Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 listopada 2014 r., I SA/Ol 621/14
postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 listopada 2014 r., I SA/Ol 621/14
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 26 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.M. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzasadnienie
2 W.M. zwrócił się z wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze swojej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011r.
3 Ze złożonego przez stronę na urzędowym formularzu PPF wniosku z dnia 3 lipca 2014r., uzupełnionego w związku z wezwaniem referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2014r. wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci. W formularzu wniosku w rubryce 10 "Dochody", w której należy wpisać dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczył wyłącznie, że żona jest osobą bezrobotną. Wnioskodawca wykazał również, że nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że z uwagi na zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi. Stwierdził, że posiada zobowiązanie podatkowe w kwocie około 400.000 zł.
4 W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2014r. wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") skarżący w piśmie z dnia 8 września 2014r. oświadczył, że firma, którą prowadzi, Zakład A., odbudowuje się po "całkowitym upadku finansowym" spowodowanym przyczynami losowymi. Wyjaśnił, że obecnie spłaca wysokie zadłużenie, zasądzone wyrokami sądowymi oraz decyzjami Urzędu Skarbowego. Wskazał, że nie posiada nieruchomości, dom w którym zamieszkuje jest własnością rodziców skarżącego. Podkreślił, że na utrzymaniu ma żonę, która nie pracuje oraz dwójkę dzieci. Wnioskodawca oświadczył także, że nie korzysta z pomocy rodziny, innych osób jak i instytucji. W związku z powyższym nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych.
5 Ponadto reprezentujący skarżącego pełnomocnik - adwokat A.R. wniósł o przedłużenie terminu do złożenia pozostałych oświadczeń i dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia 29.08.2014r. Do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez referendarza sądowego w przedłużonym terminie, skarżący nie przedstawił dodatkowych oświadczeń, jak i nie przedstawił dokumentów źródłowych.
6 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 14 października 2014r., sygn. akt I SA/Ol 621/14, odmówił przyznania skarżącego prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
7 Od powyższego postanowienia strona, reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika, złożyła sprzeciw. W treści sprzeciwu wskazano, że wnioskodawca jest jedynym żywicielem rodziny, na jego utrzymaniu jest bezrobotna żona i dwójka małoletnich dzieci. Pomimo prowadzenia działalności gospodarczej nie posiada płynności finansowej, ciążą bowiem na nim liczne zobowiązania finansowe. Wnioskodawca nie był wstanie zgromadzić jakichkolwiek dodatkowych środków, bowiem wszystkie uzyskiwane przez niego dochody są rozdysponowane na bieżące, wymagalne płatności, jak również na codzienne potrzeby rodziny. W związku z powyższym pokrycie wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie w pełnej wysokości (2.544 zł) nie znajduje się w graniach możliwości finansowych skarżącego. Co za tym idzie opłacenie skargi nie mogłoby nastąpić bez uszczerbku utrzymania koniecznego da samego wymienionego, jak i dla jego rodziny.
8 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
9 W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ww. ustawy p.p.s.a..
10 Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
11 Zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego w całości lub w części, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a.).
12 Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie, a jedynie w sytuacji, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010r., sygn. II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010r., sygn. II FZ 156/10, dostępne w Internecie j.w.). W świetle powołanego wyżej przepisu ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca powinien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
13 W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej kosztów sądowych. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Za takim rozumieniem powołanych przepisów przemawia orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 18 lutego 2005r. sygn. akt OZ 1510/04 (dostępne w Internecie j.w.) Sąd ten stwierdził, iż prawo pomocy odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo - art. 246 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., przy czym ciężar dowodu spoczywa na wnioskującym o prawo pomocy. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, niewypełnienie zaś przesłanek określonych w art. 246 § 2 tej ustawy skutkuje oddaleniem wniosku. Z kolei w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006r. sygn. akt II OZ 522/06 (dostępne w Internecie j.w.) wyrażono pogląd, iż o dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje Sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego może, w oparciu o art. 255 p.p.s.a., wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów.
