Wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 11 czerwca 2026 r., IV Pa 44/26

wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 11 czerwca 2026 r., IV Pa 44/26

Tekst

1 Sygn.akt. IV Pa 44/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 11 czerwca 2026r.

3 Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: sędzia (del.) Andrzej Bogucki

6 Protokolant: st. sekr. sądowy Barbara Serżysko

7 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026r. w Zielonej Górze

8 sprawy z powództwa F. D.

9 przeciwko S. (...) w R.

10 o zapłatę

11 na skutek apelacji pozwanego

12 od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

13 z dnia 4 lutego 2026r., sygn.akt. IV P 235/25

14 I. zmienia zaskarżony wyrok:

15 - w punkcie I w ten sposób, że powództwo oddala w całości,

16 - w punkcie III w ten sposób, że obciąża powoda kosztami sądowymi i odstępuje od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego za postępowanie przed sądem I instancji

17 II. odstępuje od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego za postępowanie przed sądem II instancji.

18 sędzia (del.) Andrzej Bogucki

19 Sygn. akt IV Pa 44/26

Uzasadnienie

20 Powód F. D. w pozwie skierowanym przeciwko S. (...) w R. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kwoty 6.270,85 zł brutto wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie i kosztami postępowania. W uzasadnieniu pozwu podał, że domaga się wyrównania uposażenia za styczeń i luty 2023 r., a także świadczeń związanych z zakończeniem służby. Wywodził, że jest emerytowanym funkcjonariuszem S. (...), a służbę zakończył w dniu 23.02.2023 r. Podał, że dnia 26.09.2022 r. złożył wniosek do Dyrektora (...) w R. o zwolnienie ze służby z dniem 23.02.2023 r. Decyzja o odejściu ze służby spowodowana została wieloma czynnikami, m.in. trudnościami występującymi w służbie po przeprowadzonej w 2017 r. reformie oraz pogarszającym się stanem zdrowia. Powód podał, że w styczniu 2023 r. i lutym otrzymał uposażenie oraz pozostałe świadczenia wyliczone według kwoty bazowej z 2022 r. Brak zastosowania kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na 2023 r. spowodował, że otrzymał zaniżone uposażenie zasadnicze oraz związane z zakończeniem służby: odprawę, nagrodę roczną, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, a nadto zaniżoną nagrodę jubileuszową.

21 W ocenie powoda, art. 41 ustawy z dnia 1.12.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 skutkujący zaniżeniem uposażenia powoda w styczniu i lutym 2023 r., stoi w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości.

22 Pozwany S. (...) w R. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

23 W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany wskazał, że wobec strony powodowej zastosowano przepis art. 41 ustawy z dnia 1.12.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023. Z art. 41 ustawy wynika, że funkcjonariusze odchodzący ze służby w styczniu lub lutym 2023 r. otrzymywali uposażenie według kwoty bazowej z ustawy budżetowej za 2022 rok. Zdaniem strony pozwanej, regulacje te nie noszą cech dyskryminacji, gdyż nie byłoby słuszne m.in. to, że funkcjonariusze odchodzący na służbę na początku roku otrzymaliby takie samo uposażenie, jak ci, którzy przepracowali cały rok. Ponadto ustawodawca ma prawo motywować do pozostania w służbie pod względem finansowym, co było racją wprowadzenia art. 41 ustawy. Na poparcie stanowiska pozwany powołał się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16.05.2025 r. Zdaniem pozwanego, wprowadzenie podwyżki uposażeń funkcjonariuszy pozostających w dniu 1.03.2023 r. w służbie nie narusza zasad równości w stosunku do tych, którzy ze służby odeszli. W tej dacie powód posiadał już prawo do emerytury, która została w znacznym stopniu zwaloryzowana. Pozwany dodatkowo podniósł, że powód w pozwie błędnie wyliczył wartość dochodzonych roszczeń na kwotę 6.270,85 zł w sytuacji, gdy przy założeniu zasadności powództwa wartość ta wynosi 6.270,11 zł.

24 Powód w toku postępowania oświadczył, że zgadza się z wyliczeniami pozwanego, wobec czego skorygował powództwo do kwoty wyliczonej przez pozwanego.

25 Pozwany wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177§1 pkt 3¹ k.p.c. z uwagi na toczące się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowanie w sprawie o sygn. akt K 8/25. Ponadto z ostrożności procesowej pozwany wniósł o stwierdzenie nieważności postępowania z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, albowiem źródłem dochodzonych roszczeń jest stosunek służbowy wynikający z mianowania, a nie stosunek pracy. Pozwany podtrzymał wniosek o oddalenie powództwa, a dodatkowo wniósł o nienadawanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, oddalenie żądania zapłaty odsetek za opóźnienie, nieobciążanie opłatą od pozwu oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

26 Powód sprzeciwił się zawieszeniu postępowania, a co do wysokości dochodzonej kwoty oświadczył, że zgadza się z wyliczeniami pozwanego, wobec czego ostatecznie domagał się zasądzenia kwoty wyliczonej przez pozwanego.

27 Wyrokiem z dnia 04.02.2026 r. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w punkcie I. zasądził od pozwanego S. (...) w R. na rzecz powoda następujące kwoty: 474,30 zł brutto tytułem wyrównania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27.01.2023 r. do dnia zapłaty, 351,90 zł brutto tytułem uposażenia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28.02.2023 r. do dnia zapłaty, 3.441,42 zł brutto tytułem wyrównania odprawy emerytalnej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 24.02.2023 r. do dnia zapłaty, 68,85 zł brutto tytułem wyrównania nagrody rocznej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 24.02.2023 r. do dnia zapłaty, 1.073,28 zł brutto tytułem wyrównania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 24.02.2023 r. do dnia zapłaty, 860,36 zł brutto tytułem wyrównania nagrody jubileuszowej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 24.02.2023 r. do dnia zapłaty, w punkcie II. w pozostałym zakresie postępowanie umorzył, a w punkcie III. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 400,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

28 Podstawę faktyczną wyroku Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia:

29 Powód F. D., pełniący służbę na stanowisku młodszego eksperta w (...) w R., w dniu 26.09.2022 r. złożył wniosek o zwolnienie go ze służby z dniem 23.02.2023 r. w związku z zamiarem przejścia na emeryturę. Decyzją z dnia 20.10.2022 r. Dyrektor (...) w R. zwolnił powoda ze służby C. (...) z upływem 23.02.2023 r. Za miesiąc styczeń 2023 r. oraz za miesiąc luty 2023 r. i w związku ze zwolnieniem ze służby wypłacono powodowi uposażenie i świadczenia pieniężne z tym związane według kwoty bazowej z 2022 r. przewidzianej dla funkcjonariuszy S. (...) to jest 1 803,16 zł. Przy zastosowaniu kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na 2023 r. w kwocie 1 943,81 zł różnica pomiędzy należnymi, a wypłaconymi powodowi świadczeniami wynosi z poszczególnych tytułów wartości uwzględnione w punkcie I. wyroku

30 W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

31 Powództwo okazało się zasadne w zakresie wynikającym z jego modyfikacji, po podaniu przez stronę pozwaną wysokości ewentualnie należnych powodowi świadczeń,

32 Zgodnie z brzmieniem art. 223 ust 3 ustawy z dnia 16.11.2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U.2025.1131), przeciętne uposażenie funkcjonariusza stanowi wielokrotność kwoty bazowej. Wysokość kwoty bazowej ustalonej według odrębnych zasad określa ustawa budżetowa. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23.12.1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2024, poz. 1356), podstawę do określenia wynagrodzeń w roku budżetowym dla pracowników, o których mowa w art. 5 pkt 1 lit. a i d oraz pkt 2 ( a więc również funkcjonariuszy S. (...)), stanowią wynagrodzenia z roku poprzedniego, zwaloryzowane średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń ustalonym w ustawie budżetowej, oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne, wypłacane na podstawie odrębnych przepisów.

