Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 marca 2022 r., II SA/Lu 673/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 marca 2022 r., II SA/Lu 673/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., znak [...], Wojewoda (dalej także jako: Wojewoda), po rozpoznaniu odwołania J. P. (dalej także jako: skarżący), utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (dalej także jako: Starosta) z dnia [...] marca 2021 r., znak [...], umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, położonej w obrębie [...] miasta B. P..

3 Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

4 W dniu [...] maja 2020 r. J. P. zwrócił się do Prezydenta Miasta B. P. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako nr [...] – o powierzchni [...] ha. Prezydent Miasta B. P. ustalił, że działki o nr [...] i [...] stanowią własność Gminy Miejskiej B. P., a działka [...] należy do osoby fizycznej.

5 Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Wojewoda wyznaczył Starostę [...] do rozpatrzenia wniosku skarżącego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej nr [...] i [...], położonej w obrębie 2 miasta B. P.. Wojewoda wskazał, że tylko te dwie nieruchomości stanowią własność Gminy Miejskiej B. P. (k. 11 akt admin.).

6 W toku postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że przedmiotowe działki przeszły z mocy prawa na własność gminy na podstawie uchwały nr [...] Rady Miejskiej w B. P. z dnia [...] września 1995 r. w sprawie uchwalenia granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne osiedle "[...] w B. P.. Powyższą uchwałą zatwierdzono geodezyjny plan scalania i podziału nieruchomości na działki budowlane osiedle "[...] I" w granicach gruntów objętych opracowaniem miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta B. P. (k. 7 akt admin.).

7 Starosta decyzją z dnia [...] marca 2021 r. umorzył postępowanie administracyjne. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał na treść art. 216 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej jako "u.g.n."), który stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie wskazanych w punktach 1-3 ustaw. Organ wyjaśnił, że ustawodawca posłużył się w tym przepisie wyrażeniem "nabytych" nieruchomości, zatem przepis nie obejmuje przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub gminy z mocy prawa. Definicję "zbywania albo nabywania" zawiera art. 4 ust. 3b u.g.n.

8 Kolejno organ wskazał, że gmina stała się właścicielką działek objętych wnioskiem na podstawie art. 16 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. 1991 Nr 30, poz. 127 ze zm., dalej także jako: u.g.g.w.n.). Zgodnie z tym przepisem grunty wydzielone w ramach postępowania o scaleniu i podziale nieruchomości pod ulice i place, przechodzą z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym uchwała rady gminy o ustaleniu granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne stała się prawomocna.

9 Starosta wskazał, że zwrotowi na podstawie przepisów art. 136 u.g.n. podlegają nieruchomości wywłaszczone oraz przejęte lub nabyte na podstawie przepisów powołanych w art. 216 u.g.n. – w tym nieruchomości nabyte na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nieruchomość przejęta na podstawie art. 16 ust. 4 u.g.g.w.n. nie jest nieruchomością nabytą w rozumieniu powołanego przepisu, gdyż prawo własności przeszło na gminę z mocy prawa.

10 Reasumując powyższe rozważania Starosta doszedł do przekonania o bezprzedmiotowości postępowania.

11 Rozpoznając odwołanie wniesione przez J. P., Wojewoda wskazał, że z zakresu objętego wnioskiem, tylko nieruchomości o nr [...] i [...] stanowią własność Miasta B. P.. Z tego powodu Wojewoda postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. wyznaczył Starostę [...] do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku tylko co do działek oznaczonych jako [...] i [...]. Do rozpatrzenia wniosku w pozostałym zakresie pozostaje właściwy Prezydent Miasta B. P..

12 Organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniu o zwrot nieruchomości nie jest możliwe kontrolowanie prawidłowości postępowania scaleniowego i podziału nieruchomości.

13 Wskazał, że organ I instancji rozpatrzył przesłane przez odwołującego się dokumentację, lecz uznał ją za pozbawioną znaczenia dla sprawy. Wojewoda zgodził się z tą oceną.

