Wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 8 października 2024 r., I C 309/24

wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 8 października 2024 r., I C 309/24

Tekst

1 Sygn. akt: I C 309/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 8 października 2024 r.

3 Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący: SSR Joanna Jank

6 Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Pietkiewicz

7 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2024 r. w G.

8 sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W.

9 przeciwko T. D.

10 o zapłatę

11 1. oddala powództwo,

12 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

13 Sygn. akt I C 309/24

Uzasadnienie

14 (wyroku z dnia 8 października 2024 roku – k. 488)

15 Powód (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wystąpił z powództwem przeciwko T. D. o zapłatę kwoty 69.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20 sierpnia 2020 roku do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu.

16 W uzasadnieniu powód podał, że pozwany jako komornik sądowy przystąpił do rządowego programu „Tarcza (...) Funduszu (...) dla Małych i Średnich Firm” ustanowionego na podstawie art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju. Pozwany uzyskał subwencję, mimo że nie był przedsiębiorcą, a tylko do przedsiębiorców adresowany był ten program. Na podstawie regulaminu istniał obowiązek zwrotu subwencji przyznanej na podstawie nieprawdziwego oświadczenia.

17 Zdaniem powoda, alternatywnie pozwany winien zapłacić ww. kwotę tytułem naprawienia szkody (art. 415 k.c.) lub na podstawie odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c.).

18 Powód żąda odsetek ustawowych za opóźnienie liczone za okres od 15 dnia roboczego po dniu otrzymania przez pozwanego subwencji finansowej do dnia zwrotu.

19 (pozew – k. 1-16)

20 W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu.

21 W uzasadnieniu podał, że pandemia (...)19 wprowadziła istotne ograniczenia w zakresie egzekucji. Komornikowi znana była treść art. 33 ust. 1 i 2 u.k.s., ale uznał, że całkowicie nieracjonalnym byłoby przyjmowanie, że komornicy nie są przedsiębiorcami na potrzeby programu, gdy ich sytuacja nie różni się w tym zakresie od innych przedsiębiorców – podobnie zatrudniają pracowników, których program miał chronić. Skoro Państwo traktuje komornika w każdym elemencie jak przedsiębiorcę, tym bardziej, że wykonuje on działalność gospodarczą w celach zarobkowych, w sposób zorganizowany i ciągły, we własnym imieniu. Zwrócono także uwagę, że Sekretarz S. w Ministerstwie Sprawiedliwości S. K. wskazał w piśmie z dnia 19 czerwca 2020 roku, że co prawda komornicy sadowi nie zostali zaliczenia do przedsiębiorców na mocy przepisów u.k.s., niemniej stosuje się do innych inne wskazane w piśmie przepisy dotyczące osób prowadzących działalność gospodarczą. Zacytowano fragment pisma, z którego wynikało, że również komornicy powinni być objęci pomocą, którą otrzymują pracownicy w czasie pandemii. Niektórzy komornicy składali zapytania dotyczące możliwości uzyskania subwencji i otrzymywali pozytywne odpowiedzi. Możliwość ubiegania się o przyznanie subwencji była potwierdzana przez powoda, a odpowiedź w tym zakresie była udzielana po czasie, który pozwalał na analizę sprawę, o czym również wiedział od swojego znajomego komornik. Cała procedura uzyskania subwencji była zinformatyzowana. Nie było możliwości wpisania jakichkolwiek uwag. Jedyna możliwości było zaakceptowanie wszystkich punktów, co pozwany uczynił w dobrej wierze. Wnioski podlegał weryfikacji. Niektórzy komornicy otrzymywali decyzje negatywne po weryfikacji wniosków i musieli składać wnioski ponownie. Przyznana subwencja została wykorzystana w całości na cele, na które była przeznaczona. Dzięki tym środkom pozwany nie musiał podejmować radykalnych decyzji dotyczącej prowadzonej działalności, które miałyby wpływ na funkcjonowanie egzekucji (czyli Państwa), ale przede wszystkim na życie pracowników. Takowe byłyby nieuniknione, ponieważ obroty komornika istotnie spadły. Dzięki subwencji komornik utrzymał miejsca pracy w kancelarii. Pozwany wezwany został do zwrotu całej otrzymanej subwencji. Pozwany uznał pismo w tym przedmiocie za bezskuteczne. Powód uniemożliwił pozwanemu wykonanie czynności, które były niezbędne do rozliczenia subwencji, w tym złożenia stosowanych oświadczeń i dokumentów w ramach bankowości elektronicznej z uwagi na usunięcie odpowiednich w tym zakresie zakładek. Pozwany podtrzymywał, że posiada status przedsiębiorcy, również na gruncie orzecznictwa europejskiego. Dokonując wykładni umowy subwencji pozwany powołał się na dyrektywy wykładni, o których mowa w art. 65 k.c.

22 Powództwo stanowić miało także nadużycie prawa podmiotowego. Zwrot subwencji miały stać w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej i zasadą równości. Podważone zostałoby także zaufanie do Państwa.