33 Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 powołanej ustawy, podwyższenie wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej następuje w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku.

34 W art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 1.12.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 2666 ze zm.) przewidziano, że kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...)stosuje się do obliczenia ich uposażeń w okresie od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r.

35 Zgodnie z ust. 2, do obliczenia uposażeń żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...) należnych od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r. stosuje się kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2022, zaś z ust. 3, że uposażenie żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...) wypłacane w okresie od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. podlega każdorazowemu zwiększeniu o 1/5 kwoty różnicy pomiędzy uposażeniem należnym na dzień 1 marca 2023 r. obliczonym na podstawie kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na rok 2023 odpowiednio dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...) a uposażeniem należnym na dzień 1 stycznia 2023 r. obliczonym zgodnie z ust. 2.

36 Mechanizm wprowadzony ustawą okołobudżetową spowodował, że powód (podobnie jak inni funkcjonariusze S. (...), którzy zostali zwolnieni ze służby przed 1.03.2023 r.) otrzymał uposażenie za miesiąc styczeń 2023 r. oraz inne świadczenia wyliczone wg kwoty bazowej obowiązującej w 2022 r. tj. 1 803,16 zł (art. 9 ust. 1 pkt 2e ustawy budżetowej z dnia 17.12.2021 r. na rok 2022 r., Dz.U.2022.270).

37 Jak wskazał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt IV Pa 160/24 (na mocy którego oddalono apelację pozwanego w analogicznej sprawie dotyczącej funkcjonariusza S.), orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 pkt 1 ustawy zasadniczej), co niewątpliwie należy do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie rozstrzyganej przez sąd. Sąd jest obowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego w indywidualnej sprawie. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami. Uznanie, że sądy powszechne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności, jak też niezgodności z ustawą zasadniczą, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów, przy czym pod pojęciem „stosowanie” należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2017 r., UK 325/16, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., PKN 90/98; z dnia 20 sierpnia 2001 r., III RN 189/00; z dnia 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08; z dnia 8 października 2015 r., III KRS 34/12).

38 Oceniając zatem kwestionowane przez powoda rozwiązania prawne z punktu widzenia norm konstytucyjnych, należy podnieść, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Już usytuowanie tej klauzuli w normach konstytucyjnych nakazuje jej przyznać wysoki prymat i miejsce. Dostrzegając jej ogólnikowość i konieczność wykładni przez organy stosujące Konstytucję, zanegować jednak należy, aby była ona dowolna. Zakłada ona swoiste minimum i wyrażające ją formuły prawne. Istotne jest, że z zasady państwa prawnego wyprowadzono zasady pochodne. Jedną z nich stanowi zasada ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Nieodmiennie związana jest z bezpieczeństwem prawnym. W świetle tej zasady adresaci norm prawnych mają prawo oczekiwać, że regulacja prawna nie zostanie zmieniona na ich niekorzyść w sposób arbitralny i zaskakujący (co podkreślał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 listopada 2015 r., K 1/14, czy wyroku z 19 listopada 2008 r. w sprawie Kp 2/08).

39 Nie oznacza to oczywiście, że określone unormowanie, regulujące uprawnienia płacowe, czy inne prawa lub obowiązki obywateli nie mogą zostać nigdy zmienione. Istotny warunek zakłada jednak, aby kreowane zmiany nie były dla jednostki zaskakujące i nie miały charakteru arbitralnego. Jak wskazano w powołanym powyżej wyroku z dnia 19 listopada 2008 r., wydanym w pełnym składzie Trybunału, istotę zasady lojalności państwa względem obywateli da się przedstawić jako zakaz zastawiania przez przepisy prawne pułapek, formułowania obietnic bez pokrycia, bądź nagłego wycofywania się przez państwo ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł postępowania; jako niedopuszczalność kreowania organom państwowym możliwości nadużywania swojej pozycji wobec obywatela (...).

40 Ponadto, ingerencja ustawodawcy może nastąpić tylko wówczas, gdy przemawiają za tym szczególnie istotne wartości konstytucyjne. Do takich zalicza Trybunał Konstytucyjny m.in. konieczność ochrony równowagi budżetowej (zob. wyroki TK z: 20 stycznia 2010 r., K 6/09; 12 grudnia 2012 r., K 1/12)

41 Z prezentowaną zasadą konstytucyjną związana jest zasada pewności prawa (bezpieczeństwa prawnego). Gwarantuje ona ochronę praw słusznie nabytych, interesów w toku oraz ekspektatywę maksymalnie ukształtowanych (por. wyrok TK z 21 czerwca 2005 r. w sprawie P 25/02). Obywatel ma prawo oczekiwać od państwa, że może poruszać się i kształtować swoje uprawnienia i zobowiązania w oparciu o stabilne normy prawne, podlegające zmianom jedynie w przypadkach wyjątkowych i uzasadnionych.

42 Zestawiając zatem z przedstawioną zasadą konstrukcję uposażeń funkcjonariuszy, zasadna staje się odmowa zastosowania unormowań zamrażających waloryzację płacy dla tych funkcjonariuszy, którzy rozwiązali stosunki służbowe przed 1.03.2023 r.

43 W uzasadnieniu do projektu ustawy okołobudżetowej wskazano, że zastosowany mechanizm ma na celu zachęcenie funkcjonariuszy do pozostania w służbie (cyt. „Proponuje się regulację wprowadzającą mechanizm zachęcający do pozostawania w służbie czynnej żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy i funkcjonariuszy S. (...). Mając na uwadze powyższe proponuje się, aby w roku 2023 wzrost uposażeń obejmował wyłącznie żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy pozostających w służbie na dzień 1 marca 2023 r.”)