14 Kolejno organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Przywołał treść art. 136 ust. 3 u.g.n i art. 216 u.s.g. Wskazał, że przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się do odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Definicję nabycia nieruchomości zawiera art. 4 ust. 3b u.g.n. W oparciu o orzecznictwo sądowoadministracyjne, Wojewoda wskazał, że w granicach "nabycia" nie mieści się utrata prawa własności z mocy prawa.

15 W skardze na powyższą decyzję, skarżący zarzucił jej:

16 1. rażące naruszenie art. 61 § 1 k.p.a. poprzez samowolną zmianę żądania strony i przeprowadzenie postępowania administracyjnego niezgodnie z treścią wniosku strony;

17 2. naruszenie art. 61 § 5 k.p.a. poprzez brak klauzuli informacyjnej zawierającej dane szczegółowo określone w art. 13 ust. Od 1-2 RODO;

18 3. naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. w związku z art. 63 § 2 k.p.a. w związku z art. 6, 7, 8, 9, 12, k.p.a. poprzez błędne ustalenie przez organ zarówno pierwszej instancji jak i drugiej instancji zakresu żądania strony, nie rozpoznanie wniosku strony, przeprowadzenie postępowania nie zgodne z żądaniem strony co miało istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy;

19 4. naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niewystarczające zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego istotnego w sprawie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

20 5. naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez nie udzielenie stronie przez, organ pierwszej i drugiej instancji informacji w zakresie położenia działki [...], będącej przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego.

21 6. naruszenie art. 75 § 1 w związku z art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego strony i załączonych dokumentów istotnych w sprawie;

22 7. naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez nieudzielenie wyjaśnień podczas zapoznawania się z dokumentami w organie drugiej instancji, a w konsekwencji wyproszenie strony z pomieszczenia i uniemożliwienie całkowitego zapoznania się z materiałem dowodowym;

23 8. przeprowadzenie postępowania odwoławczego przez pracownika, o którego wyłączenie strona wnioskowała co spowodowało, że postępowanie odwoławcze przeprowadzone zostało stronniczo i nie zgodnego z wnioskiem strony;

24 9. bezczynność Wojewody wynikająca z braku podjęcia działania w sprawie rozpatrzenia wniosku o wyłączenie pracownika organu drugiej instancji z prowadzenia postępowania administracyjnego, jak również z nie rozpatrzenia ponaglenia z dnia [...] maja 2021 r.;

25 10. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji;

26 11. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy nieprawidłowej decyzji organu pierwszej instancji, mimo iż w świetle okoliczności sprawy organ powinien był uchylić decyzję organu pierwszej instancji jako wadliwą;

27 12. bezczynność organu pierwszej instancji.

28 W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zwrot kosztów postępowania sądowego.

29 W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w decyzji.

30 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

31 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

32 Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

33 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygający w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

34 W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył reguł wynikających z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r., poz. 735, dalej jako: k.p.a.). Organ zebrał i rozważył wyczerpująco materiał dowodowy konieczny do rozstrzygnięcia sprawy. W takim też zakresie ustalił stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest zatem zasadny zarzut wyrażony w punkcie 6 skargi.

35 Jak wskazał Wojewoda w odpowiedzi na skargę do akt dołączono aktualny wyrys, na którym zaznaczono działki objęte wnioskiem. Skarżący miał zatem możliwość ustalenia położenia działek (k. 2 akt admin.).

36 Zarzuty skarżącego w zakresie naruszenia art. 10 k.p.a. są gołosłowne. Z akt sprawy wynika, że T. P. została poinformowana o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (k. 199 i k. 197 akt admin.) i skorzystała z tego prawa w dniu [...] maja 2021 r. (k. 206 akt admin.). Okoliczności te wskazują, że Wojewoda wywiązał się z obowiązku wskazanego w art. 10 k.p.a.