23 Przyjmując, że zwrot subwencji stanowi quasi karę umowną, to istnieją podstawy do jej miarkowania, przy uwzględnieniu powołanych wyżej okoliczności uzyskania subwencji oraz jej wykorzystania. Ewentualnie powód przyczynił się do powstania szkody, albowiem nie zachowała należytej staranności przy procedowaniu wniosku. W tym rozumieniu szkoda powinna zostać zmniejszona do kwoty 17.250,00 zł.

24 Powód żąda odsetek zgodnie z umową, a niezgodnie z regulaminem – zapisy w tym przedmiocie w tych dokumentach stoją w sprzeczności.

25 (sprzeciw – k. 134-147)

26 S. faktyczny:

27 Dnia 20 marca 2020 roku Minister Zdrowia w drodze rozporządzenia ogłosił na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem (...)2.

28 (fakt bezsporny)

29 Na podstawie art. 21a ustawy o Systemie Instytucji (...) i Dokumentu Programu oraz na zasadach określonych w dokumentach wykonawczych, Rada Ministrów powierzyła powodowi (dalej również jako: (...)) realizację rządowego programu udzielania Beneficjentom Subwencji (...)Tarcza (...) Funduszu (...) dla Małych i Średnich Firm” w związku ze zwalczaniem skutków (...)19 w Polsce.

30 Na potrzeby tego programu beneficjenta zdefiniowano jako przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa (...) pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu mikroprzedsiębiorcy lub małego lub średniego przedsiębiorcy, wnioskującego do (...) o udzielenie subwencji finansowej, lub któremu (...) udzielił subwencji finansowej.

31 Celami szczegółowymi programu było między innymi: udostępnienie beneficjentom finansowania programowego na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii (...)19 oraz stabilizacja finansowa beneficjentów celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli. Finansowanie miało być udzielane za pośrednictwem banków.

32 Szczegółowe warunki finansowania programowego, zakres zobowiązań beneficjentów oraz zasady i warunki zwrotu przez beneficjenta, lub częściowego zwolnienia beneficjenta z obowiązku zwrotu, udzielonego mu finansowania programowego określać miała umowa subwencji finansowej.

33 W przypadku stwierdzenia złożenia przez beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji, (...) mógłby podjąć decyzję o zobowiązaniu beneficjenta do zwrotu całości lub części subwencji finansowej.

34 Aby otrzymać wsparcie beneficjent musiał m.in.: odnotować spadek obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży), o co najmniej 25 % w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 roku w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek (...)19 oraz prowadzić działalność gospodarczą na dzień 31 grudnia 2019 roku. Przesłanką uzyskania subwencji było zawarcie umowy subwencji finansowej.

35 Z uwagi na pomocowy charakter programu, polegający na udzielaniu subwencji finansowych w związku z istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek (...)19, oraz w celu zapewnienia efektywności i szybkości rozpoznawania wniosków w interesie wszystkich aplikujących przedsiębiorców kwalifikujących się jako potencjalni beneficjenci programu, powód miał być w szczególności uprawniony do stosowania możliwie automatycznych, uproszczonych i przyspieszonych procedur przyznawania subwencji finansowych, w tym jej realizowania za pośrednictwem kanałów elektronicznych (banków), wyłącznie z wykorzystaniem danych pochodzących od partnerów programu oraz na podstawie oświadczeń składanych przez beneficjentów programu, w tym w szczególności oświadczeń dotyczących: spełniania przez beneficjenta programu warunków programowych według daty udzielenia subwencji finansowej, identyfikacji i weryfikacji tożsamości beneficjenta programu i/lub jego przedstawicieli, identyfikacji, weryfikacji tożsamości i weryfikacji należytego umocowania przedstawiciela lub przedstawicieli beneficjenta programu do składania w imieniu beneficjenta programu wobec (...) lub partnera programu jakichkolwiek oświadczeń, a także do uznawania jakiegokolwiek warunku programowego za spełniony wyłącznie w oparciu o oświadczenie beneficjenta programu.

36 W myśl § 11 ust. 13 regulaminu w przypadku, gdy beneficjent otrzymał subwencję finansową na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, od których uzależnione było udzielenie subwencji finansowej lub wysokość subwencji finansowej, beneficjent zobowiązany był do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania subwencji finansowej zwrotu subwencji finansowej lub jej części na wyodrębniony rachunek techniczny banku.

37 (dowód: regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza (...) Funduszu (...) dla Małych i Średnich Firm – k. 30-62 wraz z załącznikami – k. 63-75)

38 Algorytmy informatyczne obsługujące adresatów powstały w około 3 tygodnie. Obsługujący program nie weryfikowali statusu przedsiębiorcy. Algorytmy programu nie przewidywały automatycznego pobierania danych z (...), KRS oraz REGON.

39 (dowód: protokół przesłuchania świadka R. M. – k. 439-440, płyta – k. 445)

40 W piśmie z dnia 19 czerwca 2020 roku skierowanym do Prezesa Krajowej Rady Komorniczej R. Ł., sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości S. K. wskazał, że Minister Sprawiedliwości w pełni popierania działania samorządu komorniczego zmierzające do poprawy sytuacji komorników sądowych i zapewnienia stabilności finansowej prowadzonych przez nich kancelarii. Wskazał, że mimo że komornicy sądowi według art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o komornikach sądowych nie zostali zaliczeni do kategorii przedsiębiorców w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie mogą oni prowadzić działalności gospodarczej, to jednocześnie w praktyce są oni wpisywaniu do rejestru REGON. Sekretarz stanu wskazał na treść odesłania zawartego w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych oraz podkreślił, że komornicy sądowi organizują i prowadzą działalność komorniczą, zatrudniają pracowników, a koszty działalności egzekucyjnej pokrywają z uzyskanej przez siebie prowizji z opłat egzekucyjnych.