44 Jak więc słusznie zauważył Rzecznik Praw Obywatelskich w wystąpieniu skierowanym w 2023 r. do ówczesnego Prezesa Rady Ministrów (https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-sluzby-mundurowe-waloryzacja-2023-mswia odpowiedz), mechanizm ten był elementem kształtowania polityki kadrowej, a nie stanowił odpowiedzi na żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby pozbawienie tej grupy prawa do waloryzacji. Tylko takie okoliczności mogą zaś uzasadniać wprowadzenie przepisów epizodycznych; nie powinno się regulować życia społecznego w warunkach codziennych. W przeciwnym wypadku zaufanie obywatela do państwa i prawa mogłoby zostać zakwestionowane. W ocenie Rzecznika, którą Sąd w pełni podziela, zachęcanie do pozostania w służbie nie powinno przybierać postaci groźby pozbawienia prawa do waloryzacji uposażenia.

45 Co więcej, w niniejszej sprawie pozwany nie wykazał, by faktycznie zastosowane rozwiązanie ustawowe zmierzało do zachęcenia funkcjonariuszy do pozostania w służbie. Pozwany nie zaoferował żadnego dowodu na potwierdzenie faktu zwrócenia się do powódki o zmianę decyzji/ wycofanie wniosku o zwolnienie ze służby.

46 Przepis ustawy okołobudżetowej zmienił wynikającą z przepisu tej samej rangi zasadę ustalania uposażenia funkcjonariuszy S. (...), uzależnioną od kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej. Prawodawca odszedł więc od ukształtowanych ustawą jednolitych zasad ustalania płac konkretnej grupy, wykluczając osoby kończące aktywność zawodową, które przecież przez dwa miesiące 2023 r. pełniły służbę w takich samych warunkach, jak pozostali. Nie uzasadnił tej decyzji żadną szczególną okolicznością, zwłaszcza związaną z potrzebami budżetu państwa.

47 W powołanym stanowisku Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę również na to, że zastosowany mechanizm sprawił, że niższe uposażenia otrzymali nie tylko ci funkcjonariusze, którzy w wyniku własnej decyzji zakończyli służbę, ale również ci, którym na jej kontynuowanie nie pozwalał stan zdrowia, czy nawet orzeczenie o trwałej niezdolności do służby.

48 Odnosząc się do zarzutów i wniosków pozwanego wskazać należy, iż sąd pominął wniosek o zawieszenie postępowania, przychylając się do stanowiska strony powodowej. Jak słusznie wskazuje powód, zgodnie z przepisem art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30.11.2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz.U.2019.2393 t.j.), Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Niewątpliwe jest to, że przepis art. 41 ustawy okołobudżetowej utracił moc obowiązującą, a zatem zachodzi wskazana w cytowanym przepisie przesłanka do umorzenia postępowania. To tym bardziej uzasadnia potrzebę dokonania przed sąd samodzielnej oceny zgodności tego przepisu z Konstytucją.

49 Dodać należy okoliczność związaną z funkcjonowaniem sądu konstytucyjnego w RP. Fakt niewłaściwego ukształtowania obecnie działającego Trybunału Konstytucyjnego potwierdził bowiem Europejski Trybunał Praw Człowieka m.in. w wyroku z dnia 7.05.2021 r. Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18).

50 Chybiony okazał się również zarzut związany z niewłaściwością sądu powszechnego (zarzut nieważności postępowania). Zgodnie z brzmieniem art. 277 ustawy o KAS, spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 276 ust. 1 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Z kolei przepis art. 276 ust. 1 wymienia sprawy: o przeniesieniu, powierzeniu pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku, przeniesieniu na niższe stanowisko, przeniesieniu na inne lub równorzędne stanowisko służbowe w związku z reorganizacją jednostki organizacyjnej KAS, określeniu warunków pełnienia służby w związku ze zniesieniem jednostki organizacyjnej KAS bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych. Tym samym, sprawa o uposażenie nie mieści się w katalogu z art. 276 ust. 1 ustawy o KAS i podlega rozpoznaniu przez sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy.

51 W ramach rozproszonej kontroli zgodności zastosowanych przez pozwanego przepisów z Konstytucją RP (art. 2, 7 i 32) sąd uznał słuszność stanowisko powoda i uwzględnił powództwo. Jednocześnie sąd nie podzielił wykładni spornych przepisów dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w powołanych przez pozwanego orzeczeniach, którymi nie był związany.

52 O odsetkach orzeczono na podstawie przepisu art. 252 ust. 4 ustawy o KAS, zgodnie z którym, w przypadku zwłoki w wypłacie uposażenia, innych świadczeń oraz należności pieniężnych funkcjonariuszowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia, w którym uposażenie, inne świadczenie lub należność pieniężna stały się wymagalne.

53 W ocenie sądu, po stronie pozwanego doszło do zwłoki, gdyż nieterminowa wypłata uposażenia i innych świadczeń nastąpiła na skutek zastosowania przepisów niezgodnych z Konstytucją, a zatem wskutek okoliczności za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Analogiczna wykładnia stosowana jest przez sądy powszechne w orzeczeniach dotyczących uposażeń sędziów i prokuratorów, wobec których w latach 2021-2023 r. na podstawie ustaw okołobudżetowych „zamrożono” kwoty bazowe. Termin wypłaty wszystkich świadczeń to ostatni dzień pozostawania w służbie.

54 W części w jakiej powód skorygował wartość przedmiotu sporu, postępowanie zostało umorzone, o czym orzeczono na podstawie przepisów art. 203 i 355 k.p.c. (pkt II sentencji).

55 O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt III sentencji wyroku na podstawie art. 98§1 k.p.c. Na koszty poniesione przez powoda składała się opłata od pozwu, uiszczona zgodnie z wezwaniem sądu z uwagi na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15.04.2025 r. (III PZP 7/24).

56 Sąd nie podziela wykładni pozwanego dotyczącej orzeczenia o kosztach procesu. W powołanej uchwale podniesiono (powołując się na uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego: w składzie siedmiu sędziów z dnia 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 227 i w składzie trzech sędziów z dnia 5 czerwca 2008 r., II PZP 9/08, OSNP 2008 nr 23-24, poz. 343), że osoby zatrudnione w ramach niepracowniczych stosunków służbowych, w tym funkcjonariusze Służby Więziennej (których dotyczyła omawiana uchwała, ale co odnieść należy również przez analogię do funkcjonariuszy KAS), nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p. Z tego względu przepis art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie znajduje zastosowania. Niniejsza sprawa nie jest również „sprawą z zakresu prawa pracy”, gdyż podlega rozpoznaniu według zasad procesowych przewidzianych w przepisach o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy, lecz nie jest sprawą z zakresu prawa pracy w znaczeniu materialnym.

57 Na skutek wniesienia tejże opłaty przez powoda, stała się ona poniesionym przez stronę kosztem procesu, który podlegał rozliczeniu wg zasad obowiązujących w przepisach Kodeksu Postępowania Cywilnego, czyli zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.).