37 Nie budzi także wątpliwości, że postępowanie w sprawie zaskarżonej decyzji i bezczynności nie mogą toczyć się łącznie (zarzuty wyrażone w punktach 9 i 12 skargi), a ewentualna bezczynność nie ma wpływu na wynik sprawy.

38 Skarżący nie wykazał ziszczenia się przesłanek wyłączenia pracownika, o których stanowi art. 24 k.p.a. (lub organu – art. 25 k.p.a.). Powołał się jedynie na ewentualne nieprawidłowości popełnione przez konkretną osobę przy dokonywaniu czynności służbowych, w istocie niezwiązanych ze sprawą – bowiem w niniejszym postępowaniu nie podlega badaniu prawidłowość postępowania w przedmiocie scalenia i podziału nieruchomości.

39 Kontroli Sądu poddane zostało rozstrzygnięcie Wojewody, który utrzymał w mocy decyzję Starosty umarzającą postępowanie w przedmiocie zwrotu dwóch nieruchomości położonych w obrębie [...] miasta B. P., oznaczonych jako działka ewid. nr [...], o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha.

40 Decyzja Starosty [...] została wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

41 Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi, gdy organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1643/21).

42 W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Starosta został wyznaczony do rozpoznania wniosku Skarżącego postanowieniem Wojewody z dnia [...] lipca 2020 r. W orzeczeniu tym wyznaczono Starostę do rozpatrzenia wniosku J. P. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej nr [...] i [...], położonej w obrębie [...] miasta B. P.. W związku z powyższym Starosta nie był uprawniony, jako organ niewłaściwy, do rozpoznania wniosku skarżącego w zakresie działki nr [...]. W odpowiedzi na zarzuty odwołania Wojewoda trafnie wskazał, że tylko te dwie nieruchomości stanowią własność Gminy Miejskiej B. P., zatem tylko w stosunku do nich istniała konieczność wyznaczenia innego organu.

43 W niniejszej sprawie sporna była wykładnia art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.

44 Sąd dostrzega rozbieżność w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w tym w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zakresie tego, czy przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. obejmuje wszystkie formy "nabycia" nieruchomości, a zatem także nabycia w trybie decyzji administracyjnej, umowy cywilnoprawnej jak i przejście z mocy prawa.

45 Część sądów przyjmuje, że "nabycie" w rozumieniu art. 216 ust. 2 u.g.n. nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego, ani z przejęciem nieruchomości z mocy prawa, a następuje ono poprzez przeniesienie własności nieruchomości w drodze umowy (por. m. in. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1909/12, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 871/18).

46 Przypadki, o których mowa w art. 216 ust. 2 u.g.n. dotyczą "nabycia" nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawach tam wskazanych, podczas gdy w art. 216 ust. 1 u.g.n. jest mowa o nieruchomościach "przejętych lub nabytych" na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o podane przepisy. Taka różnica w omawianych regulacjach, powiązana z wprowadzoną równocześnie w u.g.n. zmianą polegającą na dodaniu w art. 4 u.g.n. po punkcie 3a punktu 3b (wprowadzoną w wyniku nowelizacji ustawy dokonanej ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2004r., Nr 141, poz. 1492), zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o "zbywaniu albo nabywaniu" nieruchomości – należy przez to rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste. Stanowisko to opowiada się zatem za przyjęciem wąskiej wykładni art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.

47 Zgodnie z odmiennym stanowiskiem, dopuszczalny jest zwrot nieruchomości na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. również w przypadku przejęcia ich z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub gminy.

48 W ostatnich latach dominujący stał się jednak pierwszy z przedstawionych poglądów, który Sąd w niniejszym składzie podzielił, przyjmując konieczność wąskiej, ścisłej wykładni art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.

49 W taki bowiem sposób kwestia ta postrzegana jest w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który sprawuje nadzór judykacyjny nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych.