41 W piśmie tym sekretarz stanu wskazał, że w ocenie Ministra Sprawiedliwości komornicy sądowi powinni korzystać z pomocy podobnej do tej, którą otrzymują inni pracodawcy w okresie pandemii koronawirusa. Stwierdził, że wspomniane przez adresata pisma „wyłączenie komorników sądowych z możliwości skorzystania z niektórych form pomocy przewidzianej w tarczach antykryzysowych” oraz „brak objęcia wszystkimi unormowaniami tarcz antykryzysowych komorników sądowych” nie wynika, jak się wydaje, z brzmienia obecnie obowiązujących przepisów, a z ewentualnego niewłaściwego ich stosowania przez organy wypłacające środki pomocowe.

42 (dowód: pismo sekretarza stanu S. K. z dnia 19.06.2020 r. – k. 150-151)

43 W wiadomości e-mail z dnia 19 kwietnia 2020 roku kierowanej do komornika M. W., znanego osobiście pozwanemu, powód informował, że branża komorników może korzystać ze wsparcia w ramach Tarczy Finansowej (...).

44 (dowód: e-mail z dnia 19.04.2020r. – k. 162-163)

45 Dnia 28 lipca 2020 roku pozwany oznaczony jako: Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Gdyni T. D. zwrócił się o zawarcie z powodem umowy nr (...)MP. W systemie przyjmującym wnioski nie było możliwości wybrania innej opcji niż „przedsiębiorca”.

46 Pozwany wnioskował o udzielenie subwencji finansowej w kwocie 84.000,00 zł.

47 Oświadczył, że na dzień 31 grudnia 2019 roku był mikroprzedsiębiorcą zatrudniającym 7 pracowników. Zadeklarował, że w maju 2020 roku doszło do spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w porównaniu do analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek (...)19 o 31 %. Przychody w miesiącu bezpośrednio poprzedzającym miesiąc referencyjny wyniosły 98.490,29 zł, a w całym 2019 roku wyniosły 975.000 zł.

48 Pozwany oświadczył, że na dzień złożenia wniosku przeważającym rodzajem faktycznie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, w ramach której wnioskuje o subwencję finansową jest działalność sklasyfikowana w klasie (...): 69.10.Z.

49 Integralną część umowy stanowił regulamin.

50 Do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez przedsiębiorcę, (...) mógł skontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem umowy przez przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. W przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń zawartych w umowie powód mógł podjąć decyzję o zwrocie przez przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa miała stać się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia przedsiębiorcy informacji o decyzji powoda w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać się z informację o tej decyzji (§ 3 ust. 6).

51 Wskazano także, że po zawarciu umowy powód zweryfikuje na podstawie informacji uzyskanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Ministerstwa Finansów dane przedstawione przez przedsiębiorcę i złożone oświadczenia i podejmie decyzję o wypłacie subwencji finansowej w wysokości wnioskowanej albo mniejszej lub odmowie wypłaty subwencji finansowej (§ 2 ust. 7).

52 Pozwany złożył wniosek jako jeden z ostatnich komorników, gdyż monitorował sytuację wypłat dla innych komorników, w szczególności czy komukolwiek odmówiono wypłaty.

53 Kwota uzyskana z subwencji została przeznaczona na wypłaty wynagrodzeń dla pracowników kancelarii komorniczej .

54 (dowód: umowa – k. 77-82v. wraz z załącznikiem dot. (...) k. 83-84v., zeznania pozwanego – k. 486v.-487v., płyta – k. 489)

55 Decyzją z 29 lipca 2020 roku powód reprezentowany przez (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. dokonał częściowo pozytywnej weryfikacji spełnienia przez pozwanego warunków otrzymania subwencji i podjął decyzję o wypłacie mu subwencji w kwocie 69.000,00 zł. Z decyzji wynikało, że obniżenie wnioskowanej kwoty subwencji wynikało z weryfikacji liczby pracowników (wskazano 7 osób, ustalono 6), a także wielkości obrotów gospodarczych w 2019 roku (wskazano 975.200 zł, ustalono 1.005.200 zł).

56 (dowód: decyzja z dnia 29.07.2020r. – k. 176-177)

57 Dnia 30 lipca 2020 roku powód wypłacił pozwanemu kwotę 69.000,00 zł tytułem subwencji w ramach ww. programu.

58 (dowód: historia rachunku – k. 86)

59 Pismem z dnia 9 grudnia 2020 roku powód wezwał pozwanego do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania pisma, zwrotu całej otrzymanej kwoty subwencji finansowej wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wskazano, że beneficjent nie jest przedsiębiorcą.

60 (dowód: pismo z dnia 09.12.2022r. – k. 88-89)

61 Pismo doręczono pozwanemu dnia 14 grudnia 2020 roku.

62 (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 90-90v.)

