcej ani wniosek, ani oświadczenia strony niczego nie zmieniają

149 (dotyczy to zarówno oświadczeń złożonych wraz z wnioskiem z 21 marca 2023 r.,

150 jak i oświadczenia z 15 grudnia 2023 r.). Sąd zwraca uwagę na cytowane już wyżej przepisy art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 73 pkt 10 art. 75 ust. 11 i art. 86 ust. 1 pkt 9 u.ś.o.z. (por. wyrok NSA z 5 października 2023 r., II GSK 1012/23 - dostępne na stronie internetowej: http;//orzeczenia.nsa.gov.pl.). W kontekście powyższego należy dodać,

151 że wnioski, oświadczenia i dokumenty zgłaszane i składane do organu przez Skarżącego

152 w zakresie zgłoszenia do ubezpieczenia, nie mają w sprawie kluczowego znaczenia,

153 gdyż Skarżący w ogóle nie musiał tego czynić. To bowiem organ zobowiązany był poczynić w tym zakresie stosowne ustalenia i podjąć adekwatne do ich wyniku czynności w zakresie zgłoszenia Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacenia składek zdrowotnych

154 z urzędu. Tymczasem Organ zachowuje się tak, jakby działał wyłącznie w trybie wnioskowym, a nie z urzędu. Efektem takiego działania Organu Skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego na wniosek od grudnia 2023 r. w sytuacji gdy wg wskazań Skarżącego od 1 października 2023 r. zawieszone zostało jego prawo do renty,

155 i co najmniej w okresie październik – listopad 2023 r. nie posiadał innego aniżeli świadczenie pielęgnacyjne tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego.

156 Niepodjęcie działań w tym zakresie do dnia wyrokowania, stanowi wyraźnie

157 o bezczynności organu w realizacji obowiązków w zakresie zgłoszenia Skarżącego

158 do ubezpieczenia zdrowotnego w związku z decyzją organu odwoławczego z 14 września 2023 r. Uprawnienie do ubezpieczenia zdrowotnego Strony podlegało więc ocenie

159 na podstawie aktualnych danych, a ewentualny brak innej podstawy do ubezpieczenia zdrowotnego aktualizował obowiązek po stronie organu. Należało zatem już w chwili otrzymania ostatecznej decyzji organu odwoławczego (wrzesień 2023 r.) niezwłocznie podjąć działania w celu zgłoszenia Strony, także wstecznie już od 1 marca 2023 r.,

160 do ww. ubezpieczenia. Z tym jednak zastrzeżeniem, że w przypadku istnienia innego tytułu do ubezpieczenia w ww. dacie – co organ powinien ustalić z urzędu nie będąc związany

161 w tym zakresie jakimikolwiek wnioskami i oświadczeniami Skarżącego - zgłoszenie

162 do ubezpieczenia powinno nastąpić od dnia, gdy ta inna podstawa odpadła. W tym zakresie konieczne będzie zweryfikowanie przez organ, czy, kiedy oraz w jakich okresach przysługiwania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługiwał Skarżącemu inny tytuł do ww. ubezpieczenia.

163 Sąd stwierdza, że dokonanie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego

164 od 1 grudnia 2023 r., czyli od miesiąca, w którym Strona zawiadomiła o zmianie tytułu

165 było na gruncie niniejszej sprawy niewystarczające. Doszło bowiem do naruszenia

166 powołanych wyżej regulacji, co naraziło podmiot uprawniony na ryzyko pozostawania

167 bez ubezpieczenia zdrowotnego przy jednoczesnym współtowarzyszącym uprawnieniu

168 do świadczenia pielęgnacyjnego. Relacje pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym

169 i ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnym były już wyżej omawiane.

170 Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdził, że Prezydent Miasta S. dopuścił się bezczynności w zakresie zgłoszenia Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego, zobowiązując jednocześnie organ do dokonania czynności w zakresie zgłoszenia Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego za okres od 1 marca 2021 r.

171 przy uwzględnieniu istnienia prawnomaterialnych podstaw do takiego zgłoszenia

172 w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz

173 z aktami sprawy.

174 W powyższym zakresie orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 2 i 3

175 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 i 8 P.p.s.a.