50 Analizując literalne brzmienie art. 216 ust. 2 u.g.n. nie można pominąć tego, że w przepisie ustawodawca posłużył się terminem "nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy", natomiast w tym samym artykule, lecz w ust. 1 używa pojęcia "nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy". Nieprawidłowe jest stwierdzenie, że ustawodawca różnym brzmieniom przepisu nadaje takie samo znaczenie, szczególnie w ramach jednego aktu prawnego i jednej jednostki redakcyjnej. Gdyby bowiem intencją racjonalnego prawodawcy było zrównanie sytuacji nieruchomości przejętych i nieruchomości nabytych, posługiwałby się w art. 216 ust. 1 u.g.n. i w art. 216 ust. 2 u.g.n. takimi samymi wyrażeniami.

51 Wskazywana przez organy obu instancji definicja "zbywania albo nabywania nieruchomości" została zawarta w art. 4 pkt 3b u.g.n. Zgodnie z tym przepisem przez zbywanie albo nabywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste. Ustawodawca jednoznacznie połączył te pojęcia z dokonywaniem czynności prawnych (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2865/14).

52 Podnoszona w orzecznictwie kwestia zróżnicowania sytuacji podmiotów, które zbyły nieruchomość (w drodze czynności cywilnoprawnej) i podmiotów, których nieruchomości zostały przejęte w tym przypadku znajduje uzasadnienie w samej istocie procesu scalania i podziału nieruchomości.

53 W sprawie nie budziło wątpliwości to, że sporne działki przeszły z mocy prawa na własność Gminy Miasta B. P. na skutek uchwały nr [...] Rady Miejskiej w B. P. z dnia [...] września 1995 r. w sprawie ustalenia granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne osiedle "K. I" w B. P.. Zgodnie z tą uchwałą zatwierdzono geodezyjny projekt scalenia i podziału nieruchomości na działki budowlane "K. I" w granicach gruntów objętych opracowaniem miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego m. B. P. zatwierdzonego Uchwałą [...] Miejskiej Rady N. w B. P. z dnia [...] lutego 1990 r. stanowiący załącznik nr [...] do uchwały (§1). Natomiast w § 3 tejże uchwały zatwierdzono wysokość odszkodowania za grunty, które przejdą na własność Gminy M. w postaci dróg.

54 Istotne znaczenie w tym kontekście ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. 1991 r., nr 30, poz. 127, dalej: u.g.g.w.n.), na podstawie której przeprowadzono postępowanie.

55 Rady gmin mogły ustalić w drodze uchwał granice gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne, na obszarach przeznaczonych na ten cel w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (art. 14 ust. 1 u.g.g.w.n.). Nieruchomości położone w tych granicach podlegały scaleniu i podziałowi na działki budowlane (art. 14 ust. 3 u.g.g.w.n.).

56 W zamian za nieruchomości objęte scaleniem i podziałem dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty otrzymywał odpowiednio na własność lub w użytkowanie wieczyste taką liczbę działek budowlanych wydzielonych z tych nieruchomości, których łączna powierzchnia odpowiada powierzchni jego nieruchomości pomniejszonej w sposób określony w ust. 1. Jeżeli nie było możliwe przydzielenia działek o powierzchni ściśle ekwiwalentnej, dokonuje się rozliczenia w gotówce (art. 16 ust. 2 u.g.g.w.n.). Przy czym dotychczasowym właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości należało w miarę możliwości przyznać działki wydzielone w całości lub w części z ich nieruchomości (art. 16 ust. 3 u.g.g.w.n.).

57 Po myśli art. 16 ust. 4 u.g.g.w.n. grunty, które nie weszły w skład działek oddanych zgodnie z przepisem ust. 2 dotychczasowym właścicielom lub użytkownikom wieczystym, w szczególności grunty wydzielone pod ulice i place, przeszły z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym uchwała rady gminy o ustaleniu granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne stała się prawomocna.