63 Pismem z dnia 19 listopada 2021 roku powód podtrzymał swoje stanowisko.

64 (dowód: pismo z dnia 19.11.2021r. – k. 92-92v.)

65 Pismo doręczono pozwanemu dnia 23 listopada 2021 roku.

66 (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 93-93v.)

67 Pozwany nie zwrócił wypłaconej subwencji.

68 (fakt bezsporny)

69 Sąd zważył co następuje:

70 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zeznań powoda, a także dowodów przedłożonych przez strony, mając na uwadze, że żadna ze nich nie miała zastrzeżeń ani co do formy dowodów (dokumentów, wydruków, wtórników, kopii) i zgodności ich treści z rzeczywistością. Strony nie zaprzeczyły, aby jakikolwiek ze złożonych dokumentów (w tym zanonimizowanych) nie przedstawiał treści faktycznie wytworzonych pism. W szczególności strony zgodne były, co do tego, że R. M. w sprawie Sądu Rejonowego dla Warszawy w sprawie o sygn. akt VI C 466/23 złożył zeznania o treści wynikającej z wydruku znajdującego się na k. 439-440. W tej sytuacji, na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. pominięto dowód z bezpośredniego przesłuchania tej osoby w charakterze świadka.

71 Na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. pominięto dowód z decyzji Prezesa UOKiK z dnia 31 marca 2014 roku (k. 247-285), pisma Krajowej Rady Komorniczej z dnia 15 grudnia 2016 roku (k. 287-349), pisma Krajowej Rady Komorniczej z dnia 19 października 2021 roku (k. 351-352), albowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie mają stanowiska wyrażone w tych pismach w odniesieniu do procedowania ustawy o komornikach sądowych (istotny jest kształt ustawy będącej źródłem praw i obowiązków) oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, jak również to jak traktowani byli komornicy przed wprowadzeniem art. 33 ust. 1 i 2 u.k.s. W oparciu o tę samą podstawę prawną pominięto dowód z zeznań świadka M. T., albowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma liczba wezwań kierowanych przez powoda do komorników z żądaniem zwrotu otrzymanej subwencji w całości z uwagi na brak statusu przedsiębiorców, a bezsporne jest, że powód wypłacał komornikom subwencje w ramach programu. Na podstawie art. 235² § 1 pkt 1 k.p.c. pominięto dowód z deklaracji w zakresie podatku VAT za lata 2019-2020, zaświadczenia potwierdzającego status podatnika VAT, a także dokumentacji potwierdzającego zwolnienie pozwanego z podatku VAT, albowiem dowód ten nie zmierza do uzyskania dokumentów, a stanowi część argumentacji prawnej (obowiązki w tym zakresie reguluje ustawa o podatku od towarów i usług).

72 Sąd nie znalazł żadnych podstaw, aby kwestionować wiarygodność zeznań pozwanego, ponieważ w znacznej mierze znajdowały oparcie w zgromadzonych dokumentach. Szczegółowo wyjaśnił, jak wyglądał proces ubiegania się o subwencję, a także jakie docierały do niego informacje w zakresie funkcjonowania programu w odniesieniu do grupy komorników.

73 Przystępując do rozważań należało zauważyć, że w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby ani obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r. w sprawie II UKN 282/98, Legalis 44600). Dopuszczalne – a w świetle brzmienia art. 327¹ § 2 k.p.c. wręcz konieczne – jest rozprawienie się z poszczególnymi zarzutami niejako en bloc, poprzez zaprezentowanie odmiennego zapatrywania w kwestii faktów lub prawa nie pozostawiające przestrzeni dla racjonalnej obrony pozostałych zarzutów, które – przy uwzględnieniu koncepcji sądu – stają się wówczas bezprzedmiotowe (por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20.12.2017 r. w sprawie VI ACa 1651/15, Legalis 1733044).

74 W niniejszej sprawie powód domagał się zwrotu subwencji finansowej wypłaconej w ramach rządowego programu „Tarcza finansowa (...) Funduszu (...) dla małych i średnich firm” na podstawie art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju. Kluczową kwestią było ustalenie, czy pozwany był adresatem tego programu, a następnie, czy zaistniały podstawy do żądania zwrotu przyznanej subwencji.

75 Zdaniem Sądu nie ulegało wątpliwości, że pozwany jako komornik nie był i nie jest przedsiębiorcą, a zatem nie był adresatem programu. Nie był nim też z innych powodów wynikających z celów programu.

76 W myśl art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 roku o komornikach sądowych (dalej jako: ustawa o komornikach sądowych) komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej. Komornik nie może prowadzić działalności gospodarczej.

77 Stosownie do brzemienia art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych do komornika stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647, z późn. zm. 3 ), ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm. 4 ), dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Powyższe przepisy weszły w życie w dniu 1 stycznia 2019 roku.