58 Apelację od wyroku z dnia 04.02.2026 r. wniósł pozwany, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:

59 1) art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U.2022.2666 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie przez Sąd że stronie powodowej przysługiwało uposażenie za styczeń 2023 r. obliczone z zastosowaniem kwoty bazowej z ustawy budżetowej na 2023 r. w wysokości 1.943,81 zł, podczas gdy z treści wymienionego przepisu jednoznacznie wynika że w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r. należało stosować kwotę bazową przewidzianą w ustawie budżetowej na rok 2022 r., to jest 1.803,16 zł, co skutkowało niezasadnym zasądzeniem na rzecz strony powodowej wyrównania uposażenia oraz innych świadczeń według zawyżonej kwoty bazowej;

60 2) art. 252 ust. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie przez Sąd 1 instancji, że po stronie pozwanego doszło do zwłoki w wypłacie należnego uposażenia i innych świadczeń, a w konsekwencji bezzasadne zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uznania tych świadczeń za wymagalne. Sąd wadliwie ustalił moment wymagalności należności pomijając, że organ wypłacił uposażenie stronie powodowej zgodnie zobowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 r., który jednoznacznie nakazywał zastosowanie kwoty bazowej z 2022 r. wobec funkcjonariuszy kończących służbę przed 1 marca 2023 r. W tych okolicznościach nie mogła wystąpić jakakolwiek zwłoka po stronie pozwanego, a brak zastosowania art. 252 ust. 4 uKAS miał istotny wpływ na wynik sprawy albowiem prawidłowa subsumcja prowadziłaby do oddalenia roszczenia odsetkowego w całości, w tym również od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;

61 3) art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne rozszerzenie zasady zaufania obywatela do państwa i nieuprawnione uznanie, że każdy spadek świadczeń narusza ochronę praw nabytych, mimo że waloryzacja uposażeń funkcjonariuszy nie stanowi prawa nabytego. Sąd pominął, że celem regulacji było wprowadzenie ogólnego, systemowego mechanizmu polityki kadrowej a nie oddziaływanie na decyzje konkretnej osoby. Dodatkowo sąd I instancji błędnie przyjął, iż przepisy uchwalone w grudniu 2022 r. nie mogły wpłynąć na decyzję strony powodowej, mimo że miały charakter powszechny, a data odejścia ze służby była elastyczna. Za nieuzasadnione należy uznać również stwierdzenie, że brak indywidualnego kontaktu z powodem eliminuje cel ustawodawcy, gdyż skuteczność regulacji nie zależy od działań wobec poszczególnych funkcjonariuszy. W efekcie Sąd wadliwie stwierdził naruszenie zasady pewności prawa i oparł rozstrzygnięcie na nieprawidłowej wykładni art. 2 Konstytucji, co skutkowało niezasadnym zasądzeniem na rzecz strony powodowej wyrównania uposażenia oraz innych świadczeń;

62 4) art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego błędne zastosowanie i nieuprawnione uznanie że sąd powszechny może badać zgodność ustawy z Konstytucją oraz odmówić jej zastosowania, w sytuacji gdy kontrola zgodności ustaw z Konstytucją należy wyłącznie do Trybunału Konstytucyjnego, w efekcie Sąd naruszył konstytucyjny model kontroli norm i zasadę nadrzędności Konstytucji wynikającą z art. 8 ust. 2, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

63 5) art. 7 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Sąd 1 instancji, że pozwany działając zgodnie z obowiązującą ustawą okołobudżetową miał obowiązek odstąpić od jej zastosowania. Sąd uznał więc że prawidłowe wykonanie obowiązującego prawa stanowiło zwłokę, co doprowadziło do niezasadnego zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie. Naruszenie to miało wpływ na treść orzeczenia gdyż doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że strona powodowa była traktowana w sposób niezgodny z zasadą równości, co stało się podstawą przyjęcia odpowiedzialności pozwanego i zasądzenia nienależnych świadczeń;

64 6) art. 32 Konstytucji RP poprzez błędne przyjęcie, że zróżnicowanie wysokości uposażeń funkcjonariuszy w zależności od daty zwolnienia ze służby stanowi niedopuszczalną dyskryminację. Sąd pominął, że zróżnicowanie to wynikało z regulacji czasowych związanych z rokiem budżetowym, obejmowało wszystkich funkcjonariuszy jednakowo i realizowało racjonalne cele polityki kadrowej państwa, co miało wpływ na treść orzeczenia, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że strona powodowa była traktowana w sposób niezgodny z zasadą równości, a to stało się podstawą przyjęcia odpowiedzialności pozwanego i zasądzenia nienależnych świadczeń;

65 7) art. 231 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wadliwe zastosowanie domniemania faktycznego, polegające na przyjęciu przez sąd, że brak indywidualnych działań pozwanego wobec strony powodowej świadczy o nielogiczności przepisów i braku jego funkcji motywacyjnej, mimo że ustalenie to nie wynikało z żadnych dowodów lecz opierało się wyłącznie na przypuszczeniach, co doprowadziło do bezprawnego uznania przepisu za nieskuteczny w systemie motywacyjnym, mając bezpośredni wpływ na treść orzeczenia i jego ocenę legalności regulacji;

66 8) art. 233 § 1 w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku. W szczególności Sąd oparł rozstrzygnięcie na ogólnych i abstrakcyjnych tezach Rzecznika Praw Obywatelskich niemających związku z indywidualną sytuacją strony powodowej, nadał walor dowodowy materiałom publicystycznym oraz stanowiskom organów, które nie stanowiły dowodów w rozumieniu przepisów postępowania cywilnego, a jednocześnie bezzasadnie uznał, że pozwany nie wykazał celu ustawodawcy, mimo że kształtowanie polityki płacowej i mechanizmu waloryzacji uposażeń należy wyłącznie do ustawodawcy. Sąd przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, uznając dodatkowo, że normy prawne dotyczące ustalenia uposażenia strony powodowej są niezgodne z Konstytucją RP, co doprowadziło do nieuprawnionej odmowy zastosowania przepisów ustawy okołobudżetowej i błędnego przyjęcia zasadności roszczenia, pomimo że obowiązujące przepisy jednoznacznie określały sposób ustalenia kwoty bazowej w spornym okresie;

67 9) art. 327(1) § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku obarczonego istotnymi brakami w zakresie ustaleń faktycznych i rozważań prawnych. Uzasadnienie oparto na ogólnej argumentacji konstytucyjnej bez dokonania szczegółowej analizy sytuacji prawnej i faktycznej strony powodowej. Sąd pominął odniesienie się do kluczowych twierdzeń i zarzutów pozwanego, nie wykazał podstaw dokonanej oceny zarzutów prawnych w świetle przepisów ustawy okołobudżetowej, nie wskazał motywów zastosowania analogii do regulacji obowiązujących w Straży Granicznej, ani powodów pominięcia argumentacji dotyczącej wyrównawczego charakteru świadczenia. Sąd odwołał się przy tym do orzecznictwa dotyczącego sędziów i prokuratorów, mimo że sytuacja prawna funkcjonariuszy służby celno-skarbowej jest odrębna, co czyni taką analogię nieuprawnioną i prowadzi do wadliwych wniosków, a powyższe miało wpływ na wydane orzeczenie;