58 Przedstawione powyżej postępowanie nie jest zatem w skutkach z postępowaniem wywłaszczeniowym z uwagi na przyznanie podmiotom postępowania działek budowlanych, w szczelności – w miarę możliwości w ramach dotychczasowych nieruchomości i o takiej samej powierzchni (z ewentualną dopłatą). Wydzielenie ulic i placów jest warunkiem koniecznym powstania działek budowlanych z nieruchomości podlegających scaleniu i podziałowi. Dostęp do drogi publicznej jest istotną cechą działki budowlanej.

59 Przejście własności nieruchomości z mocy prawa w trybie art. 16 ust. 4 u.g.g.w.n. nie jest tożsame z pojęciem "nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy", o którym mowa art. 216 ust. 2 u.g.n.

60 W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 3b u.g.n. przez zbywanie albo nabywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na których podstawie następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste. W tym miejscu należy wskazać, że w ramach tak zdefiniowanego pojęcia nabywania nieruchomości nie mieści się przejście własności nieruchomości, w trybie określonym w art. 10 ust. 5 u.g.g. Zgodnie bowiem z tym przepisem grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Redakcja tego przepisu wskazuje bowiem, że przejście własności nieruchomości w analizowanym trybie następuje z mocy prawa, a nie w trybie czynności prawnej. Oznacza to, że zmiana własności nieruchomości w trybie art. 10 ust. 5 u.g.g. nie mieści się zakresie zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. (tak. m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 1843/20).

61 Stanowisko, że nabycie nieruchomości, o którym mowa w art. 216 u.g.n., nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego, ani z przejęciem nieruchomości z mocy prawa wyrażane jest także w aktualnym orzecznictwie innych sądów administracyjnych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 871/18).

62 Wprost do kwestii tej w odniesieniu do nieruchomości przejętych na własność Skarbu Państwa w trybie art. 16 u.g.g.w.n. odniósł się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2021 r., sygn. I OSK 3536/18.

63 W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do uchwały rady gminy o ustaleniu granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne (art. 16 ust. 4 u.g.g.) stwierdził, że skonstatowanie, iż przejście własności nieruchomości wydzielonych pod ulice i place następuje z mocy prawa, a nie w trybie czynności prawnej, ma w okolicznościach sprawy doniosłe znaczenie bowiem uniemożliwia zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.

64 Jak wywodził Naczelny Sąd Administracyjny sytuacja prawna podmiotu, którego nieruchomość została objęta uchwałą rady gminy, o której stanowi art. 14 ust. 1 u.g.g.w.n., w ramach której ze scalonych gruntów wydzielono ulice i place jest diametralnie inna niż podmiotów wywłaszczonych. Różnice te uzasadniają odmienne traktowanie tych podmiotów. Należy zatem stwierdzić, że zasadnym jest uniemożliwienie skutecznego żądania zwrotu nieruchomości wydzielonych pod ulice i place.

65 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie rozpoznającym sprawę, stanowisko takie i przedstawioną w jego uzasadnieniu argumentację, w całości podziela.

66 Wobec powyższych rozważań, należało stwierdzić, że przejście własności nieruchomości z mocy prawa na Skarb Państwa czy gminę (nie zaś w drodze czynności prawnej) uniemożliwia zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., a w sprawie prawidłowo umorzono postępowanie.

67 Skoro żądanie zwrotu nieruchomości w sprawie dotyczyło nieruchomości, których własność przeszła na Skarb Państwa z mocy prawa w trybie art. 16 ust. 4 u.g.g.w.n. to powyższe wykluczało zastosowanie w sprawie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. i czyniło bezskutecznym żądanie skarżącego zwrotu nieruchomości wydzielonych pod ulice i place w trybie przewidzianym dla zwrotu nieruchomości wywłaszczonych.

68 Żądanie zwrotu nieruchomości, co do jego zasady, okazało się więc niezasadne.

69 Odnosząc się w zakończeniu do kwestii proceduralnych jeszcze raz należy podkreślić, że błędnie skarżący zarzuca organowi, że zaskarżoną decyzją rozstrzygnął jedynie co dwóch działek, a nie – tak jak to sformułowano we wniosku – do trzech działek.