78 Wykładnia powyższych przepisów nie wywołuje jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych. Z treści art. 33 ust. 1 i 2 powołanej ustawy wprost wynika, że na gruncie normatywnym komornik nie zalicza się do przedsiębiorców w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, prowadzenie i zakończenie działalności gospodarczej, a nadto jest objęty zakazem prowadzenia działalności gospodarczej. Treść art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych nie wprowadza jakiegokolwiek wyjątku w tym zakresie, a jedynie nakazuje stosować do komornika przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – w zakresie dotyczącym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Przepis ten zawiera odesłanie do stosowania do komorników przepisów wskazanych ustaw i nie można bynajmniej z niego wywodzić, że na gruncie normatywnym komornik w powyższym zakresie jest przedsiębiorcą. Stosowanie do komorników ww. przepisów w żadnej mierze nie stanowi o możliwości zakwalifikowania komorników do kategorii przedsiębiorców w zakresie określonym w przepisie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych. Pojęcie przedsiębiorcy ma charakter normatywny, stąd jego zakres i treść mogą być zrekonstruowane na podstawie wykładni przepisów prawa z uwzględnieniem siatki pojęciowej języka prawnego. Faktyczne podobieństwa funkcjonalne między działalnością komornika a działalnością gospodarczą pozostają bez znaczenia dla zdefiniowania relacji między pojęciem przedsiębiorcy a pojęciem komornika, która to relacja jest rozłączna. Innymi słowy, w sferze normatywnej nie ma takiego komornika, który byłby przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców i konsekwentnie nie ma takiego przedsiębiorcy w rozumieniu powołanej ustawy, który byłby komornikiem.

79 Pozwany nie był przedsiębiorcą w rozumieniu postanowień zarówno regulaminu udzielania subwencji, jak i wyciągu z programu dokumentu "Tarcza finansowa", do których program ten był adresowany. Dokumenty te nie wprowadzały autorskiej definicji przedsiębiorcy, a odwoływały do definicji przedsiębiorcy zawartej w ustawie – Prawo przedsiębiorców z dnia 6 marca 2018 roku. Nie pozostawiono w tym zakresie jakiegokolwiek marginesu interpretacyjnego, a zatem jakiekolwiek próby ujęcia tej definicji w innych pozaustawowych ramach były jałowe, w tym w kontekście oceny równości podmiotów, które mogłyby skorzystać z tego programu.

80 Sąd podziela wyrażony przez powoda pogląd (vide: k. 208), że oceny tej nie zmienia stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniu z dnia 21 lipca 1991 roku w sprawie C-202/90 ( (...) (...)- (...)) dotyczące hiszpańskich regionalnych poborców podatkowych. Po pierwsze Trybunałowi przedstawiono pytanie wskazujące poborców podatkowych jako przedsiębiorców. Odpowiedzi na pytania miały uwzględniać uwarunkowania prowadzenia działalności gospodarczej, ale co najistotniejsze Trybunał rozstrzygał kwestie podatkowe. Natomiast przywołane orzeczenie C-41/90 dotyczy publicznej agencji zatrudnienia, C-244/94 dotyczy organizacji zarządzającej systemem ubezpieczenia. W sprzeciwie wskazano także, że działalność gospodarczą stanowi każda działalność polegająca na oferowaniu towarów i usług na danym rynku. Komornik nie oferuje swoich usług per se, ale wykonuje zadania publiczne ze sfery imperium Państwa. Niejako wykonuje jego zadania. Nie może reklamować swoich usług. Jeżeli zaś mowa o wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26 marca 1987 roku w sprawie 235/85 (LEX nr 83916), to sprawa ta dotyczyła opodatkowania komorników podatkiem VAT. Nie uwzględniało przyszłych uwarunkowań przyszłych państw członkowskich, w tym Rzeczypospolitej Polskiej. Kluczowym dla rozstrzygnięcia tej kwestii jest ustawa o komornikach sądowych, w szczególności jej art. 33 ust. 1 i 2. Sąd stanowczo odrzuca pogląd, jakoby powołane wyżej orzeczenie, w jakikolwiek sposób derogowało treść tych przepisów.

81 Z tego powodu nie można pojęcia przedsiębiorcy na gruncie Regulaminu czy umowy rozumieć funkcjonalnie i obejmować zakresem tej definicji podmiotów, które nie mają takiego statusu w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. Gdyby rzeczywiście intencją programu było posługiwanie się szerszą definicją przedsiębiorcy, to wyraźnie by to z niej wynikało poprzez wprowadzenie autonomicznej definicji przedsiębiorcy, przez brak odesłana do jakiejkolwiek ustawy albo odesłanie do definicji przedsiębiorcy zawartej w kodeksie cywilnym, która właśnie ma charakter funkcjonalny i szerszy niż zawarta w ustawie - Prawo przedsiębiorców.

82 Konsekwentnie należało więc przyjąć, że jeśli zasady udzielania subwencji opierają się na definicji ustawowej, to uwzględniają też rozmaite ustawowe wyłączenia od tej definicji. O takim wyłączeniu jest mowa w powołanym powyżej art. 33 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych z dnia 22 marca 2018 roku (Dz.U. z 2018 r. poz. 771 ze zm.), w którym przewidziano, że komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej. Z kolei w ust. 2 wskazano, że komornik nie może prowadzić działalności gospodarczej. Istotą jego pracy jest służba publiczna, nie zaś nastawienie na maksymalizację zysku (R. Reiwer (red.), Ustawa o komornikach sądowych. Komentarz [w:] R. Reiwer (red.), Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2021).