68 10) art. 98 § 1 k.p.c. poprzez błędne obciążenie kosztami postępowania pozwanego, w sytuacji gdy pozwanym w sprawie jest Skarb Państwa. Sąd przyjmując, że opłata od pozwu uiszczona przez stronę powodową powinna obciążać pozwanego pominął specyfikę instytucji Skarbu Państwa jako strony procesu, dla której w przypadku przegranej obwiązek poniesienia kosztów postępowania nie powinien prowadzić do nieuzasadnionego obciążania budżetu państwa. Obciążenie Skarbu Państwa kosztami powinno być oceniane w świetle zasad słuszności i racjonalności wydatkowania środków publicznych, co w niniejszej sprawie nie zostało uwzględnione, skutkując naruszeniem przepisu ar. 98 § 1 k.p.c. oraz zasad rzetelnego i sprawiedliwego postępowania procesowego;

69 11) art. 102 k.p.c. w zw. z art. 203 i 355 k.p.c. poprzez zastosowanie art. 102 k.p.c. i nieobciążenie powoda kosztami procesu w punkcie III. wyroku, lecz pozwanego w sytuacji, gdy powód cofnął powództwo i postępowanie w tym zakresie zostało umorzone (punkt II. wyroku) i tym zakresie traktowany jest jako przegrywający sprawę, a nie zaszedł żaden szczególnie uzasadniony przypadek, by nie obciążać powoda tymi kosztami, w szczególności nie była nim trudność w dostępie do dokumentów płacowych, które znajdowały się w aktach osobowych, jak też winny znajdować się u samego powoda.

70 W oparciu o przedstawione zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania za I i II instancję wraz z należnymi odsetkami.

71 W uzasadnieniu apelacji pozwany zawarł rozwinięcie zarzutów apelacyjnych.

72 W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania przed sądem 2 instancji.

73 W uzasadnieniu odpowiedzi na apelację powód podniósł, iż Sąd I instancji zasadnie nie zastosował przy roszczeniu sprawy art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023, z uwagi na niekonstytucyjność tego przepisu. Zróżnicowanie funkcjonariuszy S. (...) pozostających w służbie po 1 marca 2023 r., a tych odchodzących na wypracowaną zasłużoną emeryturę z końcem lutego 2023 r. było swoistym różnicowaniem podmiotów podobnych, co stanowi ewidentnie o naruszeniu zasady ochrony zaufania obywatela wobec państwa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji i równości obywateli wobec prawa (dyskryminacji) wyrażonej w art. 32 Konstytucji dla tej drugiej części funkcjonariuszy. Pozwany bezzasadnie przy tym wskazał w apelacji, że powód złożył oświadczenie o cofnięciu wystąpienia ze służby, gdyż powód takiego oświadczenia nigdy nie złożył. Nieuprawniony jest również zarzut pozwanego jakoby Sąd I instancji naruszył zasady zawarte w art. 2 i 32 oraz w art. 8 ust. 2 Konstytucji, gdyż Sąd I instancji miał podstawy do stwierdzenia niekonstytucyjności art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 w świetle tych przepisów Konstytucji. W ocenie powoda bezzasadne są także wszystkie pozostałe zarzuty apelacji.

74 Obszerniejszą argumentację prawną na poparcie stanowiska Sądu I instancji dotyczącego uznania za niekonstytucyjny art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 przedstawił na rozprawie apelacyjnej w dniu 03.06.2026 r. pełnomocnik powoda. Zdaniem pełnomocnika powoda, przepis ten narusza art. 2, a przede wszystkim art. 32 Konstytucji RP.

75 Niezgodność art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. z art. 32 Konstytucji RP wynika z naruszenia przez ten przepis zasady równego traktowania podmiotów podobnych, znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznoprawnej. Nierówne traktowanie funkcjonariuszy, którzy odeszli ze służby przed 01.03.2023 r., w odniesieniu do treści art. 41 analizowanej ustawy, może być rozpatrywane na kilku płaszczyznach.

76 O nierównym traktowaniu tych funkcjonariuszy według pierwszej płaszczyzny porównawczej stanowi fakt, że funkcjonariusze ci w styczniu i lutym 2023 r. pracowali tak samo jak funkcjonariusze, którzy pozostali w służbie, a tylko funkcjonariusze, którzy pozostali w służbie otrzymali waloryzację uposażeń od 01.03.2023 r. Pomijając ten fakt, nie zawisłaby przed sądem niniejsza sprawa i sprawy o analogicznym stanie faktycznym, gdyby ustawodawca w art. 41 ustawy nie przewidział dla funkcjonariuszy, którzy pozostali w służbie dodatku wyrównawczego w wysokości 1/5 kwoty różnicy pomiędzy uposażeniem należnym na dzień 01.03.2023 r., obliczonym na podstawie kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na rok 2023, a uposażeniem należnym na dzień 01.03.2023 r. obliczonym zgodnie z ust. 2 art. 41 ustawy.

77 Druga płaszczyzna porównawcza, to odniesienie wynikającej z art. 41 ustawy sytuacji funkcjonariuszy do sytuacji ogółu pracowników, objętych ustawą o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej. Zgodnie z zasadą określoną w art. 8 ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej, podwyższenie wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej następuje w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku, a na podstawie art. 41 ustawy uposażenia funkcjonariuszy, którzy odeszli ze służby przed 01.03.2023 r. nie zostały zwaloryzowane.

78 Trzecia płaszczyzna porównawcza, to odniesienie wynikającej z art. 41 ustawy sytuacji funkcjonariuszy do sytuacji sędziów i prokuratorów, wobec których ustawodawca zastosował podobne rozwiązania, skutkujące zamrożeniem wysokości wynagrodzeń, a Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że tego rodzaju arbitralne rozwiązania ustawodawcy naruszają Konstytucję.

79 Art. 41 ustawy narusza także art. 2 Konstytucji, gdyż godzi w wynikającą z tego przepisu Konstytucji zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego prawa oraz godzi w zakaz arbitralności działań władzy publicznej.

80 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

81 Apelacja zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na zasadność zarzutu dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U.2022.2666), zwanej dalej u.s.r., poprzez niezastosowanie tego przepisu przy rozstrzyganiu sprawy.

82 Na wstępie wskazać należy, iż zakres kontroli sądu II instancji w postępowaniu apelacyjnym wyznacza treść art. 378 § 1 k.p.c. stanowiącego, iż sąd ten rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi.

83 Ponieważ apelacja obejmowała zarówno zarzuty o charakterze procesowym, jak i materialnoprawnym, a ocena zasadności zarzutów materialnoprawnych może być dokonywana jedynie w odniesieniu do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, rozstrzygnięcie apelacji w pierwszej kolejności wymagało ustosunkowania się przez Sąd Okręgowy do zarzutów procesowych.