14 Dodać w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości finansowych wnioskodawcy i jego najbliższej rodziny. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2009r., sygn. akt II FZ 637/08, II FZ 638/08, II FZ 639/08 i II FZ 640/08, z dnia 1 lutego 2006r., sygn. akt II OZ 36/06, WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004r., sygn. akt II SA/Gd 758/04, z dnia 14 listopada 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 140/04).
15 Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące wskazanie stanu majątkowego wnioskodawcy, uzasadniające uwzględnienie wniosku o prawo pomocy.
16 Rozpoznając wniosek o częściowe zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych Sąd uwzględnił, że na wcześniejszym etapie rozpatrywania sprawy skarżący został wezwany przez referendarza sądowego pismem z dnia 29 sierpnia 2014r. do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego. Pomimo wezwania nie nadesłano wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, nie przedłożono również oświadczenia o nie posiadaniu rachunków bankowych. Wnioskodawca nie przedstawił informacji na temat zarówno rodzaju, jak też wysokości ponoszonych wydatków. Nie przestawił również innych, wymienionych w wezwaniu z dnia 29 sierpnia 2014r. oświadczeń jak i dokumentów źródłowych.
17 Sąd uznał, że informacje te nadal są niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy również na etapie rozstrzygania wniosku na skutek złożenia sprzeciwu.
18 Na etapie składania sprzeciwu ww. od postanowienia referendarza sądowego, profesjonalny pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu oraz poinformowany, że do czasu rozpoznania sprzeciwu nadal istnieje możliwość nadesłania nieuzupełnionych, dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego skarżącego, o które zwracał się referendarz sądowy w wezwaniu z dnia 29 sierpnia 2014r.
19 Pełnomocnik wnioskodawcy uzupełnił brak formalny, jednak wymagane oświadczenia i dokumenty źródłowe nie zostały przedłożone tut. Sądowi. Sąd dysponuje zatem jedynie oświadczeniami, które nie dają możliwości pełnej oceny sytuacji skarżącego. Strona nie nadesłała bowiem wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, nie złożyła również oświadczenia o nie posiadaniu rachunków bankowych. W ten sposób uniemożliwiono Sądowi dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę skarżącą na ewentualnie posiadanym przez nią rachunku bankowym. Nie przedstawiono także informacji na temat rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków, oraz innych oświadczeń i dokumentów źródłowych w postaci m.in.: kopii dokumentów, z których wynikałaby wartość i rodzaj składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej, kopii dokumentów, z których wynikałaby wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, oświadczenia o posiadanych ruchomościach lub ich braku, posiadanych polisach ubezpieczeniowych lub ich braku, jak i nie złożono oświadczenia odnośnie wysokości ustalonych opłat za usługi profesjonalnego pełnomocnika.
20 Takie postępowanie skarżącego wywołuje wątpliwości co do wiarygodności przedstawionej dotychczas w sprawie argumentacji, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Informacje o stanie majątkowym skarżący przedstawił w sposób wybiórczy, co powoduje, że nie dają one całościowego obrazu. Zadaniem strony jest wykazanie w sposób jednoznaczny spełnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy p.p.s.a., czego w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wypełnił.
21 Należy podkreślić, że unikanie przez stronę przedłożenia zarówno stosowych oświadczeń jak i dokumentów, może prowadzić do przekonania, że nie jest ona w stanie poprzeć swoich twierdzeń o trudnej sytuacji żadnymi dowodami. Jedynie wyczerpujące wskazanie stanu majątkowego wnioskodawcy uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Argumentacja przedstawiona w złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie zmieniła sytuacji w tym zakresie. Skarżący nadal nie przedstawił w pełni swojej sytuacji materialnej mając pełną świadomość braków na poparcie swych twierdzeń, że sytuacja ta jest na tyle trudna, że uzasadnia przyznanie prawo pomocy w żądanym zakresie.
22 Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.
23 Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.