83 Treść art. 33 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych jest na tyle jednoznaczna, że nie jest konieczne szerokie omawianie sporu, jaki miał miejsce w poprzednim stanie prawnym, przed wejściem w życie tej ustawy. Wówczas bowiem status komornika rzeczywiście rodził różne kontrowersje, których punktem kulminacyjnym było wydanie interpretacji ogólnej przez Ministra Finansów, z której wynikało, że komornicy są przedsiębiorcami i muszą pobierać podatek VAT, a potem uchwały Sądu Najwyższego, z której wynikało, że podatek ten komornik musi zawierać w opłacie egzekucyjnej, a nie doliczać go do opłaty. Te okoliczności doprowadziły to takiego przemodelowania zawodu komornika, w której nie tylko zmieniono charakter opłaty egzekucyjnej (nie jest wynagrodzeniem komornika, lecz należnością publicznoprawną, od której komornikowi przysługuje wynagrodzenie prowizyjne), ale też wprost wyłączono go z definicji przedsiębiorcy zawartej w Prawie przedsiębiorców.

84 Definicja przedsiębiorcy w ustawie – Prawo przedsiębiorców jest niewątpliwie przepisem regulującym wykonywanie działalności gospodarczej, co oznacza, że w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców komornik nie jest przedsiębiorcą. Tak też należało więc rozumieć definicję beneficjenta zawartą w regulaminie. W tym przypadku komornik nie jest przedsiębiorcą i nie należy do kręgu beneficjentów tego programu. Wobec ustalenia definicji w oparciu o odesłanie do przepisów ustawy nie można uznać, że pojęcie przedsiębiorcy na potrzeby umowy subwencji powinno być rozumiane w inny sposób, nieuwzględniający ustawowych wyłączeń od definicji zawartej w ustawie – Prawo przedsiębiorców. Nie świadczy o tym bowiem żadne postanowienie umowy, regulaminu czy innego dokumentu programowego ( vide: wyrok Sądu Rejonowego w Warszawie z 19 października 2023 r., VI C 458/23, LEX nr 3651170, wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 24 kwietnia 2023 r., XXV C 88/23, LEX nr 3571639.).

85 Zarówno regulamin, jak i umowa zastrzegały uprawnienie powoda do kontroli i poddania ocenie prawdziwości oświadczeń składanych na etapie ubiegania się o subwencję, a także do żądania zwrotu subwencji w razie złożenia oświadczeń nieprawdziwych (§ 3 ust. 6 umowy). Z tym jednak, że pozwany komornik nie ukrywał, że jest komornikiem. Wskazał to wprost we wniosku. Zatem powód – względnie bank procedujący wniosek – winien odmówić wypłaty subwencji każdemu komornikowi, który złożyłby taki wniosek. Strona powodowa wskazywała na zautomatyzowany proces wypłaty subwencji. Z zeznań R. M. wnioskować należało, że wniosek mógł złożyć każdy, kto oznaczyłby się jako przedsiębiorca. Wskazywał, że opracowany w pośpiechu algorytm informatyczny nie miał możliwości automatycznego pobierania danych z (...) oraz KRS. Taka możliwość była dopiero w drugiej edycji programu. Z tym jednak, że nie ma to znaczenia w sprawie. Skoro proces ten nie był doskonały – brak było automatycznej możliwości weryfikacji wniosku, to proces weryfikacji należało przeprowadzić ręcznie. Nic nie usprawiedliwia zaniechania takiej czynności. Oczywistym jest, że liczba wniosków była olbrzymia, gdyż obejmowała kilkaset tysięcy podmiotów. Obsługujący program odpowiedzialni byli za wydatkowanie pieniędzy publicznych. Tak jak nie wydaje się masowo wyroków bez zapoznania się z aktami sprawy, tak nie przyznaje się subwencji bez upewnienia się, czy środki trafiają do adresatów programu. Obsługujący program weryfikowali ilość osób zatrudnionych czy deklarowane obroty w działalności. Oznaczenie pozwanego we wniosku jako komornika było wyraźne i jednoznaczne, nie podlegało żadnej interpretacji.

86 Innymi słowy pozwany nie zamierzał wprowadzić powoda w błąd. Wskazał wprost, że jest komornikiem. Rolą powoda była ocena, czy komornik winien być beneficjentem programu czy też nie. Bez znaczenia dla tej oceny ma liczba wniosków o przyznanie subwencji czy brak przygotowania pracowników banku obsługujących system. Powód ponosi konsekwencje działań podejmowanych przez banki realizujące założenia programu. Jest oczywistym, że banki obsługujące program nie podejmowały tych czynności charytatywnie.

87 W tym kontekście istotna dla rozstrzygnięcia okazała się treść art. 411 pkt 1 k.c., zgodnie z którą nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.