84 Wszystkie zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przepisów postępowania są chybione. Sąd I instancji nie naruszył art. art. 231 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w sposób opisany w apelacji, gdyż uznanie przez sąd I instancji, że brak indywidualnych działań pozwanego wobec powoda świadczy o nielogiczności analizowanego przepisu i braku jego funkcji motywacyjnej, stanowiło element argumentacji prawnej Sądu I instancji, a nie element ustaleń faktycznych. Analogicznie rzecz się ma z zarzutem naruszenia art. 233 § 1 w zw. z art. 278 k.p.c. Przywołanie przez Sąd I instancji stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich służyło wyłącznie wzmocnieniu stanowiska prawnego wyrażonego przez Sąd I instancji i nie było elementem ustaleń faktycznych.

85 Sąd I instancji nie naruszył również art. 327(1) § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w powołanym przepisie. Zarzucenie przez pozwanego w apelacji ogólnikowości przedstawionej przez Sąd I instancji argumentacji prawnej i bezzasadności odwołania się do orzecznictwa dotyczącego sędziów i prokuratorów może podlegać ocenie w odniesieniu do przepisów prawa materialnego, ale nie stanowi o naruszeniu art. art. 327(1) § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

86 Wobec bezzasadności zarzutów apelacji dotyczących przepisów procesowych Sąd Okręgowy na podstawie art. 387 § 2¹pkt 1 k.p.c. przyjął za własne wszystkie ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji.

87 Antycypując zważania obejmujące ocenę podniesionych w apelacji zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego należy wskazać, że w sprawie bezsporne jest, iż w świetle treści art. 41 u.s.r., roszczenia powoda dochodzone w niniejszej sprawie nie mają materialnoprawnej podstawy, a przyjęcie, że taka podstawa istnieje, wymagałoby uznania – co uczynił Sąd I instancji - że przepis ten powinien zostać pominięty przy rozstrzyganiu sprawy z uwagi na jego niekonstytucyjność.

88 W tej sytuacji, rozważenia w pierwszej kolejności wymagał materialnoprawny zarzut pozwanego podniesiony w apelacji, dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez dokonanie oceny konstytucyjności przepisu w sytuacji, gdy – zdaniem apelującego – kontrola zgodności ustaw z Konstytucją należy wyłącznie do Trybunału Konstytucyjnego.

89 Powyższy zarzut jest chybiony. W świetle dominującej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego sądy powszechne są uprawnione do oceny konstytucyjności przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia konkretnej sprawy w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, jak też kolejne orzeczenia SN: z 7 kwietnia 1999 r., I PKN 648/98, z 26 września 2000 r., III CKN 1089/00, z 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, z 29 sierpnia 2001 r., III RN 189/00).

90 Kontrola rozproszona pozwala sądom na odmowę zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny w konkretnej sprawie, co w żadnym razie nie stanowi o przejęciu kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (por. postanowienie SN z 5 kwietnia 2023 r., II USK 133/22 wyrok SN z 8 sierpnia 2017 r., I UK 325/16, uchwała SN z 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 6 lutego 2024 r., VIII Pa 103/23, M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017, par. 3. Znaczenie Konstytucji dla procesu sądowego stosowania prawa; por. też M. Haczkowska: Zasada bezpośredniego stosowania konstytucji w działalności orzeczniczej sądów, Przegląd Sejmowy 2005 nr 1; R. Balicki: Bezpośrednie stosowanie konstytucji, Krajowa Rada Sądownictwa 2016 nr 4, s. 13; M. Gutowski, P. Kardas: Sądowa kontrola konstytucyjności prawa. Kilka uwag o kompetencjach sądów powszechnych do bezpośredniego stosowania Konstytucji, Palestra 2016 nr 4, s. 5).

91 Z uwagi na powyższe, Sąd I instancji był uprawniony do oceny konstytucyjności art. 41 u.s.r., jako przepisu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy.

92 W dalszej kolejności należy jednak wskazać, że zgodnie z dominującym stanowiskiem orzecznictwa, sąd powszechny może stwierdzić niekonstytucyjność przepisu tylko w takim przypadku, gdy niekonstytucyjność ma charakter oczywisty. Oczywista niekonstytucyjność może zachodzić np. wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i.t.p. (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 2 sierpnia 2019 r., III AUz 117/19, w którym zacytowano wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08, LEX nr 491552; z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15, OSNP 2016 Nr 12, poz. 148; uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FSP 2/06, ONSAiWSA 2007 Nr 1, poz. 3 oraz wyroki tego Sądu z dnia 24 września 2008 r., I OSK 1369/07, LEX nr 509708 oraz z dnia 18 grudnia 2013 r., I FSK 36/13, LEX nr 1528716, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30 lipca 2025 r. III AUa 80/25).

93 Sąd I instancji odmówił zastosowania przy rozstrzyganiu sprawy art. 41 u.s.r. przy uznaniu w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności sprzeczności tego przepisu z art. 2 Konstytucji RP z pominięciem powyższego stanowiska, gdyż nie wskazał w uzasadnieniu wyroku żadnych okoliczności świadczących o oczywistym charakterze niekonstytucyjności art. 41 u.s.r.

94 Uzupełniająco należy wskazać, że z uzasadnienia Sądu I instancji nie wynika niekonstytucyjność art. 41 u.s.r. nawet bez przymiotu oczywistości. Argumenty wskazane przez Sąd I instancji na poparcie tezy, że art. 41 u.s.r. jest sprzeczny z art. 2 Konstytucji RP mają charakter nader powierzchowny, wręcz publicystyczny i w istocie rzeczy sprowadzają się do zacytowania kilku zdań z jednego z wystąpień Rzecznika Praw Obywatelskich. Sąd I instancji zacytował w szczególności stwierdzenie Rzecznika Praw Obywatelskich, że „mechanizm ten (mechanizm określony w art. 41 u.s.r.) był elementem kształtowania polityki kadrowej, a nie stanowił odpowiedzi na żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby pozbawienie tej grupy prawa do waloryzacji. Tylko takie okoliczności mogą zaś uzasadniać wprowadzenie przepisów epizodycznych; nie powinno się regulować życia społecznego w warunkach codziennych. W przeciwnym wypadku zaufanie obywatela do państwa i prawa mogłoby zostać zakwestionowane”. W ocenie Rzecznika, którą Sąd I instancji w pełni podzielił, zachęcanie do pozostania w służbie nie powinno przybierać postaci groźby pozbawienia prawa do waloryzacji uposażenia.

95 Argumenty powyższe Sąd Okręgowy ocenia jako chybione. Oczywiście, że mechanizm określony w art. 41 u.s.r. był elementem kształtowania polityki kadrowej, bo taki cel regulacji zawartej w art. 41 u.s.r. został expressis verbis wskazany w uzasadnieniu projektu ustawy. Wskazany cel regulacji nie świadczy jednak o sprzeczności przepisu z art. 2 Konstytucji RP, albowiem był celem ważkim i trzymając się terminologii Sądu I instancji, stanowił odpowiedź ustawodawcy na wyjątkowe okoliczności, to jest ówczesne braki kadrowe w służbach mundurowych.