70 Jak wyjaśniono już wyżej w sprawie umocowanie (i jednocześnie zobowiązanie) organu do orzekania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wynikało nie z mocy prawa, lecz postanowienia Wojewody z dnia [...] lipca 2020 r., którym Starostę [...] wyznaczono do rozpatrzenia wniosku skarżącego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonych nr [...] i [...].

71 Skoro Starosta [...] został wyznaczony do rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości jedynie w odniesieniu do dwóch działek to jego obowiązkiem było rozpoznanie sprawy w takim właśnie zakresie, a więc w odniesieniu do dwóch działek. Innymi słowy uprawnienie Starosty [...] do rozpatrzenia wniosku i załatwienia sprawy dotyczyło wyłącznie nieruchomości opisanych w postanowieniu Wojewody z dnia [...] lipca 2020 r., a więc działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...] i [...].

72 Wbrew odmiennym zarzutom skargi w sprawie nie można przyjąć także, że organy umarzając postępowanie co do nieruchomości oznaczonych jako działka nr [...] i [...] orzekały co do innego przedmiotu niż ten przedstawiony we wniosku o zwrot nieruchomości z dnia [...] maja 2020 r.

73 Niewątpliwie we wniosku z dnia [...] maja 2020 r. skarżący oznaczył jedną z działek objętych żądaniem jako działkę nr [...] (k.9 akt administracyjnych), a które to oznaczenie różni się od oznaczenia przyjętego następnie w postanowieniu Wojewody z dnia lipca 2020 r., gdzie posłużono się oznaczeniem numeru działki [...] (k.11 akt administracyjnych).

74 Zwrócić należy jednak uwagę, że o ile skarżący we wniosku w odniesieniu do działki nr [...] podał jej aktualny i poprzedni numer ([...]) to w przypadku działki nr [...] skarżący nie podał jej aktualnego oznaczenia w ewidencji gruntów.

75 W takiej sytuacji organy były uprawnione do ustalenia i posłużenia się w sprawie aktualnym numerem ewidencyjnym dawnej działki [...] Zauważyć należy zaś, że analiza map ewidencyjnych zgromadzonych w aktach sprawy wskazuje na to, że obecna działka oznaczona w ewidencji gruntów nr [...] odpowiada nieruchomości oznaczonej poprzednio w ewidencji gruntów nr [...] (mapy z k.2, 6 i 21 akt administracyjnych oraz mapy znajdujące się na k.146 i 147 załączników do pisma (wniosku) skarżącego z dnia [...] marca 2021 r.).

76 Z powyższego wywieść należy, że działka nr [...] jest tożsama z działką oznaczoną poprzednio w ewidencji gruntów nr [...].

77 Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżącego dotyczących innej powierzchni tych gruntów wskazać należy, że oznaczeniem indywidualizującym nieruchomość jest jej numer w ewidencji gruntów, a nie powierzchnia działki.

78 Odwołanie się więc przez organy do numerów działek objętych żądaniem w sposób dostateczny i wystarczający indywidualizowało i określało przedmiot sprawy, w związku z czym nie można w sprawie przyjąć, że organy orzekały co do innego przedmiotu niż ten oznaczony we wniosku o zwrot nieruchomości z dnia [...] maja 2020 r.

79 W zakończeniu tej kwestii jeszcze raz należy podkreślić, że żądanie skarżącego co do samej zasady było nieskuteczne, w związku z czym umorzenie postępowania z tej przyczyny było jak prawidłowe albowiem w sprawie nie budziło żadnych wątpliwości to, że żądanie zwrotu dotyczyło w całości nieruchomości przejętych na własność Skarbu Państwa z mocy prawa w trybie art. 16 ust. 4 u.g.g.w.n., a co samo w sobie, czyniło takie żądanie niedopuszczalnym.

80 Z tych wszystkich względów, na podstawie przywoływanych wyżej przepisów oraz w oparciu o art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.