88 Ocena wiedzy powoda, względnie banku działającego w jego imieniu, sprowadzana winna być do obiektywnych kryteriów. Było oczywistym, co zresztą wynika z aktualnej argumentacji powoda, że komornicy nie mogli być beneficjentami programu. Od banków oraz powoda wymagało się wówczas działania w ramach prawa. Przepisy nie pozostawiały w tym zakresie jakiegokolwiek marginesu interpretacyjnego. Jeżeli środki, których teraz zwrotu domaga się powód, zostały wypłacone pozwanemu (jak i kilkuset innym komornikom), to miało to miejsce za zgodą i wiedzą powoda, tj. zgodą na wypłatę podmiotowi nieuprawnionemu. Taki stan rzeczy wyklucza uprawnienie do zwrotu świadczenia, o którym powód wiedział, że nie było należne. Jednocześnie nie zastrzeżono, że następuje to z zastrzeżeniem zwrotu. Sytuacja taka mogła wystąpić jedynie w razie stwierdzenia, że wnioskujący podał nieprawdziwe dane. Z kolei pozwany podał, że jest komornikiem w przekonaniu, że tak jak inni komornicy zasługuje na pomoc Państwa w okresie pandemii.

89 Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 września 2024 roku w sprawie o sygn. akt VII AGa 92/24 (LEX nr 3763542): „Nietrafne są więc zarzuty powoda, że pozwany złożył nieprawdziwe oświadczenia, czy też z jego winy doszło do nawiązania stosunku zobowiązaniowego, bowiem powód powinien przed podjęciem decyzji o wypłacie subwencji zweryfikować oświadczenia złożone przez pozwanego i stosownie do tego wydać decyzję odmowną, czego nie uczynił, a wręcz przeciwnie wydał decyzję częściowo pozytywną, przyznając pozwanemu określoną kwotę subwencji finansowej. Jak już podniesiono, Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie sposób w niniejszej sprawie mówić, aby pozwany złożył nieprawdziwe oświadczenia, zatem zarzuty apelacji dotyczące naruszenia art. 415 k.c. i 471 k.c. są bezzasadne. Podobnie zarzut powoda jakoby spełnienie świadczenia nie było wynikiem świadomej decyzji powoda, tj. zarzut naruszenia art. 411 pkt 1 k.c. jest nietrafny, bowiem jak już wyjaśniono powyżej z okoliczności sprawy wynika, że pomimo stosowania zautomatyzowanych i przyspieszonych procedur powód był doskonale zorientowany, że udziela wsparcia komornikowi sądowemu (...) (powód w czasie realizacji programu zaliczał branżę komorniczą do kręgu beneficjentów).”

90 Przekonanie pozwanego o zasadności składanego wniosku ma znaczenie dla oddalenia powództwa również na podstawie art. 5 k.c., tj. sprzeczności powództwa z zasadami współżycia społecznego. Pozwany niemal do ostatniego momentu wstrzymywał się z wnioskiem, oczekując na ewentualną odmowę przyznania subwencji jakiemukolwiek komornikowi. W piśmie z dnia 19 czerwca 2020 roku sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości S. K. wprost wskazał, że wyłączenie komorników z przedmiotowego programu wynikało tylko i wyłącznie z ewentualnego niewłaściwego stosowania aktualnie obowiązujących przepisów przez organy wypłacające środki pomocowe. Opinia ta nie stanowiła źródła prawa. Jednakże pochodziła ze strony rządowej, a więc strony, która ten program przygotowała i przeprowadziła przez proces legislacyjny.

91 Pozwany zaznajomiony był także, że stanowiskiem powoda przedstawionym znajomemu komornikowi e-mailem z dnia 19 kwietnia 2020 roku. Powód wskazał tam wówczas, że komornicy są adresatami przedmiotowego programu. Pozwany nie powielał zapytania, gdyż oczywistym jest, że odpowiedź byłaby identyczna.

92 Sąd podziela wywód prawny Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia z 12 marca 2024 roku w sprawie I C 679/23 (LEX nr 3724138), w którym stwierdzono, że nieostrości tworzonych aktów prawnych – gdyż tak należy kwalifikować problem, jaki w związku z uruchomieniem Programu pojawił się w zakresie grupy zawodowej komorników sądowych (i nie tylko) skutkujące zmianą w toku wykonywania umowy interpretacji przepisów – nie mogą obciążać pozwanego. Pozwany jako obywatel działał bowiem w zaufaniu do Państwa, sugerując się oficjalnym, aktualnym na datę złożenia wniosku ww. stanowiskiem, o którym mowa powyżej.

93 Państwo w stosunku do obywatela nie może zastawiać pułapek legislacyjnych, a następnie korzystając z nich, obciążać uprawnionych, którzy w zaufaniu do Państwa podjęli określone decyzje w zakresie prowadzonej działalności i wydali otrzymane środki zgodnie z oczekiwaniami władzy (utrzymanie zatrudnienia). Obywatele nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji tego, że ta sama władza państwowa, która tworzyła przepisy i intepretowała w konkretny sposób, zmieniła nagle zdanie.

94 W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy uwzględnienie powództwa naruszałoby zasadę zaufania obywatela do Państwa, naruszałaby bezpieczeństwo prawne jednostki, dawałoby przywilej władzy w związku z naruszeniem zasady jednoznaczności prawa, a faktycznie prowadziłoby do pozbawienia pozwanego uprawnień nabytych. Wszystkie powyższe zasady wywodzone są z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącym, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym.