96 W ocenie Sądu Okręgowego nieuprawnione jest stwierdzenie Sądu I instancji, że treść art. 41 u.s.r. „stanowiła groźbę pozbawienia prawa do waloryzacji świadczenia”. W związku z wejściem w życie art. 41 u.s.r. funkcjonariusze zostali postawieni przed alternatywą, pozostać w służbie po dniu 28 lutego 2023 r. i skorzystać z korzyści wynikających z tego przepisu, czy też najpóźniej do tego dnia odejść ze służby i skorzystać już w 2023 roku z waloryzacji emerytury, jednak określenie tej alternatywy mianem groźby, stanowi w ocenie Sądu Okręgowego nadużycie semantyczne. Szczegółowy opis wskazanej alternatywy Sąd zawarł w dalszej części uzasadnienia, w odniesieniu do podniesionego przez powoda w toku postępowania apelacyjnego zarzutu niezgodności art. 41 u.s.r. z art. 32 Konstytucji RP.

97 Niezrozumiały dla Sądu Okręgowego jest powołany przez Sąd I instancji w celu wykazania niezgodności art. 41 u.e.r. z art. 2 Konstytucji RP argument, że „pozwany nie wykazał, by faktycznie zastosowane rozwiązanie ustawowe zmierzało do zachęcenia funkcjonariuszy do pozostania w służbie”.

98 Bezzasadny jest także podniesiony przez powoda na etapie postępowania apelacyjnego zarzut sprzeczności art. 41 u.s.r. z art. 32 Konstytucji RP, a w szczególności z wynikającą z tego przepisu Konstytucji zasadą równości.

99 W polskim orzecznictwie konstytucyjnym za „klasyczne” ujęcie wynikającej z art. 32 Konstytucji RP zasady równości uznaje się formułę użytą przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 9 marca 1988 r. (U 7/87), według której „konstytucyjna zasada równości wobec prawa (...) polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo. A więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących”. Była ona wielokrotnie powtarzana w orzecznictwie TK (np. – w początkach obowiązywania obecnej konstytucji – wyroki z 6 maja 1998 r., K 37/97; z 20 października 1998 r., K 7/98; z 17 maja 1999 r., P 6/98, a w ostatnim okresie – m.in. wyroki z 21 stycznia 2014 r., SK 5/12, pkt III.3.6.2; 13 maja 2014 r., SK 61/13, pkt III.4.1; 21 lipca 2014 r., K 36/13, pkt III.2.1–2), a także NSA (np. uchwała z 22 maja 2000 r., OPK 1/00, ONSA 2000, nr 4, s. 133). W podobny sposób określił zasadę równości SN, wskazując, że oznacza ona „równe traktowanie obywateli znajdujących się w tej samej sytuacji prawnej” (np. uchwała z 16 marca 2000 r., I KZP 56/99, OSNKW 2000, z. 3–4, s. 21).

100 W odniesieniu do wynikającej z art. 32 Konstytucji RP zasady równości kluczowy charakter ma więc zawsze ustalenie (dobór) „cechy istotnej”, bo przesądza ona o uznaniu porównywanych podmiotów za podobne lub odmienne. Uznanie owego podobieństwa pozwala na podjęcie badania, czy podmioty podobne są traktowane podobnie przez przepisy prawa. Dopiero zaś stwierdzenie, że prawo nie traktuje podmiotów podobnych w sposób podobny (a więc wprowadza zróżnicowanie), prowadzi do postawienia pytania, czy takie zróżnicowanie jest dopuszczalne w świetle zasady równości. Ustalenie klasy podmiotów podobnych powinno być dokonywane zawsze ad casum. Wymaga bowiem analizy treści regulacji prawnej. Ustalenie to musi być dokonywane zawsze adekwatnie do treści stosunku prawnego, ze względu na dające się wyodrębnić klasy porównywanych podmiotów. Bez poprawnego wyznaczenia klasy podmiotów podobnych nie da się poprawnie zastosować testu równości (L. Garlicki, M. Zubik [w:] M. Derlatka i in., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, Warszawa 2016, art. 32. https://sip.lex.pl/#/commentary/587744242/541682/ garlicki-leszek-red-zubik-marek-red-konstytucja-rzeczypospolitej-polskiej-komentarz-tom-ii-wyd-ii).

101 W niniejszej sprawie, podnosząc zarzut sprzeczności art. 41 u.s.r. z art. 32 Konstytucji RP pełnomocnik powoda za podmioty prawa objęte analizą konstytucyjną uznał podmioty objęte dyspozycją art. 41 u.s.r. (żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...)), a za cechę istotną (relewantną) w wyżej wskazanym znaczeniu, uznał datę przejścia żołnierza lub funkcjonariusza na emeryturę i na tej podstawie doszedł do konkluzji, że art. 41 u.s.r. narusza zasadę równości z art. 32 Konstytucji RP, gdyż żołnierze i funkcjonariusze, którzy przeszli na emerytury przed dniem 01.03.2023 r., otrzymali za styczeń i luty uposażenie w bezzasadnie zaniżonej wysokości i zaniżona została także wysokość świadczeń związanych z przejściem na emeryturę (odprawa emerytalna, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy), w stosunku do żołnierzy i funkcjonariuszy, którzy przeszli na emeryturę w dniu 01.03.2023 r. i później.

102 W mniejszej sprawie pełnomocnik powoda „cechę istotną” w kontekście konstytucyjnej zasady równości, określił błędnie. O błędnym określeniu przez pełnomocnika powoda „cechy istotnej” stanowi okoliczność, iż cecha ta w istocie rzeczy w ogóle nie zaistniała. O jej nieistnieniu stanowi okoliczność, iż każdy żołnierz zawodowy lub funkcjonariusz, który posiadał uprawnienia emerytalne i przeszedł na emeryturę przed dniem 01.03.2023 r., miał niczym nieograniczoną możliwość przejścia na emeryturę także w dniu 01.03.2023 r. lub później.

103 Zdaniem Sądu, sprawę należy widzieć następująco. W dniu 20.09.2022 r. Rada Ministrów wniosła do Sejmu projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023. Ustawa ta została uchwalona przez Sejm RP w dniu 01.12.2022 r. i opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 19.12.2022 r. (Dz.U.2022.2666). Z kolei dniu 18.10.2022 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw, która między innymi przewidywała wskaźnik waloryzacji emerytur w 2023 roku na poziomie 113,8 %. (wyższym niż w latach poprzednich) i założenia tego projektu zostały podane do publicznej wiadomości. W dniu 22.10.2022 r. projekt ten wpłynął do Sejmu RP i został ogłoszony na stronie internetowej Sejmu. W uzasadnieniu projektu expressis verbis zawarta była informacja o planowanym wskaźniku waloryzacji emerytur w 2023 r. na poziomie 113,8 %. Ustawa o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw na podstawie projektu wniesionego do Sejmu w dniu 22.10.2022 r. została uchwalona przez Sejm RP w dniu 27.10.2022 r. i opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 30.11.2022 r. (Dz.U.2022.2461).