176 Na mocy zaś art. 149 § 1a P.p.s.a. Sąd stwierdził równocześnie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem, rażące naruszenie prawa odnosi się do wadliwości o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, mającej miejsce w razie oczywistego i zawinionego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, czy też oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyroki NSA z: 18 stycznia 2019 r., Il OSK 1557/18; 5 września 2018 r., Il OSK 272/18; 24 maja 2018 r., Il OSK 381/18). Stwierdzenie przez sąd rażącego naruszenia prawa i odniesienie tego stanu do zaistniałej bezczynności prowadzonego przez organ postępowania administracyjnego wymaga jednak zaistnienia szczególnych okoliczności, które z punktu widzenia celów ochrony zapewnianej stronie, powinny być powszechnie uznawane za niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2019 r., I OSK 1831/17),

177 zaś uchybienie terminu musi być widziane jako niezwykłe i znaczące.

178 W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. Pomimo bowiem oczywistego błędu Prezydenta Miasta S. co do ciążących na nim obowiązków, organowi

179 nie można zarzucić działania uporczywego bądź złośliwego, co kwalifikowałoby takie zachowanie do kategorii rażącego. Niewątpliwie organ nie podjął wszelkich czynności zmierzających do zweryfikowania istnienia podstaw do zgłoszenia Skarżącego

180 do ubezpieczenia zdrowotnego jak i nie podjął ewentualnych adekwatnych do tych ustaleń działań, co – w zakresie kwalifikacji bezczynności organu jako rażącej - do pewnego momentu można było tłumaczyć oświadczeniem Skarżącego, w przedmiocie przysługującego mu innego tytułu do powyższego ubezpieczenia. Finalnie jednak okazało się, że Skarżący nie jest on objęty takim ubezpieczeniem (z innego tytułu) w całym okresie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego, co powinno skutkować działaniem organu. Trudno jednak uznać, że zachodzi w tym przypadku rażące naruszenie prawa.

181 Ponadto, z uwagi na to, że Skarżący wyraźnie domagał się rozstrzygnięcia stwierdzającego rażące naruszenie prawa przez organ, a także przyznania sumy pieniężnej bądź wymierzenia grzywny, Sąd żądanie w tym zakresie jako niezasadne oddalił, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd wskazuje bowiem,

182 że nie znalazł również podstaw do wymierzenia Organowi grzywny czy też zasądzenia

183 na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej. Zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej

184 w art. 156 § 6 P.p.s.a. Użycie przez ustawodawcę w powołanym wyżej przepisie zwrotu "sąd (...) może" oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie grzywny lub przyznania

185 od organu sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny. Grzywna jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany

186 w szczególnie drastycznych przypadkach, wskazujących, że bez tej dodatkowej sankcji (dolegliwości finansowej) organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie, biorąc pod uwagę argumentację Organu, brak jest podstaw do przyjęcia, że zastosowanie tego środka byłoby celowe.

187 Jednocześnie Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w treści skargi albowiem dokumenty te znajdowały się w aktach administracyjnych nadesłanych przez organ.

188 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 P.p.s.a. w pkt V. sentencji wyroku, zasądzając od Organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania w kwocie [...]zł, obejmującej kwotę uiszczonego wpisu sądowego od skargi.

189 Rozpoznając sprawę ponownie Organ uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną. Organ powinien podjąć z urzędu działania w celu zgłoszenia Strony, także wstecznie już od 1 marca 2023 r., do ww. ubezpieczenia. Z tym jednak zastrzeżeniem,

190 że w przypadku istnienia innego tytułu do ubezpieczenia – co organ powinien ustalić

191 z urzędu nie będąc związany w tym zakresie jakimikolwiek wnioskami i oświadczeniami Skarżącego - zgłoszenie do ubezpieczenia powinno nastąpić od dnia, gdy ta inna podstawa odpadła. W tym zakresie konieczne będzie ustalenie i zweryfikowanie przez organ, czy, kiedy oraz w jakich okresach przysługiwania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługiwał Skarżącemu inny tytuł do ww. ubezpieczenia,

192 w tym z tytułu renty.

193 Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.