95 Zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, nazywana także zasadą lojalności państwa względem obywateli, ściśle wiąże się z bezpieczeństwem prawnym jednostki. Wyraża się ona w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, "by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2001 r., sygn. K 27/00, OTK 2001, Nr 2, poz. 29). Opierają się one zatem na pewności prawa, czyli takim zespole cech przysługujących prawu, które gwarantuje jednostce bezpieczeństwo prawne, umożliwiając jej decydować o swoim postępowaniu na podstawie pełnej znajomości przesłanek działania organów państwa, a zarazem znajomości konsekwencji prawnych, jakie postępowanie to może za sobą pociągnąć (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK 2000, Nr 5, poz. 138; 19 listopada 2008 r., KP 2/08, OTK-A 2008, Nr 9, poz. 157; 20 stycznia 2009 r., P 40/07, OTK-A 2009, Nr 1, poz. 4; 24 lutego 2010 r., K 6/09, OTK-A 2010, Nr 2, poz. 15).

96 Koniecznym wymogiem realizacji zasady zaufania jest zagwarantowanie bezpieczeństwa prawnego. Bezpieczeństwo prawne jednostki związane z pewnością prawa umożliwia więc przewidywalność działań organów państwa, a także prognozowanie działań własnych (wyrok Trybunału K z 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK 2000, Nr 5, poz. 138). Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podejmował rozważania na temat wymagań, jakie Konstytucja RP narzuca wprowadzaniu w życie nowych przepisów, zwłaszcza w zakresie, w jakim zawierają one rozwiązania mniej korzystne dla adresatów (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 kwietnia 2006 r., SK 30/04, OTK-A 2006, Nr 4, poz. 42). Skoro więc takie ograniczenia wprowadzane są dla zmiany przepisów, tym bardziej niedopuszczalna jest sytuacja pogarszania sytuacji obywatela bez ich zmiany, jedynie na podstawie zmiany interpretacji ustanowionego prawa. Wiąże się to z zasadą jednoznaczności prawa, która wynika z zasady zaufania i rozumiana jest jako dyrektywa poprawnej legislacji. Odnośnie do nakazu respektowania przez ustawodawcę zasad przyzwoitej legislacji, stanowiących element zasady demokratycznego państwa prawnego, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zasady te obejmują m.in. "wymaganie określoności przepisów, które muszą być formułowane w sposób poprawny, precyzyjny i jasny", a "standard ten wymagany jest zwłaszcza, gdy chodzi o ochronę praw i wolności" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia 2000 r., sygn. K 7/99, OTK 2000, Nr 1, poz. 2). Z tak ujętej zasady określoności wynika, że każdy przepis prawny powinien być skonstruowany poprawnie z punktu widzenia językowego i logicznego – dopiero spełnienie tego warunku podstawowego pozwala na jego ocenę w aspekcie pozostałych kryteriów. Wymóg jasności oznacza nakaz tworzenia przepisów klarownych i zrozumiałych dla ich adresatów, którzy od racjonalnego ustawodawcy oczekiwać mogą stanowienia norm prawnych niebudzących wątpliwości co do treści nakładanych obowiązków i przyznawanych praw. Związana z jasnością precyzja przepisu powinna przejawiać się w konkretności nakładanych obowiązków i przyznawanych praw, tak by ich treść była oczywista i pozwalała na wyegzekwowanie (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 marca 2001 r., sygn. K 24/00, OTK 2001, Nr 3, poz. 51). Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że zasady przyzwoitej legislacji są przejawem ogólnej zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, a w konsekwencji jedną z cech państwa prawnego. Brak precyzji przepisów powoduje bowiem stworzenie nazbyt szerokich ram dla organów stosujących prawo, które muszą zastępować ustawodawcę w zakresie tych zagadnień, które uregulował on w sposób nieprecyzyjny. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny, „ustawodawca nie może poprzez niejasne formułowanie tekstu przepisów pozostawiać organom mającym je stosować nadmiernej swobody przy ustalaniu w praktyce zakresu podmiotowego i przedmiotowego ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw jednostki" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2002 r., K 6/02, OTK-A 2002, Nr 3, poz. 33) (por. Komentarz do art. 2 Konstytucji RP, red. Safjan/Bosek 2016, wyd. 1/Tuleja, Legalis).

97 W analizowanej sprawie, z całą pewnością zasada jednoznaczności prawa, związana z jasnością i precyzją przepisu została naruszona. Szczególny okres pandemii 2020 roku i konieczność niezwłocznego przyjmowania przepisów chroniących obywateli przed skutkami wprowadzanych ograniczeń, niejako usprawiedliwiają niedoskonałości ówczesnych aktów prawnych, ale obecnie Państwo z tego tytułu nie może oczekiwać korzyści i domagać się ochrony prawnej kosztem obywateli.

98 Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 411 pkt 1 k.c. oraz art. 5 k.c. powództwo w punkcie 1. należało oddalić.

99 O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2. wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. i wyrażonej tam odpowiedzialności za wynik procesu, obciążając nimi przegrywającego powoda. Na poniesione przez pozwanego koszty składały się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17,00 zł) oraz wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w osobie radcy prawnego w stawce minimalnej (5.400,00 zł) zgodnie z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804 ze zm.). Od sumy tych kosztów na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c. należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.