104 Obie wskazane wyżej ustawy w sposób istotny wpłynęły między innymi na sytuację funkcjonariuszy S. (...) w 2023 r., posiadających lub nabywających prawo do emerytury przed dniem 01.03.2023 r. Nie wdając się w nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy szczegóły, w związku z wyjściem w życie tych ustaw funkcjonariusze postawieni zostali przed wyborem, przejść na emeryturę w okresie od 01.01. do 28.02.2023 r. i mieć ustaloną emeryturę według uposażeń wyliczonych na podstawie kwoty bazowej obowiązującej w 2022 r., ale jednocześnie skorzystać z prawa do waloryzacji emerytury na podstawie ustawy z dnia 27.10.2022 r., czy też przejść na emeryturę po dniu 28.02.2023 r. i mieć ustaloną emeryturę według uposażeń wyliczonych na podstawie kwoty bazowej na 2023 rok, ale bez prawa do waloryzacji emerytury w 2023 r.

105 Powyższe prowadzi do wniosku, że art. 41 u.s.r. nie naruszał w żaden sposób zasady równości określonej w art. 32 Konstytucji RP, gdyż obejmował wszystkich funkcjonariuszy S. (...) nabywających najpóźniej do dnia 28.02.2023 r. uprawnienia emerytalne, a zróżnicowanie sytuacji prawnej funkcjonariuszy, którzy przeszli na emeryturę do dnia 28.02.2023 r. i po tym dniu, było wyłącznie skutkiem indywidualnych decyzji funkcjonariuszy, którzy samodzielnie oceniali, w której dacie przejście na emeryturę będzie dla nich korzystniejsze. Oczywiście stan świadomości prawnej funkcjonariuszy przy podejmowaniu decyzji w tym zakresie mógł być różny, jednak dla rozstrzygnięcia sprawy istotny jest obowiązujący wówczas stan prawny, a nie poziom świadomości prawnej poszczególnych funkcjonariuszy.

106 W świetle opisanej skrótowo wyżej zasady równości wynikającej z art. 32 Konstytucji, o naruszeniu art. 32 Konstytucji nie stanowi regulacja zawarta w art. 41 ust. 3 u.s.r. Przewidziany w tym przepisie mechanizm nie stanowił waloryzacji płac za styczeń 2023 r. i luty 2023 r. dla funkcjonariuszy pozostających w służbie po 1 marca 2023 r., ale określoną przez ustawodawcę, co prawda w bardzo specyficzny sposób, ale jednak zmianę zasad płacowych, obowiązujących od 1 marca 2023 r., którą należy widzieć w kategorii kompleksowej, wielotorowej podwyżki płac od tej daty, a nie waloryzacji i "wyrównania" wypłaconych już uposażeń za styczeń 2023 r. i luty 2023 r. (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 lutego 2026 r. III SA/KR 1422/25).

107 O niekonstytucyjności art. 41 u.s.r. nie stanowi także odniesienie sytuacji funkcjonariuszy S. (...) do sytuacji ogółu pracowników objętych ustawą o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej i do sytuacji sędziów w 2023 r.

108 Art. 32 Konstytucji nie daje podstaw do uznania, że na jego podstawie ustawodawca zobowiązany jest do jednakowego uregulowania statusu wszystkich pracowników i funkcjonariuszy objętych ustawą o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej we wszystkich aspektach. Odnośnie zaś sędziów należy wskazać, że zasady corocznej waloryzacji wynagrodzeń sędziów ustalone są w odrębnej ustawie - Prawo o ustroju sądów powszechnych, a co najistotniejsze, ochrona wysokości wynagrodzenia sędziów znajduje bezpośrednie oparcie w treści art. 178 ust. 2 Konstytucji. Już tylko z tych względów brak jest podstaw do odnoszenia sytuacji funkcjonariuszy S. (...)do sytuacji sędziów w 2023 r., gdyż status prawny obu tych grup jest zupełnie odmienny.

109 Reasumując, zarówno argumentacja przedstawiona przez Sąd I instancji w celu wykazania niezgodności art. 41 u.e.r. z art. 2 Konstytucji, jak również argumentacja pełnomocnika powoda przedstawiona w postępowaniu apelacyjnym w celu wykazania niezgodności art. 41 u.e.r. z art. 32 Konstytucji nie dały Sądowi podstaw do uznania art. 41 u.e.r. za sprzeczny z Konstytucją, a argumentów przemawiających za taką sprzecznością z urzędu nie dopatrzył się także Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

110 Uzupełniająco można dodać, że - pomijając opisany wyżej wymóg oczywistości naruszenia Konstytucji, jako warunku uznania przepisu za niekonstytucyjny w ramach kontroli rozproszonej dokonywanej przez sąd powszechny - w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd, iż odmowa zastosowania przez sąd przepisu ustawy nie może opierać się na przypuszczeniach i supozycjach co do niekonstytucyjności, lecz być rezultatem niezwykle starannej i przemyślanej wykładni, zaś argumentacja musi być poważna i przekonująca. Sąd nie jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu ustawowego, jeżeli nie wykaże, iż przepis ten w ustalonym przez ten sąd znaczeniu, jest niezgodny z określonym i wyraźnie wskazanym przepisem Konstytucji RP (por. wyrok SN z dnia 29 sierpnia 2001 r. III RN 189/00.

111 Powyższe stanowi o zasadności zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 41 u.s.r. przez jego niezastosowanie. Uwzględnienie apelacji na podstawie tego zarzutu czyni zbędnym bezpośrednie odniesienie się do pozostałych, nieomówionych wyżej, zarzutów apelacji.

112 Z przedstawionych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że powództwo oddalił, a na podstawie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji.

113 Art. 102 k.p.c., realizujący zasadę słuszności, dopuszcza możliwość odstąpienia od zasady odpowiedzialności za wynik procesu w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Pozwala na nieobciążanie przegrywającego obowiązkiem zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi albo zasądzenie tylko części kosztów. Ocena, czy takie przypadki rzeczywiście występują, została pozostawiona uznaniu sądu, a kontrola instancyjna dotyczy tylko sytuacji, gdy zastosowanie omawianego przepisu nastąpiło z rażącym naruszeniem zasad przewidzianych w tym przepisie, gdy ocena sądu jest dowolna i pozbawiona uzasadnionych podstaw albo gdy sąd w ogóle nie uzasadnił zastosowania tego przepisu.

114 W ocenie Sądu Okręgowego, z uwagi obecność w obiegu publicznym wypowiedzi co do niekonstytucyjności art. 41 u.s.r., w tym wypowiedzi Rzecznika Praw Obywatelskich, uzasadnione było subiektywne przekonanie powoda o zasadności powództwa. Subiektywne przekonanie strony o zasadności swojego stanowiska procesowego, ale co należy podkreślić, tylko takie subiektywne przekonanie, które znajduje oparcia w okolicznościach obiektywnych, stanowi w utrwalonym orzecznictwie okoliczność mogącą podlegać kwalifikacji jako wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 102 k.p.c. (por. np. postanowienie SN z 01.12.2011 r. I CZ 26/11).

115 Z tych samych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

116 sędzia (del.) Andrzej Bogucki